Unknown author

Edited by Whitley Stokes

In Cath Catharda

1. Do Chogadh Síuialta na Romhanach, dia n-goireid Gaoidheil in Cath Cathardha.

1 Sé h-istudha flatha ro gabhustar flaithius ⁊ forlamhus ar2  crichaibh ⁊ ar cennadhchaibh na cruinne domhanta a l-los neirt3  ⁊ niachais isin aimsir anall .i. flaithius alaind na n-Assardha, amail4  atbert in fili:

1. 5 Righ na n-Assardha ria cach,6 
   do ghabh in flaithius fírgnath.7 
   fer co cas cluimh, co ceill n-gle,8 
   Assur mac Seimh maic Noé.

9 Ocus flaithius mor-uasal na Med. Ocus flaithius primhda10  na Pers. Ocus flaithius cruthglan na Callacda. Ocus flaithius11  gargmor na n-Grécc. Ocus in senadh ríghdha Rómhánach in12  sesedh flaithius.

13  Tosach ⁊ tinnscedal na h-airdrighi n-Assardha cebé ní is as14  gabhar, ó Nín mac Béil maic Ploisc do clannaibh Sem maic15  Noé maic Lámhiach. IS leis sen ro cumdaighedh in primhcathair16  airderc .i. Babilóin. Adhbhul méd na cathrach sin, cethar-ochair p.417  a cuma, cét n-dorus n- umaidhi fuirre. LX míle cémenn18  ina timthacmang. L cubat a tighe a múir. CC cubhat ina19  h-airdi. Da line lanmora do tighibh ar mullach a múir: imriadhaitis20  XX cetherriadh iter na da sreth sin re tighe in múir21  fós. IStudh flatha ⁊ indeoin forais ⁊ árus righ Nin maic Béil22  ⁊ righ na n-Asardha uili in cathair sin.

23  Nín mac Beil cétrí na n-Assardha ⁊ Tonus a rig dédhenach.24  Sé XX ⁊ cét ⁊ míle fad a flaithiusa.

25  IX m-bliadna cóicat for dibh cétaibh fad flaithisa na Med.26  Ochtur ro gabh ríghi dibh. Arbait a cétrí ⁊ Astighages a rí27  dédhenach.

28  Cir mac Dair, cétrí Pers didu, mac sen ingine do Astighages.29  is é ro athrígh athair a máthar. is leis ro toghladh in30  Babiloin, ⁊ ro h-orta a rí Ballastair, ⁊ ro tuaslaic do macaib31  Israel asin daire LXX i m-Babiloin, corus-léicc uadh do32  Ierusalem co n-adhmib tempail Solman léo .i. V mili lestur33  d'ór ⁊ ceithri cét lestur n-airgit.

34  Darius in rí dedhenach o Persaibh, dá rí décc a righi35  díbh. CC. XXX bliadna fot a flatha.

36  Cétrí gasraidhe Grécc immorro Alaxander mac Pilip,37  ardrí in domhain uili o Espain aníar co h-Innia sair, ⁊ o Etheoip38  andes co sleibhtibh Rifi fotuaidh. Is leisin Alaxander39  sin ro fáidhedh in cobhlach for in muir tentidhi do fhis40  in mesraighthi deiscertaigh, uair nír' folartnaigh leis fis in41  mesraighthi tuaiscertaigh namá. h-I cind a dá bliadan decc ro42  triall Alaxander insaighidh. Da bliadain XXX a oes intan43  ros-marbh neim isin Babiloin. Pilip immorro rí dédhenach44  na n-Grecc.

45  Tinnscedal in ríghflaithiusa Romhanta immorro ba saine46  modh leis ⁊ lasna h-ardflaithiusaibh romhaind, uair ni oc ardrighaibh47  tarrasair forlamhus na Romha iter. Ro ordaighset48  airigh in t-senaidh ⁊ lucht cemenn ⁊ gradh n-onorach acco49  do tobhach a císsa doibh a cinedhachaib coimighthibh ⁊ do50  indsaighi for finibh fodhaltaibh in domain do fhollamhnugud ⁊51  do stíuradh in righrechta gebe tan budh  377 adhlaic.

52  Decán iarum slonnudh fhir in ceime ba h-isle dona cemendaibh53  sin. Taísech dechnebhair eisséin; fer sein nó díghladh54  gach gaid ⁊ gach slad ⁊ gach sarugud do gnithi isin cathair55  ar medhón.

56  Cenntuir uasin décán, taísech céit an fer sin.

57  Trebhunn uasin cenntúir, taisech dá chét no tri chét58  eisséin.

59  Vicair uasin trebhunn, fer sin no congbadh feidhm in60  comit intan téighedh in comit do agallaim in rígh.

61  Comit uasin uicair, taísech aencathrach eisséin.

62  Taíssech uasin comit, da cathraig déc fáe sen.

63  Patric uasin taissech, fer lethlamha rígh nó impir eisséin,64  ⁊ bá h-é a modh, bretha ⁊ uirghill do dhenam tar éis in airdrigh65  intan ba h-emhilt in rí féin.

66  Rí uasin patric, tri ciniudha a ferann.

67 Imper uasin ríg, acht cena ní bíth in céim sin ic68  Rómánachaibh nocor' gabh Iúil Césair a los a lámha mar69  indeósus in scél inar nh-diaidh. In t-imper immorro, ardrí in70  domain eisséin uas chách ⁊ ní bid nech úasa.

71  Bá dá gradh immorro, ceim Consail ⁊ ceim Dictatóir.72  IN consul immorro aenbliadain dó ina céim ⁊ a atharrach73  i forcind na bliadna arna gabhadh diumus na méd menman é p.874  ar tenne a neirt ⁊ ar airdi a graidh. Da tecmadh comadh75  soirbh dó in bliadain sin ina consulacht no ordnighthe76  doridhisi isin ceim cétna do réir in t-senaidh ⁊ airicc in77  popoil. Unónius Brutus is é cétna ro gabh in ceim sin la78  Romhanchu.

79 IN Dictatóir immorro, cíamadh maith saich do gníedh, ní80  h-athraighthe asa céim co cenn V m-bliadan, ⁊ dá madh buidhech81  cách de intan sin ni h-athraigthe iter. Gurub eisséin céim is82  cadchasaighi bói leó-son cin co tarrustair nert impir forro.

83  Ro scail tra ⁊ ro lethnaigh in ríghe Románta fó ceithri84  h-airdibh in domain amhlaid sin, cor' fhás diumus ⁊ innócbáil85  inntibh siun féin de sin, cor' ergedar debtha dermara ⁊ cocadh86  cathordha iter araill d'áes na cemenn sin isna cennadchaib a87  m-bidis a sechnoin in domain imuich ⁊ araill isin Roim fein ar88  medhón ar méd a n-diumais ⁊ a l-los in neirt romoir ro-adhbhail89  ro gabhsat for ciniudhaibh ⁊ for cinélaibh na cruinne.

90  Tarrustar ríghflaithis na Romhán fri ré trí m-bliadan cóecat91  for díbh cétaibh fon innus sin gen imper gen aenrígh forro,92  acht lucht na cemenn n-examail sin ic stiurad a flaithisa93  occo. co n-dernadh leo-san fecht n-aen ann tri cindiudh in94  t-senaidh ⁊ tria comairle in popoil, uair iss í in dictatoirecht95  éncéim ba h-uaisle ⁊ ba h- onóraige búi occo.

96  Tríar comard do h-ordnedh léo intan sin, ⁊ in doman uile97  do roind eturru da tabairt ar áis nó ar éccin fó cís ⁊ fó cain98  na Romhánach. Ocus is aire ro ordaighset triar isin céim sin,99  ar dáigh cé bé dibh no ardadh a n- aigid in t-shenaidh co m-beith p.10100  in tres fer ic sídh etarru ⁊ ardaigh na com-aentaighidís a101  tríur im ardadh in agidh na h-athardha, uair ní gnáth comann102  comáentadhach la triur iter.

103  IS iat immorro triar frisar' erbadh stíurad in céime sin104  acco-son annsin .i. Poimp Maighe ⁊ Marcus Crasus ⁊ Iuil105  Césair. IN Césair sin, Ferius ainm a athar, ⁊ do Rutaltaibh106  dó sén  378 ⁊ do síl Il maic Aeniusa Troghianda dó107  didu a r-raind a máthar, ⁊ is aire sin do berthea dictatoirecht108  la Rómhánachaibh dó. Ocus is aire atberthea in t-ainm sin109  is Césair fris, uair furbaidhe é, ⁊ ro tescad brú a máthar110  ic á tabhairt uaithe. Inunn Césair immorro isin bérla Romhánach111  ⁊ tesctha isin Gaedheilg.

112  INghen ríghnaidhi ro-álaind icon Césair sin, Iulia a h-ainm,113  is í sin ro bo banchéile do Poimp Maighe .i. don tres dictatóir114  ro h-oirdnedh ann.

115  Ro comroinnedh iarum ciniudha in domain iter in triar116  sin. Ro erbad am iartardesscert in domain o Easpain aníar117  ⁊ ciniuda na h-Aiffrici uile do Poimp Maighe.

118  Ro h-ordaighedh iarum do Césair riarugud íarthuir tuaisceirt119  in domain .i. tíre Gallia ⁊ indsi Bretan ⁊ lebartíre120  lethanfhoda Lochlann.

121  Marcus Crasus, is dó do radadh forlamhus na h-Asia ⁊122  airrthir in domain.

123  Do cuatar iarum dréchta dermára do rosluógh na Rómha ⁊124  d'óccbaid na h-Etáile léo docum na crich ⁊ na cenél dá cosnam.125  Marcus Crasus ro gab séin cinedha na h-Aissia sair, co126  rainic tír na Partecdha, ⁊ ro tobhaigh cís cecha cinidh ro gabh,127  ⁊ nír' fhaem crodh ele uatha acht ór uile, uair becc leis a128  mhuirigin imurchuir ar sluaighedh, ⁊ mór a tarbha íar torachtain p.12129  dia tigh. O 'tcualatar na Partecda sin ro thinóilset a slóghu130  co m-batar a n-énbaile. Focressá comairle léo cinnus do gendais131  frisna Romanchu, inn gialfaidís dóibh nó in frithtairisem friu.132  ISed ro cinnset, anadh i n-airis catha dóibh. Ro feradh didu133  cath crodha leth ar leth léo, cor' taethsat laéich lánimdha134  etarro ⁊ cor' sráinedh forsna Romanchu fo dheoid, cor' cuiredh135  a n-ár ⁊ cor' fhácsat a mergedha lá Partecdha.

136  Ro gabad annsin Marcus Crasus, ⁊ tucad i l-lámhaibh é137  docum airechta na Partecdha, ⁊ ised ro cinnset a comairle,138  a shaith óir do tabairt dó, uair do bí co sanntach ic á iarraid139  for fut in domain. Ro leghadh iarum lán crocain criadha140  do tinnibh óir léo, ⁊ ro doirtedh é ina linn leghtha i m- bél141  Marcus Crasus, co fuair bás fóchétóir ar loscud a inde do142  linn fíghthech in oir leghtha.

143  Poimp Maighe immorro ro gabh sén ciniudha íarthair144  desceirt in domain, ó Espain aníar, ⁊ ro fhácaibh dá taisech dá145  muintir i forlamhus na h-Espáine, Petrin ⁊ Affrín a n-anmannda.146  Ro tinntó féin docum na Rómha iar m-breith buadha ⁊ coscair147  do chách aen cosa rainic.

2. 148 Sluaigheadh Cesair in inis Bretand

149 ISin tresbliadain nóicat for D C ó cumdach na Rómha150  ic Romuil, ⁊ isin sesedmad bliadain ria n-gein Críst ro ordnedh151  Césair a n-dictatóirecht la Romanchu co léghiónaibh152  lánimdaibh d'óccaib ansergachaibh na h-Etáile leisi n-garbhferann153  na Gaillia ⁊ tíro lethanfoda Lochlann, uair is áentir íat p.14154  séin acht itertoidhecht srotha Réin roglain ic dluighi ⁊ ic155  deiliugud na dá ferann.

156  Ro gní sium catha móra isna tíribh sin, ⁊ tainic reimhe157  síar i crich Morrian ⁊ i n-inis Bretan. Nocho rainic nert158  na Románach remhe sin riam inis Bretan. Rainic Césair in159  glaic mara fil ann, ⁊ ro cumdaighedh .lxxx. long leis for160   379 a brú cor' imcuiredh in slógh indtibh tairis síar i161  caladhportaibh comfoicsibh crich Bretan.

162  Nir' bo soréidh dóson in turus sin, uair tainic anbthine163  mór andsin a cobhlach, cor' báidedh urmór a long, co ro guinset164  lucht in tíre didu sochaidhi dá míledhaibh traighthech, ⁊ ro165  marbadh a marcsluagh uile acht becc. Tainic doinenn dermair166  ⁊ ainbthine étualaing na gairbhshíne gemreta fáesin, ⁊ ro tinntó167  Césair a sluaghu, ⁊ ro léicc uadha a miledha dá sostaibh168  gemhretaibh. Ro erb ⁊ ro aithin dóibh DC long luchtmar169  lánfhairsing do denum occo comdis ellma in mara íat fó athgin170  in erruigh archinn. Ro fúirit sin uile dano amail aspert Césair.171  Ro fuirigh-sium fri ré in gemridh i Sleib Elpa, ⁊ tainic172  la tinnscetal na reithine errchaidhe co sochraidi moir leis ó173  chliamuin .i. PoimpMaighe, co tardadh a slogh leis isna .DC.aibh174  long sin i n-inis Bretan doridisi.

175  Ro gabh féin longport i n-airiur in chuain in aidchi sin ⁊ a176  longa for accarsoiti ina fiadhnaisi, ⁊ ro fháidh a marcslógh uadh do177  crechadh in tíre, ⁊ Labion trebhonn do Romhanachaibh rompo.178  Tainic fogluasacht doininde dermaire isin fairge isin aidche sin,179  cor' imir in anbthine for longaibh Césair co ro tuilbrisit LX p.16180  long díbh do neoch nár' fetudh d'athlesugud riam. Ro bris181  lucht in tíre for in marcslógh ⁊ do faeth Labion léo.

182  Do rala do Césair féin ársin ⁊ do lucht innsi Bretan. Ro183  feradh cath crodha etarru, ⁊ ro sráinedh for Bretnachaibh in184  cath, ⁊ ro cuiredh a n-ár ann, ⁊ ro díghail Cesair a muintir185  uile forro don chur sin, ⁊ ro airg in tír man cor sin reimhe186  co sruth Tanai siar. Ro búi slógh mór do Bretnaibh for bruachaibh187  in t-srotha icá fritholumh, Cassobellanus ainm in taisigh188  búi léo. Ro saithit sretha móra do beraibh áthgéra occo i189  n-imbelbordaib in t-srotha in conair ro bo menmarc léo na Románacha190  do thecht. Atcíter fóss bona araill dona beraibh sin191  i traigh samhraidh, ⁊ is remhithir ré sliasait ferócclaich cech192  bun díbh, ⁊ bruit luaidhe umpu fó domain in t-srotha.

193  IMpóis Césair ón áth ar tabhairt aithne dó foran innell194  búi ann, ⁊ tic tar áth ele bui for in sruth, ⁊ taifnes slúogh195  Bretan uadh, ⁊ nír' scar lámha díbh cor' fhalaigh díden na196  coilltedh íat fair.

197  Tucait dano XL giall in aidhchi sin dó asin cathraig198  díanadh ainm Trinouantum, ⁊ tancadur lucht eólais esti sin199  leis cor' gabh cathraigh in taisich díar' bó ainm Cassobellaunus200  iar nh-gliaidh mair.

201  Ro gabh inis Bretan uile 'ársin, ⁊ ro sáe esti h-i tíribh Gallia.

202  Bui Césair ré ré V m-bliadan ic traethadh ⁊ ic tenngabháil203  in tíre sin iartharthuaisceirt in domain, ⁊ araisin batar204  cinedha dibh cen ríarugud frisin ré sin fóss.

3. 205  Adhbhar in Catha Cathardha annso.

206 Marbh tra in righan Iulia ingen Césair, banshéitigh Poimp Maighe207  i n-ecmung na réi-si ⁊ na h-aimsire, ⁊ tuc banchéile p.18208  ele da éisi .i. in ben ro búi lá Marcus Crasus intan bui i209  ferannus,  380Corndelia a h-ainm.

210  Tainic forcenn dictatoirechta Césair ársin, uair ní bhúi211  nech isin céim sin lá Romhanacha acht co cenn V m-bliadan212  mine h-ordaigthea on t-shenadh doríse isin céim cétna. IS ed ro213  bo dir do Césair, immorro, toidhecht docum in t-shenaidh Rómhánaigh214  i forcenn na V m-bliadan do comairliugud a céime dó215  féin nó d'oirnnedh neich ele ind.

216  IArsin ní h-edh do righne siun iter, acht ó fuair sligid ⁊ asrus217  gabhála na tíre sin i r-raibi; uair ro bo omhan leis nech d'oirdnedh218  don t-shenadh dá éissi dá saighidh íat, ⁊ test gabhála na Gallia do219  beith fair-sein arná gabháil dó-son chena acht becc. Conidh aire220  sin ro fhuirigh siun re ré V m-bliadan ele do riarugud na ciniudh221  cétna, dar cindiudh én ⁊ dar sárugud in t-senaidh Románaig uile.

222  Fássaidh immorro tnúth mor ⁊ fich adhbul iter Poimp Maighe223  ⁊ Iuil Cesair annsin. Aslaichidh ársin Poimp Maighe for in senadh224  Románach a fuacra occo ⁊ a cinniudh comadh bidhbu in ríghrechta225  Romhánaigh dogrés Césair ar taidhecht dó a n-aigid a cinniudh sin.

226  Atracht ársin isin Roim adhbar essaenta ⁊ cath cathordha227  ⁊ cath budh uilliu inás do cinniudh isin t-shenadh aire sin.228  uair is é in cath cathordha cétamus, in cath dá comhérigh cách229  do innsaighidh araile do lucht na h- aencathrach. Ba cath230  cathordha iarum do fhás don esaentaidh sin ⁊ bá cath budh231  uilliu indás, uair ní h-edh amhain atrachtadar lucht na h-aencathrach232  i comérghi in catha sin, acht atrachtadar cidh in233  t-aes cairdiusa ⁊ caradraidh, co m-bídh in mac i n-aigid234  in athar ⁊ in brathair i n-aigid araile.

235  Batar tra cuissi imdha ⁊ adhbair or' cennaighthi imordaigh236  in catha cathordha d'érghi isin Roim ⁊ isin t-shenadh intan237  sin. IN cétna adhbar dibh .i. an t-adhbar ó tairnither ⁊ ó p.20238  trascurthur cech popol nertmar cumachtach isin chruinne .i.239  dimus ⁊ innócbáil ⁊ in mét menman dá línadh ar mét a neirt240  ⁊ a fhlaithiusa ⁊ ar imad á innmusa, ar ní bidh modh ar saidhbris241  na Romhánach intan sin ar imad a n-óir ⁊ a n- airgid ⁊ a242  n-edach n-examail, ⁊ ar cáeimhe a cumdach do tighibh taitnemachaib243  ⁊ do cabrachaib cumdaighthibh ⁊ do grianánaibh244  solusaibh, do longaib ⁊ do libhernaibh, do cairptibh ⁊ do245  cetherríadhaibh, do chuachaibh ⁊ do cornnaibh ⁊ copánaibh ⁊246  d'imadh cecha maithiusa archena, ⁊ ar mét forbaind a caithmhe247  bídh ⁊ lenna acco a l-lo nó i n- aidhchi. Uair ní raibhe do248  Románachaibh uile aenduine lásar' miadh a rádh co m-beith do249  tuaith nech budh ferr inás féin, co n- ordnitis doerclanna léo i250  n-ardclannaibh ⁊ i n-ardcémennaibh trénaibh dar cenn óir ⁊251  innmhais, co ná rabhadar rechta nó cinnti senaidh ar coir occo,252  co m-bídh miscais mór ⁊ mídúthracht la cech oenduine isin253  cathraigh d'araile, cor' bá toil dóibh uile adhbar in catha254  d'fás etarru féin ⁊ eter a tuisechu dano, co tairsedh cach dib255  a midúthracht ⁊ a mi-innithim for araili.

256  Adhbar ele don cath cathordha, in flaithius do comroind257  iter tri tigernaidibh, uair i céin marus usce ós talamh ⁊ áer258  ós usce, ⁊ í cén bés in tésca utmall irchradhach ⁊ in grian259  glanruithnech forórdha for a r- rith nemhcumsgaigthech nemtairismech260  ic in ordugud láe ⁊ aidhchi,  381 ní fuighbither261  comann comcubaid nó aentu fírtairisi iter lucht comroindti262  flaithiusa ⁊ ferainn dogrés ar bith ná ar doman riam na iarum.

263  Adhbar ele don cath cathordha, Marcus Crasus do marbad,264  uair amail tairmisces in slíabh dianad ainm Istmos p.22265  comsiledh comramhach tonntáibhsenach mara Ioin ⁊ mara266  Éicc cena lecon a cenn araile, is amhbaidh sin ro tairmisc267  Marcus Crasus in cen ro bo béo in t-anbhthen esaentadhach268  atracht iter Poimp Maighe ⁊ Iuil Césair iartain.

269  Adhbar ele don cath cathardha, in airdríghan Iulia ingen270  Césair do écc, uair i cein no mairedh sen ic Poimp in comlepaidh271  nó thairmiscfedh comérghi a h-athar ⁊ a céile, connách272  lécfedh nech i cenn a chéile dibh.

273 Adhbar ele don cath catharda in borrfad mór aicnidh ⁊274  in innóccbail inmedhónach ro búi i craidhi cechtarde in dá275  airdríg .i. Poimp ⁊ Césair. Ro búi do méd do cinedhaibh276  in domain ro clói Poimp ⁊ do mét fuair do deghtoici co n-ice277  sin nar' bo míadh leis nech isin doman do cudrumugud fris.278  Césair immorro, do bí do airdi a aicnidh sén nar' míadh leis279  fós nech isin doman do derrscnugud de féin, co nách frith acmuing280  coisc a móraicnidh male acht tre eitergleod catha namá.

281 Adbar ele don cath catharda fós in t-imfhuirech .V. m-bliadan282  imurcraid do róine Césair dar andeóin an t-senaidh Románaigh283  i tíribh Gallia, conid aire sin ro aentaigh in senadh uile acht284  becc má ríghadh Poimp ⁊ má dichur Césair dogrés.

285 Cídh fil ann tra, o ro érgidar na cuissi sin ⁊ na h-adhbair286  imdha in catha cathordha isin Roim féin iter dá primhthaisech287  in ríghrechta Rómhánta ro mescad ⁊ ro morbuaidhred in288  ríghflaithius Románach. Ro dluighedh ⁊ ro dianscáiledh smachtchain289  t-sídhamail na h-airdríghi fó cetharairdibh na290  cruinne, co n-derrnadh fót crithaig don uile doman ó tá in fail291  i turcaibh grian cosin inadh i fuinenn, ⁊ ó crichaib in cresa p.24292  tentidhe andes co h-imellbordaibh in fhuarda adhfhuair oighreta293  fóthuaidh, conach frith samail na cosmailes in buaidhertha294  bithgairbh ro fhogluais in senadh Rómhánach ⁊ cricha ⁊ cenéla295  in domain intan sin, acht in cumusc ⁊ in combuaidhred innisit296  éolaigh ⁊ lucht úghdairrais do beith for na dúilib domantaibh297  i forbha ⁊ i forcenn in betha .i. intan tuitfit na renna roghlana298  asa sostaibh ⁊ asa n-inadhaibh fein, ⁊ intan díanscáilfes299  ler ádhbul adhuathmur na n-uisci n-ingantach dar dreich in300  talman, ⁊ intan bés imtuaircnech ⁊ imlesadh na n-dul cotarsna301  etarro fein ic á taifnech ⁊ ic á trenscaradh ón caradradh302  comcubaid ⁊ ón recht aicnidh a fhuilit, co laifiter uile i n-deilbh303  choitchinn cumuscda na maisi áenda écruta i m-bátar for dus.

304 Ni bá samail didu dá déine ⁊ da tinnesnaighi ro comérigh305  anfadh aicenta ⁊ robhurta rodímais, fích ⁊ forluinne Poimp ⁊306  Césair ar marbadh Marcus Crassus, acht amal no cuirthea307  sliabh Istmos asan inadh ro gabh iter muir Ioin ⁊ muir Éic,308  ⁊ no scuchad ruadhbuinne robhurta ⁊ ilar tonn taebhuaine309  in mara cechtardha dochum araile fochéttóir dá éis.

310  382 Maircc tír ⁊ tuath, mairg popul ⁊ senadh, mairg311  rígha ⁊ taisechu iter ar' érigh inní atracht annsin isin Róimh312  .i. in cath cathordha. Bá maircc do lucht na Rómha ⁊ na313  h-Etáile, uair dosfancadar uilc mora triana bithin, air rob314  imda seancathair cadusach gan atreib acco de ar rob315  imdha tech cen muntir ⁊ múr 'arna múradh ⁊ ferond cen316  trebhadh ⁊ gart cen buain. Ba mairg tra don ciniudh doenda317  in cath cétna, ar ní bí díbh ciniudh ó nach tangas h-i foirithin318  Poimp Maighe nó Iul Césair don cath cathordha. Bá maircc p.26319  do popal do chuir in cath, uair is fair ro sráinedh é. Bá maircc320  do Césair a comthriall, uair is trit tainic a bas. Amhail nó321  fásadh maith do cech enduine dibh don coccadh is amhlaid322  ro búi a shaint ⁊ a láinne acco uile, co nach frith léo aenduine323  no beith ic á tairmesc.

324 Ná dá ríghmilid rathmara rotrena sin .i. Poimp Maighe325  ⁊ Iul Cesair, ro bui écutrumus mór ⁊ derrscnugud dermair326  iter ord a flaithiusa ⁊ indram a n-aicenta ⁊ a n-aíssi. Poimp327  Maighe cétus, fer mórmenmnach, adhbhultren, ardchonáich,328  sídhamail, socomairlech é, co febhus tidhnacail, co n-airdi aicnidh.329  Acht cena bá foras-láech intan sin, ⁊ nír' bo thualaing gnimrad330  miled do frecra, acht a thairisi asa deghgnimradhaibh féin ro331  frecair fecht n-aill. Ocus bui do fhot a foistine ⁊ a deghtoici332  isin Róimh co n-ice sin conár' bó infeadhma fri frestal cocaidh333  na catha, acht a thairm ⁊ a clú mor ica irrdercugud fo cech334  popol. Ocus in senadh ic á adhradh ar a uaisle ⁊ ar a onóraighi335  léo, ⁊ ar febhus a tidhnacail, conach a cosmailius acht madh336  eóchrann darach dermhaire forsa n- gnáthaighidís faidhbh aesa337  madhma do tobhairt la gentibh dia n-idhbairt dona déibh338  i lógh coscair, co m-beith in dair dermair sin amhlaid sin339  ré ré cían co crinann ⁊ co féodhaighenn cen rúsc, cen340  duille, cen croicenn, cen toradh, co m-beidís a premha ar341  fogluasacht fuíthi. Indar-let co tuitfedh la fuasnadh na cétgaeithi342  do ticfadh, ⁊ ciamad imdha crann dosach deghdíghaind343  do cech aird uimpi is í a h-oenur ro adhairthea la344  cach ar a uaisle ⁊ ar a onoraighe leo. Ba h- amlaid sin do345  Poimp Maighe iccon t-shenadh Rómhanach.

4. 346 Tuaruscbáil Césair innso.

347 Cesair immorro, fer fergach forníata: caem, corpúr: merdána,348  mórmenmnach: diic, diumsach, dúrdoiligh, díanaicentach:349  tenn, tren, tarcaisnech, talchair: andiud, amnus, athghér,350  ansergach, allata, aníarraidh, airctech, airbhertach: nemhnair,351  nemmertnech, nemnech, naimdemail. Rí for righdhacht352  ⁊ mílid ar gnimaibh gaile ⁊ gaiscid, tuir catha ar calmadus,353  amhus ar éscaidhecht. I tuile a ratha ⁊ a aíssi dó intan sin.354  Ní tuilled buidhe fria nech, ní clú fás bai icc a irrdercus,355  acht a nert a lámha ⁊ a cruas a cridhe. Nis- fánic riam ní356  budh nar leis acht nemclódh a bidhbad h-í cath. Nir' coicill357  do caraid na do námaid, acht ó do érghedh a ferg nó métaighedh358  ⁊ nó tormaighedh a gnimradha gaile ⁊ gaiscid for cech ló.

359 Ní ardadh fris tren  383 ar nách tísadh.

360 IS amhlaid ba loinn les techt cech conair no cingfed361  tre ráon slogh ⁊ tré todhail fhola, cor' bo h-í a shamhail, saighnen362  taithneamhach tentidhe tísadh a h-uachtar aeoir docum363  talman co m-bresmaidm foghair tréin tre imaltur na gaoithi364  glanfuaire ⁊ nell urétrom aerdha triasa tic co fordhorchaid365  soillsi in lae lánsoluis dona puplaibh imeclacha ata comhfhoicsi366  dó, co nach frithtairis fris trén no tairmisced co l-lae and367  ár dáine ic toitim anuas ⁊ arnaill ic tinntódh suas doridise,368  ar teclaim ⁊ ar tinól a thenti esrainti lesin soighnén.

369 Ba h-amhlaid sin do Césair didu, uair saighnén taitnemach370  tenedh ar soillsi ⁊ ar shochraidhecht ⁊ ar mét nó frithardad cách:371  toidhecht in t-shaighnén anuas docum talman .i. Césair do toidecht p.30372  a féici ⁊ a h- uachtur in domain .i. asin Roim i tirib Gallia:373  Fordorchae soillsi in láe don t-shaighnén .i. Cesair d'fortamlugud374  for clú ⁊ for errdarcus Poimp Maighe. Ára móra 'con t-saighnén375  oc techt ⁊ ic tinntódh, ára mora la Césair for lucht na Gallia376  ic techt on Roim, ára mora for lucht na h-Etáile ic tinntódh377  a muigh na Tesáile. A thente esrainte do tinól lasin saignen,378  a sloigh ⁊ miledha loiscctecha do tinol la Cesair asin Roim379  ⁊ a tiribh Gallia ⁊ a h-inis Bretan docum in catha cathordha.380  Cúisi ⁊ ádhbuir in catha cathordha co n-ice sin. In scel fein381  innister 'nar n-díadh festa.

5. 382  Toghail <term type="stronghold" TEIform="term">dénna</term> Arimin annso sís.

383 Ó ro scáich do Césair traethad ⁊ tenngabáil tíri Gallia384  ⁊ lochta Lochlann ⁊ innsi Bretan fri ré na .x. m-bliadan adubramar,385  imsáe reme docum na h-Etáile. Fuidhis léghaidhe ⁊ lucht386  slighedh úadh d'innsaighi in t-senaidh d'iarraid buadha forro387  ⁊ d'iarraid fuillidh consulachta uatha, uair ro scaich do riaruchudh388  na n-uile ciniudh ro erbadh fris. O 'tcuala ín senadh389  Rómhánach aní sén do rónadh cinniudh senaidh occo, tre furáil390  ⁊ tre aslach Poimp, co nach léiccfithea Césair maraon ⁊ a slógh391  isin cathraig tri bithu, acht damad ail lais a buadhugud on392  t-shenadh nó faicfedh a slóghu i sléibh Elpa ⁊ dodicsedh fein393  docum na cathrach.

394 O ro h-aisneded do Cesair sin ba derbh deimhin leis comadh395  d'imbert bais fair no bethea aca dedhail fria slógh, ⁊ ro396  cinn aici féin nach rachadh don Róimh tri bithu cin lín catha uime.

397 Tainic iarum Césair 'na reim rígh reimhe cor' tairmceimnig398  sair cech n-dírech dar senbennaibh snechtaidhi sléibhe uraird p.32399  Elpa cosin uathadh slóigh tarrustair imaille fris .u. cét ar .d.400  míle, cor' gabh sossadh ⁊ longphort for brú srotha Rubicon i401  coicrich a feraind féin ⁊ tiri na h-Etáile.

402 Ro búi ac á thúr ⁊ ic á scrutain ina menmain annsin403  amail do génadh an cocadh ⁊ do béradh an cath. Atcondaircc404  Césair fís adamhra ⁊ aisling ingnadh intan sin for brú in405  t-srotha .i. adar-leis in Roim do toidhecht i n-deilbh mná da406  innsaigid, co cruth socarchain sirédrocht  384 tre caburdorcha407  na h-aidhchi forscáthaighi furri. Foircsi broin ⁊ toirrsi408  for a gnúis. Trillsi liatha lánsochraidhi for scáiliudh ⁊ for409  esrethiudh ima cenn cumdachta. Doiti tarrnochta aicci ic410  frestal in catha. Crithomhan ⁊ imecla fuirri. Cned mor ⁊411  accaíne ádhbul lée.

412 Ro gabh for a acallaim, idar leis, ⁊ itbert co forníata:413  “Cia conair tiaghar in rém sea, a firu?” ol sí. “Cia leth414  berthai mo meirgi libh? Má seitche dlighidh nó senbés,415  anaidh sunn ic sruth Rubicon, uair ní dlegur techt tairis co416  frestal mergedh nó arm.”

417 Ro driuch tra Césair co h- uathbásach imeclach ádhbul o418  inn co bonn, ⁊ ro cruadhaigh ⁊ ro chataigh a fholt 'ma cenn419  ré mét na graine ⁊ in uathfais dos-fainic. Ro gabh ic edurguidhe420  na n-dei n-adhartha 'arsin im soirbheochadh a réime,421  co n-debhairt: “a Ióib uilecumachtaigh,” ol se, “a dée na Troghianda422  in ciniudha Ulecta, ⁊ a Romhaill righ- duiligh, ⁊ a tendti423  bidhbeoda ina tempull Vestallda, co m-bé for furtacht424  ⁊ bur foirithin malle frim! A innamail na cumachtach p.34425  forordha i talmain didu,” ol se, “.i. a Róimh ro-uasal, co ro cungna426  linn, ar ni dot aimles na dot ingreim tiaghar in turus- sa, acht427  is dot saerad ó na tigernaighibh diumsacha domfuilet fuirri.428  Nach faici do milid diles féin” .i. Césair, “'ar m-breith coscair429  dot naimdibh for tír ⁊ for muir. is é is cinntach ann, intí430  triallus ar scaradh” .i. Poimp.

431 Ó tairnic do Césair inn edarghuidhe sin, ro lín robharta432  feirgi ⁊ lonnuis é trena túr ⁊ trena scrutan féin, ⁊ tainic co433  dían tinnesnach gona mileduib les do techt dar sruth Rubicon,434  amail is déne tísadh in leomhan Affracdha docum a435  námhat 'arna lonnugud ⁊ 'arna fergugud tresin esargadh do-bert436  féin da erball fair, ar innisit na fisidi conach erigh437  luinde in leomhain dogrés conas frithardann nech ele nó e438  féin, conidh edh dogní iarum intan atcí a námhait ⁊ nách439  innsaighi fair, esargudh dermair don mill móradhbul bís for a440  erball do gabháil dar a formna féin, co n- erigh a ferg trit-sin,441  ⁊ co scuich fochétóir dochum a námhat cen omun buille442  no urchuir fair.

443 IS amlaid sin ro fas ferg ⁊ luinne Césair don túr ⁊ don444  imradhugud doríne féin, co tainic fochétóir do thecht dar445  sruth Rubicon cona slóghaibh leis. IN sruth h-í sin a tobur446  becc siles a bunadh, ⁊ is é is coicrich do lucht na Gallia ⁊ do447  cathaibh na h-Etaile. Becc ⁊ mesurdha é ⁊ urusa a thocht448  i n-aimsir shamhraidh. Badur tri h-ádhbuir métaighthi aigi intan449  sin rainic Césair cuigi .i. aimsir gemhreta ann, ⁊ tres uathaidh450  arai ais ésci, áes ina gnáth tuile fleochadh isén dogrés. In p.36451  tres adhbar didu, a lán do snechta sléibhe Elpa do siliudh452  ann la tinfedh na gaeithi in airdes cech n-dírech, cor' lín sen453  na tola tromtuile h-é, co rainicc dar bruach srotha Rubicon,454  cor' doirbh a thecht lá mét a tuile.

