
<!DOCTYPE html
  SYSTEM "about:legacy-compat">
<html lang="en">
<head><meta http-equiv="Cache-Control" content="no-cache, no-store, must-revalidate"/><meta http-equiv="Pragma" content="no-cache"/><meta http-equiv="Expires" content="0"/>
<!--<base href="https://www.ucc.ie/en/ck408/astrophysics/"/>-->
	<meta charset="utf-8"/>
	<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge"/>
	<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1"/>
  <meta property="history:section" content="CELT project: The Irish version of the Historia Britonum of Nennius | University College Cork"/>
	<meta property="history:title" content="CELT project"/>
  
	<!-- The above 3 meta tags *must* come first in the head; any other head content must come *after* these tags -->
	<!-- Chrome, Firefox OS and Opera -->
	<meta name="theme-color" content="#0055a0"/>

  <!-- Favicon -->
	<link rel="apple-touch-icon" sizes="60x60" href="https://www.ucc.ie/en/media/2017siteassets/favicon/apple-touch-icon.png"/>
	<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="https://www.ucc.ie/en/media/2017siteassets/favicon/favicon-32x32.png"/>
	<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="https://www.ucc.ie/en/media/2017siteassets/favicon/favicon-16x16.png"/>
	<link rel="manifest" href="https://www.ucc.ie/en/media/2017siteassets/favicon/manifest.json"/>
	<meta name="msapplication-config" content="/en/media/2017siteassets/favicon/browserconfig.xml"/>
    
  
 <title>CELT project: The Irish version of the Historia Britonum of Nennius | University College Cork</title><meta name="description" content="The Irish version of the Historia Britonum of Nennius|Leabhar Breathnach annso sis|An electronic edition|ed James Henthorn Todd"/><meta property="og:title" content="The Irish version of the Historia Britonum of Nennius|Leabhar Breathnach annso sis|An electronic edition"/><meta property="og:url" content="http://research.ucc.ie/celt/document/G100028"/><meta property="og:description" content="The Irish version of the Historia Britonum of Nennius|Leabhar Breathnach annso sis|An electronic edition|ed James Henthorn Todd"/><meta property="og:image" content="aislingoenguso-edit-keyboard-300w.jpg"/><meta property="og:locale" content="ga_IE"/><meta property="og:locale:alternate" content="la_IE"/><meta property="og:locale:alternate" content="as_IE"/><meta property="og:locale:alternate" content="en_IE"/>

  <!-- meta tag info -->
  
 <!-- Start SEO -->
 <meta name="DC.Keywords" content="default customMetaKeywords"/>
 <meta name="DC.Description" content="null"/>
 <meta name="description" content="null"/>
 <!-- START - Facebook Open Graph, Google+ and Twitter Card Tags 2.0.8.2 -->
 <!-- Facebook Open Graph -->
 <meta property="og:locale" content="en_US"/>
 <meta property="og:site_name" content="UCC"/>
 <meta property="og:title" content="University College Cork"/>
 <meta property="og:url" content="https://www.ucc.ie"/>
 <meta property="og:type" content="website"/>
 <meta property="og:description" content="Learn, Study and Research in UCC, Ireland's first 5 star university. Our tradition of independent thinking will prepare you for the world and the workplace in a vibrant, modern, green campus."/>
 <meta property="og:image" content="https://www.ucc.ie/en/media/aboutucc/12-101P1000602.JPG"/>
 <meta property="article:publisher" content="https://www.facebook.com/universitycollegecork/"/>
 <!-- Google+ / Schema.org -->
 <meta itemprop="name" content="University College Cork"/>
 <meta itemprop="description" content="Learn, Study and Research in UCC, Ireland's first 5 star university. Our tradition of independent thinking will prepare you for the world and the workplace in a vibrant, modern, green campus."/>
 <meta itemprop="image" content="https://www.ucc.ie/en/media/aboutucc/12-101P1000602.JPG"/>
 <link rel="publisher" href="https://plus.google.com/u/0/communities/103375296693922864963"/>
 <!-- Twitter Cards -->
 <meta name="twitter:title" content="University College Cork"/>
 <meta name="twitter:url" content="https://www.ucc.ie"/>
 <meta name="twitter:description" content="Learn, Study and Research in UCC, Ireland's first 5 star university. Our tradition of independent thinking will prepare you for the world and the workplace in a vibrant, modern, green campus."/>
 <meta name="twitter:image" content="https://www.ucc.ie/en/media/aboutucc/12-101P1000602.JPG"/>
 <meta name="twitter:card" content="summary_large_image"/>
 <meta name="twitter:site" content="@UCC"/>

	<!-- Styling -->
  <link rel="stylesheet" type="text/css" media="screen" href="https://www.ucc.ie/en/media/2017siteassets/css/main.min.css"/>
  <link rel="stylesheet" type="text/css" media="print" href="https://www.ucc.ie/en/media/2017siteassets/css/print.css"/>

	<!-- HTML5 shim and Respond.js for IE8 support of HTML5 elements and media queries -->
	<!-- WARNING: Respond.js doesn't work if you view the page via file:// -->
	<!--[if lt IE 9]>
		<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
		<script src="https://oss.maxcdn.com/respond/1.4.2/respond.min.js"></script>
	<![endif]-->
  
  <!-- hack to enforce responsive images for everything in the module wrap -->

  <style> 
    .module-wrap img {
    	display: block;
      max-width: 100%;
      height:auto;
     }
  </style>
  
<script type="text/javascript" src="../jquery.min.js"> </script><script type="text/javascript" src="../popfoot.js"> </script><script type="text/javascript" src="bootstrap-slider.js"> </script><style type="text/css">
.left-side-nav__nav li a.nomenu:after {
    content: ""; }
.teitable {
    width: 100%;
    overflow-x: auto;
    white-space: nowrap;
}
        /* popup from https://codepen.io/vavik96/pen/xbjGde */
a.thumbnail { display:inline; border:none; position:relative; z-index:0; }
a.thumbnail:hover { background-color:transparent; z-index:50; }
a.thumbnail span{ /*CSS for popup image*/
        position: absolute;
        background-color: lightyellow;
        padding: 5px;
        left: -1000px;
        border: 1px dashed gray;
        visibility: hidden;
        color: black;
        text-decoration: none;
}

a.thumbnail span img{ /*CSS for popup image*/
        border-width: 0;
        padding: 2px;
}
a.thumbnail:hover span{ /*CSS for enlarged image on hover*/
        visibility: visible;
        top: 0;
        left: 60px; /*position where enlarged image should offset horizontally */
}

.aside { padding:0px; }
.left-side-nav button.empty { padding:5px; }
.left-side-nav button.empty:after { content:""; }
.subsid { line-height:120%; }
span.missing { color:red; }
span.inactive { color:blue; }
span.fa { color:green; padding-left:3px; padding-right:3px; }
div#rubric { font-family:serif; font-style:normal; }
div#rubric p { line-height:120%; }
span.u { text-decoration:underline; }
span.i { font-style:italic; }
span.captionlabel { font-weight:bold; }
caption { font-weight:bold; font-size:110%; }
ol.breadcrumb li#update:before { color:#777; font-family:sans-serif; content:"  (document last updated:"; }
ol.breadcrumb li#update:after { color:#777; content:")"; }
div.footnotes { display:none; }
div.footnotediv { font-size:80%;
                  line-height:1.2em;
                  background-color:white;
                  box-shadow: inset 0 1px 0 0 rgba(0,0,0,0.05), inset 0 0.1em 0.1em 0 rgba(0,0,0,0.025);
                  border:solid #669999; 1px; 
                  text-color:black; 
                  padding:1em; 
                  z-index:1000}
blockquote.TEI { font-size:100%; }
blockquote.TEI:before { content:" "; }
blockquote.TEI:after { content:" "; }
blockquote, .content-wrap__wrapper blockquote, .module-24 blockquote { font-style:normal; }
blockquote.summarised-letter { text-style:italic; } /* added PF 2021-02-09 for BF/HM */
blockquote.summarized-letter { text-style:italic; } /* added PF 2021-02-09 for BF/HM */
li.lg { margin-top:1em; }
li.doc { font-weight:bold; }
li.meta { font-style:normal; }
span.overlap { text-decoration: underline wavy Chocolate; }
span.flag { color:Chocolate; }
span.inlineitem { font-style:italic; }
span.trailer { font-style:italic; }
span.stage { font-family:serif; }
p.opener { font-style:italic; }
p.closer,p.dateline { text-align:right; }
/* spans created by inline markup */
span.lbn { vertical-align:sub; font-size:66%; color:green; font-style:normal; text-decoration:none; }
span.lbc { vertical-align:sub; font-size:66%; color:Gray; font-style:normal; text-decoration:none; }
span.term, span.frn, span.title, span.corr, span.sic, span.orig, span.abbr { font-style:italic; }
span.ex, span.gloss, span.sup, span.add { text-decoration:underline; }
span.del { text-decoration:line-through; }
span.date::before { content:"📅 "; font-style:normal; }
span.signed,span.salute { font-family:cursive; }
span.lem, span.on, span.orgName { font-weight:bold; }
/* TeX logos, borrowed from TeX4ht and adapted */
body span.TEX { 
                letter-spacing: -0.125em;
                padding-right:0.125em;
              }
body span.TEX span.E { 
                       position:relative;
                       top:0.4ex;
                       left:-0.0417em;
                     }
body a span.TEX { 
                  text-decoration:none;
                }
/* LaTeX */
body span.LATEX { 
                  padding-right:-0.8em;
                }
body span.LATEX span.A { 
                         position:relative;
                         top:-0.5ex;
                         left:-0.4em;
                         font-size:75%;
                       }
body span.LATEX span.TEX { 
                           position:relative;
                           left: -0.4em;
                         }
body span.LATEX span.E { 
                         position:relative;
                         top:0.4ex;
                       }
body a span.LATEX span.A { 
                           text-decoration:none;
                         }
/* BiBTeX */
body span.BIBTEX span.I { 
                          position:relative;
                          top:0.4ex;
                        }
body a span.BIBTEX span.I { 
                            text-decoration:none;
                          }
/* LyX */
body span.LYX span.Y { 
                       position:relative;
                       top:0.4ex;
                     }
body a span.LYX span.Y { 
                         text-decoration:none;
                       }
/* Metafont */
body span.MF { 
               font-family:sans-serif;
             }
/* Metapost */
body span.MP { 
               font-family:sans-serif;
             }
/* XeTeX */
body span.XETEX span.E { 
                         FILTER:FlipH;
                         position:relative;
                         top:0.5ex;
                         left:-0.0417em;
                       }
body a span.XETEX span.E { 
                           text-decoration:none;
                         }
      </style></head>

<body class="inner">

	<!-- cookie policy -->
	<div class="cookie cookiePolicy bottom" style="display:none;">
		<div class="cookie__inner">
			<div class="row">
				<div class="col-xs-12 col-sm-9">
					<a name="d.en.832499" href="http://celt.ucc.ie/"> </a>
<h2/>
<p>We use cookies to help give you the best experience on our website. By continuing without changing your cookie settings, we assume you agree to this. Please<a target="_blank" href="https://www.ucc.ie/cookies"> read our cookie policy</a> to find out more.</p>
        </div>
				<div class="col-xs-12 col-sm-2 col-sm-offset-1">
					<a class="btn btn--outlin closeCookie" href="javascript:;">Close</a>
				</div>
			</div>
		</div>
	</div>
	<!-- // cookie policy -->