455 Ro coraigh Césair a marcslogh re h-ucht in t-srotha sin456  ón brúach có 'raile, ⁊ ro chuir a traighthecha re taobh, co457  rancadar imslán dar in sruth cen raon, cen bádhudh eich458   385 na duine don t- slógh ann don dula sin.

459 IC tabhairt a coissi do Cesair i m- bruach alltorach in460  t-srotha, is ann sin asbert Césair: Fácmaid andso ar síth ⁊461  ar caradradh re lucht na Rómha, ar sé. Cidh fil ann festa462  acht in toicthiu do lenmain co toir iudicecht ⁊ etergléodh in463  catha moir etraind.

464 Seolaid Césair in aidhchi sin co nemlesc nemhshádhail,465  amal is déne do raghadh cloch a tailm nó saighet a fidhbac,466  co ruc a dirim slóigh ⁊ sochraidi leis do toghail dénna Arimin,467  cathair ísen bui í comhfhocus do fo mámus Poimp ⁊ in468  t-shenaidh Romhánaigh, co rancadur na slóigh in baile la dobhursoillsi469  na maitne muichi arna mhárach.

470 Do bí tromnélghal dorcha dubhcíach isin maidin i tús in471  láe sin. Búi do mét na cíach co rancadar slóigh Césair co tai472  tostadhach docum dénda Arimin, cor' sáidhset a mergedha473  for lár in baile, ⁊ nír' airghedar lucht in margaidh íat474  no co cualadar gláedh béccedhach na stoc sleschain slemhainsholus475  ⁊ na cornd comdírech ⁊ na cuislenn catha, análfadhach476  na n-ech, sétfedhach na miled, ⁊ scrédgaire na fagha477  faebhrach firgér, ⁊ geóin in morslóigh ic gabháil in margaidh.

478 Ro brissedh comsanadh popuil dénna Arimin desin. Tucadh479  dúscadh namhat ⁊ tidhuabairt echtrand ⁊ buaidredh bidbad480  for ócaibh in baile annsin. Do érghedar annsin lucht gaiscid481  án baile docum a n-arm, ⁊ ro gabhadh cloidhmhe maela482  mergecha ⁊ slegha cenncroma crithánacha, ⁊ scéith imellcrína483  arsaidhi, ar ní búi a ríachtanus a les occo fri ré ciana ar484  tinne ⁊ ar trebhurdaingne na smachtcána sída bói occo.

485 Tancadur for múr an baile 'ársin, ⁊ tucsat aithne for486  mergedhaibh na Romhánach. Bá súaithnigh a n-dath sen ⁊487  ba urusa aithne forro, ar búi delbh aquili in cech taebh mergi488  díbh. Ar tri h-adhbaraibh do berthea in t-ordúgud sin for489  mergedhaibh na Románach. IN cétna fáth dibh, co tuicidh490  cach gurob do síl Ioib doibh, uair én coisrectha do Ioib inn491  aquil. In fáth ele didu, co tuicidh cách gurob comfocus in492  flaithius Romhánach do flaithius na n-déi, ar aisi an aquil én493  is airdi foluamhain for bith. An tres fáth co tuicedh cách494  tigernus na Rómhánach do beith ós na h-uilib dháinibh in domain,495  amail atá tigernus na h-aquili for na h-uilibh ethaidibh.

496 O ro aithnighedar tra na h-aquili aithinte ⁊ na mergedha497  Rómhánacha ic lucht dénna Arimin, ⁊ o ro tencsat Cesair498  ina éo ard áighthidhi i medhón in t-shlóigh, ro bidhgsat fochétoir499  ⁊ ro lín omhan ⁊ imecla ic faicsin Césair. Ro gabsat ic500  uchbadhaigh ⁊ ac egáini moir co tai tastach toithenach.501  “Uch,” ar cech fer díbh ina menmain, “mairg dánad fót dúthaigh502  in feronn so, mairg do cumdaigh a chathraigh in alt p.40503  in inaidh-sea .i. i coicrich na h-Etáile ⁊ tíre Gallia, uair cidh504  sídh bes in cech inadh bidh cocadh ann, ⁊ ní fólíth nach ro505  suidigh in toicthi i n-airther nó i n-descert in domhain  386506  sinn, uair cech longport ⁊ cech creich ⁊ cech sluoighedh ticfadh507  do innredh na h-Etáile bidh ocoinde a cétgress, amail tancadur508  popuil bruthmura na Cimbrecdha intan tancadur i n-aghaidh509  in t-senaidh Rómhánaigh. Is í so slighi tainic Anibhel co slógh510  na h-Affraice malle fris do toghail na Rómha. Is i in cétna511  fos tancadar laechraidh na Lochlaindi d'innrad na Roma.512  Cidhtracht acht cebe minca ro impodh in toici ríamh ar in513  Róimh is í so slige cech sloigh ⁊ conair cech catha dia saighid.”

514 Rob' é sin tra imrádhugud ⁊ accáine incleithe cech aenduine515  fó leith i n-dinn Arimin, ⁊ nír' lámh nech díbh a claistecht516  sin uadha ar ecla Césair, acht siad 'na n-dirmaibh ⁊517  na m-buidhnibh co h-utmall anfosaigh, co tostach tóethenach,518  fon samail sin, amail bís ealtadha anbosaidhi na n-en foluaimnech519  'ar m-béin na fúardha nh-gemhreta friú.

520 Tainic lánsoillsi in lai fáe sin, ⁊ ro gabh Césair in baile521  'arsin.

6. 522 Tocastal slogh Cesair.

523 Do róchtadur atinne adhanta feirgi ⁊ lucht aslaigh ⁊ urála524  in morcatha docum Césair annsin .i. ceithri trebhainn toghaidhi p.42525  do Rómhánachaibh .i. Marcus Antonius ⁊ Puplius Casius ⁊526  Celius ⁊ Cúrio a n-anmann. Ocus carait Césair árchena, do neoch527  ro bói isin Roim dibh 'arna n-athchur ⁊ 'arna n-innarba don528  t-shenadh Romhánach asin cathraigh ar a m-beith ac congnum la529  Césair ⁊ ic tacra tar a cenn isin chuirt Romhánaigh. Ba ferrdi530  la Césair innísin, uair nír' nár leis a n-dingnedh d'ulc lá531  lucht na Rómha 'ar n-innarba a muinteri doibh.

532 IN cethramadh trebhonn tainic co Césair .i. Cúrio, fer533  suilbhir sanntach essen, ⁊ féthium fírglicc: fer ro bo thenn534  guth ⁊ gnimradh isin Róim co n-ice sin, fer da tuc Césair tidhnaicci535  móra oir ⁊ indmais tarcenn gabhála aigi ⁊ tacra tar a536  chenn isin cúria Rómhánach, conid aire-sin ro h-innarbad asin537  cathraigh h-é intan sin co tanic docum Cesair.

538 O 'tconnairc in Curio sin na snima bátar i cridhe Césair539  ro gabh fora acallaim im nertadh in catha fair, ⁊ asbert:

540 “A Césair,” ol sé, “in cén ro fétsum guth leat isin Roim541  do ratsum, cer'b olc lásin senadh Romhánach, ro gabhsum acut542  ⁊ ro tairmiscsium ríghi do Poimp, amail tainic dinn, in oiret543  búi comus ⁊ cumachta occaind isin Roim ⁊ ro bás ic lenmain544  fírinne innte. INtan immorro ro coiscit ar eicin rechta na545  firindi lasin senad, ⁊ ro aentaighset uile lá Poimp, ro fácsumne546  in Roim ⁊ dúthaigh ar n-athar ⁊ ar senathar fortsa, uair547  sáilemaitne do coscursu dár n-ordugud inar n-inadhaibh féin548  dorise. Déna calma iarum,” bar Curio, “intan atá Poimp nemfhuirighthi,549  innsaighedh h-é résiu thinoiles a muintir, intan is550  urlam ⁊ is furithi dít gach maith uair is minic fásus ircoit551  d'esnadudh ⁊ d'imfhuirech na n-dál n- urlumh dogrés, amail p.44552  asbreth ba émh tar anem. Ocus araill ann dono, uair is dar553  cenn bloighi bicce don doman ro bádhais fria ré na .x. m-bliadan554  ic gnim catha ⁊ ic fulang docrach i tíribh Gallia is555  mórmó is córa duit cathugud calma tarcenn in t-shlóigh .i.556  darcenn na Rómha, uair in lá gébhusa in Roim is ann gébhus557  tú cennus na cruinne uile. Atát ádbair sonairti acut ara558  n-dénta  387 duit comthriall catha fria Poimp Maighe559  ⁊ frisin Roim, uair inní is gnáth do denam do cech rígh acco560  son .i. in popul da oirdnedh ⁊ do buadhugud i l-lóg a561  coscair ní fuaraisiu sin, acht format caich friut- su chena ar562  t' febhus is ed beras gach ni dib sin fort.. IS infechtain563  iter dá leicter ar ais duit na ciniudha ro gabhais féin a l-los do564  cloidhimh. Ro cinn Poimp didu nach bíadh i comrainn565  flaithiusa frit ní cumgi siu comhroind na cruinne do gabháil566  uadha acht tre etergleód catha namá.”

567 Ro gabh greim tra in gresacht sin ⁊ in láidhiudh do bert568  Curio for Césair, uair amail arduighes aicnedh eich i comhling569  retha is amhlaid sin ro métaiged menma Césair lá gresacht570  Curio fair.

571 Ro sáithit a mergedha la Cesair annsin, ⁊ do fhuacair p.46572  do sluaghaibh uile éstecht ré guth ⁊ ré innsce ⁊ fria573  erlabhradh.

574 “A aes cumtha,” bar eisiumh, “do fhuilngebhair mór d'étualang575  i cathaibh ⁊ i comhlannaibh ic clodh ar cinedhaibh tuaisceirt576  in betha malle frim fria ré na .x. m-bliadan so. Mór d'fhuacht577  ro fuilngebhair ó oighredh uisci sléibhe Elpa, ⁊ tar éis na coscur578  sin do cinnedh cen bhar lecon isin Roimh co brath ⁊ cen579  mo dín d'fághbail dam-sa ar muir ná ar tír. Ale, dá mad580  amhlaid tísaind-si don Róim ar clodh catha form ⁊ ar581  fácbáil mo mergedh lam naimdiu ⁊ me ac teichedh re lucht582  na Gallia, créd do géndais frim iter intan is 'ar m-breith coscair583  dam-sa as cach ciniud ⁊ 'ar n-imluadh don toicthin584  as cech sonmighi i n-araile itát ic triall ardaigh frim? Ticedh585  ass Poimp inar n-docum ⁊ senóraigh in t-senaidh maraen fris586  madh maith leis a h-aithle a sídha ⁊ a sádháilechta fada. Is587  derbh lem nách léiciub-sa a ríghi na a flaithius dó ní is sia cen588  a comroind fris. Ní ránic Poimp a áis trichtaigi intan do rónad in589  cétbuadud la Románu dó. Ní derb leis, dar lem, in onóir sin590  tarraid óenfecht do lecon úad dogrés cenco tic de imluad a591  fhlaithiusa ar a arsaidecht intan-sa.”

592 “Cid dam-bíu-sa ac á acaine cacha n- dernai d'anríghe ⁊ do593  drochsmacht frisin ré sin, uair is comhaithnidh do chách uile594  íat. Missi didu ní faghabhar cin dam la lucht na Rómha595  acht cen dedhail dam-sa ar a forcongur son ré mo mergedhaibh596  coscrachaibh ⁊ frim slóghaibh, ⁊ araidhe, masam cinntach sa597  airi sen nách lór dúibh mo buaidh do buain orum-sa am598  aenur, ⁊ tabhurthur luagh a saethair don t- sluagh búi maille599  frim. Ordnet in tigerna bus toil doibh forro mas ar mo daigh600  se indarbtar iat.”

601 “IN abraid rim-sa cena, a ócco,” ol se, “ca h-inat foistine602  bías ic ar senórachaib ar scur dá n- gaisced, ⁊ ca sosta603  sádhaile i suidhfet ar senmilid, ca fuinn fhérmura geltfuit604  ar n-almha ⁊ ar n-innile ⁊ ar n- echradha, ca tír trebhfaither605  linn fesin, ca múr ⁊ ca mórcathracha i n-dingínter leighes606  ar láechraidi intan bás adhlaic  388 dóibh intan nonindarbtar607  asin Roim ⁊ asar n- dúchus féin, ⁊ do berar inar608  fiadhnaissi íat do miledhaibh Poimp?”

609 “Cidh fil and, a deghmuinter,” ar sé, “acht ó nách damhthur610  dligedh duinn, tóccbaidh for mergedha coscracha foraibh.611  Fo gnat for n-gnimradha gaiscid daibh co m-benum in domun612  uile don tí nách damh roind leithe dúinn. Beid na dei ic613  congnum linn, uair ni d'argain na Rómha tiaghmaid, acht is614  dá saeradh o na tigernadhaibh diumsachaib filet fuirri.”

615 Aithesca Cesair co n-ice sin.

616 Búi fodhord mór 'con t-shlógh uile fri ré cían 'ársin, uair617  cer'bdar feochrach menmanna na miled sin, ⁊ cerbdar galach618  i n-aicenta, do cúaidh báidhe mor ⁊ caer condailbhi, ⁊ p.50619  gradh a n-athardha dhoibh, co m-búi ac á tairmesc do áilgius620  in catha cathordha, acht araidhi dos-fic fallscudh feirgi ⁊621  áilgius imberta a n-iaraind tre imaltur na fergluinne ⁊ tré622  omhan in rígh rogairg rodiumsaigh ro nert in cath forro andís.

623 IS annsin atracht aonóclach isin airiucht, ⁊ ro fhaisnés624  rún menman ⁊ aicenta cech énduine isin t-slógh uile, Lelius625  ainm in óclaigh, taisech imghona la Césair h-é, ⁊ ni lamhadh626  nech do muintir Césair slegh nó saiget do dibhrucud i627  n-imairic áigh nó i cléith comluinn remhe. Tuc a aghaidh for628  Césair ⁊ asbert:

629 “A fhollamnaigh in ríghrechta Rómhánaigh” .i. a Cesair, “is630  dír ⁊ is dlighedh duinn itrasta briathra fíri do chantain frit.631  In fetair iter conidh ádhbhul a acaine ⁊ conidh mór a gerán632  i menmannaibh na míled-sa a fod atai ic fulang tarcaisne ó633  lucht na Rómha. Inn edh do beir fort-sa sin ar n-etairisine634  acut? Nír' comtig duit-siu on cena, air i cein cotuicfet leg.635  cotnicfat F. ar n-doidi sonairtini foga do cassad a cath nó a636  cliathaigh ni fodhemasu tarcasul neich fort dogrés. Ní espach637  linne iter in flaithius Rómhánach do discáiliudh fódaigh nach638  beith tarcaisne neich fort-sa. Not-lenfut-sa in slóg-sa cidh639  bé conair isin domun do dodhaing nó do shodhaing coso640  treóraighfe íat. Ní docra dóibh sin inna cech conair rot lensat641  cosaniu.”

642 “Ro badh amhra inmhain dúinn dá fétmais t' orcátu-sa do643  lenmain amail budh dúthracht linn, ⁊ cinnmit nách budh comcathordha644  iter duinn dogrés, ⁊ nach budh lucht aensídha in645  lucht gusa n-gresfet do stuic catha suin. Do berum ar m- briathra646  féra i fiadhnaisi ar n-arm n-gaiscid cidh i longaibh bronn ar p.52647  m-bráithrech ⁊ ar n-aithrech, nó i n-innibh ar m-bancéile i648  n-ám tuismedha dóibh co forcongra foirnd clannadh na cloidhemh-sa,649  co n-dingnímís fort cen fuirech cen imresain.”

650 “Cidh íat delbha na n-dei ⁊ a tempuill fhurála foirnd do651  loscud bidh lasair tenedh a n-iarmartaighi, ⁊ cidh ann forcongra652   389 oirnd ordúgud do longpuirt for brú Tibiri Túscaide653  for lár na Rómha, bidh dána talcair do génum-ne do longport654  and. Cech múr ⁊ cech mórcathair atbéra do toghail rinn, ⁊655  in Roim fein ina comairium, isat urlamha ar n-doitine d'imluadh656  a rethedh toghla ⁊ d'esrainiudh a carrac estibh aired657  bes cloch for cloich inntu.”

658 Ro comaentaighset na h-uile buidhne bátar ann frisin aithesc659  sin, ar ba h-é rún craidhe ⁊ toil menman cech óenduine dibh660  a n-debhairt sium fri Césair, ⁊ ro tógaibhset iarum a lámha661  uile i n-aenfhábhull, ⁊ ro gellset uile comdís erlamha na662  dóidi sin do gnim na n-imairec catha ba toil dó.

663 Ní ba suaill inní fris. Bá samalta nuall ⁊ séselbhe na664  slógh sin i comhaentugud .i. feibh tísadh anfthine étualaing665  na garbhgaéithe gemreta a tír na Tragia do sonnradh co666  feradh a síanmuirnd ⁊ a sírfhoghruchud re cennaibh cnoc ⁊667  tulach, ⁊ ré fedhaibh ⁊ re fidhnemhedhaibh sléibhe Ois, coro668  lád snim tenn timaircthech i m-barr uachtair na fidhbuidhe669  foltgairbhi, co n-esairged ⁊ co sráined ilar a cráebh n-dosach670  n-deghdhighainn ⁊ a n-gég lúbach lánlebur a n-glaccaibh araile,671  co n-éracht foghur fírgarbh ⁊ bresmaidm borb bráthamail isin672  aer tré imalltur na fidhbuidhe ic sírtoirnem sís, ic toitim p.54673  ⁊ ic trénérgi na n-ait cétna doríse lá foghluasacht na gaeithe674  dos-fic fon samail sin.

675 O 'tconnairc Césair na mórshluáigh do tairbhirt co mór676  ré h-áilgius in catha ro teclamait ⁊ ro tinolit cuigi fochétóir a677  uile shlógh ⁊ sochraide na beith fuirech na foscuchadh fair cen678  rochtain na Róma cen nó beith in conách ic congnum leis.679  Tangadur cuigisiun iarum annsin slóigh ⁊ socraidi na tíre 'cá680  m-bai gábháil fria ré na .x. bliadan remhe sin, ⁊ a mílidh féin681  didu bátar co h-anbháil esráinti i tíribh Gallia ⁊ isin Lochlainn682  ⁊ i n-inis Bretan ic riárachadh a popail ⁊ ic tabhach a císsa683  ⁊ ic coimét a smachta ríghdha do Cesair.

7. 684  Do tócestul slóigh Césair as cech crich ⁊ as cech cennadhach685  isin doman co n-ice in inadh i m-búi Césair.

686 Tancadar and aittrebthaidi in tíri im sruth Lemhaind ⁊687  a m-búi do míledhaibh Césair ic forbais forro docum in catha.

688 Tancadar ann attrebthaidi in tíri im sruth Voghis ⁊ a689  m-búi do míledaibh Cesair ic forbhais forro dochum in catha.

690 Tancadur ann popul na Ruitenta ⁊ a m-bí do miledaib691  Césair ic forbhais dochum in catha.

692 Tancadur ann attrebthaidi in tíri im sruth Vari ⁊ a m-bí693  do miledaibh Césair ic forbhais dochum in catha.

694 Tancadar ann atrebthaidi in tiri im sruth Atax.

695 Tancadar ann atrebthaidi puirt Moneti.

696 Tancadar ann atrebthaidi traga cunntabartaigh mara697  Toirrian.

698 Tancadar ann atrebthaidi Nemetis.

699 Tancadar ann atrebthaidi in tiri im sruth Satir ⁊ a m-bí700  do muintir Cesair.

701 Tancadar ann atrebthaidi in tire Taruelli.

702 Tancadar ann atrebthaidi in tiri im sruth Bitis.

703 Tancadar ann atrebthaidi Parisi ⁊ in tíri im sruth Secana.

704 Tancadar ann popul na Setonda.

705 Tancadar ann popul na Leucdha.

706 Tancadar ann popul cathrach Belga ⁊ a m-bí do miledaib707  Cesair ic forbhais docum in catha.

708 Tancadar ann popul na Nerueta.

709 Tancadar popul na Vangeta.

710 Tancadar ann popul na Vatabecda.

711 Tancadar ann atrebthaidi sin sruth Cinga.

712 Tancadar ann atrebthaidi in tíri baile i comruicet sruth713  Rodain ⁊ sruth Arimin  ¹ ac dul isin muir moir, ⁊714  a m-búi do miledaib Césair ag forbais docum in catha.

715 Tancadar ann popul na n-Gébhenda.

716 Tancadar ann popul na Treuerda.

717 Tancadar ann popul na Ligurdha.

718 Tancadar ann popul na Teotonecdha. is acu sen nó719  idpraitis fola daini i tempol Ioib ⁊ Mercuir ⁊ Mairt.

720 Tancadar ann popul dianadh ainm Bardi, popul íat sén721  lángnáthaighitis filidhecht ⁊ duana molta do dénam. Is assin722  iderar baird ⁊ bairdne isin Scotic, ⁊ a m-bi do míledaib723  Césair ic forbhais docum in catha.

724 Tancadar ann popul na druidecda, popal iat sén725  da fognaitis fesa ⁊ faistine ⁊ no gnáthaigtis taiscélad for p.58726  réthaibh rend ⁊ rétlann, ⁊ is ed atbertis trena fesaibh demhnacdaibh727  anmanna in lochta ba marbh isin mesraighthisea do728  breith tresin tendtigi fodes ⁊ a tabairt i corpaibh ele isin729  mesraighthi descertach. Druide anmanna na popul sin, ⁊730  Druis ainm a cathrach. Is assén atberar druí ⁊ dráidhecht731  isin Scotic.

732 Tancadar ann popul na Caecdha.

733 Tancadar ann attrebthaidi cathrach Rémais na rígh, ⁊734  atrebthaidi in tiri im sruth Réin, ⁊ a m-bí do miledaib Césair735  ic forbais forra.

736 Anmanna na crich ⁊ na cinél asa tancus d'forithin Césair,737  ⁊ asar' tinóilit cuigi a milid fein bátar annsén co h-anbhail738  esrainti isin Roim ⁊ i tíribh Gallia ⁊ i n-inis Bretan ⁊ isin739  Lochlainn ic ríarugud a popul ⁊ oc tobhach a císsa ⁊ a740  smachta righa.

741   11a742  O darochtadar na sloigh imda sin co m-badar i l-longport743  Cesair, ⁊ o tanic danatus ⁊ ledmige comtrialla in catha ina744  menmain tre tairisniugud a nirt ⁊ a calmatuis na slogh ro-imda745  daroctadar ina n-docum, ro tindscan fochétoir i cend séta746  ⁊ imdeacta iar slightibh na h-Edaile docum na Roma, gur'bo747  lan inn Edail uile in aidhchi sin da clu ⁊ da scelaibh,748  guro línsat a sloigh ⁊ a sochaidi na cathracha ⁊ na caisteoil749  badar comfoicsi doib isinn Edail.

750 Ro doilbit sceoil bregi imda sechnon in tíri 'arsin a l- lus751  Cesair, acht ceana ger'bdar goacha na h-aisneisi ro eirghidar p.60752  omuin ⁊ imegla fira a cridib ⁊ i m- menmannaib in popuil753  Romanaig trena m-bithin. Ba brec inn aisneis no bid for imdechtaibh754  Cesair accó, air adberad fear dib sosad ⁊ longphort755  do gabail do i comfogus feda Meuania. Atberad fear aili756  longphort do gabail dó i commur srotha Nair ⁊, srotha757  Tibir. Atberad fear aile: “ni h- inann meass is coir for Cesair758  intan sa etir”, for se, “⁊ intan boi isin Roim fecht eli, air mó759  ⁊ miletu, feochru ⁊ firdoilgi, dermairi ⁊ dimsaighi intan sa é760  ar clodh lochta in iarthair dó, ⁊ dano filet immaille fris uili761  sloigh ⁊ sochaidi na crich ⁊ na cennadach o ta sruth Rein762  co Sliabh Ealpa”. Atbered fear ele dibh dilsi fogla ⁊ airgni763  cathrach na h-Edaili ⁊ tempola dea do tabairt do dona764  h-ectrandaib ⁊ dona cinudaib comaidhchibh badar immaille fris.

765 Cid fil ann tra acht gach fer dib no aisnedeadh scela766  Cesair d'araili do bered fen fuillead friu, ⁊ na tuscairnti no767  doilbtis fein no bid a n-omhan ⁊ a n-imegla forro amail bad768  neach ele no beith ica n-aisneis doib. Ocus ní namma ro769  fogluais in bidgad sin ⁊ in t-aduath daescurslogh  11b na770  cathrach, acht ro fogluais cidh iter in Curia Romanach fein,771  gu ro facsat sruithi ⁊ seanatoraigh na cathrach a n-istuda772  flatha ⁊ a sosta sadaili la h-omun Cesair, gur'bo aenmaidhm773  teichidh doib i n-aenfecht asin Roim amach, iter occ ⁊ sen.

774 Ocus ro aithnedar lucht in t-senaidh cinti ⁊ coraighthi in775  catha dona consolaibh Roman, ic fagbail in baili doib.

776 Ro boi d'imarcraidh egla forro conna fededar ceta inada777  inilli no indsechtais nó ceta inada essinnilli no faicfidis, acht778  ro gabsat in conair ro greiss tiudfuabairt an techidh ⁊ in779  tindenais iad, co tancadar 'na sreith dluith degfoda asin p.62780  cathraigh immach, co m-benad gach dirim sloigh ⁊ sochaide dib781  re araili.

782 Neach no biadh ic a forcsi intan sin, ni gebad delb eli783  dib acht feib no betis tigi ⁊ cumhtaighi na cathrach ic raen ⁊784  ic rotuitim i n-aenuair, nó feib no bedis adanta tened trichemruaidhi785  ic uliloscud in baili da n-eis, re met in deinmni ⁊ in786  dasachta bui forro ic deirgi na cathrach amail bad h-í aensaileachtu787  slanti no beth doib facbail na Roma. Ni bui samail788  na seseilbi sin acht amail tisad buaidred na gaethi descertaigi789  dar in Affraic andes co fogluaiseand libraini lebargorma in790  mara mortonnaigh, co m-bristi seolchrainn sithfota araili longa791  dib la casanfadh in mormara, guro nertad for in stiurusmann792  ⁊ for lucht na lungu archena snamh for tonnaibh in mara asin793  luing amach, co m-bedis uili for acombádhudh ⁊ in long slan794  dhanéis. IS amlaid sin ro facaib Poimp ⁊ in senadh in Roim795  la tiudfuabairt Cesair.

796 Gid for techadh in catha dacuadar is cuigi ro techad797  ann. Nir' bó ailsedach tra ro teceadh andsin, air ce nó beth798  in bean ic togairm a ceili ann, nó in mac ac togairm a799  athar, nó in t-athair ic togairm a maic, ní airisfed neach fri800  araili dibh. Sochaidhi dib dia m-ba descin dedenach a n- descin801  for in Roim andsin, uair ni táncadar for cula doris docum na802  Roma. Is follus for suidhichthibh na Roma conad docra ⁊803  conad doidngi congbail in cadusa inas fogbail in ratha. Mor804  ní do cenelchi don lucht ro facaibh in cathraigh  12a ro facad805  annsin. Mor do ciniudaib in domhain do rochtadar in cathraigh806  sin 'arna clodh la lucht na cathrach fein. Ro bo righda807  a met na cathrach ro dilsigseat na Romanaigh in la sin, ar dia808  comtiassad in ciniud daenda in aenfaball da saigidh no taillfitis809  uili i n-aenfecht for larmedon na Roma.

810 Ba follus a n-anadh fein for na Romanchaib in la sin,811  uair na muir deroili no gnáithigtis do denum i timchell a812  longphort i crichaib eachtrand no andáis co nemsnimach ina813  medhon, ⁊ a m-bidbaidh do gach leth umpu. Ni ro ansat814  immorro cidh fri re n-aeinaidchi ar righmúraibh rodaingnibh815  na Romma, acht ro facsat i n-aenla i la cloisteacht Cesair816  amain. Acht ata ni cheana, ní ba nár do cach in techeadh817  tindeasnach sin do denum ⁊ fear amail Poimp do techead and.

8. 818 Dearbairdi in Catha Catharda.

819 ISin ecmung na rea sin ⁊ na h-aimsire sin ro faillsighit820  dona Románchaib faistineada ⁊ remtirchanta na n-olc ro821  badar arcind doib, air ro línadh in neam uasu ⁊ in talamh822  futhu ⁊ in muir do gach aird umpu do taidbhsibh ingnaitighibh,823  ingantaibh ⁊ do derbairdibh dermaraib, F. ic tairngire ⁊ ic824  taircedul in Catha Catharda do gnim acco.

825 It e inso na h-airdi aitchesa doib .i.

826 Ro artraigset isna h-aidhchibh sin accó renna anaichinti827  na ro artraigset in nim remi sin riam, ⁊ nar' artraigh barsamail828  re met ⁊ re n-imat ⁊ re n-urgrain.

829 Atconncadar dano clar gorm glainidi na firmaminti neamda830  do bith 'na h-aencorthair lassar ⁊ tened os a cind.

831 Atconncadar araili rind ann co ruithnibh roedrochtaibh832  ⁊ co trillsib tendtidib for esrediudh ass, in retlu mongach insin,833  ⁊ ni ro artraigh sen riam acht la cumscugudh flaitiusa, na834  clodh catha, nó la bás airdrigh. Ro tirchanait in triar sin835  don cur-sa isin Roimh, air ro cumscaighead Poimp re Cesair836  asa flaithius, ⁊ ro srainead cath mor maigi na Tesaila for837  Poimp beos. Is triana acais in catha sin fuair Poimp bas ⁊838  fuair cidh Cesair ara cind.

839 Atcondcadar athainni tenntidi ⁊ locharna lasamnacha ⁊840  ilbrectad dealb n-ecsamhail na saignen taitnemach  12b 841  sechnón in aeoir as gach aird. Doraitni ann aensaighnen dib842  ro dercsaigh de uilibh tenntib nimhi aircheana ar met ⁊843  solustacht ⁊ dene. Ro gab sen asin tuaiscirt atuaidh docum844  na Roma. Ro tecluim ⁊ ro tinoil ina h-uili teinti aerda leis845  guro bloscastar im ceand na Capitoli rigda ⁊ tempuill Ioib846  isind Roim. Ised ro tircanadh tritsin: Cesair do tidecht a847  tuaisciurt in domhain do gabail na Roma.

848 Ro artraighset ann na retlanda aidhchidhi i m-midi medonlae.849  Atceas ircra eisci acco i lansoilsi na .xu.

850 Atconncadar fordorcad for ruithnib solustaib na greni i851  certmedon lae, ⁊ ba met na dorcadad i sein gonar' sailseat852  la gona lanshoillsi do taithneamh tre bithu doib.

853 Rosceastar sliabh n-Ethna sruaim tened trichemruaid854  isin t-slis ba comnesa do tír na h-Edaili, gu ro lae ar daini ⁊855  cethra ann. Ro artraigh ann dano fordath fuilidhi for saebcori856  mara Turrein fri h-eadh lae go n- aidhchi.

857 Ro scailead ⁊ ro fodladh i n-dib blogaibh lassar in858  tenead bithbi no bith i teampull Uesta na bande. Is ed859  ro tircanad trit-sin, in flaithius Románach do roind i n-dó etir860  Poimp ⁊ Cesair.

861 Ro erig crith mor ⁊ fogluasacht fircalma i fothaibh ⁊ i862  slutraigib in talman, guro fas talamcumscugudh trenadbul de,863  ⁊ ba h-e met in talamcumscugtha sin, gur croithestair slíabh864  n-Elpa uadh ina m-bui da moilib sena sneachtaidi i m-madmandaib865  a sliabh ⁊ i n-glaccaibh a tulach, guro tuitseat i n-aenfecht866  de for fíadmaighibh ⁊ for fanglenntaibh na tiri ba867  comneasu dó.

868 Ro erig commbogad ainbtini dermairi dona frith samail869  nó cosmuillius riam i crisluch mara Turrein, guro línsatair870  ruadbhuindi robarta ⁊ barruactar a tonn tulgorm taebedrucht871  clethi na da n-ardsliabh filet impi do gach leith .i. sliabh872  Cailp isinn Edail ⁊ sliabh n-Athlaind i crichaibh Aiffraici.

873 Atcítis dealba ⁊ imaigni na n- déi adhartha ic cai ⁊ ic874  derfadhaigh and. Atcítis tolada mora alluis ac siliud a slesaibh875  ⁊ a fraightibh gacha tighi isin Roimh, ic fiugrad in morsaethair876  no foidémtais 'artain.

877 Tainic airmchrith mor i n-uilibh templaibh  13a na878  n-déa isin Roim, conna roibi slegh nó claideb no caithsciath879  for alcuing intib nach drocair fri lar talman.

880 Atcitis na h-ethaidi aidhchidi acco ic foluamain, F. i soilsi881  in lae seachnon na cathrach .i. in écthach ⁊ inn iatlu ⁊ in882  bubo. Ticdis ois ⁊ allta ecendsa na n-dithreb comfogus co883  n-dentais leptha ⁊ cubacla doib for larmedon na Roma gach884  n-aidhchi. No feartais coin ⁊ cuanarta ⁊ meic tire na h-Etaili885  ualla mora sechnon na cathrach gach n-oidhchi. No labraidis886  na ceithri tre glor n-daenda acco, uair innister isna sdairib intan887  bui araili Románach ic gresacht a ogdaim ⁊ a eri arba fair,888  ro labair in t-ogdam fris co n-debairt: “Cid tai dom trengresacht,889  a oglaich?” ol se, “uair is taescu atbelat na Románaig890  innas domelat ina fil d'arbannaibh acco.”

891 Ro tusmit geni torotharda imda isin Roim intan sin, co892  met cuirp, co n-ilar lam ⁊ cos ⁊ cend, co linadh oman ⁊893  imegla a maithri fein ica teancaisin.

894 Atcluintea comtuaircnech na cnamh i m-medon na comrar895  i n-uilibh adnaictib na cathrach gach n-oidhchi. Atcluintis allgotha896  aighthidi ⁊ ardgairmneach aduathmar i fedhaib ⁊ i fidnemedaib897  na h-Edaili, ⁊ ni faicte cuich do gnith insen.

898 Atcite na foiscti ⁊ na fantaisi ⁊ na h-allcailli ifernaidi i899  n-imtacmung na Roma gach n-aidchi, gu ro facsat lucht na900  margad ⁊ aitrebaidi imectraca in baili a treba ⁊ a tegdasa901  re h-uathbas ⁊ re cridenbas na taidhbsi donarfas doibh.

902 Atcithea in badb catha gach n-aidhchi, ⁊ a h- aithinni903  giuis for derglassad ina láimh ⁊ a trillsi natharda nemidi ic904  dresechtaigh immo cend ic aslach in catha for na Romanchaibh.

905 Atcluintea isin aidhchi acco fogurnuall na stocc, tulguba906  na sgiath, fidren na foga, glonnbemneach na claideb, geoin na907  cath ic comruc, ⁊ ni faicthea cid do gnídh inni sin.

908 Atcluinte accó allcailli Sill ic taircetal in catha catharda.

909 Atconncadar araili aeghairi badar i m-bruigibh srotha910  Aniein inti Mairr ic togbail cind asan adnacul. Is ed ro911  tircanad trit-sin, samail in catha catharda ro gníead etir Mairr912  ⁊ Sill do gnim doridisi ic Románchaib.