	
	<!-- navbar // layout: header -->
    <header id="header" class="header">
      <div class="navbar navbar__custom">
	<a class="navbar__brand" href="https://www.ucc.ie/en/">
	  <h1 class="sr-only">University College Cork</h1>
<!--
	    src="/en/media/2017siteassets/images/ucc_logo__insertVectorrainbow.svg"
-->
	  <img alt="UCC Logo" src="https://www.ucc.ie/en/media/2017siteassets/images/ucc_logo_irish.svg"/>
	</a> 
	<button type="button" class="nav-toggle text-uppercase" data-toggle="button" aria-pressed="false"><span>Menu</span></button> 
	<div class="ucc-class">
	  <div class="inner"><h2>The Irish version of the Historia Britonum of Nennius</h2><h3>CELT Project</h3></div>
	</div>
	<ul class="top-nav list-inline">
	  <li><a class="courses" id="gtmCoursesNavLink" href="https://www.ucc.ie/en/study/courses/">Courses</a></li>

    <li class="dropdown"><a class="dropdown-toggle links" data-toggle="dropdown" role="button" aria-haspopup="true" aria-expanded="false" id="gtmMyUCCNavLink" href="#">My UCC</a>
        <ul class="dropdown-menu">
            <li class="icon-menu">
                <ul>
	<li><a href="/"><i class="fa fa-home fa-fw">‍</i>Home</a></li>
	<li class="visitedPagesLink"><i class="fa fa-history fa-fw">‍</i><a href="javascript:;">Visited Pages</a></li>
	<li class="favouritePagesLink"><i class="fa fa-star fa-fw">‍</i><a href="javascript:;">Favourites</a></li>
</ul>
            </li>
            <li class="split-menu top">
                <ul>
<li><a href="https://www.ucc.ie/en/contact/">Contact</a></li>
<li><a href="http://booleweb.ucc.ie/">Library</a></li>
<li><a href="https://www.ucc.ie/en/staff/">Staff</a></li>
<li><a href="https://www.ucc.ie/en/students/">Current Students</a></li>
</ul>
            </li>
            <li class="split-menu bottom">
            <ul>
<li><a href="https://www.ucc.ie/en/exams/results/">Exam Results</a></li>
<li><a target="_blank" href="https://blackboard.ucc.ie/">Blackboard</a></li>
<li><a target="_blank" href="https://www.ucc.ie/calendar/">Calendar</a></li>
<li><a href="https://visit.ucc.ie">Visit UCC</a></li>
<li><a target="_blank" href="http://mytimetable.ucc.ie/">Timetables</a></li>
<li><a target="_blank" href="https://app.ucc.ie/maps/">Campus Maps</a></li>
<li><a href="https://www.ucc.ie/en/students/wellbeing/">Wellbeing</a></li>
</ul>
            </li>
        </ul>
    </li>


        
        <!-- Irish -->
         
            
        

        <!-- English -->
        <!--
            <li class="language"><a href="/en/ck408/astrophysics/">EN</a></li>
        -->
      </ul>
		</div>
	</header>
 <p style="margin-bottom:100px"/>
	<!-- // navbar -->

	<div style="margin-top:0px;" class="page-wrap">
		<!-- navigation // layout: header -->
		<div class="navbar__nav">
			<div class="navbar__inner">
								<ul class="mainNavList">
					<li>
						<a href="https://www.ucc.ie/en/study/">Study</a>
						<button type="button" data-toggle="collapse" data-target="#mainNavList1" aria-expanded="false" aria-controls="mainNavList1" aria-label="Study Menu"/>
						<ul id="mainNavList1" class="collapse">
							<li><a href="https://www.ucc.ie/en/study/courses/">Courses</a></li><li><span class="currentbranch0"><a href="https://www.ucc.ie/en/study/undergrad/">Undergraduate</a></span></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/study/postgrad/">Postgraduate</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/international/">International Office</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/ace/">Adult Continuing Education</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/online/">Online</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/cpd/">Continuing Professional Development</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/study/undergrad/orientation/">Incoming First Year Students</a></li>
						</ul>
					</li>
					<li>
						<a href="https://www.ucc.ie/en/research/">Research &amp; Innovation</a>
						<button type="button" data-toggle="collapse" data-target="#mainNavList2" aria-expanded="false" aria-controls="mainNavList2" aria-label="Research Menu"/>
						<ul id="mainNavList2" class="collapse">
							<li><a href="https://www.ucc.ie/en/research/about/">About UCC Research</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/research/themes/">Research Themes, Institutes and Centres</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/research/support/">Research Support Services</a></li><li><a href="http://research.ucc.ie/profiles/">Research Expertise</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/research/innovationandtechnologytransfer/">Innovation and Technology Transfer</a></li>
						</ul>
					</li>

					<li>
						<a href="https://www.ucc.ie/en/discover/">Discover UCC</a>
						<button type="button" data-toggle="collapse" data-target="#mainNavList3" aria-expanded="false" aria-controls="mainNavList3" aria-label="About UCC Menu"/>
						<ul id="mainNavList5" class="collapse">
							<li><a href="https://www.ucc.ie/en/discover/history/">History</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/about/uccnews/">News and Views</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/discover/leadership/">Leadership and Strategy</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/discover/campus/">Campus Life</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/discover/cork/">Cork City and Region</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/discover/visit/">Visit UCC</a></li>
						</ul>
					</li>
					<li>
						<a href="https://www.ucc.ie/en/schoolsdepartments/">Schools &amp; Departments</a>
						<button type="button" data-toggle="collapse" data-target="#mainNavList4" aria-expanded="false" aria-controls="mainNavList4" aria-label="Schools and Departments Menu"/>
						<ul id="mainNavList4" class="collapse">
							<li><a href="https://www.ucc.ie/en/schoolsdepartments/academicschoolsanddepartments/">Academic Schools and Departments</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/schoolsdepartments/admin/">Support and Service Departments</a></li>
						</ul>
					</li>
					<li>
						<a href="https://www.ucc.ie/en/bus-ent/">Business &amp; Enterprise</a>
						<button type="button" data-toggle="collapse" data-target="#mainNavList5" aria-expanded="false" aria-controls="mainNavList5" aria-label="Campus Life Menu"/>
						<ul id="mainNavList3" class="collapse">
							<li><a href="https://www.ucc.ie/en/careers-work/employers/">Work with UCC Students</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/careers/employers/">Recruit UCC Graduates</a></li><li><a href="https://www.cubsucc.com/executive-education/">Executive Education</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/cpd/">Centre for Continuing Professional Development</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/research/">Research and Innovation</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/entrepreneurship/">Entrepreneurship Resources</a></li>
						</ul>
					</li>
					<li>
						<a href="https://www.ucc.ie/en/alumni/">Alumni &amp; Development</a>
						<button type="button" data-toggle="collapse" data-target="#mainNavList6" aria-expanded="false" aria-controls="mainNavList6" aria-label="Alumni Menu"/>
						<ul id="mainNavList6" class="collapse">
							<li><a href="https://www.ucc.ie/en/alumni/">Home</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/alumni/about/">About Us</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/alumni/events/">Events</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/alumni/benefits/">Benefits &amp; Information</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/alumni/community/">Community</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/alumni/support/">Support UCC</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/alumni/spotlight/">Alumni Spotlight</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/alumni/cuf/">Cork University Foundation</a></li>
						</ul>
					</li>
				</ul>
			</div>
      <ul class="mega-footer">
				<li><a href="/"><i class="fa fa-home fa-fw">‍</i> Home</a></li>
				<li class="visitedPagesLink"><a href="javascript:;"><i class="fa fa-history fa-fw">‍</i> Visited Pages</a></li>
				<li class="favouritePagesLink"><a href="javascript:;"><i class="fa fa-star fa-fw">‍</i> Favourites</a></li>
			</ul>
		</div>
		<!-- navigation // layout: header -->
		
	 	<!-- search -->
		<div class="search-wrapper">
			<button class="mega-close"><span aria-hidden="true"/><span class="sr-only">Close</span></button>
			<div class="inner">
				<form class="gse-search-box" id="ucc-search-form" name="uccsearchform" action="https://www.ucc.ie/en/search" method="get"><!-- https PF 2017-08-11 -->
					<fieldset>
						<legend class="sr-only">Search UCC.ie</legend>
						<div class="input-group stylish-input-group">
							<label for="googleSiteSearchText" class="sr-only">Site Search Text</label>
							<input type="text" class="form-control" name="googleSiteSearchText" id="googleSiteSearchText" placeholder="Search here..." autocomplete="off"/>
							<span class="input-group-addon">
								<button type="submit" aria-label="Click for search results">
									<span class="fa fa-search"/>
								</button>
							</span>
							<input class="reset" type="reset" value="x"/>
						</div>
					</fieldset>
				</form>
				<div class="results quicksearchResults">

					<!-- Nav tabs -->
					<ul class="nav nav-tabs" role="tablist">
						<li role="presentation" class="active"><a aria-controls="website-quick" role="tab" data-toggle="tab" href="#website-quick">Website <span class="websiteSearchResultsCount resultsCount"/></a></li>
						<li role="presentation"><a aria-controls="people-quick" role="tab" data-toggle="tab" href="#people-quick">People <span class="peopleSearchResultsCount resultsCount"/></a></li>
						<li role="presentation"><a aria-controls="courses-quick" role="tab" data-toggle="tab" href="#courses-quick">Courses <span class="courseSearchResultsCount resultsCount"/></a></li>
					</ul>

					<!-- Tab panes -->
					<div class="tab-content">
						<div role="tabpanel" class="tab-pane active" id="website-quick">
							<gcse:searchresults-only xmlns:gcse="https://developers.google.com/custom-search/json-api/v1/reference/cse/list" gname="searchOnlyCSE"/>
						</div>
						<div role="tabpanel" class="tab-pane" id="people-quick">
							<ul class="search-results-list">
							</ul>
							<a class="btn btn--blue viewAllResultsButton" style="display: none;" href="#"> View All Results <i class="fa fa-long-arrow-right">‍</i></a>
						</div>
						<div role="tabpanel" class="tab-pane" id="courses-quick">
							<ul class="search-results-list">
							</ul>
							<a class="btn btn--blue viewAllResultsButton" style="display: none;" href="#"> View All Results <i class="fa fa-long-arrow-right">‍</i></a>
						</div>
					</div><!--/tab-content-->
				</div>
			</div>
			<ul class="mega-footer">
				<li><a href="/"><i class="fa fa-home fa-fw">‍</i> Home</a></li>
				<li class="visitedPagesLink"><a href="javascript:;"><i class="fa fa-history fa-fw">‍</i> Visited Pages</a></li>
				<li class="favouritePagesLink"><a href="javascript:;"><i class="fa fa-star fa-fw">‍</i> Favourites</a></li>
			</ul>
		</div>
		<!-- search -->
    
    
		<!-- module wrap // layout: grid-->
		<div class="module-wrap content-wrap social-wrap rhs course">
      <div id="content">
  


      

	  <div class="module-1 no-video">
	    <div class="slideShowSingle"><figure><div style="height:300px;background-image: url('https://www.ucc.ie/en/media/support/itservices/halfheightbannerimages/aislingoenguso-edit-keyboard.png');">‍</div><figcaption style="bottom:0px;"><p class="spotlight text-uppercase">CELT document G100028</p><h2 class="main-heading">The Irish version of the Historia Britonum of Nennius</h2><div class="btn-block">‍</div></figcaption></figure></div>
	  </div>
 <!--  container -->
 <div class="container">
	<!--  row -->
	<div class="row">
		<div class="page-nav" id="navspy" data-spy="affix" data-offset-top="750">
			<button class="btn btn--blue" type="button" data-toggle="collapse" data-target="#page-nav" aria-expanded="false" aria-controls="page-nav">On This Page</button>
			<div class="collapse" id="page-nav"><!--The $refsections variable contains:
Section 1. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e414) gi(div1) heads(0) n(1) gtm(EgoNemniusElodugidisc) num(1) menutext(Ego Nemnius Elodugi discipulus aliqua excerpta…) 
Section 2. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e443) gi(div1) heads(0) n(2) gtm(Isitimdaacathrachage) num(2) menutext(Isit imda a cathracha genmota sin,…) 
Section 3. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e484) gi(div1) heads(0) n(3) gtm(Iarn-dilindtradarand) num(3) menutext(Iar n-dilind tra da randad in…) 
Section 4. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e520) gi(div1) heads(0) n(4) gtm(Innisdarimorroan-anal) num(4) menutext(Innisdar imorro a n-analtaib na Romanach.…) 
Section 5. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e539) gi(div1) heads(0) n(5) gtm(BritusdinmacSiluimic) num(5) menutext(Britus din mac Silui mic Ascain…) 
Section 6. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e555) gi(div1) heads(0) n(6) gtm(Iarn-ilbliadnaibiarda) num(6) menutext(Iar n-il bliadnaib iardain, do reir…) 
Section 7. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e577) gi(div1) heads(1) n(7) gtm(DERIGAIBROMANANDSO.Ia) num(7) menutext(DE RIGAIB ROMAN ANDSO.) 
Section 8. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e662) gi(div1) heads(1) n(8) gtm(DEGABAILERENNAMAILIN) num(8) menutext(DE GABAIL ERENN AMAIL INDISIS NEMNUS.) 
Section 9. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e726) gi(div1) heads(0) n(9) gtm(Tainigiardaindámochta) num(9) menutext(Tainig iardain dám ochtair, cona ocht…) 
Section 10. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e796) gi(div1) heads(1) n(10) gtm(DEIMTECHTAIBGAEDEALAN) num(10) menutext(DE IMTECHTAIB GAEDEAL ANNSO SIS.) 
Section 11. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e854) gi(div1) heads(0) n(11) gtm(Breataintrarogabsatar) num(11) menutext(Breatain tra ro gabsatar in n-insi…) 
Section 12. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e889) gi(div1) heads(0) n(12) gtm(IuildnaincedrigRoma) num(12) menutext(Iuil dna in ced rig Roman…) 
Section 13. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1008) gi(div1) heads(0) n(13) gtm(ISamlaidsinindisidar) num(13) menutext(IS amlaid sin indisid ardsanta na…) 
Section 14. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1056) gi(div1) heads(1) n(14) gtm(DEGABALAIBSACSANFODEA) num(14) menutext(DE GABALAIB SACSAN FODEASTA ANNSO.) 
Section 15. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1095) gi(div1) heads(1) n(15) gtm(DEFEARTAIBGEARMAINANN) num(15) menutext(DE FEARTAIB GEARMAIN ANN SO SIS.) 
Section 16. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1148) gi(div1) heads(0) n(16) gtm(Saxainimorroinn-Inis) num(16) menutext(Saxain imorro in n-Inis Teineth, ⁊…) 
Section 17. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1221) gi(div1) heads(1) n(17) gtm(DODUNAMBROISSANNSOAG) num(17) menutext(DO DUN AMBROISS ANNSO AGUS DIA…) 
Section 18. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1270) gi(div1) heads(0) n(18) gtm(Iarnamaireachrotinol) num(18) menutext(Iar na maireach ro tinolit in…) 
Section 19. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1450) gi(div1) heads(1) n(19) gtm(DOCAITHIGHECHTGOIRTHIM) num(19) menutext(DO CAITHIGHECHT GOIRTHIMIR.) 
Section 20. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1476) gi(div1) heads(0) n(20) gtm(Doralaimorro,iarn-eg) num(20) menutext(Do rala imorro, iar n-eg Gorthemir…) 
Section 21. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1505) gi(div1) heads(0) n(21) gtm(Robadarimorro,trimeic) num(21) menutext(Robadar imorro, tri meic oca .i.…) 
Section 22. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1523) gi(div1) heads(0) n(22) gtm(Padraictrainn-inbaidh) num(22) menutext(Padraic tra in n-inbaidh sin i…) 
Section 23. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1536) gi(div1) heads(0) n(23) gtm(RogabtraneartSaxanf) num(23) menutext(Ro gab tra neart Saxan for…) 
Section 24. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1555) gi(div1) heads(1) n(24) gtm(INCIPITDOH-INGANTAIBI) num(24) menutext(INCIPIT DO H-INGANTAIB INDSI BREATAN AND…) 
Section 25. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1662) gi(div1) heads(1) n(25) gtm(INGANTAMANANNANNSOSI) num(25) menutext(INGANTA MANANN ANN SO SIS.) 
Section 26. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1672) gi(div1) heads(1) n(26) gtm(DECRUITHNEACHAIBINCIPI) num(26) menutext(DE CRUITHNEACHAIB INCIPIT.) 
Section 27. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1694) gi(div1) heads(0) n(27) gtm(AnaisseiserdibhosBre) num(27) menutext(Anais seiser dibh os Breaghmaigh. IS…) 
Section 28. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1705) gi(div1) heads(0) n(28) gtm(DochuaidomacaibMilea) num(28) menutext(Do chuaid o macaib Milead Cruithnechan…) 
Section 29. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e1715) gi(div1) heads(0) n(29) gtm(CRUITHNIGHciddosfarcl) num(29) menutext(CRUITHNIGH cid dos farclam,i n-iath Alban…) 
Section 30. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e2178) gi(div1) heads(1) n(30) gtm(DOBUNADAIBNACRUITHNEC) num(30) menutext(DO BUNADAIB NA CRUITHNECH ANDSO BODEASTA.) 
Section 31. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e2373) gi(div1) heads(0) n(31) gtm(Atberaitarailecomadh-) num(31) menutext(Atberait araile comad h-e Catluan mac…) 
Section 32. label(Historia) unit(number) xml:id(d45160e3168) gi(div1) heads(0) n(32) gtm(Britiniainsolaocciani) num(32) menutext(Britinia insola occiani cui riondam Olbiian…) 
Section 33. label(back) unit(afterword) gi(back) heads(0) gtm(Afterword) xml:id(d45160e3291) n(back) 
Section 34. gi(teiHeader) n(details) gtm(Amiscellaneousvolume,) 
Section 35. gi(div) n(contacts) gtm(Contacts) 
Section 36. gi(div) n(rubric) gtm(Formatting) 
--><ul class="nav" id="navloc"><li class="text-uppercase meta" title="TEI Header"><a href="#teiHeader" class="smoothScrollApplied" id="gtmteiHeaderNavLink">Header</a></li><li class="doc" title="Document body sections"><span style="color:white;">Historia</span> <select onchange="if(this.options[this.selectedIndex].value!='')location.href=this.options[this.selectedIndex].value;"><option value="G100028#d45160e414">1. Ego Nemnius Elodugi discipulus aliqua excerpta…</option><option value="G100028#d45160e443">2. Isit imda a cathracha genmota sin,…</option><option value="G100028#d45160e484">3. Iar n-dilind tra da randad in…</option><option value="G100028#d45160e520">4. Innisdar imorro a n-analtaib na Romanach.…</option><option value="G100028#d45160e539">5. Britus din mac Silui mic Ascain…</option><option value="G100028#d45160e555">6. Iar n-il bliadnaib iardain, do reir…</option><option value="G100028#d45160e577">7. DE RIGAIB ROMAN ANDSO.</option><option value="G100028#d45160e662">8. DE GABAIL ERENN AMAIL INDISIS NEMNUS.</option><option value="G100028#d45160e726">9. Tainig iardain dám ochtair, cona ocht…</option><option value="G100028#d45160e796">10. DE IMTECHTAIB GAEDEAL ANNSO SIS.</option><option value="G100028#d45160e854">11. Breatain tra ro gabsatar in n-insi…</option><option value="G100028#d45160e889">12. Iuil dna in ced rig Roman…</option><option value="G100028#d45160e1008">13. IS amlaid sin indisid ardsanta na…</option><option value="G100028#d45160e1056">14. DE GABALAIB SACSAN FODEASTA ANNSO.</option><option value="G100028#d45160e1095">15. DE FEARTAIB GEARMAIN ANN SO SIS.</option><option value="G100028#d45160e1148">16. Saxain imorro in n-Inis Teineth, ⁊…</option><option value="G100028#d45160e1221">17. DO DUN AMBROISS ANNSO AGUS DIA…</option><option value="G100028#d45160e1270">18. Iar na maireach ro tinolit in…</option><option value="G100028#d45160e1450">19. DO CAITHIGHECHT GOIRTHIMIR.</option><option value="G100028#d45160e1476">20. Do rala imorro, iar n-eg Gorthemir…</option><option value="G100028#d45160e1505">21. Robadar imorro, tri meic oca .i.…</option><option value="G100028#d45160e1523">22. Padraic tra in n-inbaidh sin i…</option><option value="G100028#d45160e1536">23. Ro gab tra neart Saxan for…</option><option value="G100028#d45160e1555">24. INCIPIT DO H-INGANTAIB INDSI BREATAN AND…</option><option value="G100028#d45160e1662">25. INGANTA MANANN ANN SO SIS.</option><option value="G100028#d45160e1672">26. DE CRUITHNEACHAIB INCIPIT.</option><option value="G100028#d45160e1694">27. Anais seiser dibh os Breaghmaigh. IS…</option><option value="G100028#d45160e1705">28. Do chuaid o macaib Milead Cruithnechan…</option><option value="G100028#d45160e1715">29. CRUITHNIGH cid dos farclam,i n-iath Alban…</option><option value="G100028#d45160e2178">30. DO BUNADAIB NA CRUITHNECH ANDSO BODEASTA.</option><option value="G100028#d45160e2373">31. Atberait araile comad h-e Catluan mac…</option><option value="G100028#d45160e3168">32. Britinia insola occiani cui riondam Olbiian…</option></select></li><li class="text-uppercase doc" title="Back matter"><a href="#back" class="smoothScrollApplied" id="gtmbackNavLink"><b>Appendix (APPENDIX)</b></a></li><li class="text-uppercase meta" title="Project contacts"><a href="#contacts" class="smoothScrollApplied" id="gtmcontactsNavLink">Contacts</a></li><li class="text-uppercase meta" title="Explanation of the symbols"><a href="#rubric" class="smoothScrollApplied" id="gtmrubricNavLink">Formatting</a></li></ul></div>
		</div>
		<div class="col-md-9 col-lg-9 content-wrap__wrapper">
			<div class="row">
				<div class="col-md-12">
					<div class="social-wrap__inner" data-spy="affix" data-offset-top="900" data-offset-bottom="200">
						