913 Ro gabsat sagairt na n-dea ⁊ na m-bandéa ic uchbadaigh914  ⁊ ic golgairi sechnon na cathrach ⁊ ic edarguidhi na n-dea ic915  iarraidh edrumaighthi na plaighi-sin forro. Is ed no ráidheadh916   13b gach fer isin Roim: “atathar ic comallad faistini ”“Sibill917  banfatha innossa dona Romanchaibh”, ar iatt, ar is edh ro918  tircan Sibill banfaith, discailiud in flaithiusa Románaig ar trill.

919 Ro as aduath mar ⁊ imegla isin Roim la taidbsin na920  n-derbairdi sin inti, ⁊ focres comairli ic lucht na cathrach p.72921  cidh do gentais do sin. Is ed ro cindset iarum, lucht fessa ⁊922  eolais do tocuiriud cucu a tir Tuscia, ar ba gnath lucht ceirdi923  draidechta do bith inti sein, ⁊ ba bes do Romanu dano faithi924  in tiri sein do tocairiud ina n-docum in gach am no tomaithead925  egendail forro.

926 Tucait intan sin dano faithi Tusceta cucu, co m-badar isin927  Roim. Atbertsat na Romanaig riu ara fiastais doib trena928  fessaib draidechta ceta moruilc ro tircansat na derbairdi dermara929  ro artraigset acco. Badar da primfaith derscaigthecha930  lasna fathaib, Aruns ⁊ Figulus a n- anmann. Is e ro bo uaisle931  ⁊ rob urrunta dib, ⁊ ro bo sine arai n- aisi, Aruns. Luca ainm932  a baile duthaigh. Badar tri h- ernaili do IX n-earnailibh na933  draídechta leis, ar is iad IX n-ernaili na draidechta annso, F. .i.934  a ceathair dib i comidecht na ceithri n-dul n-domunda .i. teneadh935  ⁊ talam, usce ⁊ aeoir. An cuiced ernail taiscelad for ruithnib936  saignean: in sesed ernail taiscelad for innib anmanda i tenntib:937  in sechtmad taiscelad for foluamain én, in ochtmad taiscelad938  for gothaibh én, in nómad taiscelad for rethaib rend ⁊ retlann.939  IS iad tri h-ernaili badar la h- Aruns dib sin .i. taiscelad for940  cumscaigthibh saignen ⁊ for foluamain en ⁊ for innibh941  anmanna.

942 IS ed ro raidh in fear sin frisna Románchu intan sin, tor943  teneadh tricheimruaidhi ⁊ breo tulcha do denum acco, ⁊ ina944  tusmit do genib toratharduib isin Roim d'uili-loscud isin tenidh945  sin. Ro forcongart forro dano lustred ⁊ imtocell a cathrach946  do denum, delba ⁊ imagni na n-dei do tabairt ina timcell947  leó.

948 Tancadar iarum uile aitrebaidi na Roma 'na n-drongaib ⁊949  'na n-dirmaib ina timcell co sagartaib ⁊ go m-bansagartaib na950  n-dea ⁊ na m-bandea immaille friu.

951 Cein badar lucht na Roma ic imtocell a cathrach fon952  samail sin, ro theclaim Aruns ina fuair do tiruarsnibh saignen953  seachnon in baili, ⁊ ro can cetla ⁊ tincetla druad forro, ⁊954  ros-infolaig i fudomuin in talman 'arsin.

955  14a Tugad araili tarb torachta tiugformnach ina docum956  dia idpairt dona deib. Do rinnscain dano Aruns iarum teachta957  na h-idparta do gnim frisin tarb .i. fin do dail i tollaib a cluas958  ⁊ edir a da adhairc ⁊ i fidisibh a srona. Ro imbir fair dano959  cach ada aili ba dir do imbirt for tarb idparta. Ro gab in960  tarb for imresain moir fri timtiribh na h-idparta 'arsin, ⁊ nir'961  degardi leo-sum esen. Ro marb Aruns fein in tarb iarum.962  Ni dat srotha fola fordergi, amal is gnath do tepersin a h-eirscibh963  urtescthaibh ro snigset asa crechtaibh, acht linnti964  dubfola duaibsighi co faircsi neamglaini ⁊ nemidechta moiri965  forro. Ro gab aduath mor in faith ic tencaisin na n-ilgnéa966  doraitni for innibh in tairb, ar inneoch nar'btar banglasa dib967  robtar dubglasa, ⁊ ba mi-airdi leis-sium sin uili.

968 Ro scail ⁊ ro fodail inni in tairb i n-dib bloghaibh. Ro969  taisealb in cetbloigh dibh do Poimp ⁊ don t-seanudh ⁊ in970  m-bloigh n-aill do Cesair gona miledhuibh. Ba mactad mor971  leis ind abairt do rigníset na bloga sin na n- inni, ar ni dernsat972  inni riam rompo abairt bad nemadhu indas, ar in rand973  ro taiselbad do Poimp dib ro gab for serg ⁊ digbail, for crapad974  ⁊ for feodugud, ro thruin, ro traig ⁊ ro thairind fri975  talmain, gonar' artraigh brigh nó calmatus inti. Rann Cesair p.76976  immorro, ros-lín borrfad ⁊ indocbail í, ro fás ⁊ ro inforbair,977  ro att ⁊ ro inboilg, go n-dernai aenmoil trein tomaithmigh978  dona h-uilib badar inti.

979 O ro thenc Aruns na h-airdi aichtidi sin ⁊ na taircetla980  moruilc badar a coimidecht na h-idparta, do rinnscan nuall ⁊981  nemeli mor do denum frisna deib co n-debairt: “A deu firénnacha982  fororda”, for se,“is infechtain masa ada nó masa dir dam-sa na983  nithi tircantai do aisnéis dona poplibh rom- tochuirseat ina984  n-docum. Air cid duit-siu, a Ioib, ro airdergius-sa in idpairt-se985  do denum do deachadar na demna iffernaidi gu ro linsat inneda986  tairb na h-idparta.”

987  14b “IS mor in imecla fil forni de sin, go na lammait988  aisneis na n-olc tircantar duind, acht forír chéna bidat989  mo na h-uilc innas amal ata in ecla forni. Nir' bo sirsan990  chena nach brec gacha canam uili, ⁊ nach airdi doilbthi ro991  facaibh Tages faith for innibh na n-anmanda.”

992 IN Tages isin dano, da m-beith neach no iarfaighead, is e993  ro aircestar in ealadhain draidochta. Ni bui athair nó mathair994  occa, acht a focbail beo fo fotaibh in arathair chena.

995 Taischelta Aruins Tusceta co n-ici sin ⁊ a tircanta tre996  innibh anmanna.

997 IN primhfaith eli immorro bui leo .i. Figulus, i tucsin998  dala na n-déi ⁊ derritiusa nimi ro bui sen, ⁊ a frichnum ⁊ i999  feghadh na firmaiminti ⁊ i r-rethaibh rend ⁊ retlann, go na1000  frith i tiribh Egipti riam, neach bad coimeolach fris i sudighthibh1001  nimi. Is inti sen bad lía lucht na h-ealadan sin, fobithin1002  ar is glaini ⁊ is nemnellaighi in firmaimint doib inas do1003  lucht in talman arcena.

1004 Ro chuaidh in fer sin i m-munighin a feasa fáthachda.1005  Ro gab ic tenccaisin na firmaiminti sirglaini solusta ⁊ renn1006  ruthenda in nimi blaith brecnellaigh uasu da gach aird cein1007  co nos-dercai amal ba lor leis. Is ed asbert frisna Románchu:1008  “Fil nechtar dá neche forsna coraigthibh-sea atcim-sea”, ol se1009  “.i. ata seachran mor for cumscugudh firmaiminti ⁊ na rend1010  osin tir-sea seach gach tir, go na filet ar taiscelta-ni ar coir1011  inti, nó masa tre imaltur na Faithi tic in morbrecthadh1012  adcim-sea, is apaigh ⁊ is urlam ac na doibh dith ⁊ dilceann1013  ⁊ delarugud in ciniudha daenna do denum i traiti. Na dei1014  adhartha fris”, for se F. “cia ret tresa tic in morplaigh-sea iter .i.1015  in talamcumscugud do gnither and .i. inn e in talumh oslaicfes1016  a inni do slugudh cathrach ⁊ caistiall inn uili domhuin cona1017  n-attrebtaidib leo, nó inn í tromdlai derfadhach na dilinni1018  ferfas for dreich in talman doridisi do uili-bádhudh claindi1019  Adhaim, nó in ba faelscud saignen tenntidi ⁊ brotha aeoir doraga1020  do forloscud in  15a domhuin, nó inn e in talam tromfoideach1021  diultfas a fas ⁊ a ith ⁊ a inforbairt, co na leicfea1022  a toirthi trit, go n-aibelat na h-uili daini la gortai.”

1023 “Ni fedar-sa cia h-ernail plaighi bias and, nó cia teidm1024  tresa tic, acht cena ro fhedar co m-ba scur saegail sochaidhi in1025  plaigh isin F.”

1026 “Fil gne n-aill dano forsna taisceltaibh-sea .i. dia m-bad1027  i n-Aquair uscidi no beth rind sadal Saduirnn intan-sa ro bad1028  digal dilinni doberta do dilcenn in domuin. Dia m-bad i1029  Leomhuin lasamhnach no beith in grian intan-sa is bruth aeoir1030  ⁊ forloiscti no adannfad in domun. Acht cena dar lem ni1031  h-olc dibh-sin fil ann etir, acht is e rind Mairt morcathaigh fil1032  i Scoirp and, ⁊ na renda da ticfad cosc a brotha sen .i. rind p.801033  Ioib nó Uenir nó Mercuir, ni fil rind dib i comfogus dó etir,1034  úair ata Ioib i fuiniud i trath-sa ⁊ Uenir i comfocus greine fo1035  thalam, ⁊ ni tainic Mercuir i turcbail gu sé, gu ro lín bruth1036  nemi Mairtin aeoir uili, fobith rind aile ní fil i comfocus do1037  acht rind Orioin claideabhthaircetaigh nama, ⁊ cidh esen is1038  fuillead n-urbada thirchana fos.”

1039 “IS mairg ní, ol se, ic a filet na renna-sa taircetul isna1040  suidigthibh i tat .i. confad catha, coimérgi curad, faelscudh1041  imberta arm i lamhaib laech, comtulcadh miledh mear mormenmnach1042  ⁊ lath gaili, scur sida ⁊ caincomhraic, comhtocbail1043  cogaid etar cardiu, tochastal tuath n-eachtrand, robarta fergi1044  righ rogarg rodimsach i r-rae catha ⁊ imairic, falbaighi colann1045  saerclann fo cossaib con ⁊ cuanart.”

1046 “Cid da m-biu-sa 'ga cleith”, ar se, “ar do ragha fo deoidh1047  inní tircantar and .i. in cath catharda. Atragat moruilc isin1048  Roim trena bithin sen, ar biaidh gach tren a l-los a nirt ⁊ a1049  calmatais inti. Ni coimetfaither dligheadh nó firinne innte occo.1050  Molfaither don mac marbad a athar ⁊ don athair marbad1051  an maic ann. Tathaeirfither immorro do gach aen cocelas do1052  cairdes nó do caratrad isin aimsir sin. Mor m- bliadan bias1053  in Roim amlaid sin .i. noco tair tigernus aenrigh fuirri,  15b 1054  ⁊ dar lim ni ferr son la Romhanu innas in cath catharda.”

1055 Taircetla na n-druadh Tusceta co n-igi sin.

1056 Ba lór tra do urail omain ⁊ imegla for lucht na Roma1057  i tarfas do tircantaibh in catha co n-igi sin, acht tainic doib1058  adbar uathbais nar'bo luga innas sin, air ro inaitcestar p.821059  spirut deamnata i n-araili sruthmathair soicheneoil isin Roim,1060  conas-tuc for dobur ⁊ for dasacht. Ro gab iarum in dasachtach1061  sin for taircetal na n-olc cetna dona Románchaib. Ro1062  innis ⁊ ro aisneidh doib uili aircetla in catha catharda o tus1063  co deredh, ⁊ is amlaid ro aisneid ⁊ h- i ag imacallaim frisin1064  spirut n-deamnata i fiadnuisi lochta na Roma uili.

1065 Ba follus dona Románchaib ferg ⁊ luindi na n-dea n-adartha1066  do bith friu fein intan sin, air do radsat na h-uili duili domunda1067  comartha foillsi ⁊ tircanta demni in catha catharda doib.

1068 O ro comgabsat uili grith ina menmannaibh conid ic1069  taircetal ar n-dermair ⁊ raen madmann catha ro badar na1070  h-airdi aduathmara sin donarfas doib, F. ros-lecset fri bron ⁊1071  dubha ⁊ torsi, F. etir saer ⁊ daer. Ro dicuirseat a n-uaisle1072  ⁊ a n-ardfhlaithi a cumtaighi rigda ⁊ a n- erreda onorda dib.1073  Ros-eitseat uile o eirreadaibh dereoilibh i comartha duba ⁊1074  toirsi. Badar co tai taithenach ic dicelt in broin sin ⁊ a1075  galar inmedonach i cridi gach aen duini dibh, ⁊ arai ni ro1076  cuirset os aird beos, amal bit muindtera na righ n-onorach intan1077  tiagait a tigernai bas ic duba infoilgidi for tus airet ro fetar1078  dichlid in sceoil.

1079 Ro cuadar a mna ⁊ a maithreacha, a milidh ⁊ a lucht1080  gaiscid, a sruithi ⁊ a senóraigh i templaibh na n-dea ⁊ na1081  m-banndéa. Ro scailset a fultu intib ⁊ ro tuaircset a n-ochta1082  da n-dornaibh. Ro gabsat ac dubha ⁊ ic derfadaigh, ic comgeran1083  ⁊ ic comacaini annsin i fiadhnaisi delbh ⁊ altori na1084  n-dea adarta.

9. 1085  Bethu Cait annso sis.

1086 Bai aenfer isin cathraigh fornar' laessat na cumscaigthi1087  mora sin, Brutus a ainm, consol togaidi da Románchaib é, fer1088  galach mormenmnach,  16a ⁊ ni tairnead a aicnedh gid1089  mor d'ulc fogabad, ni metaigead a menmain dono cid mor1090  maithiusa no tidnaiced in toictiu dó. Tanic in fer sin ic abardorcha1091  derid na h-aidhchi co teach bráthar a máthar .i. co1092  teach Cait, da fis ⁊ da comairli fris cia h-airimbirt do gentais1093  i frestal in catha .i. in la Poimp atreistis docum in catha, nó1094  in la Cesair, fa inn urnaidi do gentais co festais cia dib forbad1095  raen, air gib e dib bad coscrach ro bad laind leis a sidh-sum1096  d'fogbail, ar ní ro badar do Romanaibh da consul bad1097  comtig da cudrumughudh friu.

1098 IS í immorro comairli ba toil don ti sin .i. Brutus, gan1099  ergi doib re neach etir acht urnaidi co festtais cia de na da1100  tusech bad coscrach ann, air ba nemada leis beith i fur in1101  catha i muirfead in mac a athair, nó in t-athair a mac, nó1102  in brathair araili, ⁊ dano nir' miadh leis coimaentu lasin1103  lucht mibesach ut badar ic triall in cogaidh catharda1104  ardaigh a n-anfaladh do dighail, ar niptar seitrigh a n- digalta1105  i n-aimsir sidha nó caincomruic.

1106 Do riacht iarum Brutus guros-imluaidh in comairli sin i1107  fiadhnuisi Cait. IS amlaid bui Cáit intan rainic-sium ina1108  docum, co dubhach dobronach neamsadail neamcodultach 'ca1109  thur ⁊ 'ca scrutan cindus no bedís coraighthi na cathrach ⁊1110  urtrialla in popuil ⁊ in t-senaidh Románaig i frestal ind1111  etualaing moir bui ic tomaithim forro. IS ed so frecra do bert1112  for in aitheasc ro raidh Brutus fris:

1113 “IS fir, tra”, ol se, “conid nemhadha mor do neoch comtriall1114  in catha catharda. Acht ceana cuich folilsad gan omhun1115  fair a nert ⁊ a lamha da fordingi dia tencad renna nimi ⁊ in1116  firmaimint fein ic tairneamh ⁊ ic toitim for tonnclar in tálman1117  ina fiadnaisi. Ni mo ro faelusa tuitim na Rómha do1118  tencaisin gan cungnum le. Ro bad dermair in dimbaidhi dam-sa1119  bith am aenur i n-uaingius ⁊ ciniuda ectrand in domhain1120  d'fogluasacht lasin comtocbail-sea do rala isin Roim. Ni h-ed1121  sin bias and etir cena, acht do ber-sa m' fheidm catha in conair1122  do bera in seanadh uile .i. la Poimp, air is é nach tainic i1123  n-aigid na Roma amail  16b tanic Cesair; ⁊ araill ele1124  ann dano, da m-bém maraen ic congnum la Poimp, ni do1125  fein taisealbabas in coscur beras, acht bid duinni, ⁊ bid lugaidi1126  a dimmus-sum sin 'ar n-gabail righi doridhise.”

1127 Aithesc Cait annsin.

1128 Ro aentaigh Brutus iarum frisin aithesc sin brathar a1129  mathar. Adracht borrfad a aicnidh, ⁊ ro fas diaillsigudh in1130  catha catharda ina menmain, cona bui da Románaib aenduini1131  lasar' lainni gnim in catha catharda innás.

1132 A m-badar and iarum trath etarscartha dorcatais derid1133  na h-aidhchi re bansoillsi tossaigh in lái, co cualadar beim bascraind1134  fri dorus in lis acco. IS ed bui annsin bean bui la Cait1135  ina ocbaid fecht n-aill, Marcia a h- ainm, ⁊ ro tussim in bean1136  sin tri maccu do Cait fri ré teora m- bliadna. Do rala araili1137  ferchara do-sum isin Roim, Hortensius a ainm: ni tusmitea1138  clann do sein etir. Ba doilig mor la Cait sin, ⁊ is ed do roni:1139  do bert a mnái fein do tusmead clainni do, ar ba combrit i.1140  Ro tusim iarum in bean tri macu do fri teora bliadna. Tanic1141  Hortensius 'arsin co targaid in mnái cetna do Cait do tus mead1142  fuillid claindi do. “Nathó”, ol Cait, “fil do met m' onora-sa isin p.881143  Roim condat clanda dam ind ocbad Románach uile, ⁊ air is1144  tussu ric a lés claind bid in bean leat airet bas toil duit”.

1145 Marb Hortensius i cind rea iersin. O ro scaigh la1146  Marcia teachta a adnacail ⁊ a cepoc cainteach, tainic co1147  dérach dobronach co teach Cait intan co n-ecmaing in imagallaim1148  intan sa, ⁊ mac a sethar .i. Brutus. Ro gab ic agallaim1149  Cait ⁊ ic a iarraidh fair a l-legon ica frestal ⁊ ica fritalam1150  amal gach cumail bui aca, air atbert-si na dechaidh a h-airi1151  re commamdacht uad, acht ro bad lor le do maith uadh1152  intan ro scribabtha a h-ainm i n-airenuch a h-adnacail co m-bad1153  commám Cait atbertha fria.

1154 Atbert dano nach ic iarraidh socra nó sadaile ro bui, air1155  is re h-ucht catha ⁊ re coimeirgi cogaid moir do deachaidh, acht1156  dono bith ica frestal-sum, ⁊ ica fritalamh gach conair ro-sn-imluaidfed1157  in toictiu tre airimbirt in catha moir. Atbert1158  dano nar'bo nár do-sum a beith-si ina farradh ig a coimideacht,1159   17a cid for longais no beth, ⁊ Cornelia a bansetigh1160  i farradh ind airdrigh Poimp.

1161 Ro cloed menma Cait trisin edarguidhi sin, ⁊ ro cetaigh1162  do Marcia comaitreib fris. Nir'bo adbclossach forbannach daronnadh1163  in caingean sin Cait ⁊ Marcia. Nír' sirit cuir nó1164  fiadhain léo acht Brutus a aenur. Ni ro iarfaigit faithi nó1165  fisidi uaithibh, amal is gnath i m-bainsibh. Ni ro h- ingabad1166  geis leo, ⁊ ni ro h- adradh ada. Ni bui cumtach baindsidhi for1167  fir nó for mnai dibh, ar bai forcsi broin for in mnai 'ar1168  n-éc a celi. IN fear dano ní laghu doraitni bron fair, air1169  on cetuair ro fairigh imluad ⁊ comtocbail in cogaidh moir ni1170  ros-foilc ⁊ ni ros-fothraic, ni dernai glanadh a gnusi nó tonach p.901171  a lamh, acht bui co taidhiuir toirrseach 'ca thur ⁊ 'ca scrutan1172  cinnas no saerfadh in cathraigh do lamhaibh a bidhbadh, air ni1173  r' airimmir neach in cogad sin riam, acht ar grad nó ar miscais1174  neich eli acht Cait a aenur. Mad eisein immorro, is do1175  saerad na cathrach, ⁊ do dín na h-atharda, ⁊ do coigill in ciniuda1176  daenna uili ro imluaidh in cogad, air ní bai isin bith i1177  comaimsir fris aenfer bad togaidiu bestatu innas.

1178 Ba da besaibh am, cach ní fa tibred láim da forba ⁊1179  da cur co forcend. IS ed no bidh a uili sním ⁊ dethitiu1180  inditen na h-atharda. Ba derb ⁊ ba deimin leis nach ar a1181  daigh fein do radad isin domun é, acht ar daigh gach neich1182  cotn-icfad do lesugud and. Ni teicheadh a comairbirt bith1183  dar teachta tre bithu. Ba lor leis do biudh inní no scaradh1184  fri accurus. Ba lor leis do éduch dín a ball ar fhuacht ⁊ ar1185  nochta. Ba lor leis do tighib a dín ar doinind ⁊ ar ainfini.1186  Ba da besaibh can commamdacht fria setig acht i n-aimsir1187  coimperta nammá. Ba h-athair ⁊ ba ceili don cathraigh é1188  cein ro mair inti. Ni bui isin Roim aenduini nach fuair a1189  soludh. Bui ic adradh firindi ⁊ ic fregra gnim socraid airet1190  ro bo beo. Ni ro mill a tol frecur a deggnim uimi.

1191 Scélach Cait ⁊ luchta na Roma co n-igi sin.

10. 1192  Slóiged Césair isin Etail annso sís.

1194 INtan immorro do batar na h- airmberta sin isin Roim1195  do dechaidh Poimp cona dirmadhaibh slúaigh ⁊ sochaidhe leis1196  a clithardiamraibh tíri Campan, cor' gabh sosadh ⁊ longport p.921197  a múraibh na cathrach dianadh ainm Capua. Cathair sin ro1198  cumdaighedh isin Etáil lé h-ócclach do muinntir Aeneasa maic1199  Anacís, Capis a ainm, ⁊ ro taitin co mor fria Poimp in t- inadh1200  sin, ⁊ ba maith leis beith ic frestal catha ann, uair ba daingen1201  ⁊ bá díthoghlaidhe é. Slíabh Apeinnin ara cula, sliabh1202  is airdi ⁊ is accairbhi do shleibhtibh in  391 domain.1203  Cuan mara Torrian don leith tess don t-sliabh sin, ⁊ cuan1204  mara Adriatecda don leith atuaidh, ⁊ inis and for muir ina1205  h-ircomhair fothuaidh, ⁊ inis Pisse ina h-ircomair fódhes.

1206 Ocus srotha imdha ic siledh as isin muir cechtar do dá1207  taebh .i. sruth Medhúir ⁊ sruth Crustumium ⁊ sruth Sapis1208  ⁊ sruth Isauir ⁊ sruth Sena ⁊ sruth Aufid ⁊ sruth Eridain1209  ac tebirsin asin t- slis tuaiscertach de. IS iat so na srotha1210  tebirsinnit asin t- slis descertach de: sruth Tibhir ⁊ sruth1211  Rutuba ⁊ sruth Vultuirn ⁊ sruth Sairn ⁊ sruth Liris ⁊ sruth1212  Sileir a comfhocus Salerna, ⁊ sruth Macra i comfhocus cathrach1213  Lúna, ⁊ intan ro soichter ar mullach in t-shleibhe sin1214  atcíther bruighi na Gallia uile as, ⁊ dar lé nech is fáe thís1215  atáit benda sleibhe Elpa, ⁊ ní raibhe fos isin doman sliabh1216  ba faide inás, ar ro gabh ar tús o Etail co h-innsi Sicil for1217  muir Torrían, co tainic ruadhbuinne in mara cechtardha tarsin1218  m-bloigh medhónaigh de co fil isin Etail indiu indarae cenn1219  de. Sliabh Apennin a ainm, ⁊ in cenn n-aill i n-inis Sicil,1220  ⁊ sliabh Peloir a ainm. Ocus ba h-innill le Poimp beith a1221  comhfocraibh in t-sleibhe sin, ac estecht re scélaib Césair ⁊1222  ic furnaidhi in catha.

1223  Césair immorro ro lín bruth ⁊ ailgius imerta na n-arm1224  a menmain ⁊ a aicnedh, ⁊ nir'bo fáilidh leis amal fuair cricha1225  na h-Etáile rea aghaidh cen acfuing t-shloigh innti dó do1226  frestal catha ar techt dá ríghaibh ⁊ da taisechaibh esti ar1227  a ingabháil-siumh féin, ar roba lainde leis accaidi do gabhail1228  a l-los a lamha ⁊ tré todhail fhola inas tre sídh ⁊ tré caencomrac,1229  ⁊ ro bo ferr leis doirsi ⁊ múir a cathrach do brisedh1230  ⁊ do díanscailed nás a leccan ar ais inntu.

1231 Lucht cathrach ⁊ caislén na h-Etáile, cér'bó cinnti léo, ⁊1232  cer'bo deimhin na gébhdais fria Césair intan do rachad ina1233  n-dóchum, arái ro gabhsat acc daingniugud a múr ⁊ ac córugud1234  a taibhledh ⁊ ic frestal in catha, ⁊ ni fhedadur ca comairle1235  do gentais, ar do bí do mét gradha Poimp occo co nárb áil1236  léo nech ele do ríghadh acht sé, ó do ratsat briathair fris, ⁊1237  búi do méd écla Césair orra naro lamhsat cen a ríarugud.1238  Ocus ní búi a samhail acht comtogbáil in mormara intan tecmus1239  in gaeth andes dia saighidh, co m-búi aghaidh a h-anbhthine1240  ⁊ dírim a tonn uile ar aen-conair lesin n-góeith sin, co1241  tecaim in gaeth anair docum in mara cétna, co m- berend in anfine1242  ina coimidecht féin ⁊ imbolgadh na cétgaeithi isna tonnaibh1243  fós arái. Ba h- amhlaid sin do lucht na h-Etaile, ar ro bátar1244  leithriata uile fri Poimp ar tus cein co táinic Césair, ⁊ cia1245  tainic sin, ba h-é a n-dúthracht-sum fos cungnum lé Poimp.

1246 INtan iarum doríacht Césair lármedhón na h-Etaile co1247  n-ilar a t-shloigh ⁊ a shochaide, cech uile fer ro ordaigh Poimp p.961248  a ríghi ⁊ a toisighecht ⁊ a cennus cathrach ⁊ caislén isinn1249  Etáil ro fhagsat íat ⁊ ro teichset fo clithárdiamraibh in tíri1250  ar omhun ⁊ ar imecla Césair. Ocus ba díbh sin Libon tuisech1251  na n-Eutruscda ⁊ Termus taisech na n-Umbreta ⁊ Sill1252  mac Sill ⁊ Varus ó dind Auximon ⁊ Lentulus a cathraig na1253  h-Esculi ⁊ Scip a cathraig Lucerie.

1254 Do rala ann éntaisech na dechaidh isin comblosc teichidh1255  sin lé cách .i. Dómit taisech cathrach Corpin, ⁊ ní raibh isin1256  Etáil cathair búdh daingne na budh doilghe do toghail inás .i.1257  sruth mor re toebh ⁊ droichet tairis fá comair na cathrach1258  imach. INtan itconnaircc Dómit sluóghu Cesair ina n-drongaibh1259  ⁊ ina n-dírmadhaibh ic ascnam ina dóchum tar magbrugaibh na1260  h-Etáile ⁊ ro tencastair gristaitnem na n-arm n- aichtidi n-urnocht1261  ós cennaibh in t-sléigh re lainnrighi ⁊ re saighnénaigh1262  na gréine glanruithnighi ic taitnemh seoch imellbordaibh in1263  talman, ro teclaim ⁊ ro thinóil sluoghu na cathrach leis do1264  scannrad ⁊ do scailedh in droichit, ⁊ do gabháil na h-abhonn1265  frisna h-echtrannu iartain, uair robo coscar ádhbul leis da1266  fhuirghedh se Césair cidh, re h-edh énláe.

1267 Intan iarum ro thenc Cesair in comtriall sin ina aghaidh1268  is ed atbert: “IS mor in docenélaighi do gníat lucht in tíre1269  rinn,” ar sé: “ni lór léo a cathracha ⁊ a caisléin do gabhail1270  frind no co fileat ic tairmisc na sligeadh coitcindi umunn.”

1271 Ocus ro fhaidh a marcachu roime iarsin do tarrachtain1272  in droichit cen díscáiledh ⁊ ro fhaidh a traighthechu ina1273  n- deghaidh amail is déne do fhétadar. Ro lacsat na marcaigh p.981274  a n-aradhna da n-echaibh oc díanascnam in mhuighi, ⁊ ní1275  búi a samail acht amail tísad casairneach ⁊ slogh síne tarsin1276  magh re déne ⁊ re tennesnaighi, ⁊ re dlús ⁊ re forleth1277  ro cingset docum in droichit.

1278 INtan iarum rancadar bord in t-srotha, ro laiset frais fuiligh1279  fírgarbh do shleghaibh slemna slíptha slisgéra ⁊ do shaighdibh1280  a fidhbacaibh rompu tar in sruth anunn, cor' tuitset i cennaibh1281  ⁊ i cathbharraibh, i corpaib ⁊ i cathscíathaibh, i n-ochtaibh1282  ⁊ i n-urbruinnibh a námhat, feibh is dlúite ro taitset braenghal1283  fherthana forro, ⁊ bátar and co torracht Césair i cenn in1284  droichit cucu, ⁊ nír' ansat ris eter ó do ríacht, acht ro teich1285  Dómit cona muintir cor' dúnsat doirsi a cathrach da n- éis.1286  Tainic Césair cona slóghaibh tar in sruth anunn, ⁊ ro1287  gabhsat for toghail na cathrach fochétóir. Intan iarum1288  rangadur lucht na toghla cusna múraibh medhonacha itcíat na1289  doirsi ic á n-oslucud ⁊ slóigh in bhaile ina m-buidhnibh ina1290  n-dóchum, ⁊ a tigerna féin Dómit i l-laim léo do Cesair, air is1291  é  393 ro aslaigh forro frithbert ris ⁊ comérgi ina aghaidh.1292  Deisidh iarum Dómit i fiadhnaisi Cesair, ⁊ ba ferr leis bas1293  d'imbert air inás beith ina bethaidh, ⁊ is ed búi oc iarraid1294  a marbhtha ar in rígh. “Nató”, ar Cesair, “acht beir buidhe1295  do bethad frim-sa don cur-sa. Érigh imshlan amail tangais,1296  bess budh móide bás tairisi lé cach misi dot lecon-sa slán.1297  Cidh edh bás láinn let athgniomhugudh catha im cenn-sa arís,1298  is tol dam-sa a denam duit. Do biur-sa mo breithir fírinne1299  fris, madh tusa bus tren, nach cuinnéoch-sa comain in lóghaidh1300  so fort arís.”

1301 Ro legead Dómit asa láim iarsin, ⁊ do gabh Césair in1302  cathair, ⁊ ro bí inti in aidhchi sin.

1303 Poimp Maighe, immorro, ní fhidir sin Domit do gabhail, ⁊1304  is ed ba menmarc acco, foirithin sluoigh do cur ina dóchum1305  'arna márach, ⁊ ro gabh immorro for acallaim ⁊ for nertadh1306  a slóigh docum in catha in aidhci sin, ⁊ is ed ro ráidh ríu, ro1307  bo cóir doibh calma do dénam ina n-atharda féin fri Frangcaib1308  ⁊ fri Lochlannaib ⁊ frisin m- brédaigh sloigh echtrann1309  tarrustair i farrad Césair. Ocus itbert fos cor' córu doibh-sium1310  maith do dénam inás do muinntir Cesair, ar is iat búi for1311  fírinni, ⁊ in lucht ele for góe, ⁊ dano rob ferr a tigerna1312  ina Césair, ⁊ is mó do chonách fuair co n-icce sin. Ocus ro1313  ráidh fós nar'bó adhbar médaighthi menman do Césair in1314  senadh do fácbhail na Rómha leis, ar ní h-ar a omhan-sam1315  ro fhacsat h-í, acht ar gradh a tigerna feín, ⁊ bá lainn léo a1316  lonmhain cé bé conair do dechad rompu, ar ba maith a comain1317  forra ac tidhlucud séd ⁊ mhain dóibh, ⁊ didu nír'1318  fácaibh isin doman cinedh na tuc fo cánachus odá cricha1319  in fhuardha atuaidh co cathraigh Siene fodes. Is inti sidhe1320  nách cuir in grian nach foscadh cuirp fotuaidh na fódhes,1321  acht a taispénad ós cleithi na cathrach. Ocus ro ráidh didu1322  nár' fácaibh adhbar catha do Césair, do ciniudhaib in domuin1323  acht mini dernad cath fri Rómhánach féin, amal do róine1324  intan sin.

1325 Ro gab Poimp oc gresacht a muinteri fón samla sin.1326  Na sloigh immorro, ni tucsat nach n-gair da forgell a n- débhairt,1327  ⁊ ní ro métaigh nech díbh leisin aithesc ro ráidh, ⁊ p.1021328  ní ro gellsat ris maith na saith do dénam, ar ro lín omhan1329  ⁊ imecla Césair iat ré scélaib do cloistecht nama S.

1330 O ro airigh iarum Poimp a n-imecla mor sin for a shlóghaibh1331  ro atharraigh longphort ⁊ tainig roime tar bruighibh nan1332  Apulda cosin cathraigh dianadh ainm Brundusium. Cathair1333  í sein ro cumdaighedh la Teis mac Éig maic Neptúin, ar1334  taidhecht dó ó inis Creit 'ar marbad in Minádúir inti. Ocus1335  is ann ro boi in cathair sin i n-imiul tuaiscertach na h-Etáile1336  .i. rinn ger fil asind Etáile imach for in muir n-Atriatecda,1337  ⁊ da benn cumga do thír isin rinn sin h- imach fós, ⁊ congbat1338  bloigh moir don muir etarru. Slíabh cairrcidhe acarbh1339  do cech leith dibh: inis clochach aimréidh ina n- ircomhair forsin1340  muir airm i comraicit a cinn docum araile. Slighe cumang1341  do longaibh etir in dana bernuidh sin ⁊ in innsi i crislach in1342  mara moir imach.

1343 Ro gab Poimp sosadh ⁊ longphort icon cathraigh sin ⁊ a1344  longa fora n-ancairib isin cuan ina fiadhnaisi, ⁊ is í comairle1345  do róine annsin, ín mac ro bo sine da cloind .i. Poimp Séxtus ⁊1346  maithi a munteri do chur uad i n-airthiur in domain do1347  thinól a sloigh ⁊ a sochraid ina dócum do fhrestal in catha. Ocus1348  tucad iarum a mac dá shaighidh, ⁊ ro raidh fris: “Dó duit, a maic,”1349  ar sé, “⁊ tinóil mo sloígh im dóchum, ⁊ tabhair let na poipliu1350  attrebhait im sruth n-Eofrait ⁊ im sruth Nil, ⁊ tabair let na1351  Cilecda ⁊ lucht na h-Éghepti, ⁊ tabhair let poipliu na Pointi1352  ⁊ na h-Armeni ⁊ tabhair let tuatha sléibhe Rifi ⁊ lucht na1353  Sceitia, ⁊ cá dú da n-airemh,” ar sé, “acht roithid do shaighthin1354  cecha popail isin oirrthiur dá rucus buaidh ⁊ coscar ⁊ ar a1355  fhuil smacht mo ríghi, ⁊ tairset uile let um dócum.”