						<div class="shortlisted">
							<a class="favouritePage" id="gtmCourseSaveToFavourites" href="javascript:;">
								<p class="text-uppercase">Save To Favourites</p>
								<span><i class="fa fa-star-o">‍</i></span>
							</a>
						</div>
						<div class="share-links">
							<p class="text-uppercase">share</p>
							<ul>
								<li class="twitter"><a class="twitterShare" id="gtmTwitterShare" title="Twitter" href="javascript:;"><i class="fa fa-twitter">‍</i><span class="sr-only">Twitter</span></a></li>
								<li class="facebook"><a class="facebookShare" id="gtmFaceBookShare" title="Facebook" href="javascript:;"><i class="fa fa-facebook">‍</i><span class="sr-only">Facebook</span></a></li>
								<li class="linkedin"><a class="linkedInShare" id="gtmLinkedInShare" title="Linkedin" href="javascript:;"><i class="fa fa-linkedin">‍</i><span class="sr-only">Linkedin</span></a></li>
							</ul>
						</div>
					</div>
		    <div class="content-wrap__inner"><ol class="breadcrumb"><li><a href="https://www.ucc.ie/en/">Home</a></li><li><a href="https://www.ucc.ie/en/research-sites/celt//">CELT</a></li><li><a href="http://research.ucc.ie/celt/document/">Documents</a></li><li><a href="http://research.ucc.ie/celt">G100028</a></li><li id="update">2008-10-19</li></ol><!--front matter--><!--body matter (assumes div0)--><div id="body"><h4>Witness list</h4><ul><li>D: A miscellaneous volume, containing various tracts from centuries 14, 15 and 16. Formerly in possession of <span class="name" title="person:scholar">Duald Mac Firbis</span> and <span class="name" title="person:scholar">Edward Lhuyd</span>; now in Trinity College Dublin, Class H., Tab. 3, No. 17. The copy of the Leabhar Breatnach is on p. 806 b in this MS. It was probably written in the 14th or early 15th century and forms the basis of Todd's edition. Errors have been corrected in collation with MSS. B and L.</li><li>B: Contained in the Book of Ballymote in the Library of the Royal Irish Academy. It was written in the 14th century. In the order of sections this MS differs from D; it contains various interpolations.</li><li>L: Contained in the Book of Lecan, written in 1427, preserved in the Library of the Royal Irish Academy.</li><li>U: A 12th century fragment in Lebor na hUidre, preserved in the Library of the Royal Irish Academy. The fragment starts with <em>acht ceana, a rig, ol se</em>(p. 94, section XIX) and terminates at the end of section XXIV.</li><li>M: The Book of Ui Maine, written before 1423, when the scribe <span class="name" title="person:scribe">Faelán Mac an Gabhann</span> died. Being in private possession, this MS was not accessible for consultation by Todd at the time. It was said to have been translated by <span class="name" title="person:scribe">Gilla Caoimghin</span> (obiit 1072) into 'Scotic'. Another candidate for translation is a certain <span class="name" title="person:scribe">Guanach</span>.</li></ul><h2>Unknown author</h2><h3 style="font-style:italic;">Leabhar Breathnach annso sis</h3><h3>Edited by James Henthorn Todd</h3><span class="fa fa-bookmark" title="p.24" id="pb.24"> p.24</span><!--div0: thisdiv=div0, # (nth=1) head="Leabhar Breathnach annso sis."--><!--Heading quâ heading--><h1 id="d45160e410">Leabhar Breathnach annso sis.</h1><a name="Historia.d45160e414">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e414">1.</h2><p class="opener"><span class="frn" title="(Latin)">Ego Nemnius Elodugi discipulus aliqua excerpta scripere curauai</span> .i. ro deithniges go ra sgribaind araile do lamarta, ⁊ me Nenamnis disgibail Eludaig, daig ro dermaid beas ⁊ aimeagna in<span class="fa fa-bookmark" title="p.26" id="pb.26"> p.26</span>
 
ceneoil Breatainia seancasa ⁊ bunadana na cetdaine cona filit <span class="add" title="Added by JHT">i soraithme</span> a sgribandaib nach a lebraib. Messe imorro, ro comtinoili-sa na sencasa fuarasa in analtaib na Roman, as na cronicib na sruithe noeb .i. Assuidir ⁊ Cirine ⁊ Easebii, in analtaib Saxan ⁊ Gaedil, ⁊ ina fuaras o tidnocol ar n-arsa fein.</p><p><span class="frn" title="(Latin)">Britonia insola a Britinia filio Isocon dicta est</span> .i. o Britan rater inis Bretan, no atberaid araile gomad o'n ti as Brutas no ratea .i. an ced consal ro bai a Romancaib. Albion imorro ro b'e ced ainm indsi Breatan. <span class="num" title="800000">Ocht ced mile</span> cemend fot indsi Breatan. <span class="num" title="200000">Da ced mile</span> cemind ina lethet. <span class="num" title="28">Ocht prim-cathracha .xx.</span> indte, ⁊ ate andso a n-anmanda <span class="add" title="Added by JHT">do reir eolach Bretan</span>.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.28" id="pb.28"> p.28</span><p>Caer Gortigernn. Caer Grutus. Caer Mencest. Caer Luill. Caer Medguid. Caer Colun. Caer Gusdirt. Caer Abrog. Caer Caradog. Caer Brut. Caer Machod. Caer Lunaind. Caer Oen. Caer Irangin. Caer Pheus. Caer Don. Caer Loninoperuisc. Caer Grugan. Caer Sant. Caer Legun. Caer Gnidiud. Caer Breatan. Caer Leiridoin. Caer Pendsa. Caer Druithgolgod. Caer Luiticoit. Caer Urnocht. Caer Eilimon.</p><a name="Historia.d45160e443">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e443">2.</h2><p>Isit imda a cathracha genmota sin, <span class="add" title="Added by JHT">diarmedhe a ratha ⁊ a caistel cumachta</span>. <span class="num" title="4">Ceithri</span> ceinela aittreabaid inis Breatan, .i. Gaedil ⁊ Cruithnig ⁊ Breatnaig ⁊ Saxain. Indsi <span class="pn" title="Isle of Wight Vectis Vecta Gwyth">Guta</span> ria aneas, <span class="pn" title="Isle of Man">Abonia</span> aniar etarru ⁊ Eire .i. Manaind, ⁊ Indsi Orcc ria atuaid. <span class="add" title="Added by JHT">Ascnaid h-Ere seach inis Breatan siar deas co
<span class="fa fa-bookmark" title="p.30" id="pb.30"> p.30</span>
 
fota. Benaid imorro inis Bretan seach h-Erinn saer-thuaid co 
cian</span>.</p><p>Diairmithe <span class="add" title="Added by JHT">dno</span> a locha <span class="add" title="Added by JHT">agus a srotha</span>. Da prim-sruth indti .i. <span class="pn" title="Thames Tafwys: river">Tamus</span> ⁊ <span class="pn" title="Sabrina Hafren Severn: river">Sabraind</span>; is forra-saidein seolaid longa ⁊ barca insi Breatan <span class="add" title="Added by JHT">co sedaibh ⁊ go mainibh indse Breatan uile</span>.</p><p>Ro linsat Breatain in n-insi uile ar tuacute;s dia clanaib, o Muir n-Icht co Muir n-Orc <span class="add" title="Added by JHT">⁊ fo allad ⁊ airrdercos.</span></p><a name="Historia.d45160e484">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e484">3.</h2><p>Iar n-dilind tra da randad in doman a tri <span class="add" title="Added by JHT">idir tri<span class="fa fa-bookmark" title="p.32" id="pb.32"> p.32</span>
 
maccu Nae</span> .i. Eoraip ⁊ Affraic ⁊ Assia. Sem an n-Asia. Cam an Affraic. Iafeth an Oraip. Ise cet fear do sil Iafeth tainic <span class="add" title="Added by JHT">ar tus</span> in n-Eoraip .i. Alanius co n-a tri macaib .i. Isacon ⁊ <span class="add" title="Added by JHT">Gothus no</span> Armion ⁊ Negua. <span class="num" title="4">Ceithri</span> meic ag Isacon .i. Francus, Romanus, Britus, Albanus. Armon <span class="add" title="Added by JHT">umorro</span> <span class="num" title="5">.u.</span> meic lais, Gotus, Uilegotus, Cebetus, Burgandus, Longobardus. Tri meic Negua, Uandalus, Saxo, <span class="add" title="Added by JHT">Boarus. Saxo mac Negua is uada ataid Saxain</span>. Britus, imorro, is uad Breatain, mac saidein Isacoin, <span class="add" title="Added by JHT">mic Alani</span>, mic Fethuir, mic Ogamain, mic Tai, mic Buidb, mic Semoib, mic Athacht, mic Aoth, mic Abair, mic Roa, mic Asra, mic Iobaith, <span class="add" title="Added by JHT">mic Ioban</span>, mic Iafeth, mic Nae, <span class="add" title="Added by JHT">mic Laimiach</span> Is amlaid sin at fiadar a seancasaib Breatan.</p><a name="Historia.d45160e520">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e520">4.</h2><p>Innisdar imorro a n-analtaib na Romanach. Aenias mac Anacis do tiachtain iar toghail Trai co h-Eatail, ⁊ tugasdair
<span class="fa fa-bookmark" title="p.34" id="pb.34"> p.34</span>
 
Lauina ingean Ladin mic Puin mic Pic mic Saduirnd ⁊c. Iar marbadh Tuirnd ⁊ iar n-eg Ladin in rig ro gab Aenias rigi Ladiandai, ⁊ ro cumdaiged in cathraig Albalonga la h-Ascan mac Aeniasa, ⁊ tugasdar seitig, ⁊ rugasdair mac do .i. Siluius, <span class="add" title="Added by JHT">fo cetoir</span>.</p><p>Siluius iardain tugasdair seitig, ⁊ ro ba torrach, ⁊ adfet do Ascan bean a meic <span class="add" title="Added by JHT">do beith torrach, i.</span> alachta, ⁊ ro faid teachta co <span class="add" title="Added by JHT">a</span> mac co ro faidid a druid do tabairt ardmesa ar a mnai co feasad in ro ba mac, nó'n ro ba h-ingean ro teacht. Do coid in druid, ⁊ adbert <span class="add" title="Added by JHT">iar tiachtian</span> in druid re h-Ascan conad mac do bai 'na broind; ⁊ adbert comad tren, ⁊ co muirfead a athair ⁊ a mathair, ⁊ comad misgneach la cach. Marb tra a mathair dia breith. Ro h-ainmnigead soin .i. Britis, ⁊ ro h-ailed iardain.</p><a name="Historia.d45160e539">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e539">5.</h2><p>Britus <span class="add" title="Added by JHT">din</span> mac Silui mic Ascain mic Aeniasa mic Anacis, mic Caipen, mic Essarc, mic Trois, mic h-Airic, mic Idus, mic Dardain, mic Iob, mic Sardain, mic Ceil, mic Polloir, mic Zorastreis, mic Mesraim, mic Caim, mic Nae, <span class="frn" title="(Latin)">filii maledicti ridenteis patrem</span>, mic Nae.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.36" id="pb.36"> p.36</span><p>Tros <span class="add" title="Added by JHT">imorro</span> mac Airictondus da mac lais .i. Ilium ⁊ Asarcus; is leis ro cumdaiged Ilium .i. Troi; is do ro ba mac Laimidoin, athair Priaim. Asarc imorro athair Capen, Caipen athair Anacis, Anacis athair Aeniasa, Aenias athair Ascain sen, athair Britain exosi .i. Britain misgnech. Is amlaid sin tugasdair ar senoir-ne uasal .i. Guanach, geinilach Breatan a cronicib na Romanach.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.38" id="pb.38"> p.38</span><a name="Historia.d45160e555">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e555">6.</h2><p>Iar n-il bliadnaib iardain, do reir fasdine in druadh, do rala do Britus beith ag saigdeoracht a fiadnaisi in rig .i. a athair, co ranig in t-saiged uada a toll arach in rig, ⁊ gor marb in rig fo cetoir ainnsin .i. a athair fein, ⁊ co ro h-indarbad son <span class="sup" title="By James Henthorn Todd">o'n</span> h-Eatail iartoin for indsib mara Torrian, ⁊ indarbaid Greig h-e as na h-indsib a g-cinaid Tuirnn do marbad do Aenias. Tanig a Francaib iardain, <span class="sup" title="By James Henthorn Todd">ocus</span> ro cumdaiged leis <span class="pn" title="Tours">Torinis</span>, <span class="add" title="Added by JHT">⁊ nir fuilngead andsin h-e</span>, ⁊ tanig iardain a n-inis Breatan, coro gab a rigi, ⁊ co ro h-ainmniged in inis <span class="sup" title="By James Henthorn Todd">uadh</span>, ⁊ go ros lin dia claind ⁊ dia cined soin. <span class="sup" title="By James Henthorn Todd">Agus conad h-esin</span> tosach a trebe, do reir na Roman.</p><a name="Historia.d45160e577">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e577">7. DE RIGAIB ROMAN <span class="add" title="Added by JHT">ANDSO</span>.</h2><!--div1: thisdiv=div1, #7 (nth=7) head="DE RIGAIB ROMAN ANDSO."--><p>Ianus .i. Ian rig na n-<span class="pn" title="Hesperia">Eperda</span>, ise ced rig <span class="add" title="Added by JHT">ro gab</span> Romanchu, <span class="add" title="Added by JHT">agus</span> is uad ainmniger mi Enair. Sadurnd iardain. Ioib iardain. Dardan mac Ioib iardain. Piccus mac Ioib <span class="add" title="Added by JHT">iardain</span>. Funus <span class="add" title="Added by JHT">mac Piccus</span> <span class="num" title="20">xx.</span> <span class="add" title="Added by JHT">bliadhan</span>. Ladin a mac <span class="num" title="50">.l.</span> <span class="add" title="Added by JHT">bliadhan</span>. Aenias a. <span class="num" title="3">iii.</span> Ascan a. <span class="num" title="34">xxxiiii.</span> Siluius <span class="num" title="12">xii.</span> cona ro<span class="fa fa-bookmark" title="p.40" id="pb.40"> p.40</span>
 
marb a mac, n. Britus, <span class="add" title="Added by JHT">amail ro raidseamar</span>. Siluius ainim gach rig o soin <span class="add" title="Added by JHT">ille</span>, co toracht Romal mac sidein Rea Siluiae ingeine Numitair, mic Proic Siluii, mic Auentine Siluii, mic Araimulisi Siluii, mic Agraippae Siluii, mic Tiberne Siluii mic Albani Siluii, mic Ascain Siluii, mic Postaime Siluii; brathair side ⁊ Britis da mac Siluii mic Ascain mic Aeniasa iat.</p><p>Postomus a rigi Roman <span class="num" title="34">xxxix.</span> Britas a rigi  <span class="add" title="Added by JHT">indsi</span> Breatan <span class="num" title="30">xxx.</span> bliadain. Postomios a brathair a rigi Roman <span class="frn" title="(Latin)">ut diximus</span>. Heile sagart ba flaith mac n-Israthel, ⁊ is na comair rugad ind airc is in daire, ⁊ tugad fo cedoir.</p><p>O gabail Britais go gabail Cruithneach a n-Indsib Orcc <span class="num" title="900">d. cccc.</span> <span class="add" title="Added by JHT">bliadhan</span>; ⁊ ro gabsatar in trian tuaiscgeartach
<span class="fa fa-bookmark" title="p.42" id="pb.42"> p.42</span>
 
indsi Breatan ar egin o Breatnaib, ⁊ aittreabait ann cos andiu.</p><p>Gaedil iardain ro gabsat in rand cetna na Cruithneach, ⁊ do ronsat aentaig re Cruithnib a n-agaid Breatan.</p><p>Saxain ro gabsat iardain inis Breatan a n-aimsir Marciain in rig. Gortigearnn <span class="add" title="Added by JHT">dna</span> ba rig Breatan ann .i. lucht tri long tangatar as in Gearmain im da brathair .i. Ors ⁊ Aigeast go ro dicuirseat Breatnu in imlib na h-indsi.</p><a name="Historia.d45160e662">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e662">8. DE GABAIL ERENN AMAIL INDISIS NEMNUS.</h2><!--div1: thisdiv=div1, #8 (nth=8) head="DE GABAIL ERENN AMAIL INDISIS NEMNUS."--><p>Ceid fhear do gab Eirind .i. Parrtalon cum mile hominibus .i. mile itir firr ⁊ mna, ⁊ ro fosbrithear a 'n-Eiri na n-il mileadaib, coras marb a n-aen t-sheachtmain do tam, <span class="add" title="Added by JHT">a n-digail na fingaili do roindi for a pathair agus for a mathair</span>.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.44" id="pb.44"> p.44</span><p>Nemead iardain ros gab <span class="add" title="Added by JHT">sen in Eirind</span>. Mac saidein araile Agnomain; ro athtreab a sil re ré cian <span class="add" title="Added by JHT">in Eirind</span>, co n-deachadar co h-Easbain, for teithead <span class="add" title="Added by JHT">in cissa</span> na Muiride .i. na Fomorach.</p><p><span class="frn" title="(Latin)">Uiri Bullorum</span> .i. Firbolg iardain ⁊ <span class="frn" title="(Latin)">Uiri Armorum</span> .i. Fir Gaileoin, ⁊ <span class="frn" title="(Latin)">Uiri Dominiorum</span>.i. Fri Domnann, sil Nemid annsin.</p><p>Ro gab in n-Eirind iardain <span class="frn" title="(Latin)">Plebes Deorum</span> .i. Tuata de Danann
<span class="fa fa-bookmark" title="p.46" id="pb.46"> p.46</span>
 
is dib ro badar na prim eladhnaig. Edon Luchtenus <span class="frn" title="(Latin)">Artifex</span>. Credenus <span class="frn" title="(Latin)">Figalus</span>. Dianus <span class="frn" title="(Latin)">Meidicus</span>. Eadan <span class="add" title="Added by JHT">dna</span> <span class="frn" title="(Latin)">filia eius</span> .i. muimi na filid. Goibnen <span class="frn" title="(Latin)">Faber</span>. Lug mac Eithnega rabadar na h-uil-dana. Dagda <span class="add" title="Added by JHT">mor</span> (mac Ealadan mic Dealbaith) in rig. Ogma brathair in rig, as e a ranig litri na Sgot.</p><p>Is iad na fir seo ro briseat cath mor for na muireadaib .i. for na Fomorcaib, ⁊ cor thaethsadar rompa ina tor .i. dun ro
<span class="fa fa-bookmark" title="p.48" id="pb.48"> p.48</span>
 
daingean for muir. Co n-deachadar fir Erenn ina n-dagaid co muir, coro cathaigseat friu co ros forro do glaeseat in muir uile acht lucht aen luinge, gor gabadar in n-inis iardain. No comad iad clann Neimid im Feargus leidh-dearg mac Neimid do togailseat in tor, ⁊c.</p><a name="Historia.d45160e726">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e726">9.</h2><p>Tainig iardain dám <span class="num" title="8">ochtair</span>, cona och<span class="sup" title="By James Henthorn Todd">t</span> longaib, is co ro aittreabsath a n-Eirinn, ⁊ co ro gab rand mor de.</p><p>Fir Bolg imorro ro gabsat Manaind ⁊ araile innsi archeana, <span class="pn">Ara</span> ⁊ <span class="pn" title="Islay">Ili</span> ⁊ <span class="pn" title="Rathlin">Rachra</span>.</p><p>Clanda Gaileoin, imorro, mic Earcail ro gabsat Indsi Orc .i.
<span class="fa fa-bookmark" title="p.50" id="pb.50"> p.50</span>
 
Istoreth mac Istoirine mic Aigine mic Agathirir ro sgailseat aril, a h-Indsib Orcc .i. do cuaid Cruithne mac Ingu mic Luithe mic Pairte mic Istoreth mic Agnamain mic Buain mic Mair mic Faitheacht mic Iauad mic Iafeth; conad ro gab tuasceart innsi Breatan, ⁊ co roindseat a secht macu a searann a seact rannaib, ⁊ asé ainm cacha fir dib ata for a fearann.</p><p><span class="num" title="7">Seacht</span> meic Cruithnig .i. Fib, Fidach, Fotlaid, Fortrinn, Cat, Ce, Cirig. <span class="add" title="Added by JHT"><span class="frn" title="(Latin)">Ut dixit</span> Colam Cilli 
 
<blockquote class="docindoc poem"><ol style="list-style-type:none;"><li class="lg"><span class="num" title="7">Moirfeisear</span> do Cruithne claind<br/>Roindsed Albain a seacht raind<br/>Cait, Ce, Cireach cetach cland,<br/>Fib, Fidach, Fotla, Foirtreand.</li></ol></blockquote></span>

Agus co ro gab Aenbeagan mac Caitt mic Cruithni ardrighe na <span class="num" title="7">secht</span> rand. Finachta ba flaith n-Eirenn is in re sin, <span class="add" title="Added by JHT">agus</span> ro gabsat giall Cruithneach.</p><p>Do cuadar coicfhear imorro, do Cruthantuathib a h-Indsib
<span class="fa fa-bookmark" title="p.52" id="pb.52"> p.52</span>
Orcc .i. <span class="num" title="5">cuic</span> brathri athar Cruithne co Francaib go ro cumdaigsead cathair ann .i. <span class="frn" title="(Latin)">Picctatus</span> no <span class="frn" title="(Latin)">Inpictus</span>, o na rinntaib ainmnigear; ⁊ co tangadar doris docum na h-innsi .i. docum na h-Erenn, co rabadar re cian ann, go ras dicuirseat Gaedil tar muir do cum a m-brathar.</p><p>Clanna Liathain mic Earcail ro gabsat fearann Dieimtorum ⁊ 
Guer ⁊ Guigelle, go ras innarb Cohenda co <span class="add" title="Added by JHT">a</span> macaib a Breatnaib.</p><a name="Historia.d45160e796">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e796">10. DE IMTECHTAIB GAEDEAL ANNSO SIS.</h2><!--div1: thisdiv=div1, #10 (nth=10) head="DE IMTECHTAIB GAEDEAL ANNSO SIS."--><p>IS amlaid seo imorro atfiadait na h-eolaid na n-gaedeal
<span class="fa fa-bookmark" title="p.54" id="pb.54"> p.54</span>
 
imteachta a n-arsaide toiseach. Ro bai araile fear soceanolach for loingeas i n-Eigipt, iar na h-indarba a rigi Sgeithia, in n-inbaid tangadar meic Israthel tre Muir Ruaid, ⁊ ro baidead Forand cona sluag. In sluag terna as gan badad, ro h-innarbsat a h-Eigipt in loingsech <span class="add" title="Added by JHT">soicenelach</span> ud, ar ba cliamain sium do Forand do baidead ann .i. Forann Cíncris.</p><p>Roascnadar iarum in Sgeitheagdai co na clann is a n-Affraig, co h-altoraibh na Feilisdinach co cuithib Salmara, ⁊ eitir na Ruiseagdaib ⁊ sliab Iasdaire, ⁊ tar sruth m-bailb tres in Set Muiride co Colamnaib Ercail tar muncinn Gaididoin co h-Easpain; ⁊ ro aittreabaid <span class="add" title="Added by JHT">in Espain</span> iardain, co tangadar meic Milead Easpaine co h-Eirind co <span class="num" title="30">trichait</span> cuile, co <span class="num" title="30">tricha</span> lanamain cach cul, a cind <span class="num" title="1002">da bliadan ar mile</span> iar m-badad Foraind <span class="add" title="Added by JHT">im Muir Ruaid</span>.</p><p><span class="frn" title="(Latin)">Rex hautem eorum mersus est</span> .i. ro baidead in rig .i. Donn ag
<span class="fa fa-bookmark" title="p.56" id="pb.56"> p.56</span>
 