1356 Tucaid a mhair ⁊ a urrigh dano da saighidh, ⁊ atbert1357  friu: “Dó duibh,” ar se, “co h-inis Eper ⁊ í crichaib Greg ⁊ Macidonda1358  ⁊ tinóilid a slóghu ⁊ a socraidi libh im dail-si céin1359  bem a sidh ⁊ a n-uainges fria ré in gemhridh, ar dar lium-sa1360  ní bía Cesair a comthriall cogaidh arís co h-aimsir t-shamraid ⁊1361  sosini.”

1362 Ocus do rónsat iarum in drong sin amail ro forcongradh1363  forra. Ro scáilset ⁊ ro taithmhighset a longa cromcenna cocuasta1364  ón traigh, ⁊ ro gabhsat for a sét mór muiridhe dochum1365  na crích ⁊ na cennadhach cosar' fhaeidit iat.

1366 Cesair immorro, ro gabh sin cricha ⁊ cathracha ⁊ caisléin1367  na h-Etáile roime cech conair rainic, ⁊ rob urlum leis1368  gabháil na Romha acht co roised dá saighidh, ⁊ ro bo1369  lór do conách ⁊ do coscur la cech righ ele isin doman sin1370  Mad Césair immorro, nír bo coscur leis ní da n-gebha da1371  m-beith fordail na frithbert fris.

1372 IS aire sin iarum tainic fochétóir for lorg ⁊ for slicht1373  Poimp dá dichur asind Etail, ar cia tharrustair in tír uile1374  ina urrlaim intan so ba crádh craidhe leis Poimp do beith1375  a n-imell do h-imlibh na sa traigh da traghannaibh. Ocus1376  nír'bó ail leis esrais eludha d'fhághbáil da longaibh docum in1377  mara moir asin cuan cumang i rabadar, conidh h-í comairle1378  forsa tarrla, clocha ⁊ cairrgi na sliabh comfogus do tarmimchur1379  leis, ⁊ a cur uile isin m-bráighit cumaing bui eiter in cuan1380  ⁊ in fairrgi moir, ar na faghbaidís longa Poimp cai na conair p.1061381  éludha docum in mara. Ocus bá dímhain dítharbhach in1382  saethar sin cena, uair mar nách faicenn nech cleithe na uruachtur1383  sleibhe Erix na sleibhe Gauir da sluicti i fúdomain1384  mara Íoin nó mara Eicc, is amhlaid sin nach facthus ⁊ nach1385  frith tarbha cloiche nó cairrgi dibh dar' laeiset muinter Cesair1386  isin muir iarna m-bathadh uile i fúdomhain ⁊ i fírichtur inn1387  aigeoin adhbhuil fírdomain ir' cuirit íad.

1388 O 'tcondairc Cesair in mórsaethar sin do dul do dímhain,1389  is í comairle do roine, eocraind dermára na fidhbadh badar comnesa1390  do do teclaim leis, ⁊ a cengal ⁊ a comacumal dá ceile,1391  co n-derna droichet ⁊ clíatha dermhára díbh ⁊ rathanna romora1392  tarsin cuan cétna, co ticdís na catha coirighthi ina reimim1393  imtechta cen anadh cen tairisium ón bruach có araile de.1394  Do róine fós túra trebhardaingne ⁊ airdgnima caelaigh ⁊ taibhledha1395  imgona ós na rathannaibh sin fós ic frestal imairic1396  imdibhraici díbh re foirnibh na long. Ocus ní búi samhail1397  dona h-urtriallaibh sin acht in corugud do rónadh la Xerxes,1398  la rígh in domain ó na h-Asardaibh fecht n-aill.

1399 Da ní nemgnáthacha do rónta leis-sin .i. a longa ic1400  seóladh for tír ⁊ a marcshlogh oc imthecht for muir. Ocus is1401  amlaid do rónadh na neithe ⁊ na gnímha mora sin leis .i.1402  feoin ⁊ luthi uretroma do innell fó na longaibh co rabhadur ar1403  fut shléibhe Athoin, ⁊ do rónadh clárdroichet comfuaighti for1404  sin muir leis, óda inis Seston i crichaib Eorpa co h-inis1405  Abido a n-airiur na h-Asia, co m-bitis a marcslógh ic imrum1406  in mara forsin droichet sin. Ba h-amlaid sin iarum búi in1407  droichet do rónadh la Césair intan sin.

1408 Ó thairnic immorro in saethar sin leis ro fhaéi in aidhchi1409  sin for brú in cuain. Poimp immorro, o 'tcondaic side in cuan1410  do gabháil fair, ro gabh co snimach toirrsech ic a scrutain ina1411  menmain cinnus do beradh a longa ⁊ a slóghu leis asin cuan1412  cumang i rabhadur. IS i iarum comairli ro cind .i. na1413  longa budh éolchu ⁊ budh daingne acco, ⁊ is mé do gnáthaighidís1414  muir do chur a tus t-shligedh roime docum in droichit, ⁊1415  có n-dernadís slighidh dóibh féin ⁊ dona longaibh ele trit cen1416  airiugud, cen forclúinsin do muintir Césair.

1417 O ro scáiledh in droichet, tainic deredh aidhchi fáe sin, ⁊1418  atracht Poimp ⁊ ro forcongair ar a muintir imtecht ⁊ a longa1419  do téltogh léo asin cuan, co tai tostadhach taethenach, ⁊ cen1420  seinm stuic ⁊ cen gáir comairc, ⁊ cen duine do labradh ré1421  céle co ristis 'sa muir moir.

1422 Tancadur iarum docum na long, ⁊ gerbmór a saethar ic1423  impódh a n-angcairedh, ⁊ ic tocbail a seolcrand,, ⁊ ic tarraing1424  a téd ac cur a lestur ó tír, ní clos guth na gáir na1425  gresacht uatha. Ocus ro gabh Poimp ic edarguidhe na n-déi1426  n-adartha cur' léiccedh dó an Étáil do facbháil ó nar' leíccedh1427  dó beith innti. Ocus atracht ascal mór ⁊ fodhord dermair isin1428  muir iarsin, co clos fona crichaib comfoicsibh slisbualad ⁊ comtuairgnech1429  na tonn tulgorm re slesaibh ⁊ re h-ochtaibh ⁊ re1430  bruinnibh long luchtmur ⁊ libharn lebhargorm na loingsi lánmoire1431  ic ascnam in mara.

1432 Tancadar lucht cathrach Brunnuis iarum ⁊ drechta móra p.1101433  do míledhaibh Cesair faru docum in tragha lesin n-geóin sin.1434  Ocus itcondcadar  396 a cobhlach uatha h-imach, ⁊ tancadar1435  ar tír laim riu co rancadur braighid cumaing in cuain, ⁊ intan1436  tancadar na longa a comfhocus do tír ac in braighid sin, ro1437  shínset muinter Césair corrána iarnaidhi uatha forsin loingis,1438  co ro fhastadair dá luing dibh, ⁊ ro marbhsat fochétoír foirenn1439  na long sin, ⁊ ro tairngit na longa fein léo for tir. Ocus do dechaid1440  dobhursoillsi na maidne muiche fáesin, ⁊ ba mór in1441  fháilti le Césair a tarla dó annsin .i. fordergad for muintir1442  Poimp in cédfecht imárainic atturru, ⁊ ba mór a athméla leis1443  a techt cen fis dó asin cumang i rabhadar.

1444 O do rala coir na gaeithe dochum in cobhlaig sin Poimp1445  do ascnádar na bárca bronnfairsinga i craescrislach in mara1446  moir, ⁊ ro gabsat lucht na loingsi for tencaisin na h-aibheisi1447  eocharguirme ⁊ in ruadhbuinne robhurta ⁊ cnocthonn cithanfthinech1448  mara Ioin do cech aird umpu, acht Poimp a aenar,1449  uair mad e side nír' toirnd a rosc ic féghadh na h-Etáile airet1450  co facaidh cnoc da cnocaibh no sliab da sléibhtibh.

1451 O ro fholchait árdslébe na h-Etáile forsin airdríg, atrochair1452  a shuantoirrthim codluta i l-lipting a luinge fair. Tárfás1453  fís imeclach uathfásach dó annsin ina codlad .i. in ardríghan1454  ro bo marbh uadha féin .i. Iulia ingen Césair, do érghi asa1455  h-adhnucul ina fhíadhnaisi adar leis, ⁊ is ed asbert fris: “A grianbroghaibh1456  ifirn tanac-sa dot agallaim-siu,” ar sí, “⁊ do fhaisnés1457  scel duit.”

1458 “Innis iarum,” ar Poimp.

1459 “Is etromugud pían lé fuil i n-ifrinn uile,” ar sí, “in cath1460  cuiri-siu ⁊ Cesair, ar comroinnfit iarum in drem ro so uaibh-si p.1121461  i n-ifrinn uile a piana ré fuil ann. Atáthur ac cur long1462  ⁊ lestur a purt imurchuir srotha Stix .i. ic Carón i frestal1463  in catha cetna, ar ní rainic a h-aencath riam dá fis comlín a1464  ría uaibh-si don chur sa. Bá mor ámh do conách-sa, a Poimp,”1465  ar sí, “a cén fá bancéile misi duit, ⁊ ro prap tucais mnai ele1466  im lepaidh-si. Is fó lem-sa sin cena, doigh ó cuirfither in1467  cath sa do ragha-sa dum shaighidh- se ⁊ bemait cen deghail1468  dogrés 'ársin.”

1469 Lá sodhain diusces Poimp asa codlud, ⁊ ba h-adhuáth mór1470  leis in fís itcondaic. Araisin do roine brígh m-beic di, ⁊ ní1471  ro thairmísc ime in comtriall búi roimhe ina menmain. Ocus1472  tainic fordorcha na h-aidhchi ⁊ diredh lái fáesin, ⁊ ro gabhsat1473  cnaturbarca in cobhlaigh cuan ⁊ caladhport i crichaib na Gregi.

1474 Cesair immorro, o ro folaigh in muinchinn muiridhi in1475  cobhlach air, ⁊ ó tarrustair a aenur isin Etáil, ro gabh ac1476  gerán ⁊ ac acaíne móir ar a doilgi leis can slan a menman1477  do tharrachtain for a naimdibh. Araísin ro leicc reithine ina1478  aicned, ⁊ búi ac a túr ⁊ ac a scrúdan ca h-acfaing loin nó1479  gébhadh dona slóghaibh imdha batar faris. Ocus ro fhaidh1480  uadha túisech da túisechaib, ⁊ Curio a ainm, ⁊ léghión do1481  míledaibh faris d'iarraid loin sair co h-inis Sicil, ⁊ tainic1482  fein fa cosmailes sídha ⁊ caincomraic docum na Rómha1483  remhe, ⁊ a dirmadha slóigh ⁊ socraide co deaith nemsnimach1484  ina farradh, cen frestal airm na mergedh, ⁊ cen1485  airmeirt debtha na imairic acco. Ocus ba h-omhan imecla p.1141486  batar lucht cathrach ⁊ caislén na h-Etáile ic á fethemh, ⁊1487  nír'bó láinne leisium cena a n- gradh aicce inás a fuath ⁊ inás1488  a oman orra amlaid sin.

1489 IS í so slige ro cinn Césair don Roim, do cathraigh Angsúri1490  ⁊ seoch in fidh mór i m-búi tempull Déain i frithsét na1491  slighed forsa tíaghar o Roim co h-Alba Longa. Ocus ro gabh1492  iarsin ic fechsin na Rómha uadha do mullach cairrgi móire1493  búi ós cinn na cathrach. Ba lainn lé Césair annsin, ar ní1494  fhaca som h-í fria ré .x. m-bliadan roime. “IS olc ro fácsat do maithi tú, a Romh,”1495  ar se Césair; “ca cathair isin doman1496  budh coir do cosnam intan na tibirthi cath icat cosnam- su.1497  Bennacht for na déibh fodera nach iat do bidhbaid bunaidh1498  tancadur dot cosnam frisin lucht ro fhácaibh tú amhlaid sin.1499  Maith a n-dernaidh in toice frit, do muinter féin cugut dá n-eis.”

1500 Tainic Cesair isin cathraigh 'arsin, ⁊ ro gabh omhun mor1501  lucht na Rómha roimhe, uair dar léo do génadh cech olc ro1502  fhétfad innti, ⁊ dar léo is tre smúitcéo díadh ⁊ tre corrthair1503  lasrach no láefedh in cathraigh uile. Ocus ní h-edh sin do roine- sium1504  cena, acht bá nairidhi leis na lé lucht na Rómha1505  fein in bidgad ecla ro lín íat i fhiadhnaisi na cinedh n-echtrann1506  bátar maille fris.

1507 Ro gabh Cesair fein in lá sin cech ceim cádhusach ⁊1508  gach gradh anórach búi isin Roimh uile, ótá ceim dictatorachta1509  co deochain ⁊ ó deocháin co decan, ar do cuádar lucht na p.1161510  ceimenn sin uile le Poimp, ⁊ nír' ordaigh-sium nech ele a1511  ceim díbh sin acht sé féin. Ocus tainicc iarsin docum ind1512  innimthighi a raibhi innmus na Rómhánach, ⁊ ro h- oslaiced1513  leis h-é, ⁊ do radadh a uile innmhusa as tar sárugud Metill,1514  trebhonn do Romhánchaibh. Ocus ba h-ádhbul a mét a tucad leó1515  as annsin. Mór m-bliadan remi ro bás ic á tinól, mór do1516  chuachaibh ⁊ do cornaibh ⁊ do copánaibh tucad as, mor do1517  cloidhmibh ⁊ do cathbharraibh tucad as, mor do sleghaibh nemi1518  ⁊ do sciathaibh scellbolgachaibh, mor do tinnidhibh óir1519  deirg ⁊ d'airget ⁊ d'fhinndruine do radadh as, mor do cristall ⁊1520  do criadhumha ⁊ do legaibh lóghmura do radadh as.

1521 Cidh fil ann tra acht do radad asin innimthigh in lá sin1522  le Césair aneoch d'innmus do bertsat na Rómhánaig ó Anibhal1523  Affracdha ⁊ ó Pilip Gregach ⁊ ó Pirr ó ríg na Eperdha, ⁊ ó1524  Medhaibh ⁊ ó Persaibh, ⁊ ó poplaibh na h-Aisia ⁊ ó inis Créit ⁊1525  a h-inis Cipeir. Ocus do rat Cesair in t-innmus sin uile i rathaibh1526  rígh ⁊ i tidlaicibh ⁊ tuarustolaibh ⁊ alón slighedh dá amhsaibh1527  ⁊ dá míledaibh  398 ⁊ do maithibh a sluaigh aircena.

11. 1528  Tóchestul sluaigh Poimp annso sís.

1529  IN n-airet tra bui Cesair ic gleod na caingean sin isin1530  Roim ro teclammait ⁊ ro tinoilit a sloigh ⁊ a sochraidi1531  catha docum Poimp as cech crich ⁊ as cech cathraigh ⁊ as1532  cech cennadhaigh isin doman forsa tarrustair a chain ⁊ a1533  smacht ⁊ a forcongra ⁊ a recht rígh. Sochaide tra tainic isin1534  tinól sin docum in ardrígh .i. Poimp.

1535 Tancadar ann cinedha na Gréigi búi 'na comfocus fóchétoir.

1536 Tancadar ann atrebthaidi Phocis ⁊ Ampisia.

1537 Tancadar ann attrebthaidi Cirra ⁊ Nisse, da cathraigh1538  Sléibhi Parnais.

1539 Tancadar ann cineda tíri Boetie.

1540 Tancadar ann aitrebthaidi srotha Cepeis ⁊ srotha Dirce.

1541 Tancadar ann cineda innsi Pise.

1542 Tancadar ann na cineda atrebait im sruth Ailp.

1543 Tancadar ann cineda na n-Arcadecdha ⁊ na Tracinda.

1544 Tancadar ann cineda na Tresportecdha ⁊ na Dríopecdae.

1545 Tancadar ann aitrebthaidi cathrach Sealla.

1546 Tancadar ann milidh toghaidhe na h-Athaene.

1547 Tancadar ann fairni long a cathraigh Salamina a crich1548  Eghipte.

1549 Tancadar ann cineda cétacha indsi Créit.

1550 Tancadar ann atrebthaidi innsi Corthína.

1551 Tancadar ann atrebthaidi cathrach Oricon.

1552 Tancadar ann cineda na n-Atamdha ⁊ na n-Encolda.

1553 Tancadar ann cineda indsi Colcisi.

1554 Tancadar ann atrebthaidi srotha Absirt ⁊ srotha Pén.

1555 Tancadar ann na Tesálda ⁊ na Hémonda.

1556 Tancadar ann cineda Polloe ⁊ Conóe.

1557 Tancadar ann atrebthaidi srotha Strímoin ⁊ srotha Peucen.

1558 Tancadar ann cineda na h-Idáile ⁊ na h-Arispe.

1559 Tancadar ann cineda sléibhe Pithane ⁊ srotha Mairs.

1560 Tancadar ann cineda srotha Pactolóin ⁊ srotha Herm1561  ⁊ gainem ordha uile fogabhur isin t-sruth sin.

1562 Tancadar ann cineda na Frigia ⁊ tíri na Troe.

1563 Tancadar ann cineda na Siria ⁊ srotha Oroint.

 p.1201564  Tancadar ann atrebthaidi cathrach Minnos ⁊ cathrach1565  Damuisc.

1566 Tancadar ann atrebthaidi indsi Gaza ⁊ indsi Idim.

1567 Tancadar ann na Tirecda ⁊ atrebthaidi cathrach Sidóin.

1568 Tancadar ann atrebthaidi Penicie, ⁊ is accu sidhe ro1569  h-airicit litri artus.

1570 Tancadar ann atrebthaidi cathrach Tairs ⁊ sléibhe Tauir.

1571 Tancadar ann cineda na h-Antuaighe ⁊ cathrach Ége.

1572 Tancadar ann na Silécdha.

1573 Tancadar ann cineda airtheracha in domuin uile.

1574 Tancadar ann atrebthaidi na h-Innia ⁊ srotha Gaing.

1575 Tancadar ann popoil na m-Braghmanda. Is iat sin tíaghait1576  da n-deóin féin isna tentibh da loscud in uair tic1577  senórdhacht cucu.

1578 Tancadar ann atrebthaidi na Capodóci ⁊ na h-Arméine.

1579 Tancadar ann cineda callidi na Coatrecdha.

1580 Tancadar ann popail tiri Arabie. Ba machtnugud mór léo1581  sin foscaigthe na crann do chur fó thuaid don gréin daigh1582  is fodhes cuires acco-sam.

1583 Tancadar ann na h-Oirestecdha ⁊ na Carmanda. Ata da1584  faide fodhes ítat-sen na faicet acht blogh becc don t-shechtarrét1585  tre bithu.

1586 Tancadar ann na h-Etiobgha ⁊ atrebthaidi in tíri asa1587  tebrenn sruth n-Eoffraic ⁊ sruth Tigir a h-entobur.

1588 Ní tancadar tra na Partecdha isin tinol sin, uair nír'1589  míadh léo cungnam lá Rómánacha, o ro marbhsat in tres1590  taisech is ferr do bí isin Roim .i. Marcus Crasus.

1591 Tancadar ann popuil na Sceithia ⁊ na Lacdemoni.

1592 Tancadar ann cineda na n-Ircanda ⁊ na n-Eniocecdha ⁊1593  na Sarmata.

1594  399 Tancadar ann atrebthaidi sléibhe Rífi ⁊ atrebthaidi1595  srotha Tanais i coicrich Eorpa ⁊ Aissia.

1596 Tancadar ann lucht innsi na Colach ⁊ atrebthaidi srotha Alis.

1597 Tancadar ann na cineda aitrebat ic na Gaetlaighib Meotonda.1598 

1599 Tancadar ann na cineda atrebat i comfhocraibh coloman1600  Alexandair Moir i n-imell airtherach in domain.

1601 Tancadar ann na Sidonda ⁊ cineda Arimasbe.

1602 Tancadar ann cineda na n-Áiret ⁊ na Marsagetecdha.

1603 Tancadar ann cineda na n-Gelonna ón fhuarda atuaidh.

1604 Tancadar ann uile cinedhaigh na n-Affracdha o poplibh na1605  Mureta iar n-iarthur co crichaibh na h-Eghipte iar n- airthiur.

1606 Cidh fil ann tra acht cidh mór do slóghaibh ro tinóiled la Cir1607  mac Dair oc rig na Pers do gabháil in domain léo, nó ic1608  Xerxes oc ríg na n-Asardha, nó ic Aghmemnón Mor mac1609  Adir, ic ríg Grég, oc techt do toghail Trae, nó ac cech ríg1610  ele icár' tinóiledh morsluag riam, ni ro tinoilead in comlín1611  sin do cinedhaibh in domain lé rígh ele díbh, ⁊ ní frith1612  ic sen nó ic senchaid na ic columhain criadh ná a liubhur annálta1613  in comhlín sin do cinedhaibh ⁊ do ríghaib do timorcon d'énríg1614  ac frestal éncatha riam, ⁊ ni raibhi i n-énlongphort isin domhan1615  ríam in brechtardeliugud ro bui isin longphort sin Poimp do shaine1616  gloir ⁊ gotha ⁊ gnímha, do shaini gnáthaighi ⁊ bés ⁊ berla, do shaine1617  ergna ⁊ aigenta ⁊ inntlechta, do shaine cuma ⁊ céme ⁊ comairci ⁊1618  do shaine airm ⁊ erraidh ⁊ écoisc, do shaine athurrdha ⁊ crich ⁊ cenél.

1619 Bá mór in toice do Poimp in t-imad slóigh dí-airmithi1620  sin d'fhaghbháil i cenn catha leis, ⁊ nír'bo lugha in toice do p.1241621  Césair a fhaghbhail uile i n- éninadh for lár énmuighi na Tesáile1622  dá clódh ⁊ do breith coscair díbh uile i n-énló inás budh écin1623  dul do saighidh cecha cinedhaigh díbh ina crich n-dílis fein.

1624 Tóchestal slóigh Poimp co n-ice sin.

12. 1625  Toghail <term type="city" TEIform="term">cathrach</term> na Masilecdha annso sís.

1626  O ro siacht tra la Césair gleod cecha lesa budh adhlaic1627  dó isin Roimh amail fá lor leis, tuc a dírma sloigh leis1628  asin cathraigh immach do tairmcéimniugud tar senbennaibh1629  sneachtaidhibh Sléibho Elpa síar docum na h- Espaine cech nh-díruch.1630  IS é adhbar imma n-dechaid in réim sin: da urrigh1631  do muintir Poimp bádar ina h- urrlámhus, ⁊ dréchta dérmára1632  d'óccaibh na Rómhánach ina fharradh: Petrin ⁊ Aiffrin a n-anmann,1633  ⁊ is ed ba menmarc leis-sium a n-díchor asin1634  Espain uile muna gialldais dó.

1635 Cech cathair ⁊ cech caislén seoch a ticedh ar fut na1636  h-Etáile nó idhnaictís do-sum geill ⁊ eteri ar a omhan ⁊ ar a1637  imecla, no co rainic cathraigh na Masilecdha i forbha ⁊ i n-imell1638  in tíri. Do Grégaibh do bunadh lucht na cathrach1639  sin, Poicis ainm a cathrach cén do bátar isin Gréic, ⁊ ro1640  toghladh in cathair sin forra, ⁊ do dechatar isin Étáil iarsin,1641  co ro cumdaighedh cathair leo inti a n-imell in tíre for ur1642  in mara, Masilia a h-ainm.

1643 Ro búi snaidm caradraidh atarru ⁊ Poimp  400 cona1644  tréiccfedh nech a chéile díbh airet nó mairdís. Maith tra ro1645  congbudh uatha sum in caradradh sin, uair cía rainic Césair p.1261646  cona slóghaibh ina n-dócum ní ro lensat do mícomhull na do1647  cédludh a ceneóil Grecdha, ⁊ ní moidi ro impódar ar Poimp.

1648 IS í comairle do rónsat iarum, techta do chur uatha docum1649  Cesair, ⁊ gésca pailme do breith cuigi i comartha sídha,1650  dá fhis in fetfaidís tré ceilg na tré caencomhrádh bruth a fheirgi1651  ⁊ a aicenta do toirnem ⁊ a n- étlódh cen giall dó.

1652 Tancadur tra na techta sin co n-desedar for inchaibh Césair,1653  ⁊ is ed ro ráidhset ris: “A Césair,” ar siat,“is ed fogébhthar1654  in bhur lebhraibh airissen ⁊ annálta fein lucht na1655  cathrach so do coméirghi libh docum cecha cinedha eireochus1656  inbhor n-aghaidh isin domhan; ⁊ is ed sin ro maidhsem1657  dúinn cosaniu, ⁊ ní congnamh libh ac denam cocaidh inmedhónaigh1658  atraibh féin.”

1659 “Ar t' fhírinni riut-sa, na furáil tré écin orainne inní náro1660  gnáthaighebhair dúinn cosaníu, uair atá do lór slóigh acut1661  inar n-écmais-ne, ⁊ nocha n-inann indtinn ata ocoinde immon1662  cath catharda ⁊ ac cinedhaibh aili in domain uile. Ni1663  bu sirsan on cena, uair dámadh inand duthracht dúinn1664  ní cuirfithe dogrés in cath cathordha.”

1665 “IS í so ar toisc-ne cucut, mása sídh no caencomrac is1666  toil let do dhénum, fácaibh do shlóigh ina longphort annso, ⁊1667  tair féin linne co n-derntur do frestal ⁊ do frithólum acoinne;1668  ⁊ intan do ragha Poimp ticfa chucaind fon innus cétna, ⁊ léicc1669  in cathraigh ina h-istudh coitchenn atraibh fon samhla sin.”

1670 “Más é airrdercugud fillet tocht a crichaib Espaine, ní1671  h-ardaigh dáine mar sinne is cubaidh duit do slóighedh do tairmesc.1672  Ni h-ór na h-airget na h-innmus ata acoinn-e annso, ⁊1673  ní soraidh dúinn féin imairic catha do gnim. Ocus is misti1674  dontí leis a ragham i cenn catha, uair budh air bus ráen da1675  m-bem-ne maille fris, ⁊ ní fhuil maith isin domhan acoind acht1676  comull caradraidh amáin.”

1677 “Aráe sin, mas ed is cinnti let-sa ar n- gabháil-ne ar écin, ⁊1678  dul for ar múraibh, ⁊ doirsi ar cathrach do brisedh, is nempoindighi1679  deit a triall, uair cía do loiscthi ar tighi foraind-e,1680  ⁊ cía ro soisedh dún beith ic sugud na criadh ⁊ ic ól ar fhola1681  féin lé tart ⁊ lé h- ítaid, ⁊ ic tomhailt ar cloinde ⁊ ar m-bancéile1682  lé gorta, is tuscu ro fhaemomais-ne sin inás do ficfámais1683  tar in m-breithir do rat-sum re Poimp, ⁊ do bermais gialla1684  ar écin duit.”

1685 Ocus ro érigh ruithengris ádhbul ⁊ ruamnadh romór a n-gnúis1686  ⁊ a n-aigid Césair d'fhiuchudh na feirgi fírgairbhi  401 atracht1687  ina mhenmain don aithesc sin ro ráidhset na Masilecda fris.

1688 IS ed isbert iarum:“Is dimain dona deóradhaibh Grecdha,”1689  ar sé, “inní do beir bréic umpo, ar cía beith tinndeithnes orum-sa1690  docum na h-Espaine ní h-uatha sumh rachad no co toghlur1691  a cathair forra. IS coir dáibh-si chena, a degmuinter,” ar sé1692  Césair ré sloghaibh, “deghmenma do denamh don turchairthe1693  catha so do rat for conach féin ar sligid díbh. Uair amail1694  tostas ⁊ taethmaighes a h-aenur in gáeth gailbhech mona1695  fhaghbha friththairisem fría, ⁊ amail téid bruth na tente p.1301696  romór ar cúl mina fhaghbhuid ní cnaighid nó loiscid, is fon1697  samla, sin cena téid gal ⁊ gaisced na laech ⁊ na lath n-gaile1698  ré lár mina fhaghbhuid naimdiu nó bidhbhadhu do frithtairisiumh1699  friu i ré catha nó imairic.”

1700 “Ro bo éidigh dam-sa,” ar sé,“inni aderaid rium do dénam, mo1701  shlóigh d'fácbháil ⁊ techt am aenur ina cathraigh, ⁊ inní ara táit1702  inggabhail is ed do gebhait .i. cath. Do bert-sa mo breithir rígh fris1703  na dedhelum don cur-sa comba derbh ⁊ combá demhin léo nach1704  fuili n-énaimsir frium-sa rí na taisech is ferr conách catha ina mé.”

1705 Tancadar na techta da tigh lesin athesc sin. Césair1706  immorro ro impó side a slóghu don t- sét sliged ar a rabhadur, ⁊ do1707  taet cum cathrach na Masilecdha. Cidh íat son didu, nír'som1708  omhnach imeclach, ⁊ nír'sam cennais cairdemhail, ⁊ nír'som mín1709  muinterdha in imbeirt do rónsat ic frestul na slógh. Nir'bó frestal1710  carat for carait, nó muinteri for tigerna sin, acht frestal námhat1711  for námhait ⁊ bidhbad for bidhbadaibh in frestal ⁊ in frithólum1712  do bertsat forra. Ro dúnait ⁊ ro dlúthdaingnighit doirsi na cathrach1713  leó do sonnaibh ⁊ do sabhthaibh, do genntibh ⁊ do glasaibh1714  ⁊ do thédaibh ⁊ réfedhaibh ⁊ re slabradhaibh, cona raibhe1715  isin múr uile inadh budh daingne ná budh díthoghlaidhi inás.1716  Ro línaid acco a n-istudha debhtha ⁊ a tuir trebhurdaingne1717  do laighnibh lethanglasaibh ⁊ do sleghaibh slinngeraibh ⁊ do1718  shaighdibh finna forórdha ⁊ do corránaibh áithibh iarnaidhibh1719  ⁊ do clochaib tulamais ⁊ do chairrgibh cenngarbha.

1720 Atracht a n-glasláith ⁊ a n-aes óccbhaidh 'na n-drongaibh1721  ⁊ 'na n-dírmadhaibh for taibhledhaibh an bhaile, co n-dernsat p.1321722  fál catha ⁊ coroin a dlúith díthoghlaidhi díbh, uillind fria1723  uillind ⁊ dóid fria doíd ⁊ gualaind fria gualaind immórtimcell1724  in múir. Ocus ro tocbad scellbolg do scíathaib órcobhradchaibh1725  áille forra co m-benadh bile in scéith fria araile dibh ina n-imtachmung,1726  cor'ba lór d'áibhnes a thaidhbred intan sin beith1727  ac á féchain re h-áengile in mhúir  402 aelta iar n-íchtur1728  ⁊ lé h-ilbrectradh n-dath n- éxamail na cathsciath cumdachta iar1729  medhón, ⁊ le ruidhedh gnúissi na míled ⁊ le taidligh na1730  cathbarr ós biledhaibh na scíath iar n- uachtur.

1731 O 'tcondairc Césair íat fón n-innell sin, is ed do róine,1732  sosadh ⁊ longphort do gabháil i tulaigh aird dobí i comfhocus1733  don baile, ⁊ fosudhmagh comlán ina mullach uile, ⁊ tulach1734  ele ba comard riasin issin leith ba nesa dóibh don cathraigh.1735  Ocus is ed ba menmarc le Cesair, comlínadh criadh ⁊ fót do1736  tabhairt iter in da tulaig sin co roistís a shloigh leis isin cathraigh1737  tara múraibh anund. Arái ní h-edh sin do roine, acht ó1738  tairnic leis ordugud a longphuirt, ⁊ ó ro toccbaid a pupla1739  ⁊ do rónadh botha leis na slóghaibh do rónta clais dermair leis1740  í n-imthachmung na cathrach don leith ó tír dí cor' gabh in1741  clais sin ó imell an longphuirt co caladh in mara sís, ⁊ ro1742  léiccedh tobair ⁊ fhuarána ⁊ srotha fíruisci in muighi uile1743  isin clasaigh sin leis, co snigdis uile seoch in cathraigh isin1744  muir co na faghbaidis lucht na cathrach díl a tarta no a n- ítad1745  d'uisci, ⁊ cidh teichedh do thísadh fútha cona fédfadis1746  techt conair ele acht a cenn in longphuirt. Ocus do rónta da1747  dúncladh dímóra leis ré dá taebh na clasach on longport co1748  muir. Ocus ro tócbuid tuir ⁊ cnuic debhtha aige do criaidh p.1341749  ⁊ d'fódaibh ós airenach na cladh sin co m-bidís na slóigh ic1750  glíadh ⁊ ic imdíbhrucud díbh for lucht na cathrach.

1751 Cinco dernadais na Masilecdha do maith ríamh acht saethur1752  a commór sin d'furáilemh ar muintir Césair ba lór do tócbhail1753  a clú ⁊ a n-oirdercais co bruinni m-brata, uair ní1754  raibhe imfuirech ic lucht éncathrach isin Etail uile im gialladh1755  do Césair acht occo a n- aenur.

1756 IS í airmeirt ar a tarla Cesair, lúthech catha do dénam1757  aigi do díscailedh na múr ⁊ do dul ar in cathraigh ass. Ros-faidh1758  iarum a slóghu fóna fedhaibh ⁊ fona cailltibh bádar i1759  comfoicsi dóibh do buain adhbair na lúthighi catha sin do1760  caelach ⁊ do clárach ⁊ do sonnaibh ⁊ do sabtaibh ⁊ do1761  shailghibh. Ocus ro trascradh na caillti léo, ⁊ ro cuirit a n-eocrainn1762  dermára for lár, ⁊ ro tarrngid ⁊ ro tairbhirid for righthibh1763  laech ⁊ for guaillibh míledh ⁊ a nertaibh damh ⁊ assan1764  docum in longphuirt.

1765 Ocus nír'bó lór lé Césair fós a tucsat léo, ⁊ tarrustair1766  fidhnemhedh dlúith dorcha i farrad in longphuirt ina fhiadhnaisi,1767  ⁊ ní lamhadh nech a tadhall, na crann da crandaibh1768  do buain, fábithin ba fidhnemhedh coisrectha dona déibh1769  adhurtha o thus in domain h-é, ⁊ ba h- ádhbhul a adhuath ⁊ a1770  urgráin. Dath fola doendai for cech n-aen crann ann. Ní1771  lamhadh én na h-ethaid a aidi na adhbha do dénam i1772  m-barr crainn da crannaibh. Ní loisced tene íat, ⁊ ní trascradh1773  gaeth. Draigi ⁊ nathracha ⁊ ainmidhi 4031774  neime in cech aird ⁊ in cech airchind de.

1775 Ro forcongair Césair for a muintir in fidhneimedh sin do1776  buain, uair bá gar focus dóibh é, acht cena nír' lamhsat na1777  slóigh dul dá buain, fá dáighin do sháilsat cech béim do beradh1778  cech fer díbh docum in crainn combad ina ballaib fein do1779  tecémhadh.

1780 O 'tcondairc Césair a n-ecla mór sin for a slóugh, ro1781  gabh féin tuaigh móir ina láimh, ⁊ ro gabh for esargain na1782  n-darach ba h-airdi leis itcondairc isin fidhnemhedh sin, ⁊ ní1783  ro scar ría co ro chuir ina loighi for lár, ⁊ atbert iarsin:1784  “Scuchaidh fón caill, a óccu,” ar sé: “leicet aithber na dei form-sa1785  minab toil léo a buain.”

1786 La sodhain atrachtadar uile lé forcongra in ardrígh, ⁊ ní1787  dechaid omhan na n-dei chena díbh, acht ba mó ecla Cesair1788  forra, ⁊ is lugha ro lamhsat fuirech a breithre, ⁊ ro cúiredh1789  léo in fidhnemhedh do lathair fochétoir. Ba h-é dlús ⁊ tighi1790  ro tuitset na crainn co tairisedh in crann i n-airdi 'arna buain1791  dá bun ar dlús ⁊ ar imad na crann ele do cech aird futha.

1792 Ba maith leis na Maisilecdha in gnim sin do denam1793  lé Césair, uair dar léo no aithfidis na dei acétóir ar Césair1794  denam in gnima sin, acht ní raibhi a snim sin fair-sium, acht1795  co roisedh leis in ni fó dard láimh do denam.

1796 Ro tinóiledh ina docum féin ⁊ óccdaim ⁊ assain na1797  crich comfhocus, co ro cumscaigthi in lúithech catha sin ón1798  longphort docum na cathrach, ar ní ro cuimgedh a dénam í1799  comfhocus don cathraigh.

1800 Ó thairnic leis teclaim ⁊ tinól na n-adhbar sin uile, tucad1801  propretóir da muintir 'na dócum, Decius Brútus a ainm, ⁊ p.1381802  ro muin ⁊ ro tecaisc dó amail do génadh in lúithech catha, ⁊1803  ro forcongair fair-sem ic imshuidi na cathrach⁊ in dá míled1804  ⁊ tri catha déc .i. .x. cét ar .xx. cét in cech cath ⁊ ceithri1805  léghióin do slóghaibh imaille fris, ⁊ cen dedhail ria noco ná1806  fácbadh cloch ar cloich inti. Ocus téit féin ré toisc ⁊ re túrus1807  a crichaib na h-Espáine cona sloghaibh leis, ar nír' míadh leis1808  lucht aencathrach isin domhan do toirmesc a sluaigid ime.

1809 Ocus dorónadh iarum in lúithech catha sin do cumdach1810  ac Brútus, amail ro ordaigh Cesair, ⁊ ró timairgid a roibhi1811  do rothaibh ⁊ do fénaibh acco a n- éninadh, ⁊ ro coraighid1812  cláraigh ⁊ sailghi ⁊ eochrainn dermára ina srethaibh comarda1813  forra anuas, ⁊ ro cumdaiged duma dímor do chriaidh ⁊ do1814  fódaibh forra sin fós, ⁊ gnímh cláraigh ⁊ caelaigh do cech leth1815  imme na ro scailedh ⁊ na ro scandradh ní ó céile dhe.1816  Senistri imdha ⁊ doirsi debhtha fair. Inadh infhoilighthi ann1817  fein ina medhón dona h-asanaibh ⁊ dona h-óccdamaibh no beitis1818  ic fogluasacht na fén ⁊ na lúthighi catha batar fae, ⁊ dona1819  míledaibh no betis  404 acá n-gressecht. Ocus ro cumdaighset1820  fós dá thor trebhurdaingne ósin dumha móir sin d'fhoidibh do1821  imscainnir estib tarcenn in luchta nó bétis íar n-íchtur ann.

1822 O 'tcondaic iarum Brutus ar tairsin in t-shaethair sin ro1823  línadh ⁊ ro h-eagradh é do glére laech ⁊ d'óccaibh fon armgaisced,1824  ⁊ ro h-innledh a h-assain ⁊ a h- occdaim do tarraing1825  ⁊ d'fogluassacht na fén ⁊ na lúthighe batar fóe, ⁊ tucaid1826  lucht a n-gresechta ina farrad, ⁊ ro greissit uile iarum i n-énshíst1827  ⁊ i n-énfhábhall.

1828 Lá sodhain trá do berar fogluasacht fírcalma ⁊ urrach allmarda1829  écíallaidhe, ⁊ borbtharruing brathamail forsin lúithigh1830  catha léo óda imellbord in longphuirt co comfocus múir na1831  cathrach.

1832 O 'tcondcatar na Masilecdha intshamail tulcha dermaire ic1833  faelsnam tarsin faithche dá saighidh, ⁊ o 'tcualadar ruamghail1834  na roth ⁊ dresernach na clíath ⁊ toranngair na clár1835  oc á cumscugad, ⁊ fothrom na fén ica foghluasacht, ⁊ allgotha1836  na n-anradh, ⁊ flescbemnech na slat ⁊ na n-echlasc i lámhaibh1837  na laech ic a n-díanbrostugud ⁊ oc gresecht laighiudh na1838  n-dam ⁊ na n-ech ⁊ na n-assán, ⁊ o 'tcualatar didu sétfedhaigh1839  ⁊ analfadaigh na n- anmanna n-inndlighthech ⁊ comtuarcain1840  a cos fria fosadhclár na faithche icc ascnam ina n-dóchum, ro1841  gabh crith ⁊ omhun ⁊ imecla íat. Indar-leo fá talamcumscugud1842  coitchenn tainic i fótaib ⁊ i fidhisibh in talman1843  uile. Bá machtnugud ⁊ ba h-ingnad mór léo cen múr na1844  cathrach do trascairt co lár leis.

1845 Do ríacht immorro in lúithech catha sin i cenn na faithche1846  ⁊ ní ro gabhadh rís nocor' suidigedh é slis re slis ré múraibh in1847  bhaile. Bui d'imarcraidh airdi ann seach na muruibh, co1848  m-bá sís nó thuitidis na h-airm os cinn in lochta no bídís ar1849  na h-inadhaibh ba h-airdi ná céile ar taibhliudh in baile.1850  Ro cathaighset tra muinter Cesair ⁊ na Masilecdha co ferdha1851  sétrech iarsin, acht cena ba sonairti dibrucudh muinteri na1852  Masilecdha inás díbhrucudh muinteri Cesair, ar badur fortamhlaigthi1853  ⁊ ba cobhsaidhi na h-inadha debhtha i rabhadar,1854  ⁊ didu batar a trelmha diubhraicthi urlumha occo d'imarcraidh1855  fós. IN lethgóe no laitea asin trelamh díbh sin do níd sligid1856  dé fén tresin cathcléith arm no bidh ar inchaibh muintiri  p.1421857  Cesair. Nó mairedh a nert urchuir ann ar tolladh dheissi nó1858  trír díbh. In cloch nó in carracc tulamais no laitea asin trelum1859  díbh sin do múiredh triar no ceathrar roimpi feibh tísadh1860  carracc dérmhair do mullach mórshléibhe do níth cuarcumaisc iter1861  fheóil ⁊ cnaim do cech corp cusa roisedh.

1862 Ó 'tcondcatar muinter Césair na frestlaidis lucht na cathrach1863  a n-diubhrucud, do chuatar a ruadhbolgánaibh a slegh1864  remur rodírech ⁊ i n-urdornaib a cloidhem, ⁊ ro scuchsat i1865  comfhocus dóibh. IS amhlaidh tancatar, ⁊ coróin dlúith da1866  scíathaibh ina timchell, ⁊ cathclíath dá n-gaeibh ós a cennaibh,1867  ⁊ cách díb og díden araile, ⁊ inni occá m-bíadh in scíath ic1868  diden in neich oc ná bídh. Do cuatar for dimain trelmha1869  díbraicthi lochta na cathrach ann sin,  405 ar ní bendais1870  na h-urchuir re muintir Cesair iter, acht is tara n-eisi do1871  tuitidis ara n-imfhoicsi do lucht na debhtha.

1872 Ro scuirset na Maisilecdai iarum da trelmaib dibraicthi,1873  ⁊ ro gabhsat for frestal a namhat do clochaib tulamais ⁊ do1874  laighnibh lethanghlasa ⁊ dá n-doidibh ⁊ dá righthibh féin. Acht1875  cena bá brigh bhecc le muintir Césair sin, ar ro scarsat1876  nerta na trelumh fresna h- urchuraibh, ⁊ ro scenndis na clocha1877  ⁊ na h-airm do cennattaibh na lúirech ⁊ do tulaibh na sciath1878  ⁊ do círaibh na cathbharr ⁊ do taibhledhaibh in luithigh1879  catha ⁊ dona cathclíathaib slegh, feibh ro scenndís cetha1880  cloichshnechta do gnimaibh cloch no do cumdaighibh cláraigh.

1881 Do ratsat araill do muintir Césair cliatha caelaigh mora1882  ós a cennaibh ⁊ scratha fót tairsibh anechtair, ⁊ ro gabhsat1883  for toghail in múir do réithibh toghla ⁊ do sleghaibh íarnaidhibh. p.1441884  Ocus ro h-adhannadh bruth ⁊ brígh i cridib na Masilecdha desin,1885  ⁊ bá báigh brathar tairisidh do rónsat in-aigid a m- bidhbad.1886  Atraghat a n-oenur fecht inan dóchum. scailtír ⁊ combruiter1887  na cathcliátha sin léo do beraibh iarnaidhib ⁊ do tenntibh1888  lethloiscthibh ⁊ do molaibh carracc n-dermair, co cuiredh ár1889  na laechraidi batar futhu.

1890 Scíthaightir lámha muinteri Cesair iarsin, ⁊ scuirid a1891  cliatha catha dermára díbh, ⁊ téid a saethar i mudhu. Ocus1892  facbhaid in cathraigh ⁊ imtighid co dubhach dobrónach docum1893  a longphuirt. Cér'ba lór do maith lé lucht na cathrach fortus1894  dídin a cathrach ⁊ comhéd a múr, araisin, ó 'tcondcatar1895  in sluagh ele ic fácbhail in inaidh catha ⁊ oc saighidh a longphuirt,1896  tancadar fochétóir asin cathraigh amach, ⁊ tucsat1897  athennedha tenedh ⁊ lócharnda lasamhna léo, ⁊ ro adhainset1898  tinidh in cech aird ⁊ in cech airchind don lúithigh catha,1899  co n-dernadh aenbréo tenedh de iter clárach ⁊ caelach ⁊1900  cloich, ⁊ conár'bó airdi a dethach inass a lasair. Ocus ro1901  scuapadh dono lé h-athaigh na gaéithe in lasair sin fa longphort1902  muintiri Cesair, coro loisced blogh mor de, ⁊ ro impódar1903  na Masilecdha co subhach somenmach docum a cathrach,1904  ⁊ ba sámh a codladh inn aidhchi sin.

1905 Tallsat muinter Césair a céill annsin do conach catha1906  tíre, ⁊ is í comairle do rónsat, a toicthi mara do innsaigid ⁊ do1907  taiscéladh dá fhis in budh ferr a conách catha long. Ro fornit1908  iarum co dian tinnesnach a longa léo do tarrachtain do1909  leth én muir do toghail na cathrach. Ní snimach tra ro p.1461910  h-ordaighedh cuma na long sin. Ni denta delbha na rinnighecht1911  forra. Ni deligthe acht a rusclána ria fidradh, ⁊ ní1912  búi decair na deliugud etarru ⁊ crainn na caille acht cromadh1913   406 ar a cláraibh sin namá, ⁊ ba lor le muintir Cesair1914  sin acht co m-bedis cobhsaidhi re cathugud estib.

1915 O tairnicc cumdach in cobhlaigh romóir sin leó, ro léigit1916  a longa occo le trethan srotha Rodain docum in mara moir,1917  cor' gabsat port isin cuan i fiadhnuisi na cathrach in aidchi sin.

1918 Cíar biat occbaid na Masilecdha immorro, in aidhchi1919  sin, nir'bó tost dóibh, ar ro scibait a núalonga léo ⁊ ro trebhurdaingnighid1920  a senlonga, ⁊ ro fornit ⁊ ro forlínaid íat do1921  gléire gasraidh in bhaile, eter shen ⁊ ócc, co rabhatar co furnaithi1922  urlama isin port cétna.

1923 O tairnic dobhurshoillsi na maidne muiche 'arna márach, ⁊1924  o 'tcondcatar dellraid ⁊ saighnénraid na gréne glansoillsi 'na1925  ruithnibh bristechaibh re mórtonnaibh in mhara, ⁊ ó ro chuatar1926  cith-anfhethna na h-aidhchi for cul co tarrla in muir ina clár1927  comréidh taethéglidhi for cinn in catha, atrachtadur milid1928  mercalma mertrena ⁊ foirne forníata in cobhlaig cechtardha,1929  ⁊ ro gabhsat for uracrad na long luchtmur ⁊ na m-barc1930  m-bronnfhairsing ⁊ na libhurn leburgorm o fhochraibh in tíre.1931  Ocus desidar ina suidhe ar sesaibh na long, ⁊ tucsat smachtbann1932  imruma forra for cnaturbárcaibh in cobhlaig asna p.1481933  cuanaibh amach, co clos fóna crichaib comfhoicsibh tarmghal na1934  lestur lánádhbul ⁊ escal in mórmara oc a trentuargain do basaibh1935  na ruádhrámha i r-righthibh na laech, co rabhatar na1936  longa lánmora ar crithnugud ⁊ ar combocadh, iter tairrngi ⁊1937  clárach, otá a m-bruinne co h-errais.

1938 Ro córaigset muinter Césair a cobhlach ar taidhecht asin1939  cuan immach. Tucsat a libherna ⁊ a minlonga i medhón a1940  cobhlaigh, ⁊ tucsat na longa bá mó occo ⁊ ara rabhadur tri1941  sretha no ceithri sretha no cóic sretha do rámhaibh ina timcull1942  amuich ⁊ amach, i leith risin muir moir ⁊ re cnes in catha.

1943 IN taisech toghaidhi ro búi occo .i. Brutus, is ann ro1944  ordaigh a luing fén i n- airenuch in cobhlaig re h-ucht a1945  bidhbad. Ba h-ádhbhul méd na luingi sin, airdi h-í naid1946  longa in cobhlaig uile: tuir móra ⁊ iduis debhtha uossa. Sé1947  sretha do rámhaib uirre, mór ⁊ adhbul a fat ón t-sreith uachtaraigh1948  díbh co muir.

1949 O ro comhfhoicsigh dona cobhlaighibh arsin co ná bí acht1950  énbhaing imramha etorra, ro gabhsat mílid ⁊ laithghaile in1951  cobhlaig cechtardha ar gresecht ⁊ ar nertadh a slóigh co1952  m-beidis co ferdha seitrec i n-aghaidh a namat.

1953 Tucsat gaire móra ós aird la sodhain. Cíar bhó adhbhul1954  síatghal inn imramha ⁊ comthairmnech na ráma ní clos1955  ní díbh lé méd in uaill aerdha atracht uaistibh ann. Tucad1956  in spaing sin tra co díchra dúthrachtach léo, ⁊ ní ró1957  ansat di cor' tolgsat in cobhlach i slis araili. Búi do treisi p.1501958   407 ro comtuairgset co rócuirset na longa fora cúla dorísi1959  co rancadur a m-bruinnedha i n-inadhaibh a n-errais.

1960 IS annsin iarum atrachtadar na forne dona sesaibh ⁊ ro1961  tharlaicset saithe bodhbha ⁊ cetha nemhe etarru do shaighdibh1962  a fidhbhacaibh ⁊ do beraibh biraigthe ⁊ do laighnibh lethanlebraibh,1963  coná facus in t-aer seachu cein badar os aird ⁊ conna1964  faccas in mhuir trithu o ro thuitset isin n- edarfolum búi1965  iter in dá cobhlach.

1966 Tucad bann ele arna cobhlaigibh co n- dechadar araill1967  dona longaibh cechtardhaibh imásech araile. Do róine cuarcumuisc1968  don muir ⁊ combuaidhred futhu. Na tonna no cuirtis1969  longa muinteri Cesair dibh no impaitis fochétoir ó longaibh1970  na Masilecdha, coná bí samhail in mhara fúthu acht1971  intan tecaim in lán mara ac diraim 'na ruadhbuinne robhurta1972  i n-aigid na gaeithe. Acht atá ní chena, bá soirthiu1973  dona Masilecdhaib cur in catha annsin inás do muintir Césair,1974  ar robtur athlumha étroma a longa, ⁊ bá soirbh a stiúradh1975  ⁊ a n-dírugud ⁊ a n- impódh, ⁊ ba sodhaing saighidh1976  ⁊ inggabháil námhat estib. Longa muinteri Cesair immorro1977  bátar troma, úra, inmalla iat sén, ⁊ nirb' urusa a n-dírugud1978  inás a n-impódh, acht chena nír' cobhsaidhi cathugud1979  ar tír na estibh .

1980 O 'tcondairc in taisech toghaidhi .i . Brutus in n-abairt1981  sin fora m-batar longa na Masilecdha cuigi ⁊ uadh, ro gabh1982  for acallaim a stiurasmainn, ⁊ ro ráidh ris slis a luingi do1983  córugud re bruinnedhaibh long na Masilecdha, ⁊ do róine in p.1521984  stiurasmann amhlaid sin, ⁊ ro coirighedh na longa fá comnesa1985  dóibh in innus cétna. Na longa do roichedh cuigi iarsin1986  ní h-uatha no impodh, acht nó fostaighthi leó-sum do corránaibh1987  íarnaidhibh, ⁊ nó cengaltai do shlabhradaibh slemonríghnibh.1988  Ocus ro dluthaighidh in cathugud íarsin, ⁊ ro foilghid in t-edarfasach1989  bui don muir eter na da coblach ⁊ ro congbhaid1990  ⁊ ro comfuaighid longa in cobhlaig cechtardha slis re1991  slis ⁊ bord fria bord, conar'bo comfoicsi don fhir díbh a comguaillidhi1992  imruma féin inás a bidhbaid don leith anaill. Ocus1993  ní ro fhoghainset a n- urchair náit a n-díbraicthi dóibh ó h-oin1994  anunn. Ro cumascit na lámha leo, ⁊ ro claechlait na bémenna,1995  ⁊ ro tuairgid na cathbhairr, ⁊ ro cuadur for imbeirt1996  a scíath ⁊ for taithbémendaib a cloidhem, ⁊ ro gabhsat co1997  sesmhach sírthairbhertach oc frestal ⁊ oc frithailemh brathbémenn1998  a m-bidhbad tar imellbordaibh na long.

1999 Atorcradar sochaidi dibh annsin i cessaibh ⁊ i crólighibh2000  ⁊ i crislaighibh a long fein, ⁊ ro shnighdis srebha ⁊ sruthána2001  na fola flannrúaidhi a corpaibh na curadh ⁊ a h-innibh na2002  colg n-dét, co m- bídis 'na caebaibh rothiugha ⁊ 'na n-uanfadhaibh2003  cró for barr-uachtair na tonn mór mara. Ocus2004  ro imdhaigh in t-ár iarum ⁊ itrochradar na colla díchennta2005  iter na longaibh isin muir, conach cuimgidis na slabhrada2006  iarnaidhi a n-acomhal ré dlús ⁊ re h-imat  408 na corp2007  cirrthe ⁊ na colann croderg etarru. Ocus no thuitidis na láich2008  lethmharbha isin muir, co m- bídis araile díbh ac ól a fola féin2009  maille is in serbshaile in glasmara, ⁊ no bidis araill ele for a2010  n-anfadh ⁊ for a n-imbádhudh co faghbaidis a n-oidedha p.1542011  le sesaibh ⁊ le cláraibh na long lánbristi oc ráen ⁊ ac rotuitim2012  forra anúas. Ní téighedh béim na h-urchur for dimáin2013  no imraill isin gliaidh sin cen cnes curadh do chirrbhadh nó2014  cen clár luinge do ledradh, ⁊ a tecmadh isin muir díbh is i2015  corpaib laech do tairistis.

2016 IS annsin ro láa curudha ⁊ latha gaile in cobhlaig cechtarda2017  for tocbháil a fedhma catha ⁊ for imdúgud gnim n-gaiscid2018  for na slóghaibh. IS annsin ro indsaighsat dá luing do2019  longaibh na Masilecdha cur' íadhsat in luing ócláigh do2020  muintir Césair, Tághus a ainm, ⁊ ro roinn Tághus foirenn a2021  luinge ar dó .i. lethfoirenn i n-aghaidh cecha luinge díbh.2022  Ocus atracht féin ina inadh féin .i. i lipting a luinge, ⁊ ro2023  gabh for comfrithailemh in dá stiurasmann dá dheis ⁊ dá2024  clí. Fecht ann do rat a imill for falmaire indara long díbh2025  ⁊ ro gabh co sétrech sírcalma ic á fostadh. Fornit in da2026  stiurasmann in dá shleigh i n-énfecht ind, co tarrla indara slegh2027  díbh i n-imell a droma ⁊ araill i cleith a ochta for comair2028  a craidhe coro comrithset a dá slinn a forfholamh a chléibh.2029  Tarrustair ina shesam, ⁊ ni fhidir ca crecht díbh tar a snighfedh2030  a fhuil artús. Ro dún a bél ⁊ ro inbholg a anál ⁊ ro2031  scendset in dá shleigh í n-énfecht as, cor' mebhdadar dá2032  buinne ruadhfhola for a shlicht, corob amhlaid sin fuair bás.

2033 Ro dhírigh Gelón mílid do Masilecdhaibh a luing docum2034  muinteri Césair. Maith fer ón in fer sin, na raibhe p.1562035  lámh budh fherr do stiuradh luinge i n-aimsir anfaidh. Ní2036  raibhe fer budh eólchu for rithim leg. reithini na for anfine.2037  Ro búi dá treisi ⁊ dá sétrighi ro stiur in fer sin a luing2038  curo bris comuaim ⁊ comhdlúthugud luinge a bidhbad re2039  bruinde a luinge. Acht chena ro dírigh óclách do muintir Cesair2040  in sleigh seimnigh dá saighid-sium, co tarrla i mullach a2041  ochta ind go rucc urrainn trit cor' fhácaibh a anmain ⁊ sé2042  ic tennadh na stiure cuigi d'impódh na luinge.

2043 IS annsin ro gab Giair, mílid do Masilecdhaibh, bord2044  luinge Gelóin ⁊ sé ic tidhecht a bádhudh intan ros-tócaib2045  ón muir súas co m-bui a ucht-bruinne fria bord na luinge.2046  IS ann innsmais in fer do muintir Cesair in gáe ind, cor'2047  gabh ina luing trit, co raibhe for bangánaigh esti, ⁊ in góe2048  ac a fulang.

2049 Da óclách shaerclannda do Masilecdhaibh batar isin2050  cath, dá bráthair derbha íat. do aen lamhnadh ro tuismit araen.2051  ní bí deccair na eterderrsgnugud delbha etarru. Búi dá2052  cosmhailes, ná h-aithgnedh nech fer seoch a cheile díbh noco-ros-dedhail2053  bás ⁊ corob cuimniugud cuma dá cairdibh dercadh2054  indara fer dibh airet ro bo beo ó fuair araile bás. Amail2055  batar in diassin ann doroich long muinteri Cesair bord fria2056  bord risin  409 luing i rabhadar, co n-derna clethrámh2057  cumaisc dá rámhaibh. Sínes indara fer díbh a láimh deis2058  asin liphting i m-bí cor' dún a glaicc im bord luinge a bidhbad.2059  Nochtais óclach do muintir Cesair fot láimhe laich da p.1582060  cloidhemh, ⁊ do bert ruchall tarsin láimh, coro thesc in righidh2061  ar dó, ⁊ cor' fhácaibh innglaicc i lenmhain na luinge. Sínes2062  in Masilecdha an laim clé do tarrachtain na laime tescdha.2063  Formis an t-óclach cétna béim comadhais do cloidhemh dó,2064  cor' letrastair in láimh clí ó bún na gualann de. Acht chena,2065  cía ro letradh lamha in laeich sin, co ná búi tuailgius a airm2066  na a scéith do congbáil, níró léicc cruas craidhe dó time ná2067  teichedh do dénam, ⁊ ní dá fholach fo shesaibh na luinge2068  do cuaidh, acht tainic ar inchaibh a lethemain, ⁊ cech beim ⁊2069  cech forécin nó fhuirmhithea a fer dia muintir ticedh sium2070  eturru co m-bá h-ind féin no tecmadh. Ocus o ro rathaigh2071  airdhena bais ina dóchum ⁊ a fhuil oc snighi ina linn for2072  slechttaibh na slegh ⁊ na cloidhem asa chorp, ro gab for2073  a anáil ⁊ do bert urtócbhail miled fair, ⁊ ro ling a n-airdi, ⁊ ro2074  léicc béim n-asclainn de i luing muinteri Cesair, cor' urchoidigh2075  a truma dóibh, ar nír thualaing imberta arm forra.

2076 Ro línad a long ársin do spairtibh cró ⁊ do collaibh2077  curadh, co ro scáilset a comuamanna ⁊ co ro línad do serbhsháile2078  in glasmara, ⁊ co ro tollait a h-ábhair, ⁊ co ro slugaid2079  a fúdomain ⁊ a fírichtur in oicéin, cona foirinn, ⁊ ro reith in ruadhbuinne2080  romhórrobhurta fo shamhail saebhchoire ina h- inadh da h-éissi.

2081 Mór do ernailibh bais ingnáthaigh anabhaidh do fhuaradur2082  saerclanna in lá sin.

2083 Fecht n-aen ann ro lá fer do muintir Cesair lámhcorrán2084  iarnaidhi uada d'fastudh na luinge Masilecdha, ⁊ ised do rala2085  i Licid láechmilidh do Masilecdhaibh, ⁊ do tarraing in corran F p.1602086  Licit leis tar bord na luinge immach. Tarrustair2087  a muinter féin for dá colpadhaibh ⁊ ro gabhsat ica imtarraing2088  imme, co ros-roinn in lám-corrán íarnaidhi in díb m-bloghaibh,2089  ⁊ ruc in m-bloigh ó cris suas leis, ⁊ ro fhácaibh in m-bloigh ó2090  cris sís isin luing, ⁊ ro thuitset a inne ⁊ fochull a bronn isin2091  muir. Ocus ni búi scibudh anma na bethad ina leth inichturaigh,2092  ⁊ in leth uachtarach immorro búi sein for anamthaigh2093  fria ré cían. Fobíthin is ann ro badar na baill2094  beóthacha ⁊ istudha na h-anma .i. áe ⁊ inchinn ⁊ craidhe ⁊2095  ubhall braighet. Ocus o ro batar iarum lucht na luinge na2096  Masilecdha uile co tairbertach for lethbord na luinge oc fostódh2097  Licit ⁊ ic cathugud fria muintir Césair, ro cuaidh in2098  bord sin na luinge fáe in muir rompu, ⁊ ro impó in2099  bord ele forra, ⁊ tainic a long tar a mullach, ⁊ nír cuimciset2100  lúth a cos nó a lámh, ⁊ in saile ic a formúchad i crislach2101  a luingi noco fuaradur bás.

2102 Tarrustair araile ánradh for imbádhudh ann, ⁊ búi in2103  fer sin co setrech sírcalma ic snamascnam na tonn don drumcla2104  dar aile. Isi conair a tuc in anfin e, airm inar,2105  comraicset dá luing lánlúatha  410 fó énbaing imruma2106  isin cobhlach. Is ann dos-rala sum for barr uachtarach na2107  tuinne iter dibh brainibh in dá long sin co n- dernsat cnámbrétaigh2108  ⁊ desi fodhailti dá cnamaibh ⁊ dá uilib inmedhónachaibh2109  etarru, ⁊ nírsat airmisc dá bloiscbeim na p.1622110  m-bruinne ic comtuargain sin, ⁊ intan ro scuchsat na longa2111  for cúla uadha atrochair-sium isin muir, ⁊ is cuma no scended2112  in serbhsáile tar a créchtaibh ⁊ no tobrúchtadh slímradh a2113  inde ⁊ a inathair ⁊ fulradh a craidhi ina liaibh dubhfhola ⁊2114  ina lomannaibh cró tar a bélaib sechtair; ⁊ fuair bás amhlaidh2115  sin.

2116 Drong mor do Masilecdhaibh do batar for a n- ocharbádhudh2117  fos, ⁊ ro scuchsat i n-aenfhabhull docum na2118  luinge Masilecdhae ba comnesam dóibh, ⁊ ro righset a lámha2119  i n-aensist ⁊ i n-aénuair ina bord, ⁊ ro gabh in long for2120  crith ⁊ for utmaille desin, ⁊ adaghat iarum in fhoirenn, ⁊2121  gabhait ic imscothadh a lamh díbh dá claidhmibh, coro lensat2122  a n-glacca i m-burd na luingi ⁊ dorochradar a cuirp tamhnaighthi2123  i fúdomain in mara fo a n-urcomair.

2124 Ocus ro chuaidh scithlim mór for a n-armaibh in airet2125  sin. Ro mebhdadar a laigni ⁊ a craisecha ina n-innsmaib.2126  Ro mebdatar a slegha ⁊ a foghadha foebhracha i tollaib2127  a suainemh, ⁊ ro mebhdatar a cloidhmhe ina n-imdhornaibh2128  ⁊ a corrána ina cromthaibh.

2129 Arai sin ro thimthir a n-gal curadh ⁊ a m- bruth níadh2130  armu elo dóibh, ar no imredh cách dib for araile na2131  rámhada ⁊ na sesa ⁊ stiura na long, ⁊ nó bristis na longa2132  féin léo, fá comair a cláraidh do díbhrucud dá naimdibh.

2133 Na h-abaighi ⁊ na cuirp cirrthi nó bidis isna longaibh2134  nó for uachtur in mara ina fochraibh no tescdais iat ⁊2135  no díbhraicdis iarsin. No tairngidis sochaidhe díbh na p.1642136  h-armo no bídis ic congbail a n-inne ⁊ a n-inathar inntu astu2137  féin, ⁊ no cuirdis a m-bassa for a crechtaibh airet no bídis ic2138  dibhrucud in airm nó ic fuirmedh in beime.

2139 Frith airecc ingnadh ⁊ elada fírglicc le muintir Cesair2140  annsin .i. ro h-adhnait coinnle cíartha ⁊ lócharnda giusta léo,2141  ⁊ nó cuirdis ar derglasadh íat fó slesaibh ⁊ fo bruinnibh ⁊2142  fo eraisib long na Masilecdha. Ocus nó lastais fo chétoir2143  na senlonga lasamna 'arna m- bréoad do pic ⁊ do geirid ⁊2144  do céir. Ba truagh tra ro bas isin cobhlach arsin. Téighedh2145  an fer díbh ar teichedh a loiscidh isin muir dá bádhudh,2146  ⁊ ticidh in fer asin muir ar teichedh a báidhte isin luing2147  for lasad dá loscud, ⁊ ní bí ecla báis ar nech dibh acht2148  in bás ó tinnscnadh écc.

2149 Cidh íat in lucht ro búi for ocharbadhudh díbh, nír'bo2150  meirbh a feidm isin gliaidh sin, ar do bídis araill díbh ac2151  tinól arm na long bá comnessa dóibh, ⁊ bídis araill ele ic2152  imairecc in catha frisna bidhbadaibh tecmhaitis for imbádhadh2153  dóibh. Ocus intan na faghbadais airm ele nó bidis ic imtescad2154  in t-sháile etarru, ⁊ nó íadhadh in fer ann a lámha2155  tar a bidhbaidh co téighdis maráen a fhúdhomhain in mara. Bá fó2156  leis  411 a bádhadh fein acht co m-báidhedh a námhait leis.

2157 Ba lámh arrachta le Poicc in airet sin isin glíaidh sin.2158  Ócclach amra do Masilecdhaibh esin, ⁊ onfisech amra nois ⁊2159  fer túir ⁊ íarrata cech neich no báitti for muir, ⁊ fer no2160  clechtadh techt d'' fhogluasacht angcaire cech tan tecmadh i lenmhuin2161  i n-íchtur oicéin. No dúnadh in fer sin a dóidi imon2162  fer do muintir Cesair, co m-beredh leis co grían in mara é, ⁊ p.1662163  nos-fácbadh ann, ⁊ ticed féin a n-etarfhásach in cobhlaig anís,2164  ⁊ ro teilgedh a anál, ⁊ no bheredh fer ele dá naimdibh leis2165  fon samail sin. Fecht n-aen and chena ro sháil- sium tidhecht a2166  n-etarfholamh in cobhlaig anís, ⁊ ní h-edh tainic iter, acht do rala2167  fó drumlorgaibh na long, ⁊ nír' tócaibh cenn o h-oin alle.

2168 Drong ele da m-bí forsin imbádhudh no fhastaidis rámhadha2169  na long n-echtrand, coná léigdis teichedh na indsaighi dóibh,2170  ⁊ ticdis fós for scáth a long fein combá h-inntu no benadh2171  in béim nó in t-urchur no fuirmhithi for bord no for bruinne2172  na luinge.

2173 IS ann atracht Tirrén trenfer do muintir Cesair a m-bruinni2174  a luinge, ⁊ ro gabh for togbail a ghnim gaiscid ós aird2175  ⁊ for calma do denam isin cath. Ocus itcondaic Ligdamus2176  láechmilid do Masilecdhaibh innísin, ⁊ taibhleoir toghaidhi esséin,2177  ⁊ do bert ubhall mell luaidhi ina thabhull, ⁊ srethais uadh for2178  Tirrén é, co tarla an t-ubhall luaidhi i fossadh a édain, co2179  ro combris a édan ón araidh co'raile, ⁊ cor' cuir cechtar2180  a dhá shúil taracenn i a-énfecht amach. Sochtus Tirrén 'ar2181  m-bein a radhairc fair, adar-leis is dorchata bais dos- ranaic,2182  ⁊ o ro airigh immorro bríghi bethadh do beith ina ballaib ro2183  raid re muintir Césair: “Cóirigh m' aghaidh,” ar sé, “rem2184  naimdibh co ro dibraicer iad feibh dibraicti-si, ⁊ co ro tochaither2185  in iarsma anma fil indum ré básugud mo bidhbad, ⁊2186  fri díden mo carat, ar ní théit mo menma frim bethaid o2187  h-oin amach.”

2188 O ro scáich dó sin do rádha do bert a aghaidh for na2189  Masilecdha, ⁊ fóceird urchur n-amarais forra. Araidhe an p.1682190  imrall do rala airm a m-bí Arg, ócclach socheneóil do Masilecdhaibh2191  ⁊ sé ina sessam a lipthing a luinge. Do rala in2192  t-shlegh día saighi seoch bile in scéith ⁊ tar bernaidh na lúirighi,2193  cor' gabh i maethlach á brond ó imlinn sís. Do rochair2194  Arg for in sleigh, co n-dechaidh fod lámha láich dia crund i2195  n-deghaidh a glasiaraind trena druim síar sechtair.

2196 IS ann ro búi in senóir athair Airg a m-bruinne na luinge2197  cétna, ⁊ ní raibhe do Masilecdhaibh mílid bhudh shonairti inás2198  i n-aimsir a óitedh. Ocus o 'tcondaic a mac ac toitim tainic ina2199  dhóchum for a t-shrengtrascarnaidh ⁊ for a tuitmennaigh tar2200  sesaibh na luinge lánfhada cosin lipthing i m- bí a mac, ⁊ fuair2201  fora anfadhaigh é, ⁊ ní dhernai cai na h-écaine uasa, acht2202  ro sín a lámha re thaebhu, ⁊ ro cruadhaigh ⁊ ro cátaigh2203  a corp, ⁊ tainic temhel ⁊ fordorcha for a roscaib. O 't-condaic2204  Arg a athair i n-imfhocus ro thócaibh a cenn ⁊ a ucht2205  co h-anbhann amhneirt ó bord na luinge do íarraid póicci fair,2206  ar nirsa tualaing laburtha fris, ⁊ ro  412 tarraing2207  a laim n-deis cuigi do dúnadh a shúl. “Acc iter ón,” ar in t-athair,2208  “ní h-edh bías ann, a maic, acht is missi is taisci rachus docum2209  écca.” Is amlaid atbert sin, ⁊ do rat irclann do cloidhemh2210  ina luing bronn fein, cor' gabh urrand trit, ⁊ ro ling isin2211  muir acétóir ina diaidh, ar ro búi do teindeithnes écca fair2212  ríana mac nár' fholortnaigh aenbás dó.

2213 Do bo cruaidh ⁊ do bo comnert tra ro feradh in gléo2214  sin muinteri Césair ⁊ Poimp i n-eccmais a tigerna máráen, p.1702215  acht chena ro eterdelighset ratha na rígh etarru, ⁊ ro fortamlaigh2216  conách catha Césair for toicim Poimp. Ocus ro tuit2217  iarum in cath leth ar leith, ⁊ ro sraeined inn irgail ar lucht2218  na cathrach, ⁊ ro loitedh a laith gaile, ⁊ ro cirrbait a curaidh2219  ⁊ ro trascraid a treoin ⁊ a taisigh, ⁊ ro maeltamnaighid a mílid,2220  ⁊ ro báidhedh ermór a long, ⁊ ro mudhaigh in tine2221  araill díbh, ⁊ do neoch nar' báidhedh ⁊ nar' loisced díbh ro2222  lingset muinter Cesair tar a m- bordaibh intu, ⁊ ro gabhsat for2223  a foirnedh do glére laech, ⁊ ro díchennatar a fhuaradur do2224  laechaibh lethmarbhaibh ⁊ d'óccaibh for anamhthaigh intu,2225  ⁊ do cuadur dono sceólanga uathati do Masilecdhaibh a2226  nirt a n-imrama ⁊ a luas a long, ⁊ rucsadur a longa2227  lethbristi dá longbothaib léo.