Tig Duind. Tri bandé in n-inbaid sin a flaithius Erenn, Folla, ⁊ Banba, ⁊ Eire, coro moideadar tri catha forro re macaib Mileadh. Coro gabadar meic Milead rigi iardain.</p><p><span class="frn" title="(Latin)">Contensio magna facta est</span> .i. ro fhas cosnam <span class="add" title="Added by JHT">mor</span> eter da mac Milead imon rige co ro sidistar a m-breitham iat .i. Amairgein <span class="add" title="Added by JHT">Glun Geal mac Miled, ⁊</span> ba filid eisiden dna; <span class="add" title="Added by JHT">⁊ is e in sidh do roinde</span> .i. raind Erenn a n-do, ⁊ rogab Eber <span class="add" title="Added by JHT">in leath</span> teas, ⁊ Eiremon <span class="add" title="Added by JHT">sa leath</span> tuaig; ⁊ <span class="add" title="Added by JHT">ro</span> aittreabaid a clanna an n-indsi <span class="add" title="Added by JHT">seo cus andiu.</span></p><a name="Historia.d45160e854">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e854">11.</h2><p>Breatain tra ro gabsatar in n-insi seo is in treas
<span class="fa fa-bookmark" title="p.58" id="pb.58"> p.58</span>
 
aimsear in domain. Isin ceathramad aimsear in domain imorro ro gabsat Gaedil Erinn; is in aimsir cenna ro gabsatar Cruithnig tuasceart indsi Breatan; is in t-seised aimsear imorro tangadar Dal Riada co ro gabsat raind na Cruithneach, ⁊ is an amsir sin ro gabrat Saxain a raind a Breatnaib.</p><p>Iar n-il aimsearaib tra ro gabsat Romain ard flathus in domain, ⁊ ro faedseat teachtaire co h-inis Breatan do cuingid giall ⁊ eitire, amail tugsat as gach tir <span class="add" title="Added by JHT">n-aile</span>. Do cuadar imorro na teachta <span class="add" title="Added by JHT">co</span> dimdach gan giall; ro feargaidead in rig imorro .i. Iuil Cesair re Breatnu, ⁊ tanig co <span class="num" title="60">lx.</span> cuile co h-indbear srotha Tamais. Beallinos imorro ba rig Breatan in n-inbaid sin. Do cuaid imorro Dolabeallus air consul rig Breatan a comdail Iuil <span class="add" title="Added by JHT">Ceasair</span>, ⁊ ro teasgda milid in rig; is in amsir sin ro bris donind ⁊ anfad a longa, ⁊ do rathcuir in rig gan chosgur
<span class="fa fa-bookmark" title="p.60" id="pb.60"> p.60</span>
dia tir. Tanig imorro aris a cinn <span class="num" title="3">tri</span> m-bliadan co <span class="num" title="300">tri .c.</span> long cos in indbear cedna; ro suidigisdar imorro Dolobellus beara iaraind in n-atha na h-abann ara cind in catha, co torcradar na milead Romanach tres in n-engnam neamaicside sin .i. tres na grainib catha.</p><p>Co ro tineoilid o Iuil, ⁊ co tardad cath is in fearann dianad ainm Tinuandrum, co remaid roime in cath sin ⁊ go ro gab rigi na h-indsi <span class="date" title="47 B.C.">.uii. m-bliadna. xl. re gein Crist</span>, ab initio muindi <span class="date" title="5035 A.M.">u.xxx.u.</span></p><a name="Historia.d45160e889">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e889">12.</h2><p>Iuil dna in ced rig Roman ro gab inis Breatan ro marbad
<span class="fa fa-bookmark" title="p.62" id="pb.62"> p.62</span>
 
ina h-airect h-fein, ⁊ is na h-anioir ro h-ainmnigsead Romain 
mi Iuil a cind <span class="date" title="47 A.D.">.uii. m-bliadna xl. iar n-gein Crist</span>.</p><p><span class="num" title="2">.íí.</span> Cluid in rig tanaisde ro gab inis Breatan, <span class="add" title="Added by JHT">a cind cheathrachad bliadan agus a ceathair iar n-gen Crist</span>, ⁊ do rad ar mor ar Breatnaib, ⁊ rainig Inis Orcc iar cor áir a munntire, ⁊ iar mor dith a muinntire las in toiseach dianad ainm Caisebeallunus; <span class="num" title="13">tri bliadna deg</span> ⁊ <span class="num" title="7">.uíí.</span> mís a rige, co n-erbailt im Magnantia h-i Longbardaib ag dola do Roim <span class="add" title="Added by JHT">a</span> h-inis <span class="add" title="Added by JHT">Breatan</span>.</p><p>Iar <span class="date" title="147 A.D.">.uíí. m-bliadna. xl. ar ced o gein Crist</span>, ro faiseat in rig 
⁊ in Papa .i. Ealituherius sruithe uaidib co n-ebislib co Lucius co rig Breatan, co ro baisditea in rig, co rigaib Breatan arceana.</p><p><span class="num" title="3">.ííí.</span> Suareis in treas rig tainig a m-Bretnaib; is leis do ronad
<span class="fa fa-bookmark" title="p.64" id="pb.64"> p.64</span>
 