2228 Bá lór truaighi tra cloistecht re lucht na cathrach ársin,2229  lé méd a n-uchbhadha ⁊ a n- éccáine, ⁊ re h-imat a núallghubha2230  ⁊ a n-golgaire ic faicsin a muintiri ic teichedh ina2231  n-dóchum. Ba deithfir doibh ón chona, ar rob imdha mac cen2232  athair ann, ⁊ athair cen mac, ⁊ siur cen brathair, ⁊ ben cen2233  caemchéile isinn uair sin occo, ⁊ ro gabsat a mná ⁊ a2234  senóraigh ina m- búidhnibh ⁊ 'na sésibh for in tráigh ic2235  tabhairt aithne forsa tabhradais múrtonna in mórmhara do2236  collaibh ⁊ do cennaibh carad ⁊ coicéile dochum tíre dá2237  saighidh. Batar dodelbha na gnúisi sin, ⁊ ba docair p.1722238  aithne forra ⁊ no bídh in ben ic póccad in fir do muintir2239  Cesair i r-richt a fir féin, ⁊ nó bídis indána athair ic debhaid2240  ⁊ ic cathugud imon aencorp dar leis la cech fer díbh fa h-é2241  corp a maic fein ro cosnadh annsin.

2242 Décius Brútus immorro, taisech cobhlaigh Césair, ba slán2243  sonairt leis a menma ar maidm roime for na Masilecdha, ar2244  is esium cétfher leisar' brised cath longda ar seilbh Césair.2245  Batar a muinter immorro co h-uchfadhach écaintech mar do2246  scaradar risna Masilecdha, ⁊ nírbhó écaine cen adhbar sin,2247  ar robtar imdha cuirp cirrthi ⁊ táibh tolla ⁊ laích londa2248  ledartha ⁊ óicc athgaeiti acco, ⁊ rob imdha fuile ⁊ crechta2249  díleighis forra. Acht cena nocha cumann cath la firu. Do rónsat2250  brígh bicc desin, ar is rompu ba raen.

2251 Tucsat a cobhlach i cuan ⁊ i caladhport na Masilecdha2252  ⁊ ro scipait ⁊ ro tirmglanaid a longa léo, ⁊ ro laiset curpu2253  ⁊ colla ⁊ caeba cro ⁊ cropairti fola ⁊ cnámredhaigh a2254  m-bidhbad dar imellbordaibh a long isin muir. Ocus ro2255  gabhadh in cathair léo, ⁊ ní ro leiccset nech ele innti2256   413 na aisti co tainicc Césair asin Espain ina2257  n-dochum, ⁊ co ro traethadh in cathair uile leis ar torrachtain.

2258 IN adhaigh sin immorro ba sámh ro tocaithed léo-sum2259  'ar cur shnima in catha dibh ⁊ 'ar tuitim a námhat i r-ré imairicc2260  léo.

2261  Conid remscél do remscelaib catha moir na Tesaili co n-icci2262  sin. Toccail cathrach na Maisile ainm an scceoil sin.

13. 2263  Scéla Césair at- fiadhamar sísána coleicc.

2264  Sloigedh na h-Espaine.

2265 AIRED TRA ROBÁS ic gnim na n-imairec sin isin2266  Etáil ro gabh Césair i n-oraibh imechtracha in domain uile i2267  crichaib imcíana na h-Espaine ic forbhaisi for Petrin ⁊ Affran,2268  for da urraigh na h-Espaine fria lámhaibh Poimp. Cin cor'2269  dermára na h-ára do bertha etarru don turus sin ro fhás anáebh2270  mór ⁊ cumscugud conaich ⁊ toicthin dona taisechaib desin.2271  Ba h-aentadhach a caradradh na n- airrigh sin, Petrin ⁊ Affran,2272  ⁊ ba setrech a combág i n-aghaidh Césair. Ocus ba2273  h-urusa dóibh comtriall catha ⁊ cocaidh, ar robdar línmura a2274  slóigh, ⁊ bá saidhbir a socraidi, uair ro bí slógh ádhbul do2275  óccaibh Etalda fá mámus feisin, ⁊ ro comérighset dírmanna2276  imdha do churadhaib na h-Espaine maille riu .i. tuatha na n-Asturda2277  ⁊ na Vectonda ⁊ cinedha na Celltiberdha.

2278 Do ruachtadur iarum na slóigh sin docum n- éninaidh, cor'2279  gabhsat sosadh ⁊ longphort oc in cathraigh dianadh ainm2280  Ilerdha, i n-airis catha do Césair. Cathair iséin ro cumdaighedh2281  ar tulaigh urísil ar brú srotha Sicoir. Stuaghdroichet2282  cloiche dar in sruth sin, ⁊ intan ba tuili geimridh and ticed2283  an t-uisci tairis. Tulach urard bui i comfhocus na cathrach,2284  ⁊ is inti ro suidighit mergedha muinteri Poimp, ⁊ ro h-ordaighedh2285  a longphort. Ocus ro gabh Césair longphort i tulaigh2286  ele nár ba h-ísle ina in tulach sin enech um inchaibh2287  ríu. Ní búi eter na dha longphort acht sruth Sicoir namá.2288  Edh radhairc romoir do réidh muighi for cúl longphuirt p.1762289  Césair, sruth Cing a timchell in mhuighi sin co commúr srotha2290  h-Iber co tíaghaid araen isin muir móir.

2291 An cétlá tra ima comrainicc dóibh dona slóghaibh ní2292  dernad cath na h-irghal etarru, ar ro bí a feidm ⁊ a monor2293  ac rim a mergedh ⁊ ac comairemh a cath ⁊ ic taispénadh a2294  túath ⁊ a tinól, ⁊ dono ba h-aimlesc ⁊ ba h-imnár leis na2295  braithribh ⁊ la lucht na h-áencathrach imfhorrán catha atarru2296  féin i fiadhnusi na cinedh n-echtrann.

2297 O tancadur dorchatu deiridh in láe do bert Cesair a slóghu2298  leis cor' claidset clasach dermair dondara leith don longphort2299  muinteri Poimp, ⁊ tuc imad di-airmhidhe do laithib gaile2300  don leith araill, conach bí conair éludha occo acht enconair2301  amhain .i. dochum thulcha dermaire búi i comfocus dóibh2302  etarru ⁊ in cathair Ilerdha.

2303 O tainic soillsi ⁊ mochdedhóil na maidne muiche ro forcongart2304  Cesair for a míledhaibh comadh iat is túsca do roisedh2305  in tulaigh sin. Ocus o 'tcondcadar muinter Poimp innísin ro2306  indsaighid a m-buidhne co dian denmnidech, co n-gabhsat in tulaig2307  ar tus, ar is dóibh ba comnesa  414 h-í ⁊ didiu bá2308  sodhaing a slige dá saighidh, ⁊ ba lánddhodhaing immorro slige2309  muinteri Césair, ar is ar écin ro ascnaidis na h-oicc fa n-armgaisced2310  ⁊ in cnoc d'faen forra. Ní cumgadh nech dib a lamh2311  do tócbháil in aghaidh a námhat. Arai ba h-íat a slegha ba2312  lorga fosaighthi doibh ⁊ tul scéith in fhir do bíth fá deóidh ic2313  congbháil in fhir do bíth roime, ⁊ ní cuimgedh nech dibh p.1782314  impódh a frithing na conaire cétna ar uamhain a bidhbad da2315  tuargain ina diaidh.

2316 O 'tcondairc Césair in tendta mor sin ar á muintir, fáidhis2317  a marcslógh uadh do debhaidh don leith ele for muintir Poimp,2318  cein co rancadur a coisidhe slán tar dograing na sliged.

2319 Do dhaingi na conaire ⁊ iterdelighthi na crich ⁊ na feronn2320  is ed ro tairmesc in cath co n-uicce sin. Ocus anfine aer2321  immorro ro tairmisc o h-oin amach, uair medhón erraigh ann2322  intan sin, ⁊ ro snighset snechtai dérmara lá tús in gemhridh2323  roime, cor' línsat sléibhti ⁊ maghréidhe na h-Espaine. Ocus2324  ro cruadhaigh ⁊ ro thécht in talam fúthu, ⁊ ro tairmisced2325  siledh na nél lé sicc ⁊ le reódh fri ré in gemhridh ⁊ tosaigh2326  in erraigh iartain. Lesin cétadhnadh éscaidhe do gnít ar sin n-equinoctus2327  errchaidhe, ro derg ⁊ ro ruamnaigh in t-aeor oirrtherach2328  inbaidh co n-duargaibh in grian ina popol teindtide2329  tar colar turgabhála suas. Ocus ro téigh ⁊ ro inbhoilcc2330  in grian roimpi uile neóllu uiscidhi inn aéoir fhuasnadhaigh2331  ó táit crícha na h-India íar n-airrther co m- bátar 'na mothar2332  dlúith dorcha dubhchíach ós cinn na h-Espaine, conad inbecht2333  má ro soillsighidís in cobhés etarfhásaigh do rala iter aeoir2334  ⁊ talmain, ⁊ ro taitin lethcircall uainecdha na stuaighi2335  nime isna nellaibh ársin.

2336 Ro faiscit iarum tre bruth na gréine, cor' shilset 'na cethaibh2337  ⁊ 'na frasaibh ⁊ 'na tólaibh tromferthana for tíribh na p.1802338  h-Espaine. Ro scailset didu snechtadha na sléibhti ⁊ na tulach2339  bátar i comfhocus Ilerdha na h-ardcathrach lé h-imad in2340  uisci ⁊ le h-elltesaidhi na h-aimsire errchaidhi, cor' snighset 'na2341  srebhaibh ⁊ 'na sruthánaibh co m- bátar 'na n-aibhnibh ⁊ 'na2342  lochaibh lánaidhbhlibh for clármuighibh cobhsaidhi in tíri.

2343 Srotha bunaidh in tíri ro teibrinnset co cían dar a2344  m-bruachaibh ar cech leith, ⁊ ro sceinn in díle sin tar múraibh2345  longphuirt Césair do cech aird, co rabhadur na botha ⁊2346  na pupla, ⁊ na scéith ⁊ airm na laechraidi, ⁊ lointi na slógh2347  for snam ⁊ dírramh sechnón in longphuirt lásin tola uisci2348  rainic iat.

2349 Nír' fhétsat na slóigh crech na h-aircthi do denam isin tír2350  air sin, ⁊ ní fuaradur a n-echradha conair ingelta nó fér2351  nó geltadais, ⁊ ro foilghidh na slighthi ⁊ na comréidhi forra,2352  coná faicdis conair acht mullaighi na cnoc ⁊ benna na sliabh.

2353 IS annsin tainic in teidm is tosach do cech teidm ⁊ is2354  adhbhur do cech morolc .i. in gorta. Cén co raibhi acht2355  forbhaisi bidhbadh forra, ba h- ádhbhul méd a n-adhilgnighi,2356  ar nír'bhó  415 malairt le fer díbh a indmus uile do2357  bronnadh ar becc tuara, ⁊ didu búi in fer sanntach ann ic2358  fulang na gorta dá deóin 'ar creic a bicc ló in ar indiub romór.

2359 Is dodelbha etorthach ro batar muighe Ilerdha .i. na cathrach,2360  intan sin ar forbairt in uisci tar cnocaibh ⁊ tar cailltibh2361  na crich ar cur air a n-ós ⁊ a n-allta ⁊ a n-almha ⁊ a n-echradh. p.1822362  Ocus ní fes lá seoch aidhchi intu, ⁊ ní raibhi a2363  samhail, acht amail indister in t-uardha oighreta do beith cen2364  aitreibh anmanna ⁊ cen taircsin toraidh.

2365 Acht chena ba lór leisin toicthin bidhgadh becc ⁊ frithbert2366  foill ar conách Césair; ⁊ nír' léiccset na déi adhartha loccadh2367  don rí, uair gér' mór in tóla ⁊ in gorta rémhthechtach2368  do chuaidh ilconach do Césair ina deghaidh, uair ro foirset na2369  dei dó indus na bá gnáth. Ocus ro gabh in t-aer dath2370  croderg fair lé fuinedh néll na nóna in aidchi sin, ⁊ ro taitin2371  grian a h-uile tesa isin maidin arna márach, ⁊ ro gabsat na2372  h-uiscedha for tanugud ⁊ tírmugud desin, ⁊ ro tinnscainseat2373  na cnuic ⁊ na caillti turcbáil a cenn, ⁊ ro gab in tír uili2374  a tirmugud.

2375 O ro scib iarum tuile srotha Sicoir dona muighibh comfoicsibh2376  co tarrustair a comard fria bruach, dognitor cretach2377  curach le muintir Césair do barrghur t-shoilech do fhualoscaibh2378  in muighe, ⁊ ro fortuighid ⁊ ro daingnighid iat2379  do shechedhaibh assan ⁊ óccdam fó indtamail na curach2380  gnáthaigther lé cinedhaibh na Uénetecdha for sruth Paid,2381  nó lé h-aitrebhthaidib na h-Éghipti for imdoimnibh srotha2382  Níl, no lé lucht innsi Breatan for muincind mara Icht. Ocus2383  ro tescait na caillti comfhoicsi léo, ⁊ ro léicidh uisci in t-srotha2384  móir for srebhaibh ⁊ for minsrothaibh becca ass.

2385 Do gníther clardroichet comfuaghthi tairis. Bá cían on p.1842386  bruach ro gabhadh a tinnscetal in droichit, uair bá h-uroman2387  leis na slóghaibh in forbhairt in t-srotha arís tarsin magh sin.

2388 O 'tcondairc Petrin ⁊ Aiffrin na h- airberta móra sin do2389  thecht fo laim lé Césair, ro fácsat a longphort ⁊ cathraigh2390  Ilerdha cen díden cen coiméd, ⁊ ro shínset cona slóghaibh do2391  techt i n-imechtur Espaine do iarraid sochraide sluáigh ⁊2392  d'esnadhudh in catha co léicc.

2393 O ro tenc Césair na longphorta folmha ⁊ na tulcha fássa2394  tar éis in t-shlóigh, ro forcongair for a míledhaibh lenmain a2395  m-bidhbad cen saighidh atha ná droichit, acht techt fá comair2396  tar in sruth. Do rónadh fair-sium sin, ⁊ do frecradh co nemlesc2397  h-é. Ocus ní co h-imcomaircech ro cúadhus ann. Ro2398  cuadar co sanntach nemimeclach d'innsaighi a m-bidhbad tar2399  in sruth in conair na cingfidis co réidh tara n- ais da m-bad2400  forra budh ráen, .i. tar cinndruim srotha Sicoir.

2401   34b2402  Ro eidsed a n-armu la sodain. Ro dicuirset an usce asa2403  m-ballaibh. Da ronsat rith rodichra a n-diaidh an namat airsin.2404  Tennaid a marcsluagh gu tairredar for dirmandaib dedenacha2405  munteri Poimp' gur'bo cuntabairt leo sein in techeadh do gentais2406  rompo fa in n-anadh do cath friu.

2407 Badar da tulaigh arda fora n-inchaibh ⁊ gleand cumung2408  etarru go n-eiscir uraird dara lar: inad daingen sin, ⁊ ba2409  derb la muntir Poimp da ristais é na cuingebtais milidh Cesair2410  a fostud. O tuc Cesair da airsin ro raidh rea slogh: p.1862411  “Do daib,” ar se, “⁊ na furnaidid re for corugud, acht ascnaid2412  amal is deni cotn-icfaiti co tistai eter bar naimdibh ⁊ in2413  t-slighidh cumuing cusa saiget.” Imsae iarum gona sloghaibh2414  fochétoir co tanic eter a bidhbada ⁊ in t-inadh inill gusar2415  saigseat.

2416 Tainic dereadh in lai faesin, ⁊ ro suidigit longphuirt co2417  comfochraib i comfocus eturru lasin slogh cectarda. Ni bui do2418  dedail eturru acht in clais becc do gnith i timcell na longphort2419  leo. O ro tenc cach araili dib, ⁊ o ro aitgnedar na2420  maic a n-aithreacha ⁊ na h-aithri a maccu ⁊ na braithri araili2421  do cechtar na da leithi, is annsin ro tuicset a lanolc ar in2422  cath catharda. No spraictis a claidhbhi eturru i comarta forfaelti2423  si, ar ni lamhdais comrath nó imagallaim ar omun na righ,2424  ⁊ dano ba nos bes coitcind la Rómánu can mileda da righ2425  cotarsna da tigid a longphort inaraili ce no beth do met a2426  caradraidh nogu m-bad sidh eter na tigernaibh fortus. Araisin2427  ro fortamlaigh ⁊ ro inforbair grád a comnesta i cridibh2428  muinteri Cesair, ⁊ da cuadar 'na n-drongaibh ⁊ 'na n-dirmaibh i2429  longphort muinteri Poimp.

2430 Ni bui milidh Romanda la Cesair do na bui cara eicin2431  isin longphort sin da coibhnestu nó do cliamhain nó da comdalta2432  nó da fir aencluichi no aentighi isin Roim. Ro urmais2433  gach fer a carait accó iarum. Ro iadhait righthi na laech dar2434  slesaibh ⁊ dar braighdibh araili andsin. Ro eamhnait na poga2435  eturu. Ro silset a n-déra for a n-armaibh re mét na faelti, ⁊2436  dano la h-omun in imclaidbidh frisna cairdib ar trill.

2437 Ba sidh tra eder na slogu cectarda desin, ⁊ bui cach dib2438  i longphort araili ac feis ⁊ ag fleduchudh in aidhci sin. Ro2439  ben cotlud na h-aidhchi sin forro, gach fer ica aisneis d'araili2440  a comlund frisna .x. m-bliadna reimi sin. Ger'ba cairdemail2441  tra in comraicti sin ni ro cumciset fritbert frisna faithib ⁊2442  frisin toictin ni ba siriu. Air o 'tconnairc Petrin in sidh ⁊ in2443  cairdemlacht búi eter na sloghu, ⁊ o 'tconnairc muntir Cesair2444  co di-airm for lar a longphuirt, do bert a moghadhu ⁊ a2445  muintir ̇n-dilis fein leis ⁊ imsae futhu. IN fail i fagbad in2446  días carat i n-aeninadh dibh do beredh dedail claidib eturru.2447  Ro gab dano ic gressacht-laidiudh lochta in longphuirt2448  uili ⁊ ica urail forro comergi catha in aghaidh a carat ⁊ a2449  coicele, ⁊ ní ro an dibh no gur' indcland gradh in imairicc2450  ⁊ faelscughudh imberta na n-arm i cridhi gach curad ⁊ i2451  menmain cach miledh acco.

2452 Ni bui a samail acht anmanda feochra altaidi bis for2453  cennsacht ⁊ pettacht fri re no gu tecaim. blasacht fola doibh,2454  co n-ergend a m-bruth ⁊ a confud 'arsin, gon na fetar a cennsughudh2455  no frithgabail friu. Ba h-amlaidh sin dano badar2456  munter Poimp co enirt elltesaidhi for tus no co facadar na2457  taesca fola a cneasaibh na curad. La sodain adracht confad2458  a n-aicenta ⁊ bruth a n-gaili co n-dersat nemgradha mora ⁊2459  torathra dermara .i. ro gabsat for tuarcain ⁊ for trascradh na2460  laech badar i comroinn bidh ⁊ lepta friu inn- uair reime.

2461 Ger'ba mor a cneat ⁊ a n-acaini ic cétnochtadh a claidem2462  is garuair co tainic miscais ⁊ migradh a carat doibh ⁊2463  lainde a l-l-edarta ⁊ mian a mudaighthi. Ro erig geoin mor2464  isin longphort desin. Tucad ár imfarcradach for muntir Cesair2465  and. Ba{⬌}lach ro impaiseat munter Poimp docum a p.1902466  tigernadh andsin. Tucsat cinnu a carat ⁊ a m-braithreach2467  ⁊ a tustidi leo i commaidmib ⁊ ic taisbentaibh dacum a taiseach.2468  Ro mol cach im araile dib na gnímrada do ronsat.

2469 Cesair immorro, ger'ba mor sloigh ro malart, ba conach2470  mor les in t-imaireach do gnim uathu-som for tus. O ro2471  forbtigead in fell la Petrin ⁊ la h-Affrain ni ro lamsat beith2472  ina longphort la h-omhun Cesair, acht ro tennsat na scothaigh2473  madma ⁊ tecid docum cathrach Ilearda dorísi iat. Ro cuir2474  Cesair a marcsluag i frithset na conairi foracind ⁊ tucc a2475  mileda traichtheach ina n-diaidh ⁊ da n-dib lethibh guros-timairc2476  i forudhchnoc urard bui for lar in muighi. Ni ro scail na2477  sloghu uatu nogo n-dernai classaigh comdomhain ina timcell,2478  conna cuimgeadh each nó duini dib techt tairis, ⁊ conna roicheadh2479  sruth nó fuaran nó firusce da saighid.

2480 O 'tconcatar iarum asrus a n-eccradh ⁊ sligi a n-aideda2481  d'fagbail do Cesair ⁊ gan conair eluda acco, ro soet a n-oman2482  ⁊ a n-ecla i feirg ⁊ i luindi léo. Ro marbsat a n-eochu, air ní2483  gnath a tarba do slogh o tairic a n-imsaidhi, ⁊ dano ba ferr2484  leo a mudhughudh innas a somain for a naimdib. Tancatar2485  arsin co h-allmarda anaceill docum a m-bidbad do cur a 36a 2486  comlaind rompo ⁊ da marbad fein, ar ba brigh bec leo fulang2487  gacha h-aidedha acht na h-abaldais la gorta ⁊ itaidh.

2488 O ro tenc Cesair iad 'na remmim roretha co dichra duthrachtach2489  docum buird na clasach,

2490   4162491  ro ráidh re miledhaibh: “Na h-imridh-si for n-airm forra sút,” p.1922492  ar sé, “acht scibaidh ón clasaigh co léicc co n-deach a ferg for2493  cúla ⁊ coro islighea a n-gal,” ar ro bo h-e mian a menman ⁊2494  áilgius a n-aicenta innossa a m-bidhbaid do fhaghbhail do cathugud2495  ríu, ⁊ ro bo deóin le Césair immorro a m-beith for in2496  abairt sin co tancadur dumacha deridh in láe fáo sin ⁊ fuinedh2497  neoill na nóna.

2498 Lá sodhain ro ísligh a ferg ⁊ ro tairnit a n-aicenta ó na2499  fuaradur frithbert friú, amail bít curaidh créchtnaighthi, uair2500  is moidi a n-gal sin a cuirp do treghdadh airet bít úra a letartha2501  ⁊ ata nua a créchta. Acht cena mina fhaghbhait frithbert2502  nó cathugud friu, toirnit a n-aicenta ar seccadh a cru ⁊2503  ar cruadhugud na fola ⁊ ar tirmugud na crécht.

2504 IS amhlaidh sin ro imir a n-ítu forro sum iarsin, conidh2505  edh do rónsat, in talam do claidhi fócomhair oc iarraid uisce2506  ann, ⁊ ní h-edh amáin ro claidis do rastlaibh ⁊ do corránaibh,2507  acht ro claidis dá claidhmibh ⁊ dá n-armaibh arcena.2508  Ocus tochailter in forudh-cnoc ara rabhadar léo co rainic a2509  comard risin fosadhmagh forsa rithidís na srotha, ⁊ ní dernta2510  a crichaib na n-Asturdha ríamh claidhi budh comhdomain ríu-sin,2511  ⁊ isin tír-sin gnáthaigther na sléibhti do tocail ic iarraid2512  méne óir intu, co múchait na sléibhti fecht ann lucht a2513  claidhi, co na tecait for cúla dorísi co brath.

2514 Ocus cér' ba mor in saethar sin muinteri Poimp do cuaidh2515  for dímhain, uair ní frith siledh srotha ná bonadh tobair2516  léo, ⁊ ro ansat iarsin don claidhi sin, ar ro bátar scíthaigthi2517  do tochailt in talmhan ⁊ do scoltadh na carracc. Bá moidi2518  a tirmach ⁊ bá h-aidhblithi in- ítu in saethur mór sin do dénam2519  oc íarraid uisce. Ocas ní dernadh tomultus bídh léo, ar2520  dáigh comadh lughaidi in-ítu. In fail i faghdais caeba críadh2521  uiscide nó fóda fliuchaidi no bídis ocá n-dornfháscud ós a m-bélaibh,2522  ⁊ in t-inadh i tecmadh buaidhrén ottraigh no bóchuire2523  dóibh ba cosnum ⁊ ba h-imtarraing dóibh uime. No ibhdis2524  annsin in uisci na h- ibhdis am ele tar cenn a m-bethad gidh2525  edh no gellta dóibh aré, ⁊ dá saildis a m-bethaid nís ibhdis.

2526 Drem díbh ic déol na lárthach ⁊ na cethra inbanna do2527  arrastair occo, co faisctis na fola tar a rinnibh sú ro scardais2528  a m-beóil friú. Ocus no bíd araill ele dibh ic comhtuargain2529  bharrghair na crann ⁊ fér n- digainn an talman ardaigh a2530  sugha do ól.

2531 Ba trogh tra ro bátar na slóigh sin' ar ro boí do mét a2532  tarta cidh neimh no doirtea for na h-uiscibh ina fíadhnaisi2533  nach lughaidi no ibhdis íat acht co cetaighedh Césair2534  doibh. Ro gabhsat iarum a n-inde ⁊ an inmedhónacha ar2535   417 faelscudh forra, ⁊ ro tirmsat a m-beoil, ⁊ ro2536  cruadhaighset a carbait ⁊ ro tartsat a tenctha, ⁊ ro tachtait2537  féithe a m-braighet ⁊ cuislenna a scamhán ⁊ doirsi a n-dimecháin,2538  ⁊ ni ticedh tinfedh anála tar a m- beolaibh.

2539 No bidis a n-gena óbéla frisna nélaibh ic ernaidi tepersen2540  usci estibh. No gabhdis for slucud an aeóir intan do tecmadh2541  indfhuaradh na h-aidhchi cuca, ⁊ ba dodhaingiti dóibh2542  fulang in mortarta na srotha fíruisce do dechsain gnúis fri2543  gnúis friu do cech aird impu, ⁊ cen a leccon da saighidh, ar2544  is amhlaid do bátar, ⁊ sruth Sicoir dondara leith díbh ⁊ sruth2545  Iber don leith araill.

2546 Lasna dédhenachu tra do rónsat gialladh do Césair dar2547  cenn a m-bethad. Ro láeset iarum a n-armu i n-eninadh díbh,2548  ⁊ tainic Affrin rompo i longphort Césair, co n-desidh etir dib2549  cosaibh don ríg, ⁊ a buidhne lethmarba maille fris.

2550 Do róine glor aititech frisin ríg, ⁊ arai sin ni dernai2551  irlabhra budh aithis dá míadhamhlacht nó budh tatháir do2552  taisech do dénamh, ⁊ is ed so asbert: “A Césair,” ar se, “da2553  madh nech budh tharriu ináisiu do cloidhfedh sinne is taisci2554  nó imbéramais féin bás foirn inas ticfamais d'iarraid loghaidh2555  fair, ⁊ ní mebhail linn fer mar tusa do tidhnocol ar m-bethad2556  duind. Ní fírén duit fích t'aicenta do beith frinde, ar2557  ní do comérghi it aghaidh do ratadh taisighecht duind, ⁊ ro2558  bámar isin céim i fuilim re siu ro éirígh in cocadh mór-sa2559  etrut-sa ⁊ lucht na Rómha. Na bídh ceist íarthair in domain2560  fort festa o ro giallsum-ne deit. Ocus erigh fesin do gabháil in2561  airrthir, ⁊ tabhair énaiscid m-bicc uait duind cena .i. cen ar2562  m-breith sa sloighedh don chur-sa, uair isar scítha énirti, ⁊2563  ní maith ar conach catha dar limm, ⁊ is aire sin nach coir2564  ar cumasc risin slógh is maith conách catha.”

2565 Ocus ro aentaigh Cesair frisin aithesc sin Affrin, cor'bó2566  réill forbhailtechus ⁊ rethine mor ina gnuis, ⁊ ní ro dighail2567  fair a munter do marbad, ⁊ ro cedaigh doibh anadh tareis in2568  t-shloighidh moir amal conaighset fair. Ocus ro daingnighset2569  snadhmanna a sidha etarru, ⁊ ro reithset muinter Aiffrin ina2570  n-drongaibh ⁊ ina n-dírmaibh docum na sruth ⁊ na n-abhann2571  batar comnessam dóibh, ⁊ ba h-anmesurdha tra ro turnat a2572  n-ítu sin. Ro buaidhred na linnti leo lé tresecht ⁊ lé sanntaighi2573  ro cingset docum na sruth. Tucsat drong ele díbh2574  a n-ochta for na bruachaibh ⁊ a m-belu forna h- aibnibh. No2575  bídh do met in buindi usci no suightis cucu na fagbad a n-anala2576  conair seacha innund nó immach, go m-ba h-adbar bais2577  doib-sium sin. Ni coisceadh sin a tart beus, ⁊ ní ba lughaidi2578  gal a m-braighet beus, air giamtar lana na brondanda2579  bat itadaigh na braichti. Ocus do scibset ó na h- uiscib

2580   37a2581  'ar sin, ⁊ tancadar a nerta ⁊ a m- briga fein doibh. Tangadar2582  araill dibh d'agallaim a carat i longphort Cesair in n- aidhchi.2583  Ro cuadar araili co scailteach easraiti da trebaib ⁊ da2584  cathrachaib fein.

2585 Cesair ro caidh sén remi d'innsaighid Uairr .i. righ eli2586  buí ó Romanaibh isinn Espain fos, gur giall Uairr fo chétoir2587  do, ⁊ co tuc-som da legion da slogaib leis uadh .i. dá míli2588  .x. fear n-armach. Co tainic remi 'arsin docom a munteri2589  fein ro facaib ic togail cathrach na Maisili i c- crichaibh Etaili,2590  guro croth an cathair leis, ⁊ co n-dernad a ogdilcenn o h-uilib p.2002591  indmasaib. Ro tidhnaic Cesair a m- bethaidh ⁊ a sairi don tiru airsin2592  sloigh do arrasair inti.

2593 Conid remscel do remscelaibh catha moir na Tesaili co n-igi2594  sin. Sloigheadh Cesair isin Espain ainm in sceoil.

14. 2595  Martra Munteri Uilt

2596  Do rat in toictiu a aghaidh n-alaind re Cesair in airet sin,2597  ⁊ ro cungain in conach leis ic togail cathrach na Maisilí ⁊ ic2598  inriud na h-Espaini. Acht cena ba sain frisin do rala do2599  dreachtaib da sloghaibh i tirib ele isin doman. Ar gach2600  aird isin cruindi i comraictis mair ⁊ arrig munteri Poimp ⁊2601  Cesair no bid comtogbail an catha catharda eturru, ⁊ ni scartais2602  gan gliaidh.

2603 Do rala intan sin dano Antoin airri maith do muntir Cesair2604  co n-droing slogh immaille fris ic crichaibh na Curecta,2605  airm i comerget murtonna in mara Adriatecda re h-imelborda2606  innsi slisfoda Soloin. Do riacht Ochtaib, taiseach ucingeadh ⁊2607  murtaidhi munteri Poimp, ina dochum co sloghaibh roimda leis2608  gur gab in n-insi fair. Ba daingean ditoglaide an t-inad i tarla2609  Antoin, ⁊ nir' lamad a indsaighidh ind. Nir' cuimgead a togail2610  gen conas toracht inni discailes cach n-daingean ⁊ innres2611  gach n-inill .i. in gorta; air bui do cumga in inaidh ro gabad2612  forsna sloghaibh conna fagbaidis a n-eachradha ingealta and.2613  Bui dano da terca in bidh dona miledhaibh co m-bidis ic comtomailt2614  na fér immaille fria n-eachuib.

2615 At-cuala Baisil sin, airri esen dano do munter Cesair. Tainic2616  coná socraidi d'foirithin Antoin, gur' gab isin bruach eli fo urcomair,2617  air ní ros-leicc in muincenn muiridhi docum n- aeninaidh p.2022618  fris. O do rat Antoin aichni for mergedhaibh munteri Cesair2619  ⁊ for signib na shlogh n-aentadhach boi 'ca t- sur ⁊ 'ga scrutan2620  ina menmain cinnus no fuicfead an inadh i r-raibi ⁊ no innsaigfead2621  a munter gan forcloisteacht da naimdib badar ic imsuidi2622  fair.

2623 Da roignit iarum airimberta ingnathaichi leis andsin .i. ro2624  coraigit aigi troisdi imlebra adbulmora ⁊ spairri sithremra taibh2625  re taibh, ⁊ tundada folma  38 fo a cennaibh do gach aird.2626  Ro cenglaid ⁊ ro glinnit sin do slabradhaibh slemunrighnibh2627  ⁊ do refeduib gormdubhaibh glasiaraind, go m- badar 'na n-aenratha2628  romoir for ur in traga. Inad infoilgidi air medhon inti2629  fo urcomair imruma, conna roichtis dibraicti lucht in ramgnima2630  ⁊ nar' badar forréli na ramai dano. Fobith is ed2631  no raetis in cubéis don muir no bidh etir da sreth na tunna.2632  Do ronsat tri rathanna dib sin.

2633 Ro airighset munter Poimp for Antoin cona sloghaibh ailgius2634  facbála na h-insi acco ⁊ saint innsaighthi a munteri isin2635  bruach araill. Tancadar iarum 'na cathaibh coraightibh do2636  coimet na port airet ro ba traigh in muir. Tancadar iarum2637  dumacha derid in lae 'arsin. Ro gab in ruadbuinni robarta ic2638  asccnam ⁊ ic dirram for urtrennaib in traga, co n-dernai2639  ocian imdomain re h-edh n-athgairit don conair for a n- imthightis2640  na catha in uair remi.

2641 La sodain do cing in lan mara fo na rathannaib adubramar2642  go m-badar for fogluasacht ⁊ for ogursnam for ur na2643  h-innsi. Tuir arda ⁊ iudusa debhtha fortho. At- conncadar2644  munter Poimp sin. Ro gabsat for fairneadh a long fochétoir.2645  Do riacht a tuseach .i. Ochtaibh, ina n-dochum. Ro gab 'ca2646  fostud ⁊ 'ca n-imfuireach céin co scibtis na rathanna o tir ⁊ p.2042647  co n-gabtis na sloigh for ceill gan a forcloisteacht, amal bis selgairi2648  ic fos a con cein co roicheat na fiadha for reidh. Ro2649  comfoicsigset cabardorcha tossaigh na h-aidhchi fui sin, ⁊ ro2650  facbadar muntir Cesair in n-indsi, ⁊ do cuadar uili for na2651  trí rathannaib, ⁊ ro gabsat co sandtach seitreach ic ascnum in2652  mormara ⁊ ic dubhimram inn oiccéin.

2653 Ba machtad mor la muntir Poimp in cucht imrulaiseat,2654  acht ro dercsat na moli mora for fogluasacht, ⁊ ní facadar2655  seoladh nó imramh fortó. IS amlaid bui Ochtaibh ⁊ innell2656  infolgidi aga for a cind-som i cumung in cuain in conair ro2657  cingseat munter Cesair .i. refidh rodaingni ⁊ slabraidh imgarba2658  iarnaidhi dar in muincinn muiridhi for a cinn ⁊ cind na slabrad2659  sin i cuibriuch ⁊ i cengul do cairgib in murraisc Ilirecda2660  do gach leith.

2661 Do roctadar munter Cesair docum na slabradh. Ro lagait2662  na slabraid la muntir Poimp cein co n- dechaidh in cetraith ⁊2663  in raith ba nessu tarrsu. Ro tennait immorro ⁊ ro tairrngit2664  re h-uctbruindi na ratha dedenaichi gurusscracad se ⁊ guro2665  teanntairrngeadh fo chétoir docum allbruaich cairgidi búi2666  for brú in mara.

2667 La sodain ro taifnigseat munter Poimp a l-longa o tir, ⁊2668  ro teascsat a refeda. Ro scuchsat on purt amal is deni no2669  cingfidis coin renna fri fiadh. Do ronsat aensreith dib gu2670  m-benadh gach long fri araili acco i timceall na ratha don2671  leith on muir. Ro linsat in slogh arall bruichi ⁊ allporta2672  in traga ⁊ benna na sliab ⁊ na carrac os a cind.

2673 Ro airigh Ubulteus sin: ba h-e-sen taiseach ⁊ stiurusmann2674  na ratha ro fostad and. Ba h-ingnad leis in gairiughudh p.2062675  ⁊ in comdortad da ronsat a namait do muir ⁊ do tir2676  fair. Ro rathaigh iarum na slabrada uriarainn do bith ic a2677  fostud ⁊ ic a fuireach fon muir. La sodain ro gab for imbirt2678  a claidib forto, acht cena nír' cumaing tescad na slabrad re2679  codudrigni in glais-iarainn ⁊ re urairdi na tonn muiridhi2680  uasu.

2681 Ro gabsat ic cathughudh co ferda setreach fria naimdib2682  'arsin. Ni ba sodaing doib-sium in cath cena, air ni fedadar2683  cia dona sloghaibh frisa laefidis a n-ochta nó frisa saefidis a2684  n-dromand. Arai sin da-ronsat calma 39 mor, ⁊ ro cuirseat2685  sochaidhi docum báis rompo, ⁊ ni dernsat a coimlín riam2686  calma bad uilliu innas a n-dernsat, air niptar comslana na D2687  leo-sum ic catugud frisna h-ilmilibh badar do gach leith dibh.

2688 Ro laighset landorca na h-aidhchi forro 'arsin, ⁊ ro scuiredh2689  in t-imaireach leo do gach leith, acht cena ni ro scuchsat2690  munter Poimp uaitib-sium, acht badar 'na cathchliathaibh2691  oraightib ⁊ 'na faltaighibh bodba umpu do gach aird i frestal2692  a n-arm ⁊ a n-edigh da comroind, ⁊ a n-ilach coscair do cur2693  isin maidin muich arna marach.

2694 O ro scuirsead in t-imaireach ⁊ ro tost in slogh cechtarda2695  ro gab Ubulteus for accallaim ⁊ for nertad a munteri co2696  n-debairt: “Denaid comairli cruaidh, a ogu,” ol se, “air is2697  garit in re comairli legar daib, air ni bia for comus fein2698  foraib acht innocht amaín. Acht cena ni gabta do neoch2699  amal saeghal n-gairit aigi in fedh frisi fetfad a rogha bais do p.2082700  brith, ⁊ ni mo is moladh don tí no sailfeadh fod saegail aigi2701  a marbad dar cend a enigh ina don ti lasmbad cinti a tuitim2702  in uair sin fein, ⁊ dano is senbriathar la cach IS denta2703  ail d'egin. IS eigin daib-si bas d'fagbail amarach gen cob ail2704  daib, air ni fil conair teichidh nó asrus eloda agaib, ⁊ bar2705  namait do gach leith umaibh.”

2706 “IS mor in conach daib cena da n-dernta cruas, immat ⁊2707  febas bar fiadhan .i. maithi munteri Poimp ⁊ Cesair, ⁊ Antoin2708  cona miledaibh for muir in for fiadnaisi am, ⁊ Baisil cona trenferaibh2709  for tir, ⁊ Ochtaib cona anradhaibh i n-aireniuch insi2710  Soloin. Bid fiadhnaisi léo uili na dernsat daini riam dar2711  cend a m-brethri nó ar grad a tigerna samail in dinginumni2712  do maith, air ata do dili ar tigerna linni co n-gabam amal2713  míconach mor duind gan ar mna ⁊ ar clanna ⁊ gan ar senoraigh2714  do comtoitim sund immaille frind fein. Bennacht foraibh.2715  Gabat bar namait delb deglaech dhib. Furailidh cest bar2716  commiledh dar bar n-eisi ar a n-dingentai do nemtimmi ina2717  fiadnaisi gurob failidh leo gach socaidhi uaibh ticmail i n-egin2718  eturru.”

2719 “Triallfait-sium bar m-bregad-si ⁊ taircfidit anacul ⁊ síd2720  doibh. Ro bad folith linni on immorro, ar bes da tairctis2721  sidh duind ni sailfidis na bad uaman nó dercaini do berad2722  fórn ina n-dingenmais ina fiadnaisi. IS mor in logh maithiusa2723  daib a rad do Cesair cumba dith muntire leis sibh da n- derntai2724  maith. Missi féin imorro, a degogu,” air se, “ro cinnius mo2725  bethaidh, ⁊ gid acmaing riachtana asso fogabaind robad2726  nemail lim, ar rom-lín ailgius fogbala bais, air ní fedadar p.2102727  maith in bais acht in lucht bit i comfagus do, daigh ni legat2728  na dei a fis don lucht eli .i. gomad somillsite leo in bethu2729  i m-bit.”

2730 “IS airisin iarum inbaid bas toirrseach sibsi d'airliuch2731  bar m-bidbad amarach, impaidh frib féin ⁊ imred cach2732  uaib bas for araili, na dernat bar namait bar commaideam ⁊2733  na cuiret bar n-ilach coscair.”

2734 Ro togaib in t-aithesc sin tra aicenta na n- oglaech ⁊2735  menmanna na saerclann, co tainic saint a n-aideda doib, ⁊ gur2736  gabsat do laim a taisig nemtimmi do denum ⁊ a marbad fein2737  ar grad a tigerna ⁊ na berdais a m-bidbaid a commaidem iarsin.2738  Ocus is e medh ro gab greim in gressachtlaidiudh sin2739  do bert a taiseach fortu, ge ro badar ar tus co ciamair taidiuir2740  toirseach ic fegad na rend, ⁊ bidgad ⁊ uruaman deridh na2741  h-aidhchi ⁊ tossaigh an láe foraib gu mor, aráisin ro ergedar2742  menmanna na miled ⁊ aicenta na saercland lasna forcetlaibh2743  firduilgibh ro asneidh an deglaech doibh conid edh ro fas de2744  sen gur'bo foda leo in adaigh ⁊ gurbo denmni léo mochsoillsi2745  na maidni do tarrachtain fodaigh a fergi d'imirt for a2746  m-bidhbadhaib.

2747 Ba comair fuirigh doib-sium on ar inbaidh solusta samraidh2748  intan sin ⁊ athgairdi na h-aidhchi and. Nir'bo cián2749  doib iar sin guro foilgid retlanna nimi forro, ⁊ guro erigh2750  in grian ina cruindmill cro ⁊ ina pupul teindtidi os dreich2751  in talman doibh. Ro comsoillsigh iarum in cuan do gach2752  aird ⁊ do gach aircinn umpu. At-conncadar a naimdi ina2753  n-imiull crobodba do gach leith umpu .i. cinniudha aithisacha p.2122754  na n-Isterda for imblib in tragha ⁊ for cairgib an chuain2755  ina fiadnaisi. Coblach ucinged ⁊ munter Poimp ⁊ popuil2756  na Líburnecda ina leithcircull natharda don leith o iath ⁊2757  o muir dib.

2758 Adracht iarum in taisech toghaidhi sin .i. Vulteus, cona2759  degmuintir leis. Ro gabsat co h-obunn a n-edguda catha ⁊2760  imairic umpu. Tucsat druim caich fri araili dib fein, ⁊ a2761  n-aighthi uili fria naimdib do gach leith.

2762 O 'tconncadar munter Poimp iad co comsanntach comduthractach2763  docom inn imairic tucsat socht for in cathugudh fri2764  re. Ro gabsat ic taircsin sidha ⁊ caradraidh ceilgi doib dus2765  inn isligfedh a n-aigned nó in tairnfed a fearg, ⁊ gombadh2766  moidi gradh a n-anmand leó gach fuireach no leicfithea doib2767  ina m-bethaid.

2768 Ba fuileach a freacra o muntir Cesair, ar ní frith guth nó2769  glor uaithib, acht ro laeseat cetha neimi forro do beraib bodba2770  ⁊ do clochaib taball, ⁊ do saighdibh a fidbaccaibh guro tuitseat2771  'na frasaibh ⁊ 'na tolaibh tromfertana i ceannaibh, i corpaib,2772  inn octaib, inn urbruindibh na miledh, a tulaibh na2773  sciath, i cennataibh na luireach ⁊ i crislaighibh na long,2774  comtar ili erimda oig athgaiti, ⁊ milidh marbta, ⁊ laich lonna2775  leadarta, ⁊ curaidh crectnaighti, ⁊ troich trascairti, ⁊ laith2776  gaili 'arna n-guin la muintir Poimp desin.

2777 Do ratta gairthi mora acco 'arsin, acht céna ni ro cumscaighseat2778  sin menmanda munteri Césair  40b on cinniudh2779  da ronsat. Ní tainic timmi nó techeadh nó enirti aicenta doib2780  re h-ilar na n-anforlann ⁊ re h-imad na n- echtrand ⁊ re comgairiugud p.2142781  a m-bidbad do gach aird impo, acht badar 'na m-barainn2782  bodba ⁊ na cipi catha ⁊ na cair comdlutha i m-medhon2783  a namat, ⁊ cach ic a comtuarcain annair ⁊ anníar, anneas ⁊2784  atuaidh da n-deis ⁊ da clí.

2785 Ro fuilnged co ferda leosom in cathgléo sin. Ro frestlait2786  a namait co nemhimeglach leo. Ní ro dechsat iarmairt da n-anmannaibh,2787  air ni dechaidh a suil fri a m-bethaidh ⁊ cinti2788  leo bas d'fagbail ar ro cuirrseat a comlunn rompo re n-ég.2789  Ro imirseat co setrech for a naimdib cumtar lána na longa ba2790  comnessu doib da corpaib cirrti ⁊ da collaib croderga, garbo cubur2791  fola ⁊ gur bo uanfad cro barruachtur garbthond in glasmara impó2792  do gach leith co reitfitis carpait ⁊ cetharreidh for in cessaigh2793  comdluta ro fas ⁊ ro inforbair i crislach in coblaig do clarud na long2794  lanbristi, do bretaigh ⁊ do blogradaigh na sciath scellbolgach, d'fidrad2795  na ruadrama, do cranduib snasta na slegh ⁊ na saiget ⁊ na foga2796  faebrach, gurba annsa na longa d'fogluassacht tritu ⁊ tarstu.

2797 O 'tconncadar munter Cesair na h- ara mora sin, ⁊ o ro folortnaigh2798  doibh, ircuirseat rompó dan naimdibh. Ro coiscset2799  do marbadh a m- bidbad, ⁊ imsae cach fri araili dib fein2800  ardaig na bertais a namaid a commaidim. Is annsin isbert2801  a tuseach .i. Uulteus, o guth mor, ⁊ ro cuir a eirred da uctbruindi2802  la rad in n-aithisc: “A ogu inmaini,” ar se, “scuchaidh2803  cucum-sa ⁊ imbredh bas form deglaech egin uaib doneoch is2804  dingbala dam d'imirt bais form ⁊ lasa becc brigh a anma fein,2805  air is urdalta dó co faigbe2806  60r2807  a aidedh lim-sa fo cetoir.”

2808 Ni h-imcomaircech ro freccrad an fer sin la a muintir. Ni2809  d'aeinfer ro leicced bas d'imbert fair, acht gach fer no soicedh2810  e no saided in claideb ind. Ro gab somh for radh maitiusa ⁊2811  for a commoladh uili, ⁊ tuarccaibh an laim co lan-opunn, ⁊2812  do-bert beim co fuirmidh don claidib aithfaevrach bai ina laim2813  don fir dibh rucc a cedguine, gur ro tesc a cenn da culmuneol,2814  conid in n-aeinfecht rainic a cenn ocus a colann i rumh na2815  rata romoiri i raibhi. Torcair beim n-asclaind de-sium fein ic2816  fuirmedh in beime sin, cur scar a ainim fria corp, ⁊ co fuair2817  bas fon samail sin.

2818 O 'tconncutar a muinnter-sim sin, imsaei cach fri araile dib,2819  ⁊ do gniat ind aonor a cuid fein ⁊ cuid im bidbad don cat2820  gur gab cach for commarbad ⁊ for comhmuduccud araili dip.2821  Cona bai a samail acht amail innister isna faiblib in coimeirgi2822  ⁊ in commarpadh do ronsat sil Caitim maic Agenoir, no na fir2823  druidhectae ro artraiccsett do Iasson mac Essoin in n-insi2824  na Colach arna n-infas a detaib na nathrach nemcotaltaige2825  bai ic coimet an croicinn ordai.

2826 O 'tconncatar muinnter Poimp iat for an abairt sin icca2827  comtuarccain fein, ro scurset a lama dib, ar ba mactad mor2828  leo an ernmas do ronsat .i. coiccill da naimdibh ⁊ a commarbad2829  fein. Ro gniadh co garb an galach sin occo. Ba nertmar2830  ro imbir an bas a brigu forru. Ni focertiti imroll leo. Ni2831  tabrad neach ann in n-athbuilliu d'araili. In n- aeinfecht ⁊ i n-aenfaball2832  no trascairti gach fer dib ⁊ no trasccradh ⁊ no2833  ghonadh cach araili. No marbad ⁊ no marbhtha, 61r no2834  freccratis ocus no fuirmitis an beim. No bhidh do deinmne2835  an bais occo co curtis a n-ochta urnochta fo ogib na claideb.2836  Atrochratar annsin na mic lasna h-aithrib ⁊ na h-aithri2837  lasna maccu ⁊ na braithri la araile. Ro tuitsetar iarum cenn2838  i cenn ⁊ taeb re taeib i ruma na ratha iarsin, go ro linsat2839  ar-ruadbuinne fola ⁊ a n-uanfad cro an muir impo, co n-derna p.2182840  aenclar crodercc di. Ba foruallach forniata, ba tremait tarcaisnech2841  an feogad do bertsat na fir sin for a m-bidbadaib icc2842  faghbail bais, ar nir' bo mied leo a airechad da m- bidbadaib2843  forru comad lainni leo betha ina bas.

2844 Ba h-ainiarmurtach tra in galach sin muinnteri Cesair2845  ettorru fein, ar airm i m-batar na D laech acht becc ni terna2846  eludach bethadh no ainfer innisin sccél dip, acht attrochratar2847  comthuitim for lar na rathae i rabatar. Ni raibe isin bith2848  riemh lucht aenlunga fuair in n-imforcraidh urdurcais no clua2849  no molta dara n-eisi.

2850 Ro tencsat muinter Poimp iet arsin ina n-dumada dímora2851  do collaip ruste ruamanta for lar na ratha. Tainic a n-gus ⁊ a2852  n-aiccned forta. Ro eirig tróige ⁊ triamainiu mór ina cridib2853  ic a n-decsain. As edh ro raidset gurbo h-ingnad adbul, ⁊ gur'bo2854  machtnughud mor leo daoine isin doman do cartain a tigerna2855  fon samail sin .i. iet fein  61v dia marbad fein ar a seirc. Ro2856  tairrngedh iarum an raith docum tiri occo, ⁊ ro h-adnaicit cuirp2857  na laecraidhe leo i n-inis Soloin fo fochlaidhiph na caladh.

2858 Conid remscél do remscelaip catha moir na Tessaili co n-icci2859  sin. Martra muintire Vuilt ainm an scéoil.

15. 2860  Aidid Curio.

2861  Nirsa timmiu innasin an t-imairecc irgaili ro fas i c-crichaib2862  na h-Affraici iter muinteraib na rig cetna. IS amlaidh2863  tarla sin .i. airri da airrigib ro cuir Cesair co n-da leigion da2864  mhiledhaib immailli fris, d'iarraid loin dó co h-inis Saird ocus2865  co h-inis Siccil for muir Torrein, amal atrubartmar remainn, Curio2866  a ainm inn airrig. O rainic Curio co h-inis Siccil as fair p.2202867  deisidh lais techt i cricha na h-Affraici d'iarraidh indmais indti2868  ⁊ da scarad fri nert Poimp ica m-bai i forlamus co n-icci sin.

2869 Ro taithmigh iarum a longa a murrusc deiscertach insi2870  Siccil imach, ⁊ ro toccbait a fáinbreiti siuil forta, ⁊ ro gabatar2871  co menmnach la fiugair na gaeithe indes ic mall-ascnam2872  in mara do cum criche na h-Affraici gach n-direch, gur' gab cuan2873  ⁊ caladphort i comfocraib sencathrach na Cartagini isin Affraic.

2874 Tainic Curio fo tir annsin, ⁊ ro gab longphort for bru2875  srotha Ticcir edh imcian o chuan an mara suas. Cein batar2876  na sloig ic suidiugud i l-longpuirt, tainic Curio co n-úathad2877   62r da saenmuinntir leis do remughad ⁊ d'airddecsaini tulaig2878  uraird bai os cind an longphuirt. Bend sleibe moir ocus garball2879  clochda ⁊ cairrci cenngarba imda osin tulaig sin. Ba h-uraibinn2880  an t-inadh sin, ⁊ ba h-inadh fairccsina isin tir uile é.2881  Ro gab Curio acc siubal gacha cnuic d'araili ann iarsin, co2882  torracht ainfer do lucht in tire ina dochom. Saigis Curio coir2883  comraid fair, ⁊ freccrais an t-occlaech affracda é. “INdot2884  eolach isin tir-si, a occlaigh?” for Curio. “Am eolach on am,”2885  ol se. “An fil senchus a dind ⁊ a cnoc ⁊ a cathrach let?” for2886  Curio. “Ata amal ro faccsat ar n- aithri ⁊ ar senaithri linn2887  dano,” ar an t-occlach. “Caide ainm na tulca-sa i tam immorro?”2888  for Curio, “⁊ ainm na cairrci-si for ar cul?” “Carrac Anteus ainm2889  na cairrcci tra,” for an t-oclaech, “⁊ Tulach na Gleca ainm na2890  tulcu-sa for a tai.” “Cidh ni dia filet na h- anmanna sin fortha?” 2891  for Curio. “Man bad eimhilt lat ro inneosainn deit uili do2892  leir, ”for an t-óclaech affracda. “Innis commin,” for Curio.

2893 “Coraidh ingnad bai isin tir-si gan athair, gan mathair2894  daenna occa,” ol se, “acht a geineamain a crislach an talman p.2222895  cene. Anteus mac Terrae a ainm. Ba mór a nert inn fir2896  sin. Ni cumcedh duine na daoini coimleng friss. Innuair2897  ticced dith neirt do nos-leicced 'na ligi fria lar. O no thaidhledh2898  a thaeb an talmain ticced a nert fein do, co l-linta do2899  calmatus dermair é o mhathair bhunaidh .i. on talmain  62v .2900  Acht ni riccedh somh a les com-minic sin iter, air ni fogbaithe2901  neach no fuilngedh a nert cena. Atrocratar acaide in tire leis,2902  ⁊ nach long no taidhled in cuan-sa this ni tintadh slan uad;2903  gurro fasaigedh in ferand-sa uile do na lamta a tadall do2904  muir no do tir.”

2905 O ro fasaigedh in tir immi is ed ba tuara do, feoil oss ⁊2906  fiadmil ⁊ mathghaman ⁊ leoman do neoch no marbadh fein2907  ic cuairt in fasaig cach dia. IS edh ba tegdais ⁊ ba leaba ligi2908  do, uamdorus dilenn mór fil isin carraic-si thall. Ni bidh2909  tugha no craibredh no pell no brothrach no breccan no crocenn2910  anmanna fui isin lepaid sin, acht a thaeb frisin talam nocht2911  cenae. Ticced calmatus mór do-som desin co m-ba nert nua ar2912  gach lo leis tre tadall a mathar bunaidh .i. in talam. IS uadh2913  sin atberar Carracc Antei frisin carraicc ⁊ Uaim Antei frisin2914  uama fil inti.

2915 Rainic tra clu ⁊ urdarcus in uilc sin fo cethair-aird an2916  domain fa deoidh. Rainic in clu cetna co h-airm i r- raibe in2917  t-anclund ⁊ ind ail bratha ⁊ in fer nach fuilngti comlund,2918  in milid merdana mormenmnach, in t-occlaech ard allata andiarraidh2919  .i. Hercuil mór mac Ampitrionis. O 'tcuala Hercuil2920  ieram in n-ainceis-sin icc indredh na h-Affraicci, ni ro damhair2921  do can a innsaiged, fo bith ba h-e a bes, gach inad isin domun2922  i cluinedh torathar no olc difulaincc do bith tocht da saigid2923   63r occus a dichor ass.

2924 Tainic ieram fo test in torathair. Cien gairit bai no co2925  toracht in tir-si ⁊ gur' sir an ferann uile, ⁊ co tainic for fuillecht2926  in coradh docom a leabtai. Ni bai Antei i fus annsin, acht2927  bai i c-cuairt in ferainn amal ba gnath bes do. O na fuair2928  Ercul é, deisidh ina suide i m- mullach na tilca-sa for a filti-si2929  sund. Nir'bo cian in urnaide dó ann intan atconnairc in coraidh2930  seachai docom a uamha, ⁊ ualach mór fair do cesaib ⁊ do2931  croicnib mathgaman ⁊ leoman. Taidbris Antei for Hercuil, ⁊2932  do bert da aire é, ar ba ferrdha denam an laich atconnairc.

2933 Teit iarum dia uama ⁊ cuirid a eire ossfeola de for lar,2934  ⁊ gabaid for ongad-comailt a cuirp do ola ⁊ do neithib2935  inmaraib eli, ⁊ do methrad slemunrighin, co nar'bo sleimne lam2936  for iascc no aigred ina for gach m- ball de. Do rocht Antei2937  iarum co h-airm i m-boi Hercuil isin tulaig-si, ⁊ foccrais cor2938  gleaca fair. Ba h-adma eolach Ercail isin ceird sin, ar ro2939  ghnathaigh co mor a denam i cluichi oenaig Olimp. Atract2940  Hercuil ⁊ ro cuir a arma uadh, ⁊ ro cuir dano de for lar ina2941  farrad croicenn in leomain bai imme, .i. leoman ro marb- som2942  fein i fidneimed Neimi.

2943 Scuchais cach go araili dib iarsin, ⁊ snadmait ar-righthe,2944  ⁊ do berat combloscc calma, gur' ben tul-etain caich fria araile2945  dibh amal bloisccbeim comlad rigduini fria h-ursaind.

2946  63v Ro sinset occus ro naiscset a n-doiti rigremra romora2947  dar braigtib occus dar muinelaibh occus dar formnaib araili. Ba2948  comrac dá coimtren sin. Ba borp an buaidredh- mesccadh. Ba2949  ferrda an fasccud-tarraincc do bert cach for araile dib. Ba2950  h-ingnad mor ⁊ ba machtnugud adbul la gach fer dib nech2951  isin domun da freccra amlaid sin. Air atar la gach fer dib p.2262952  ni boi fer a frestal isin bith. Ro gab Hercuil ic coiccill a neirt2953  co mor ina aghaidh, ⁊ ni dernae acht a congbail cena fris. Ro2954  gab Anteus immorro icc airimirt a brig gan dichell ina aghaidh2955  sium, co tainic a allus, ⁊ gor' luathaigh a anal, ⁊ cur tercaighsett2956  a seitrigthe gleaca .i. a cuir.

2957 O ro airig Hercuil sin ro duin a dá doitrigid im cael a2958  droma, ⁊ tucustair tendad ⁊ tarraing- drutad tren-talcair fair,2959  gurro dlúthaigh a bruinne fria bruinne, ⁊ go ro cuir a smeich2960  dar a muinel, ⁊ co tuc glun ina gabal do, gur ro bris a ferda2961  uili, ⁊ tuc urcur fo comus dé 'arsin co tarla ina lige for lar uadh.

2962 O ro tadaill a taeb in talmain ro suig co h-athlam a allus2963  fo cétóir, ⁊ ro atnuauigh a briga, ⁊ tucc clisedh calma fair,2964  gorro scail rigti in miled imme, ⁊ ro eirig co seitreach dar2965  Hercuil. Ba saeth mór la Hercail sin, ⁊ ro saoil nach claefedh2966  iter e. Immacomrainic doib doridisi. Ba doidngi do Hercuil2967  commór  64r don cur sin e innas don cur reimi. Ni2968  fuair riem baramail an comlainn sin. Ni bai uair bad cora da2969  easccairdib subachus inas in uair sin ar nertmaire in cuingid2970  comlainn tarla ina agaidh. Araisin forerigh Hercuil co ferrda2971  in coimleng tanaisi fris, gur gab for a énirtniugud commor.2972  O ro airigh iarum Anteus a briga ⁊ a nert ic traethad leiccid2973  fein asa deoin e docom lair, go ro eirig fo cetoir cona2974  brigaib nuae ann.

2975 Do beir Hercuil aicne fair 'arsin, conidh tre tadall in talman2976  ticctis a brigha ⁊ ticced a calmattus do. Ro gap Hercuil2977  co seitriuch for a farrach, arsin, no cur' triall Anteus a2978  leiccin fri lar dorisi. Frithailis Ercuil co h-athlam é, occus2979  dúinidh a dá doitrigidh imbe, ⁊ nos-toccaibh i n-airde co p.2282980  nar' tadaill a cosa in talmain iter, ⁊ asbert friss: “Fuirigh it2981  sesom amlaidh sin,” for Hercuil, “ar ni leiccfither duit tadall in2982  talman festa. Toit cuccum-sa i l-let-sa.” Iss ed sin asbert Ercuil,2983  ⁊ toccbaidh ind airdde co h-opunn é ⁊ faiscciditer a rightea ⁊2984  a taeba, co n-derni smirammair da cnamaib immedhon a croicind,2985  ⁊ ni ro leicc co lar e no gur cuir a chride ina lommannaib2986  fola ⁊ ina cubarcaepaib cro dara beolu sechtair.

2987 Fuair Anteus bas la Hercuil don gleic sin isin tulaig-si,2988  conid desin atberar Tulach na Gleca di o sin anall.

2989 “Is uasal in t-ainmniugud sin tra,” for Curio.

2990 “Fo gabar ainm as uaisle di-siu ina sin,” for in t-occlach affracda2991  “.i. Tulach inn Athlongphuirt ainm eli di.”

2992 “Cid ni da ta side dano?” for Curio.

2993 “Ni ansa,” for in t-occlach affracda “.i. Scip Affracain co2994  n-ocbaid na Roma immailli fris ro suidigsiot longphort immon2995  tulaig-si ⁊ 'mo  64v bruigib in t-srotha-sa tis airm a2996  suidhigter for longphort- sa innossae. Nach faicci fein slicht2997  na tochalta ⁊ inad in fail ⁊ buna na cuailled ⁊ aite na2998  m-machad ⁊ torainn in morlongcphuirt fós ann? IS as so ro2999  creachadh occus ro h-indredh inn Affraic uili leiss, ⁊ ro delaraigedh3000  a slóig ⁊ ro croth in tir uile.”

3001 “Amae, a occlaig,” for Curio, “cia h-ainm in cathair lethrainte3002  mor ut tall ar ar n-incaibh. Inni in Cartagin í?”

3003 “IS isi on eiccin,” for in t-occlaech affracda.

3004 “Cid edh ni fo cainblath forraccaib Scip í?” for Curio.

3005 “Ro ba menmnach linmar cidh iter occbad in baili sin,” for3006  in t-occlach affracda, “⁊ ro mudaigit uile la Scip iat, ⁊ ro trasccrait3007  muir na cathrach leis, co fil fon m-blath atcithi-si.”

3008 Tainic faeilti mor ocus sonairte aiccnid do Curio de sin, ar3009  ba celmaine maith leis a teccmáil isin longphort as ar' cloedh3010  inn Affraic la Scip. Tainic iarum co subach somenmnach3011  docom a muinntire, ⁊ deisidh ettorra ina longphort.

3012 Bai airri togaidhe fri lama Poimp for in n-Affraic in tan sin,3013  Varus a ainm. Ro cuala side Curio do rochtain isind3014  Affraic. Ro tinoilit fo cetoir leis a milidh ⁊ ina m-bai d'occbaidh3015  na Roman uili ina fochair tes. Bai ócclaech lanmaith3016  dano i r-righi ic na h-Affracdaib fein in tan cettnae sin, Iuba3017  ainm in rig sin. Ni bai for Affraic riem ri bad uilliu ferann3018  inas, ar bai fo a mamus o turccbail greiniu, ⁊ o sleib Athalaint3019  innair co crichaib na h-Aissia sair, ⁊ o bord tuaiscertach3020  mara Torrein atuaid co crichaib deiscertacha an teintide3021  fo des. Ba h-escara bunaidh do Curio in fer isin,  65r3022  ar ro fobair Curio a aithrigad som an tan bai cumachta ⁊3023  commas isin t-senad Romanach occo.

3024 O 'tcuala Iuba iarum a beith-siumh isin Affraic, ro tinoilit3025  a sloig da saigid do digail a ancride for Curio, ⁊ dano bai do3026  troma ⁊ do teinni na rige Romanda for in Affraic gurbo lainne3027  leis congnam icc denam eissídha na Romanach innas icc denam3028  a sida.

3029 Do roctatar iaram sloig imda ilarda re h-edh n- atgairit do3030  saigid Iuba annsin. Do rochtatar amh annsin na h-Autolapecda.3031  Do rochtatar na Numecda. Dorochtatar ann na Getulda daine3032  sin na gnathaigit dillata fothu iter. Do roctatar ann popuil3033  duba na Muretae. Do rocht ann popul na Marmarda. Do rocht3034  ann popul na Nasamonda. Do rocht ann popul na n-Gartamantecda.3035  Do rocht ann popul na Matarcta. Do rocht ann3036  popul na Masili, ⁊ lucht na h-Affraici uile arcena.

3037 Tainic tra Iuba ri na n-Affracda cusin t-socraiti móir sin3038  gur' gab longphort i n- imel in maige i m-boi Curio. Tainic3039  Vair in t-airri cona sochraiti leis, gur' gab longphort isin cinn3040  aile don maig cétna. O 'tclos do Curio in t-sochraite mor sin3041  do taidecht ina docom, rus-lion oman ⁊ imeccla re h-imat na3042  slog do dechatar in n-aires catha dó, ⁊ ar a med ro ba menmarc3043  leis ancraide a aithrigtha do digail do Iuba fair, ⁊ dano3044  nir'bo tairisi leis toct i n-imclaidbed catha a n-agaid a namat3045  lasin m-bretaig sloig tarla ina farrad, air ni do miledaib bunaidh3046  Cesair iatt, acht commascach sloig ro tecclamait a cathair3047  Corpin ⁊ asna caistiellaip aile ro gab Cesair isin Ettail.

3048  65v Araisin ni ro airig neach for Curio an crithoman3049  sin do beith fair, acht do roini do degglor ⁊ do danacht aiccnid3050  ⁊ do sonairte urlabra i fiadnaisi a slogh, conar' sailset nach smuainedh3051  eccla ina menmain. IS i ierum comairli ro túir ma3052  menmain, danacht do denam ⁊ a slog do breith leis gan fuirech3053  docum a namat, ardaig na beith acht oen comairli occo3054  o ro soistis aít inn imairicc .i. an cath do gnimh.

3055 La sodain ro cind ar an comhairle sin, ⁊ ro eit a arma,3056  ⁊ tucc a slogha fon arm-gaiscced leis asin longphort immach3057  for lar-medon in maige. IS annsin do rola airri na h-Affraice3058  doib .i. Vair, cona muinntir eineach i n-inchaip for in muig ⁊3059  se icc saigid in longphuirt i m-boi Curio. Atar leis is ann3060  fogebad é. Immacomrainic doib annsin ⁊ ferthair gleo ainmin3061  etrocar ettarra, cur raemid for Vair cona muintir docum a3062  scor, co ro tuairccsett muinter Curio na drommanna doib3063  gan anadh gan impodh, nocur tairmiscset daingne in longphuirt3064  iatt.

3065 Ro h-indised do Iuba do airdrig na h-Affraici sin. Ba3066  faeilihd leiside gan cosccur Curio do breith ina eccmais fein,3067  ⁊ gan maidm catha fair noco roised-sium ina docom. IMsaei3068  Curio co cosccur mor ⁊ co failte dermair da longphort fen3069  in n-aidce sin. IS i comairli do roini Iuba ri Affraici, taidecht3070  ind aidce sin fo cetoir cona slógaib leis asin longphort amach,3071  ⁊ imsaei reimi co taei tostach taithenach, co rainic fanglenn3072  mór bai ind eitermedon an muighe,  66r co n-derna costadh3073  catha annsin, co tainic dobursoilsi na maitne muiche arna barach.

3074 O tainic iarum cetsoilsi in laei cuicci, ro ordaig a sloga3075  ⁊ do roine catha coraigte dib ⁊ ro indill co h-infoilgide i n-glacaib3076  in glennai ⁊ i m-mamannaip na tulach batar imbi. Ro3077  cuir a marcsluag ⁊ Saburra tanaisi rig na Nimdecda rempo3078  docom longphuirt Curio do saigid debta for lucht in longphuirt3079  ⁊ da m-breccad leis docom na cathetarnaide ro coraig3080  in ri fora cind. Ni bai samail na ceilge sin ro ordaigh-siumh3081  acht amal do gnither selg na n-aspiti i crichaib na3082  h-Eigipti tes. Cineli nathrach sin, ⁊ lecca logmara ina n- incaib,3083  ⁊ a n-aitriubh fein i scailpib carracc ⁊ i n-uamtollaib3084  talman. In cu bís fo tograim do beir a erball isin fochlae talman3085  i m-bi nathir dibh. O 'tcí in nathir fosgadh in erbaill do beir a cend3086  dar in foclla immach. Glacaid in cu de fordorus na fochlai a3087  scornaigh  41a i l-leith anníar da n-neim, conid fon innas3088  sin bregthar asa aiti .i. IS fon samail sin dano ro cuir Iuba3089  ri Affraici uathaichi marcsluaigh do celgad Curio ⁊ da thochuriudh3090  asa longphort docom in t- sloigh moir ro innill for a cind.

3091 Nirbo cealg gan conach in celg sin tra. Ar ro urail3092  Curio for a marcsluagh teacht isin aidchi remi asna scoraib p.2363093  seachtair guro taistlitis redhi an muighi resin slogh araill.3094  O ro thaithni cetsoillsi na maidni muichi iarum ro forcongair3095  for a sluagaib uili ergi, ⁊ dataegat asa scoruibh seachtair, ⁊3096  tuargabsat idna catha forro, ⁊ do tennat a n- deaghaidh na3097  marcach isin magh.

3098 O rainic marcsluag Curio gu lar an muighi do rala Saburra3099  ⁊ marcsluagh na n- Affracda focétoir cucu. Fossaigit3100  immaireach n-ugra forro nogur rainic Curio cona muintir3101  uili da saighidh. La sodain faemait na h-Affracda teiced ceilgi3102  rompo docum an glenna i m-badar na catha coraighthi3103  for a cind.

3104 O 'tconnairc Curio cona muntir sin, ro gabsat co dichra3105  duthrachtach ica slaighi 'na n-diaidh, gur rancadar larmedon3106  in glenna. Co cualadar glaedh-beccedaigh na stocc slescamm3107  slemansolus ⁊ fogurnuall na cornn ⁊ na n-adarc ⁊ na cuislenn3108  catha, ⁊ co facadar na h-oincoin obeli ⁊ na mergeda ailli3109  eiteacha ⁊ gristaithneamh na n-arm n- áichthide n-urnocht3110  os na cathaibh coraightibh do gach aird ⁊ do gach airchinn3111  dib anair ⁊ anníar, annes ⁊ atuaidh rompo ⁊ ina n-diaidh, co3112  n-dernad crotimcill ⁊ amdabhach nemi ⁊ buaili bodba do3113  cathaibh na n-Affracda immon n-gleand uili 'na mortimcell, co3114  na bui accó cae nó conair no cindis ass mani cláitis in talmain3115  fothu, no mana dictis for foluamain isin aeer uastu3116  nó mani cindis i cend a cetcomlín do miledhuibh foa n-armgaisced3117  co rún a marbta uili la gach n-aenfear dib.