clad Saxan a n-agaid na m-barbarda .i. Cruithneachu <span class="num" title="2130">da .m. xxx. ar .c.</span> ceimenn ina fad, ⁊ ase ainm in claid sin la Breatnachu Guaul; ⁊ ro forcongair clad aile do denam in n-agaid Gaedeal ⁊ Cruithneach .i. Clad Na Muice, ⁊ do rochairsin <span class="add" title="Added by JHT">iarsin</span> la Breatan co n-a toseachuib.</p><p><span class="num" title="4">.íííí.</span> Carausius iardain tanig co crodu do digail Seuir ar Breatnaib co torcair rig Breatan leis, ⁊ co ro gab aedgu rig uime tar diden in rig .i. in t-imper; conad ro marb Allectus coraid Romanac, ⁊ co ro gab <span class="add" title="Added by JHT">side</span> rige iartain fria re <span class="add" title="Added by JHT">chiana</span>.</p><p><span class="num" title="5">.u.</span> Condsantinus mac Constantin Moir mic Ailina ro gab inis Breatan, ⁊ adbath, ⁊ ro atnacht a Cairsegint .i. Minantia .i.
<span class="fa fa-bookmark" title="p.66" id="pb.66"> p.66</span>
ainm aile do cathraig sin; ⁊ fallsigid litri <span class="add" title="Added by JHT">i cloich</span> in adnacail a ainm, ⁊ forfagaib tri sila is in n-faithche os in cathraig sin, cona fil pocht is in cathraig sin.</p><p><span class="num" title="6">.ui.</span> Maixim and seisead imper do gab Breatain. <span class="add" title="Added by JHT">Is na aimsir sin ro</span> tindcsnadh consaileacht ag Romancaib, ⁊ nir tograd Cesari for rig eile o sin amach. Is a na aimsir Maximin ro bai an t-apstal uas airmindeach .i. Naem Martain; <span class="add" title="Added by JHT">do Gaillia la Uleicsis doboden</span>.</p><p><span class="num" title="7">.uii.</span> Maximain ro gab rigi Breatan, ⁊ rug <span class="add" title="Added by JHT">sloga</span> Breatain a Romanacaib co torcair lais Gradian in t-imper, ⁊ ro gab fein rigi na h-Eorpa; ⁊ <span class="add" title="Added by JHT">ni</span> ro leig uad na sluaig rug leis docum a m-ban ⁊ a mac nach a fearann, acht do rad fearanna imda doib <span class="add" title="Added by JHT">o tha in loch fil immullach Sleibe Ioibh</span> co Canacuic budeas ⁊ siar co duma Oichiden ait a fuil in chros argna, ⁊ is iad sin
<span class="fa fa-bookmark" title="p.68" id="pb.68"> p.68</span>
<span class="add" title="Added by JHT">Breatain Letha</span> ⁊ tarastair teas dogres, ⁊ is aire sin ro gabasdair eachtar-cineada tire Breatan, ⁊ ro marbtha Breatain a n-imlib a fearaind.</p><p>Gradian imorro, cona brathair .i. Ualentinien a comrigi <span class="num" title="6">.ui.</span> bliadna; is n-amsir ro bai in t-espoc uasal i Medolen forceallaid na cathlagda .i. Ambros.</p><p>Ualanentinen ⁊ Teothas a comflathus <span class="num" title="8">ocht</span> m-bliadna, is na h-aimsir ro tineolaid in seanad i Constantin .i. <span class="num" title="350">l. ar tri ccc.</span> do srutib do dicur iris Maiccidoin .i. diultad in Spirid Naem; ⁊ is 'na aimsir ro bai Cirine uasal sagart i m-Beithil <span class="add" title="Added by JHT">Iuda</span> in t-eidirceartaigh cathlagda.</p><p>Gradian ceana mar dubramar ⁊ Ualenten h-i rigi co ro rigad Maximen o na mileadaib a n-inis Breatan, ⁊ co n-deachaid tar muir a Francaib, ⁊ co ro foruaslaigid in rig Graidian tre brath
<span class="fa fa-bookmark" title="p.70" id="pb.70"> p.70</span>
magisdreach na milid .i. Parassis Mearobladis; co ro teith in rig co Lugdon, co ro gabad ann, ⁊ co ro marbad.</p><p>Maximen ⁊ a mac Uictor a comrigi. Martain a Torinis in n-inbaid sin. Maximen imorro ro fadbaigid leis na consalu o etgu rigda .i. la Ualentinen ⁊ la Teothas is in treas licc on cathair Eigilia, ⁊ ro tamnaiged o cinn is in lug sin. Do rochair imorro a mac .i. Uictor h-i Francaib las in comit dianad ainm Arguba. O tus domain <span class="num" title="5690">u. m. dc. xc.</span>, <span class="add" title="Added by JHT">co sin, do reir cach croinice sin.</span></p><a name="Historia.d45160e1008">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1008">13.</h2><p>IS amlaid sin indisid ardsanta na Breatan .i na. <span class="num" title="7">uíí.</span> n-airdrigha do Romancaib for Breatan. Atbearaid imorro Romanaid is nonbhur uaidibh for Breatnaib .i. in t-ochtmad in Seuer tanaisi, atbath ag dul do Roim a h-inis Breatan. Constantin <span class="num" title="16">.xui.</span> bliadna i rigi innsi Breatan co n-erbailt. <span class="num" title="409">Nai m-bliadna tra ar cccc.</span> do Breatnaib fon cis Romanach. Ro h-innarbsat<span class="fa fa-bookmark" title="p.72" id="pb.72"> p.72</span>
tra Breatnaig iardain neart Romanach ⁊ ni tardsad cís na cain doib, ⁊ ro marbsat na h-uile taiseachu Romancu ro badar a n-inis Breatan.</p><p>Atracht imorro fo cedoir neart Cruithneach ⁊ Gaedeal dar broind Breatan ⁊ ros innarbsat cos in n-abaind dianad <span class="add" title="Added by JHT">ainm</span> Tin. Do cuadar iardain teachta Breatan i Romancaib co n-duba ⁊ co torsi moir, co fotaib for a ceandaib ⁊ co seataibh imdaib <span class="add" title="Added by JHT">leo</span>, na ro digladis forro <span class="add" title="Added by JHT">na toisigh Romanchu ro</span> marbad doib. Tugsatar leo iardain toiseachdu ⁊ consaluu Romancu ⁊ tairngairsit co na luga do gebdais in mam Romanach ciama trom.</p><p>Do rochadar iardain na mileada Romancu ⁊ ro h-ordaigtea toisig ⁊ rigu for inis Breatan, ⁊ do codar na sloig iardain dia tigib. Ro gab fearg ⁊ torsiu Breatnu ar truma in ciacute;sa ⁊ in mama Romanaig leo, co ro marbsat na toiseachu ro badar acu a n-inis Breatan don dara cur. Cu n-erucht acu neart Cruithneach ⁊ Gaedel tar Breatnu doridais cor bo truma ina in cain Roman, ardaig a n-dicur <span class="add" title="Added by JHT">uile</span> as a fearann ro b'ail do Cruitheantuath ⁊ do Gaeidilaib.</p><p>Do cuadar iardain Breatnaig co truag ⁊ co dearnamach <span class="add" title="Added by JHT">in aireact na Romanach</span>, as amlaid at fiatar a n-dul <span class="add" title="Added by JHT">⁊ a</span> n-dromanna rompu ar imnáire, ⁊ tainig sochraide mor leo .i. sluag diairmithe do Romancaib, <span class="add" title="Added by JHT">⁊</span> ro gabtha tra rigi ⁊ toiseach foro<span class="fa fa-bookmark" title="p.74" id="pb.74"> p.74</span>
iardain. Ba trom tra le Breatnu iardain in cis Romanach, cor marbsat a riga ⁊ a taisigu in treas feacht.</p><p>Tangadar iardain flaiti Roman tar muir cor remaid cath dimor rompo for Breatnu, gor digailsit anair <span class="add" title="Added by JHT">a n-daine</span> forro, ⁊ cor lomairgsit inis Breatan im a h-or ⁊ im a h-airgead, co rugsat leo a srol ⁊ a sirig ⁊ a sida ⁊ a leasdair oir ⁊ airgid, co n-deachadar co m-buaid ⁊ coscair dia tigh.</p><a name="Historia.d45160e1056">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1056">14. DE GABALAIB SACSAN <span class="add" title="Added by JHT">FODEASTA</span> ANNSO.</h2><!--div1: thisdiv=div1, #14 (nth=14) head="DE GABALAIB SACSAN FODEASTA ANNSO."--><p>Do rala tra iarsin cath ramraite ⁊ iar marbad na toiseachdu Romanducu ba tri la Breatnu iar tocaithim doib fon cis Romanach <span class="num" title="449"><span class="frn" title="(Latin)">cccc.<span class="add" title="Added in superscript">tos</span> quadragintinouem annos</span></span>. Gortigernd mac Gudail do gabail airdrigi Breatan ⁊ co tortromta h-e o uaman Cruthneachu ⁊ Gaedel ⁊ o nirt Amros rig Franc ⁊ Breatan Leatha.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.76" id="pb.76"> p.76</span><p>Tangudar tri <span class="term" title="() ">cuile</span> as in Gearmain .i. tri barca for indarba i rabadar na do bratair .i. Ors ⁊ Engist o fuilit Saxain; ise seo imorra a n-geinealach .i. Ors ⁊ Engist da mac Guectilis, mic Guigte, mic Guechtai, mic Guta, mic Boden, mic Frealaib, mic Fredoilb, mic Finde, mic Freann, mic Folcbhall, mic Gaeta, mic Uanle, mic Saxi, mic Neag.</p><p>Britas mac Olonn o tait Breatain in Leatha, mic Eolonn,<span class="fa fa-bookmark" title="p.78" id="pb.78"> p.78</span>
mic Feithiuir, mic Ogamain, mic Tai, no Teo, mic Boib, mic Seboib, mic Atheacht, mic Aoth, mic Abair, mic Raa, mic Eassa, mic Ioban, mic Ionan, mic Iafeth, mic Nae.</p><p>Goirtigernn tra ro gabasdair h-i sid <span class="add" title="Added by JHT">a Roman</span> neart Cruithneach, ⁊ do rad doib in n-inis dianad ainim Teineth, Roinn imorro ainm Breatnach. Gradian ⁊ Aequit i rige Roman a n-inbaid sin. O gein Crist imorro .i. <span class="date" title="347">ccc.xluii.</span> <span class="frn" title="(Latin)">annos</span>, ⁊ in aimsir in rig sin .i. Gortigernd, tainig Gearman Naem do proicept a n-inis Breatan, <span class="add" title="Added by JHT">agus do rigni Dia fearta agus mirbaile imdha ar in clerech sin in inis Bretan</span>, ⁊ ro ic sochaide ⁊ dos fug fo baithis ⁊ creidim.</p><a name="Historia.d45160e1095">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1095">15. DE FEARTAIB GEARMAIN ANN SO SIS.</h2><!--div1: thisdiv=div1, #15 (nth=15) head="DE FEARTAIB GEARMAIN ANN SO SIS."--><p>Iar tiachtain do Gearman in n-inis Breatan do chuaid do dunad in corad dianad ainm Benli do proceapt do. Tarasdair<span class="fa fa-bookmark" title="p.80" id="pb.80"> p.80</span>
Gearman co na sruithib in n-dorus in dunaidh; do coid in doirsigi cos in rig im caingen in cleirig, ro raid in rig co na luigi dia m-beth na cleirig co cend m-bliadna in n-doras in dunaig ni torsid asdeach. Tainig in doirseoir cos in freagra sin do cum Gearmain. Tainig Gearman o'n doras amach trath feascair, ⁊ ni fidir conair no raga. Tanig aen do moghadhaib in rig as in caithrig amach, ⁊ ro thairbir a fiadnaisi Gearmain, ⁊ ros fug leis do cum a boithe co cain agus co failid, ⁊ ni roibe aigi do crod acht aen bo co na laegh, ⁊ ro marb in laegh, ⁊ bearbh, ⁊ do rad do na cleircib. Agus ro raid Gearman na ro brisdis a cnáma; agus ar na maireach tra ro mair in laegh a fiadnaisi a mathar.</p><p>Do coid German do dorus na caithrac iar na mhaireach do h-earnaidi agallaim in rig. Is ann sin tanig fear i n-a rith, ⁊ sé lan do allas o cind co bond, ⁊ ro tairind do Gearman; atbeart<span class="fa fa-bookmark" title="p.82" id="pb.82"> p.82</span>
Gearman “in creidi in Naem Trinnoid?”. “Creidim” orse; ron baisd Gearman ⁊ do rat poic do, ⁊ ro raid ris, “eirig, anosa atbela, atait aingil De ag t'urnaide”; ⁊ do <span class="add" title="Added by JHT">choidh</span> faelig is in n-dun, ⁊ ro marbad las in rig; daig ba bés leis in rig marbad cach duine dia muinntir no toithchead re torgabail greine de deanam obre in dúine.</p><p>Ro chaith Gearman in la co h-aidhchi a n-dorus in dúnaidh, co toracht an mog cedna. At beart Gearman ris, “fomna, fomna na roib neach do'd muindtir is in dun so anocht.” Tugasdair fo ceadoir in nonbur mac do <span class="add" title="Added by JHT">bai occa</span> sa dun tall, ⁊ rug in cleireach leis dia tig <span class="add" title="Added by JHT">dorisi</span>, ⁊ do ronsat uile frithaire. Co tanig teine Dé do nim fo cedoir is in n-dun cor loisc <span class="add" title="Added by JHT">lucht na cathrach</span> eter mnaibh ⁊ firu, mili duini ar feirg De ⁊ Germain; ⁊ is sas cos aniu.</p><p>Iar na maireach imorro, ro baisdid in mog ut co n-a macaib ⁊ co lucht in tire arceana, ro beandacht Gearman <span class="add" title="Added by JHT">e</span> co n-a claind. Caiteal a ainm, ⁊ bad rig <span class="add" title="Added by JHT">e</span>, ⁊ bad<span class="add" title="Added by JHT">ar</span> riga a meic tre
<span class="fa fa-bookmark" title="p.84" id="pb.84"> p.84</span>
brethir Gearmain, ⁊ a sil o sin ale, is in fhearann dianad ainm Pogus; ut dicitur is na salmain, <span class="frn" title="(Latin)"><span class="add" title="Added by JHT">Suscitans a terrâ inopem, et de stercore erigens pauperem.</span></span></p><a name="Historia.d45160e1148">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1148">16.</h2><p>Saxain imorro in n-Inis Teineth, ⁊ Gortigernn <span class="add" title="Added by JHT">occa</span> m-biathad ⁊ ga n-eitiudh Saxain co caithaigset dar a cenn re Cruithentuath. Oro imdaigidar <span class="add" title="Added by JHT">tra</span> Saxain, foreimidseat Bretain a m-biathad nach a n-eidid, acht ro fogairseat Breatnaig <span class="add" title="Added by JHT">doibh</span> dulas uile.</p><p>Ro freagair <span class="add" title="Added by JHT">doibh immorro</span> Engist, fear saige fortge, tuaiceall, foill, ar at connairc se Breatnu co fann gan milida gan arma, is seadh ro raid fris in rig Gortigernn do t-sunrad: Denam deg comarli, tiagar uaind is in n-Gearmain ar ceand milead co rabam sochaidaidhe a n-agaid ar namad. Atbert Gortigearnn a n-dola na teachta ar cenn milead; <span class="add" title="Added by JHT">⁊ do coas</span>; ⁊ do rochradar ocht longa deg <span class="add" title="Added by JHT">co</span> milidaib togaide as a Gearmain. Is in loingeas sin tainig a inghean co h-Engist, is iside ba caime do mnaib Lochlainde uile.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.86" id="pb.86"> p.86</span><p>Iarsin imorra do rigne Engist flead <span class="add" title="Added by JHT">mor</span> do Gortigernn ⁊ dia sluag is in tig <span class="add" title="Added by JHT">rig</span> dianad ainm <span class="frn" title="()"><span class="name" title="house">Centic Elinit</span></span>; ⁊ ni roibe in Saxsain-berla ag neoch do Breatnaib acht ag aen fear. Ro gab imorro ingean Engist for dail na fleidhi .i. fina ⁊ siccera a leastraib oir ⁊ airgid, comtar mesgda meadarchain na sluaig; do cuaid tra demon i n-Gortigernn im ghrad ingeine Engist, ⁊ rola in berlaidh dia saigid dia cuinge d'on rig do h-Engist, ⁊ ro raid cidbe cungeas 'na tochra do bearthar do. Ró raid Engist tri comarle Saxan tuctar duind in fearand dianad ainm Congarlona 'sin berla Saxan, Ceint imorro is in berla Bretnuch. Do rad doib<span class="fa fa-bookmark" title="p.88" id="pb.88"> p.88</span>
Gortigernn go faelte flaith Gurangona ⁊ ro fae las in n-ingein ⁊ ros car go mor.</p><p>Agus raid Engist re Gortigernd bid misi t'athair ⁊ do comarleid ⁊ dia n-dearnda mo comarle ni caemsat na cineadaig eile ní duit; ⁊ ragar uam-seai Lochlaind ar ceand mo meic ⁊ meic seathur a mathur ⁊ cathaigsid a n-aigidna namad dorochradar co Mur Gual. Atbert Gortigernd a tocuired, ⁊ do cos ar a ceand, ⁊ do rochtadar Ochta mac Engist ⁊ Ebisa co .xl. long; ⁊ ro airgsead Indsi Orcc ic tiachtain a tuaid; ⁊ ro gabsat fearanna imda cos in muir Friseagda, .i. in muir fil a leith fri Gaedealu fo tuaid. No teigdis teachta ó Engist ar ceand long fos, ⁊ no tigdis sluaig nuadh cacha bliadna cucu, co ro forbarsead, ⁊ go ro linsat o Inis Tened co Cantarborg.</p><p>Ba beag la diabul de ulc do roinde Gortigernd co tard fair a ingen fein do tabairt, co rug mac do. <span class="corr" title="Corrected from ‘Od’ by JHT">Do</span> cualaid Gearman Naem <span class="add" title="Added by JHT">sin</span> tainig ⁊ cleirech dia muintir .i. Breathnach, do chairiugudh<span class="fa fa-bookmark" title="p.90" id="pb.90"> p.90</span>
⁊ do cosg Gortigernd; ⁊ ro tinóilid laich ⁊ cleirig Breatan uile imon caingen sin, ⁊ im caingin na Saxan; ⁊ atbert imorro Gortigernd re h-ingein, “Acht co ti cach a n-aen baile tabairsea do mac a n-ucht Gearman, ⁊ abair corob é a athair”, ⁊ do raid in n-ingean. Ro gab Gearman ⁊ atbert ris in mac, “Bid misi t'athair” ol sé, ⁊ ro cuindig Gearman altain, ⁊ demeas, ⁊ cir, <span class="add" title="Added by JHT">⁊ a</span> tabairt a laim na naiden; ⁊ tugadh, ⁊ adbeart Gearman: “A mic tabair sin a laim t'athar collaide;” ⁊ adracht in naidhe ⁊ do rad in cír ⁊ in dimeas ⁊ in n-ailtini a laim Gortigernd, ⁊ adbert, “A mo poba”, ol sé, “déna mo bearradh, ár is tu m'atair collaide, Gearman imorro m'athair creidmi.” Ro h-imdeargad im Gortigernd, ⁊ ro gab fearg co h-adbal, ⁊ ro teith ass a n-aireacht; ⁊ ro mallacht in popul Brethnach uile, ⁊ ro n-eascain Gearman <span class="add" title="Added by JHT"><span class="frn" title="(Latin)">de duobus</span></span>.</p><a name="Historia.d45160e1221">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1221">17. DO DUN AMBROISS ANNSO AGUS DIA TAGRA FRIS NA DRAITHAIB.</h2><!--div1: thisdiv=div1, #17 (nth=17) head="DO DUN AMBROISS ANNSO AGUS DIA TAGRA FRIS NA DRAITHAIB."--><p>Ro tocuirisdair iardain Gortigernd cuice da druidh deg, co feasad uathib a ní bo coir do deanam. Do raidsid ris na druidi, “Sír imli innsi Breatan, ⁊ fo geba dun daingean do'd didean ar in cinél n-eachtrann dia tartaisi do thír ⁊ do righe, daig nod múirfid do namaid, ⁊ gébaid do tír ⁊ do talam tar t'éis.” Ro tochleasdair Gortigernd co n-a sluag ⁊ co n-a druidib deisceart<span class="fa fa-bookmark" title="p.92" id="pb.92"> p.92</span>
innsí Breatan uile, co rangadar Guined, ⁊ ro sirsead sliab Herer uile, ⁊ conad andsin fuaradar in dind os in muir, ⁊ fearand daingean, cor cumdaigeg h-e; atbertadar a druidi ris, “Déana-su sunda du dun”, ol siad, “ar ni caemnagair ní do co brath.” Tuctha sair iardain ⁊ no tinolit adhbair in duin eitir cloich ⁊ crand, ⁊ rugad as uile in comadbar a n-aen aidce, ⁊ ro tinolit fo trí indsin in comadbur sin ⁊ rugad as fo tri. Ocus ro fiarfaig <span class="add" title="Added by JHT">tra</span> dia druidhthib cid dia da in t-olc<span class="add" title="Added by JHT">-sa</span> ar sé; ro raidseat a druidhe, “cuingid mac na feas a athair ⁊ marbtar leat ⁊ easrainter a fhuil tar in dun; <span class="add" title="Added by JHT">⁊</span> as amlaid <span class="reg" title="Regularised from ‘conn icfidear’ (%) by BF">con n-icfidear</span> a cumdach.”</p><p>Ro laithe teachta uad fo inis Breatan d'iarraidh mic gan athair, ⁊ ro sírseat co mag Eilleite a tir Gleuisic, is and sin fuaradar na macu ag imain, co tarla deabaid etir da macam dib, con n-ebairt in mac fria araile, a duine gan athair, ní fhil maith agud edir. Ro h-iarfaigseat na teachta cid dia bo mac in gilla ris a n-abre siud? Atbert lucht na faithe, “ní eatamar,” ol siad <span class="add" title="Added by JHT">“ta<span class="fa fa-bookmark" title="p.94" id="pb.94"> p.94</span>