3118 Sochtais Curio ic faiscin in anforlaind. Sochtait a munter3119  uili dano. Ba nemada ind abairt da ronsat arsin. Nír' p.2383120  urmaisedar maith nó saich do denum. Nir' thriallsat tecedh3121  no imbualadh nó gnimh catha do denumh re méd ba tapad ⁊3122  ba h-uathbas léo in comlinad ⁊ in comegur do bertsat a m-bidbaidh3123  for in glenn do gach  41b aird impo gan a faiscin,3124  gan a forcloistecht co n-igi sin.

3125 Ba deithbir dona míleduib cena cia nos-linadh in cridenbas3126  amlaid sin, ar rosn-imbir cid iter in n-uathgrain cetna for3127  graigibh eciallaidibh na n-echradh badar leo, cona tainic nach3128  sonairti aignidh nó nach metughudh menman doib frisin comgair3129  cumaisc atcualadar do nuall na stocc ⁊ d'fothrom na3130  n-echradh ⁊ d'fogurmuirnn na miled, d'fidren na saigheat srubderg,3131  do scretgaire na foga faebrach, do drongair na luireach3132  lineach lancuir, da comtuaircnigh na sciath scellbolgach, do3133  comcoicedul na claideb cruaidgér claslethan, da comgeoin na3134  sochaidhi ic comtriall inn imairic i n-aenfecht ⁊ i n-aenfaball3135  uili. Ro traigset ⁊ ro truinset echrada muintire Curio ic3136  cloistecht frisin morborbgair sin, co n-derna eocho trethi timmi3137  triamain i seitfedca anescaidi dib, cona frecraidis a sporad3138  nó a m-brostud.

3139 O 'tconncadar immorro na h-Affracda for in fabairt sin3140  iad ro comgairset in aenfecht forto. Ro scucsat co neam- imcoimairceach3141  cucu, eter coissidi ⁊ marcach, curo crithnaigh an3142  talam fo cossaib a n-echradh, co n-derna luaithreadh ⁊ denngur3143  dona maghraenaibh ro cinniseat, gur fasadar dobur-neoill3144  dorca dubciach uasa ⁊ do impo imaltar in dendgair os3145  analaib na n-each ⁊ na n-anrad ic dianascnam na sligeadh do3146  saighidh a namat.

3147 Ro timcellait na Romanaig desen ⁊ da ronad circull bodba3148  impo d'ogbaid na h-Affraici, cona bui asrus eluda accu. Ro p.2403149  gabad co comtrom do gach aird dib for in esarcain 'arsin do3150  saighdibh a fidbaccaibh, do liagaib lam, do crunnclochaibh3151  tabull, do slegaib slinnleathnaibh, da craiseachaib crandreamraib,3152  do laignibh leathanlebraibh, do manasaib miled, da3153  loirgfeirtsibh laech, do claidbibh claslethna carad, do beraib3154  bodba birguirt rinnaithi.

3155 Ro badar luireacha dluithi dianscailti desin, ⁊ cathbairr3156  caema coimbristi, ⁊ sceith scoiltidi, ⁊ taeib tolla ⁊ cuirp  42a3157  cirrthi ⁊ oig athgaithi, ⁊ troich trascairthi ⁊ laeich londa ledarta,3158  ⁊ milidh marbta, ⁊ colla curad i cossair cro. Ro cuired cach i3159  ceann araili dona Romanchaib annsen co n-dernad aenmell3160  dibh etir na h-Affracdaibh for lar in gleanna. Ro sonnait,3161  ro dluthait, ro dingit, ro daingeantuairgit iad 'arsin, co na3162  cumgadh neach dib imirt a sceith nó imluadh a claidib no3163  sadud a sleighi nó luth a lamh.

3164 In fer imeclach dib for a n-urailedh in t-omun immel in3165  imairic d'fagbail ic saighidh immedon a munteri ni roichedh3166  in conair no indsaighedh noco m-bidis cruiseacha ⁊ claidbi a3167  munteri fein comtarsna trit, conna bui acco 'ar sin acht fulung3168  a marbta, air ni cuimgidís imbirt a n-arm isin crobuailidh cumaing3169  i m-badar ⁊ gen go n-imbridis a namait a n-armu forro3170  no taethsaidis do comfuasmadh ⁊ do comtuaircnigh a n-arm3171  ⁊ a n-uchtbruinde fein fri araili. No bidis na h-abaigi ⁊3172  na cuirp cirrti, ⁊ na firecta fuathaidi ina comseasam frisna3173  beoaib eturru, air ni bid acco conair no taetsaidis co lear3174  ar a daingni ro dluthdingset a m-bidbaidh cach i cend araili3175  dibh.

3176 Bá digbail faelti immorro co mor do na h-Affraicdib na3177  faccadar in diach do bertsat a n-airm fein for na Románchaib3178  annsin. Air ro badar imda srotha fola ⁊ caepa cro ⁊ cnamradhach3179  ⁊ lamha leoiti ⁊ leithcind letarda ⁊ inni ⁊ inathraighi3180  ic na Románchaib ic a tuindsium fo traigthibh isin gliaidh3181  sin. Nir digladar na h-Affracda athrigadh Annibail no indred3182  na h-Affraici nó a n-anfalta uili riam for na Romanchaib co n-igi3183  sin. Dia-fris cena, is ingnad in gnim do rala andsin .i. in3184  t-ár do ratsat námait na Roman forto, a maissi ⁊ a foghnum3185  sin do bith don righ Romanach .i. do Poimp.

3186 Ro soillsigh ⁊ ro diglae in t-aer os na sloghaibh 'arsin, air3187  ro scuap in gaeth dib inn  42b dobarnellgail n- dendgurda3188  bui uasú, ó ro linsat na sritidi fola flannruaidhi ⁊ na3189  sruthlinti cro in talmain fothu, go m-badar 'na n- aibhnibh3190  dergruada fuirri, gonar' erig luaithredh nó dendgur i n-airdi dí.

3191 La sodain atconnairc Curio na h-ara mora sin, ⁊ a muintir3192  uili gan elodach innisin scel dib do bith acht comtoitim3193  docom bais an aonfecht ina fiadhnaisi. Nir' fulaing a aignead3194  do bith ic a fegad ⁊ gan acmaing a foritni aigi. Ro leicc go3195  nertmar nemleasc docum lair é. Ro mebaidh cromaidm da3196  cridhi 'na cliabh, ⁊ dos-fanic bas i m-medhon a miledh. Atrocartar3197  a muinter do gach aird immi, conna terna aenfear3198  innisen scel dib as sin.

3199 Maith in fer ro tuit annsin eturru-sum .i. Curió. Ni ro3200  as isin Roím riam a comaesa adbar bad ferr innas meni3201  millead fein, ⁊ mina treigeadh in seanadh, ⁊ meni creacadh3202  in Roim ⁊ in rígrecht re Cesair darcenn óir ⁊ indmais.3203  Do rala do-sum andsin a threcudh don atharda ro treic, ⁊ a p.2443204  corp saerclanna soceneoil co corpaib a muinteri leis do bith3205  gan onoir cainti nó adnaicti fair i crichaib aineoil fo cossaib3206  con ⁊ cuanart ⁊ sinnach ⁊ serríach ⁊ én ⁊ etaidi ingnathae3207  na h-Affraici.

3208 Conid remscel do remscelaib catha moir na Tesaili co n-igi3209  sin. Aidead Curio ainm in sceoil.

16. 3210  Aideadh Aip.

3211 Ro comét in toictiu co cudruma na da tuiseach sin .i. Poimp3212  ⁊ Cesair, eter sonmighi ⁊ donmigi frisin re sin. Tainic la Kalni3213  Enair fuisin, ⁊ tossach bliadne nui. Is ed on aimsir i n-denta3214  atharruch consul ⁊ maer ⁊ airrigh ⁊ ordaighthi cogaidh ⁊3215  sloghaidh la Romanu dogrés. Ro battar dá consul togaidi la3216  Romana antansin dano .i. Lentulus ⁊ Agellus a n- anmand.3217  Is ed bui re a consulachta co n-igi sin in la sin, arai sin is3218  iad da roine tinol in t-sloig ⁊ caingni in t- seanaidh ⁊ ordaighthi3219  in rigrechta in la sin beos.

3220 IS ann ro tinoileadh in mor-coinni sin isinn Eipir

3221  69r3222  i c-crichaibh na Greicci Mori, ar nir' lamsat tadall na Roma3223  la h-imeccla Cesair. Do ronait tra ordaigthe móra isin coinne3224  sin la Romanu. Ro cinnsett in n-airdrige do Poimp airett bad3225  beo. Ro ordaigsett mair ⁊ airrig fria lamae for cendadachaibh3226  in domain do tobach a cisa ⁊ do tinol a slog docom3227  an mor-catae doneoch batar fo a mamus som dibh cettus3228  .i. ilcinélu na h-Affraici ⁊ sluaigh imda na h-Aisia ⁊ inn airthir3229  uile. ar ro gab Cesair fortamlus in domain o Roim siar.

3230 Ro scailed iarum an coinne sin na h-Epiri leo ⁊ ro cotar3231  uile d'oenlaim i l-lenmain Poimp docum an mórcatha acht oeinfer3232  namma .i. Apius airrig do muinntir Poimp. IS i comairli3233  ro smuain Apius, techt da fiarfaigid d'faidib et d'fissidib cia3234  dona rígaib da m-biad maith no saith in coccaid moir sin,3235  co congnad som lasin fer badh ferr conach catha dibh.

3236  69v IS i conair ro coid da fiarfaigid sin, co cert3237  medón in domuin .i. co tempul Apaill i sléib Paruais. IS e3238  freccra fuair la bansaccairt Apaill, co b- fuigbed a din ar guasachtaib3239  in catha moir sin, ⁊ co m-biad cumsanadh on coccad3240  dó i n-glinn an t-slesa Eboecda.

3241 IS edh rucc-som as sin co n-gebad rige i tir na h-Eboi.3242  Arai ni h-ed sin boi de iter, acht antan boi-sium for in muir3243  Eboecda ic saichthin in tire, tainic ainbtine mor do, cu ro brised3244  a longa ⁊ cur' baided e fein, gur rucc an tonn muiride3245  a corp docom tire, ⁊ co ro h-adhnacht e i coimglind tire na3246  h-Eboi, curo comalladh faistine Apaill amlaidh sin.

3247 Conid remscél do remscélaib catha moir na Teasaile co n-icci3248  sin. Aided Aip ainm an sceoil sin.

17. 3249  Echtra Cessair.

3250  CEIN bas icc gnim na mórchaingen sin in cach aird bai3251  Cesair icc gabail na h-Espaine ⁊ iarthair in domuin, co tarnacair3252  leis, ⁊ co ro riarsat uile e, ⁊ co tancatar i tocustal in3253  morcatha. Tainic reimi iarum a crichaibh na h-Espaine do3254  breith a slog leis i n-diaid Poimp do cosnam airthir an domuin3255  fris. Do bertsat a milid dilsi frithbert amnus do-som annsin, p.2483256  ar ro triallsatt  70r impodh fair, ⁊ do coidh doraith occo a3257  facbail uile, ar romed les a saethair catha ⁊ ar lagat a tuarustail.3258  Ba foruallach a freccra na fer sin o Cesair. Araisin ro3259  fostait co firglic leisium iat, ⁊ o ro cindsett airisium ro dedlad3260  friu lucht tuscairnte na comairle ⁊ auctair in deilighthi ⁊ inn3261  impoid, ⁊ ro dicennait i fiadnaisi Cesair for lar in longphuirt.

3262 La sodain o ro daingnigh Cesair a shluagha ro cuir Antoin3263  reme, tuisech da muinntir ⁊ forgla a sloigh leis, ⁊ ro forcongair3264  forra co ristais isin decmadh lo co cathair Brundais for3265  bru in mara Adriateccda inn imel tuaiscertach tire Letha, ⁊3266  asbert friu guro tinoiltis cucu na h-uile longa fogebtais for3267  sruth Idauir ⁊ for sruth Tara ⁊ for trágaib cathrach Leuca3268  ⁊ cathrach Sip ⁊ for cuanaib in mara Adriateccda uile i comfochraib3269  slébi Gargain, co m- betis ellma inmara urlama occo3270  d'asccnam in marae Adriatecda estib do cosnam na Greicce ⁊3271  in airthir fri Poimp.

3272 Eisim fein immorro tainic don Roim co n-uathadh da3273  miledaib immailli fris, gur ros-oirdnestair fein é fein i n-uilib3274  ceimennaip cadais na Roma o decan co dictatoir. 70v3275  Tainic as-side co h- ardchathraigh aili na h-Etaili .i. co h-Alba3276  Longa, guro forbtig inte uili ada a consulacta amal ba gnáth.

3277 Tainic as-sidhe co cathair Brundais i coinni Antoin cona3278  muintir. Ni tancatar side immorro in ellma sin iter co cathair3279  Brundais. Ba h-eimilt la Cesair a n-urnaide ann. IS fair deisid3280  leis iarum, tuc a coblach for in muir Adriateccda, ⁊ ro3281  asccna cona slógaib gur' gab cuan ⁊ caladphort isin Epir i3282  crichaib na Greicce Moire.

3283 In Epir isin cennadhach isin Greicci. Is di as ainm p.2503284  Canonia. Is fria at-berar Molosiam. Is inti bai in senad3285  Romanach ⁊ Poimp antan sain.

3286 Tainic Cesair dano i tír annsin, ⁊ do suidhigh a longphort3287  ann oinech i n-inchaibh do longphort Poimp itir sruth3288  n-Genais ⁊ sruth Aipi. Is i sin cetchrich in ro comraicset a l-longphorta 3289  'ar maidm sida ettorra, ⁊ ba h-e imfoicsi i m-batar3290  i l-longphort co cluinedh cach dip glor araile ⁊ co faiced cach3291  fer araile i cechtar na da longphort. IS ed ro fairigh an cath3292  annsin, Antoin cona miledaib gan torrachtain docom Cesair.3293  Ba snim ⁊ ba deinmne mor la Cesair gan na sloig sin do torachtain3294  in a docom. Ro faided litri ⁊ scribenna  71r3295  uad docom Antoin do spraic fair ⁊ da etarguide co tisedh co3296  h-ellam cona slógaib leis docom in catha.

3297 Ba h-ed annso tothacht na scribenn sin .i. “Timmarnad3298  bethad ⁊ imcomarc slainte o Cesair, o rig in domain, da3299  tuisech tairisi ⁊ da muintir dilis .i. do Antoin cona miledaib.3300  A Antoin,” ol Cesair, “cidh imma fuirgi na Fathi ⁊ in conach?3301  ar as urlamh go maith duin acht co tisaid-si cuccainn. Ni3302  docair duit taidecht co h-ellam im dail. Ni i n-Affraic no i3303  n-Espain no i n-inadaip imciena in domain atu accut tobuch3304  no accat tinnenus, acht is a crichaib comfoicsi na h-Etaili inn3305  imfocraib dam can tir coccaid, gan muir n-guasachtaig ettrainn.3306  Tabair do th' aire nach edh asslaigmit fort, tect i n- dail cathae3307  'nar n-eccmais fein, acht atam acut togairm do taidecht linn3308  docom an catha ⁊ meisi fein remut i n-dail in catha.”

3309 “IS ingnad an ni fil ann .i. meisi do taidecht i crichaib3310  mo bidbad gan eccla form ⁊ atar-linn is oman lat-su taidecht3311  im longphort-su. Ale, na tairmisc cid dom muintir fein tidecht3312  im docom, ar masi an aichne fein doberim-si fortu cemad3313  ainbthen an muirro bad  71v lainne leo saighid m' arm-sa inas  p.2523314  anadh im eccmais. Ni éttum can galar ⁊ can accaine ar cride3315  do aisneis duit. Ni comthrom ro rainn-sium an doman iter .i.3316  an seanadh uile ⁊ meisi ⁊ Poimp conar sochraittib isin Epir3317  namma ⁊ in Etail uili occut-su it oenur. Dechasu fein at3318  masa choir amlaidh sin.”

3319 Aitescca Cesair fri h-Antoin co n- icci sin, ⁊ ni anadh Cesair3320  dib sin, acht na techta druim ar druim uaidh co h-Antoin.3321  Aráisin ni tainic Antoin fos. Ba brisedh aiccnid mor la Cesair3322  sin, ⁊ iss í comairle ro scrut .i. intan tainic in tres uair3323  don aidhchi atracht asa leabaid ⁊ tainic a oenar reimi co3324  tráigh in mara sis, co fuair luing m-bicc ann ⁊ tetréfed3325  rofada esti i l-lenmain do tir, ⁊ tigerna na lungae i m-bothan3326  cumang curcallacda for ur an trágha. Benais Cesair beim3327  bascraind i n-dorus in tige sin. Frisccart tigerna mesarda3328  in tige dó, Amiclas a ainm. “Cia dusces an trat-sa sinn?”3329  for Amiclas, “cia sailes nach maith uainn? Ni fil toisc nach3330  duine frinn mana tisedh nach combaiteach do tuinn no do3331  carraic cuccunn.”

3332  72r ISs edh sin asbert, ⁊ atract asa leabaid ⁊ ro3333  cuir refead lasamain fon coccladh, ⁊ ro fursainn í, ⁊ ro oslaic3334  in dorus re Cesair can oman can imeccla fair. IS follus maithus3335  ⁊ nemsnimh na bethadh mesarda as sin. Air ge ro batar3336  longphorta slog in domain i n-athfoccus don tigh-sin, ni3337  ro lae tigerna in tige i snimh no i n-deithitin, uair ni rabattar3338  cruidh no innmassa occo.

3339 Tainic Cesair isin tech 'arsin ⁊ asbert: “A occlaich,” ol se,3340  “as maith in turcairthe tarla cuccut da n-derna a n- abrasa frit.3341  Fogeba conach mor ⁊ bethaidh n-airegda occum-sa da fagbur p.2543342  uait a n-as ail dam.” “Cidh connaige form?” for Amiclas. “Taidecht3343  lim isin lunga m-bicc-si3344  43a3345  this dom imorcur i crichaib na h-Édaili,” ol Cesair. “Ni sodaing3346  anni connaigi form,” for Amiclas: “air atait airdena ainbthini3347  for in muir, ⁊ ni tarla coir na gaethi immaille frind dano.3348  Acht arai mata morsodethbir agut-sa bidam urlum-sa lat, amal3349  atberat do beoil. Ni misse nod-fuirega acht mení diultat na3350  gaetha nó in muir tu.”

3351 La sodain tucsat a lungu lanbic for in sal serbglas, ⁊ ro gabsat3352  ic mallascnam in mara eocairguirm Adriatecda edir Epir3353  ⁊ Edail. Frith ainbthini adbul ⁊ edualang dermair de sen.3354  Ni frith for muir ríam etternam as guasacht bad samail don3355  guasacht sin .i. bith isin lunga lanbicc for in muir lanmoir.3356  isin ainbtini édualaing. IS neimtim ro fuilngeadh la Cesair in3357  guasacht mor sin cena. IS beag ro h-ísligheadh a glor nó3358  a aicneadh ic fulung in morgabaidh sin.

3359 Badar for anamtaigh amlaidh sin fri re na h-aidhchi co3360  maidin, guro cuir in tond urcur dib isin maidin muich 'arna marach3361  ic calad na h-Eperi dorisi. Ba samail righi can frithbert,3362  la Cesair a cos do tadhall in tiri in uair sin. Imsae3363  da longphort 'arsin ⁊ Amiclas leis, ⁊ nir' scar-sen fri munterus3364  Cesair airet ro bo béo.

3365 Tainic raethini mor isin muir 'arsin la tosach lae. O 'tconnairc3366  Antoin cona slogh sin ro taithmighseat a m-barca benncaela3367  brondfairsinga ⁊ a l-liburni luchtmura leburgorma a cuan3368  cathrach Brundais amach, ⁊ ro gabsat ic snamhram in mara3369  Adriatecda docom na Eperi gach n-diriuch. Dosn-imairc in3370  seol seach tragaib insi Lesb, gur' gabsat port i caladh na3371  Nimpretar i crich Eperi.

3372 O 'tcuala Poimp immorro a sloigh uili do torrachtain in áit aeninaidh3373  docom Cesair, ba derb ⁊ ba demin  43b leis na biadh a3374  scarad don cur sin acht tre edergleodh catha eigin. IS i comairli3375  da roini iarum, in airdrighan Cornelia co righnaibh an longphuirt3376  immaille fria do cur uadh for muir amach co h-inis Leisb3377  fadaigh cib é diliugudh doneadh in toictiu eturru som ⁊ Cesair3378  i l-ló in morcatha co m-beth in airdrighan ⁊ romná na rigraidhi3379  i n-inudh inill in n-inis Leisp 'na cumsanadh.

3380 Ro bo leasc la Poimp la Cornelia in dedail sin. Ro bo3381  truagh tím triamain tadiur toirseach a comhradh ⁊ a n-imagallaim3382  in adhaigh rena scartain, gan cotlud, gan cumsanadh3383  co m-maidin muich, gur rucsat a munter ⁊ a fiallach grada3384  in n-airdrighan leó arna barach co h-inis Leisp, ⁊ nir' cumscaigh3385  si asin indsi sin nogur cuireadh in cath mor.

3386 Conid remscel do remscelaib catha móir na Tesaile co n-igi3387  sin. Echtra Cesair ainm in sceoil.

18. 3388  Aideadh Sceua.

3389  O rancadar longphorta na righ sin i n-athfogus ⁊ i n-imfochraib3390  d'araili, ro cuir cach dibh suil dar a sochraidi ⁊ da ronta3391  taisbenta slogh ⁊ each ⁊ arm acco. Ro raidseat a milidh3392  fri Cesair teacht rompo d'argain na Greci ⁊ do gabail a mur3393  ⁊ a caisdiall ⁊ a cathrach, ⁊ da tisadh Poimp cucu da cosnum3394  friu no fobertais gan diceall é. Ba nemtní la Cesair3395  sin cena, ⁊ ro cuir seach laim gach ní acht innsaighidh Poimp,3396  air ro-fidir da cloedh Poimp robad leis in Greic ⁊ an doman3397  uile. Ro ób gach comairli do berta do acht saighidh in morchuil3398  ⁊ rochtain co fithceallacht na faithi ⁊ na toicten ⁊ gu3399  h-oenguasacht coitcinn in domhain uili .i. co lathair in morcatha.

3400 Tuc iarum a catha coraighthi fon idhnaibh aigh leis re tri la3401  diaidh a n-diaidh  44a co saidedh a mergedha ar in ard os3402  cinn longphuirt Poimp i n-airis catha do Poimp cona slogh.3403  Atberedh Poimp nach praipidi ticfadh don cath gemadh laind3404  la Cesair é no gumbadh urlum aigi fein gnim in imairic amal3405  bad soneirt leis. Cesair immorro, o na fuair a frecra im cath3406  a l-longphort Poimp, imsae cona sloghaibh do argain tiri Grec3407  ⁊ da crothad-creachadh a dind ⁊ a cathrach ⁊ a caistiall

3408 Imsae iarum for tus docom denna Diraich, cathair sin3409  a m-bid Pirr mac Acil i traigh in mara Ionda i n- imul na3410  Greici. Do landaingnib an domain uili h-i. Aelen clochda3411  cairrcidhe sin, ⁊ in muir Ionda do cach aird uimmi acht oen3412  cosescrach ind namma. Ni lama saer immorro nó saethar3413  daenna ro daingnigh in dind sin, acht clochalla glassa gaibtheacha,3414  ⁊ cairrci bunaidh bithbuana bennarda o tossach an3415  domhain ⁊ o aimsir dileand do gach leith impe, gurbo annsa3416  a togail cencombeth degslogh ica dín edir.

3417 Ro seol Cesair a míleda tre garbacdaib doidngibh drislechaibh3418  na Greci docom in baili sin. O 'tcuala Poimp sin ro3419  coid side cona sloghaibh for redib in traga laimh re muir3420  guro coraigh a scuru ⁊ a longphorta ic dind Diraich resiu3421  rainic Cesair ina imfochraib edir. O ro airigh Cesair in baili3422  do gabail do Poimp remi, ro bui ica scrutan ina menmain3423  cissi comairli dogénad. Rogab ic forcsi ⁊ ic fordescain in3424  tíri uad for gach leith.

3425 IS e smuaineadh da róni, caissel comdaingen clochda do3426  denum leis tarrsna in tiri uile on muir co araill do gabail ⁊ p.2603427  d'imsuidhi for Poimp cona slogaib isinn inadh imcumung i3428  m-bui. Ni dumada criadh nó fót amain da ronta andsin la Cesair,3429  acht ro tairrngit ⁊ ro teclamit cuigi clocha3430  74r3431  ocus cairrci na crich comfoccus. Ro scailed ⁊ ro scainnred3432  cuicci muir ⁊ morcaisléin in leithe comfocraib don Greicc3433  uile. Do gnither cumtach direccra dimór la Cesair dib sin .i.3434  artt-caisel lethan landaingen bad annsu do togail do rethedhaibh3435  togla no don nach luithiuch scailte caislen isin domon3436  uile. Do ronta tuir arda ⁊ iudusu imairicc ⁊ tighe trota imda3437  uassa tuas. Ro claided lethanclais landomain dondara leith3438  do on cinn co araill. Ba h-adbul a mett in t-saethair sin. Do gnid3439  Poimp cona slógaib imircedha ⁊ aitherraige3440  longphort ina medhon. Na h-aibhne ⁊ na srotha no turcbaitis3441  ann, boi d'fot an cumtaigh co n-dibdaitis na srotha sin ⁊ co3442  teigtis fo talmain dorisi ina medon. Ocus antan teiged Cesair3443  do chuartugud in t-soethair sin ni roiced i n-oenlo on cind3444  co araile de noco m-bidh aidce longphort i medon ind eitir3445  a da forcend.

3446 Ni ro cumdaighit isin  74v domhan riemh muir bad3447  barsamail don caisil sin. Nir'bho menmarc itir muir na Troi no na3448  Babiloine do cutrumugud fris. Na bad ingnad la neach cenae3449  in morgnim sin do rochtain la Cesair re h-edh n-athgairit, ar3450  gerbo h-adbul an soethar robtar imda na h-oibridhe, ar boi3451  d'imat slógh Cesair ocus do menmnaige a miled, cidh edh do3452  berad somh monair co n-dingéntais tir shoimtechta do mhuincinn3453  mara Torrein ota inis Seston i crich Eorpu co h-inis Abido3454  i purt Affraici, no co tibratais in muir mór ina ruadhbuinde3455  robartae, co n-dedladh murrusc na h-Epiri re tiribh Gregi no p.2623456  ciped inad isin domun bad lainn leo do chumscugud in inad3457  bad ferr ro soised leo. Ocus ni biadh frithbert friu imma3458  denam.

3459 Ro gab Cesair sosad ocus longphort i n-imfogus don3460  daingen sin. Ro h-ordaigit forairedha ocus lucht faircsena in3461  cach aird don mur uathu for slógh Poimp. Poimp, immorro,3462  ni fitir side itir in gnim sin do denam la Cesair co tairnic a3463  daingniugud amal bad lor. O ro airigh immorro Poimp in3464  m-bloigh tiri i m-boi do imsuidhe fair ⁊ do fordúnadh imbe,3465  tucc a dirma slóigh ocus sochaide leis a h-innillib denna3466  Diraich co n-derna srethbuidne ordaigthe ocus catha coraigthe3467  dib laim frissin caisil, ardaig co scailte ⁊ co tanaighte  75r3468  slógh Cesair do gabail in caisil friu. Ocus as e méd do ferann3469  ro gabsatt catha Poimp 'arna corugadh uillinn fri h-uillinn re3470  taib in caisil .i. an meid do tir fil o imel na Roma co cathair3471  Arictea isin Etáil, no in mét ferainn imteitt sruth Tibir o3472  muraib na Romha co muir Torrein acht co m-badh co direch3473  no gabadh gan filledh gan fordul ann.

3474 IS ed a tomus coitcend sin uile .i. da mile ar fichit do3475  milib ceimenn, nó .IX. leugada ier tomus francach.

3476 Batar muinter Cesair tra ⁊ muinnter Poimp agaid in agaid3477  amlaid sin fri re cien, gan gnim catha no imairicc3478  ettorra. IS edh fotera sin, teidm galair moir ocus plaig difulaing3479  do taidecht i l-longphort Poimp .i. diangalar d'adhmilled3480  a n-eachraidh for tus co n-aipiltis araill dib ⁊ a mirenna3481  feoir ina m-beolaib ⁊ araill aile i m-medon a n-erma, co m-ba3482  h-annsu da marcachaib a n- imdhiten forru ic tarblaing dib re3483  h-am in tedma. Ro lobhsatt apaighe na n-echradh isin ⁊ ro3484  linsatt aier in tire do brentaid ocus miboladh.

3485 Ro tuit neim an aieir truaillnide sin for uscip ocus for3486  aibnib in tire beos, gur ro fas teidm dermair do dainib in longphuirt3487  tre ól na n-uscedh sin ocus tre sughadh-boltnugud3488  in aeoir. Ba h-e dermaire in tedma co na taircedh da cairdip3489  na mairb anapaighe d'adnacal, co m-bittis mesc  75r ar3490  mescc frisna beoaib i m-bothaib an longphuirt, gur' bo tormach3491  don teidm sin beos. Bai do teinne in tedma fo deoidh occo co3492  m-ba h-onoir mór ocu da cairdib a cuirp do cur dar longphort3493  immach amain.

3494 Acht ro congain co mor leo imfoicsiu in maru doib, arro3495  scuabsat garbgaetha in glasmara mortlaidecht ocus brentaidh3496  inn aeoir uatha. Ro linait na cuain doib dano do longaib3497  cennaig 'arna linad do ilar fina ocus d'immatt gacha bidh arcenai3498  a cennadachaiph na h-Aissia ocus ind airthir uile, cona3499  bai terca bidh no maithiusa leo.

3500 Slóg Cesair immorro, cen co raibe teidm galair forta,3501  dos-fainic teidm nar'bo sodhnge d'fulang .i. in gorta ar3502  scithlim a l-loin uata, ocus dano ni tanccatar guirt in tire ina3503  n-aipche fein beos doibh. Ni ro fhétsat dano crecha no airccne3504  do denam i ciana, acht bith ic coimet in daingin ocus icc3505  imsuidhi for slógaib Poimp. Ocus ba h-e met an gortai co3506  m-bittis ic coimhithi in feoir ocus in duleabaid immaille fria3507  a n-echradhaibh fein ocus co m-bittis ic tomailt na luibhi n-anaichintae3508  na ranccatar miessai daennai reimi sin riem. Arai3509  sin ni ro fagsatt a l-longphortai no a n-inadha imsuidhi ger'bo3510  difulaigg í doib.

3511 Poimp immorro, o tainic suntaige ocus seitreacas da slógaib3512   76r ar n-dul an tedma uathib, is i comairli do roine, an tir p.2663513  imchumhaing i m-boi d'faccbail ocus fobairt in caisil do ronadh3514  da imsuidhi. Dia fris tra is inrigh do ronadh in fobairt sin la3515  Poimp, ar ni i taidhe folaigh no i n- dorcaib ciach no aidque3516  do ronadh í, acht i fiadnaisi a bidbad i midmedon in laei.3517  Nir'bo mied leis techt for sligid ele dar in caisel, acht tre3518  sleghaib ocus tre claidhmhibh a namat ar n-dith a curadh ocus3519  ar cur a n-air.

3520 Ar a aisin ro bai occ togha in inaid bad ussu dó d'fobairt3521  isin caisiul. IS fair deisid occo a fobairt ic caistellaib Minuic.3522  Ro dírigh iarum co follus a dirma slog ⁊ sochaide3523  leis ina cathaib cengailti cobsaidhe coraigte docom an3524  inaidh sin don caisiul. Ro seinnit a sturgana ⁊ a cuirn3525  comhairc ocus a n-adurca furfoccra ocus a cuislendai cathai3526  ind aeinfecht ocus a n-aenfabhall. Tuccad úarduscadh namat3527  leo for lucht coimeta ind inaid sin don caisil. Do cotar sidhe3528  focetoir for a n-iudusaip debtha ocus for a toraibh trota.

3529 Ro gabsat ic fordescain in muighi uathu, co facatar cucu3530  na meirgedha aille eitteacha ocus na h-onchonu obeli ocus na3531  delbae aquili ocus na bratacha srollda os na slegaib ocus na3532  muighe lanu do scellbolccaib scieth ocus do dairib slegh ocus3533  d'feraib armtha. Ro truinset som ⁊ ro traighsett deiside.

3534  76v Ros-lin bidgad bais ocus aduath ecca conar' bo3535  h-eiccin da m-biodbadhaib a n-airm d'imbirt forro. Ro comfoiccsigset3536  slóigh Poimp don caisiul, ocus tuccait caindli ocus3537  locarna giusta for derglasadh fo cosoip fulaing na n- iudus3538  ocus na tor troto, co m-batar for crith ocus utmailli ic tuitim3539  fri lar, conar' h-anadh re díbhraccad no re h- imbualad intip.

3540 Ranccattar muinter Poimp for mullach in caisil iarsin,3541  co facattar edh a forccsi don tir moir uatha for cach leith.3542  Acht ata ni chena, in t-inad nar' chosnatar in mile buidhén, p.2683543  ⁊ ina m-boi do muintir Cesair uili ann dano ro sluag Poimp,3544  ro cosain aen occlaech do muintir Cesair sin, ocus do roini a3545  aenar a n-imforcraid maithisae uile. Ar incein boi-sium ina3546  sesom, ocus a airm for congbail ina laim, nir' leicc duini do3547  slog Poimp secha, ⁊ ro tairmiscc a cosccur im Poimp fein.

3548 Sceua a ainm in occlaigh sin, ocus milid togaide do Románchaip3549  fein in fer sin, ocus gaisccedach geslach é, ocus boi3550  i g-coimitecht Cesair amal gach milidh isin t-sluagh nogo rainic3551  Cesair do gabail aittrebthaide srotha Rotain i crichaib Gaillia3552  fecht n-aill. Doroini Sceua calma mor ic gabail na cinedh sin,3553  ⁊ ro cinn forsna miledhaib bai ina farradh uile no gur' giallsat3554  na cineda do Cesair. Do ronadh iarsin tuiseach  77r cett ic3555  Cesair deisiom, ocus bai ina langradoip o soin immach gan dedail3556  fris riem gusan la-su. Deghocclaech da tigernae fein in3557  fer sin. Fer tairberta é do denam cacha h-uilc ocus cacha3558  maithiusai no furailed a thigernae fair. Ni fitir co m-badh3559  meste do ní da n-dingenad acht co n-erbad a thigerna friss.

3560 O 'tconnairc in fer sin a muintir ic airimbirt teichidh re3561  slógaibh Poimp, ro gab icca cairiugud ocus ica n-gresact co3562  mor. “Cia leith imaiges in t-oman sib, a occa?” ol se. “IS3563  anaichnidh do muintir Cesair cusindiu ind aiste trialltai .i.3564  teiched. A mogada dochraidhe ocus a ceithri doerclanda,” ar3565  se,“is granda daib teiched do denam ocus gan for cru do todail3566  beous. Nach nár daib gan for cuirp d'airimh etir corpaib3567  for n-aesa comaind ocus for commiled intan bias Cesair ic3568  denam onora adhnaicthe duin. Cen co n-derntai maith ar grad3569  for tigerna no for n-einigh, tabrad cid iter in fherg foraib p.2703570  calma do denam, ar ro imbir Poimp tarcusal mor foirn intan3571  ro innsaigh ind inadh i m-bamar-ne sech cech inad isin caisiul3572  uile.”