a mhathair sunn,” or siad</span>. Ro iarfaidseat dia mathair cid diar bo mac an gilla. Ro freagair in mathair “ni eadar-sa,” ol si, “athair oga, ⁊ ni eadar cindas do rala im broind eitir.” Tugasdair tra na teachta leo in mac sin co Gortigernn, ⁊ ro h-indisdair amail fuaradar e.</p><a name="Historia.d45160e1270">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1270">18.</h2><p>Iar na maireach ro tinolit <span class="add" title="Added by JHT">in</span> sluaig coro marbtha in mac, ⁊ tugad co sin rig in mac, ⁊ adbert fris in rig, “cid ar nam tugad-sa cucaib”, ar sé? Ro raid in rig “do'd marbud-sa,” ar sé, “⁊ do'd coscrad, ⁊ do cosergud in duin sea do'd fhuil.” Adbert in mac “cia ro h-incoisc duid-siu sin?” “Mo draidhe,” ar in ri. “Gairter alle,” ol in mac, ⁊ tangadar na druidhi. Atbert in mac riu, “Cia ro raid ribsi na cumdaiger in dun so no co coiseacarta <span class="add" title="Added by JHT">do m'fhuil-sea</span> ar tus?” ⁊ ni ro freagradar. “Do eadar-sa,” ol se, “in ti do'm radsa cucaib dar bar n-aiceodh is e do rad foraib-si in bréag do cantain.” “Acht ceana, a rig,” ol sé, “foillsigfead-sa fírinde duid-siu, ⁊ fiarfaigim du'd draithib ar tús, cid ata a folach fo'n n-úrlár so in ar fiadhnaisi.” Ro raidsead na druidi “noch n-eadamar” ar siad. “Ro eadar-sa” ol sé: “atá loch uisce ann; féachar ⁊ claeter.” Ro claeded ⁊ frith <span class="add" title="Added by JHT">in loch and</span>. “A fhate ind rig,” ar in mac, “abraídh cid ata im medon in locha?” “Ni fheademar,” ol siad. “Ro featar-sa,” ol sé, “atáit dá clar cisdi mora ann in n-agaid a n-agaid, ⁊ tucthar as <span class="add" title="Added by JHT">iat;</span>” <span class="add" title="Added by JHT">⁊ feagtar ⁊ tucadh as;</span> ⁊ “a druidhe,” ar in mac, “abraídh cid ata etir na clar leastraibh ud?” “ni eademar,” ar siad. “Ro feadar-sa,”<span class="fa fa-bookmark" title="p.96" id="pb.96"> p.96</span>
ar sé, “áta seol brat <span class="add" title="Added by JHT">and</span>;” <span class="add" title="Added by JHT">⁊ tuctar as, ⁊ frith in seol</span> timmarcté etir na da clar cisdi. “Abraíd, a eolcha”, ar in mac, “cid ata a meadon in n-éadaig ud?” ⁊ ni ro freagradar, <span class="add" title="Added by JHT">ar ni ro thucsatar</span>. “Atait dha cruim ann,” ol sé, “.i. cruim dearg ⁊ cruim geal; scailtear in t-eadach.” Ro scailead in seol brat, <span class="add" title="Added by JHT">⁊</span> ro badar na da cruim na codlad ann. <span class="add" title="Added by JHT">Ro raidh in mac</span> “feachaidh-se a n-dingnaid anosa na biasda.” Adrucht cach dib co araile co raibe cechtar de ic srainead a ceile, ⁊ <span class="add" title="Added by JHT">co robatar</span> ic imleadrad, ⁊ ic imithe, ⁊ no h-innarbthad in cruim dib araile co meadon in t-siuil, ⁊ in feacht aile cho imell. Do ronsat fa trí fon n-indus-<span class="reg" title="Regularised from ‘’ (%) Anon">s</span>in. In cruim ruaid tra ba fand ar tus, ⁊ ro h-innarbtad co h-imeal in n-eadaid; in cruim taitneamach imorro ba fann fo deoig, ⁊ ro teich is in loch, ⁊ ro sineasdair in seol fo cedoir. Ro h-iarfaid in mac do na draidhib; “innisidh” ar se, “cid faillsigis in t-ingnad sa?” “Ni eadamar,” ar siad. “Do géan-sa” <span class="add" title="Added by JHT">ar in mac</span> “a fhaillsiugad do'n rig. Is é an loch flaithius in domain uile, ⁊ isé in seol do flaithius-<span class="reg" title="Regularised from ‘’ (%) Anon">s</span>iu a rig. Isiat na da cruim imorro <span class="add" title="Added by JHT">na da neart</span> .i. do neart so co m-Breathnaib, ⁊ neart Saxan In cruim ruad, is i do h-indarbad ar tús do'n flaithius do neart-so; neart Saxan imorro in cruim <span class="add" title="Added by JHT">gel</span> ro gab in seol uile acht beag, .i. ro gab inis Breatan acht beag, co ro h-indarbsatar neart Breatan fo deoig. Tusa imorro, a rig Breatan, eirig as in dun so, ar ní caemais a cumdach, ⁊ sír inis Breatan, ⁊ fo geba do dún féin.” Ro raid in rig, “caide do comainm-siu a mic,” ol se; ro freagair in gilla, “Ambros,”<span class="fa fa-bookmark" title="p.98" id="pb.98"> p.98</span>
ol she, “m'ainm-se” (is é sin in Embros Gleutic rig Breatan,) “Can do cenel?” ar in rig. “Consul Romanach,” ol se, “m'athair-se, ⁊ bid e seo mo dun.” Ro leig tra Gortigernd in dun do Ambros, ⁊ rige iartair Breatan uile, ⁊ tainic co n-a draidhib co tuaisceart insi Breatan, .i. gus an fearann dianad ainm Gunnis, ⁊ ro cumdaig dun ann, .i. Caer Gortigernd a h-ainm.</p><a name="Historia.d45160e1450">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1450">19. DO CAITHIGHECHT GOIRTHIMIR.</h2><!--div1: thisdiv=div1, #19 (nth=19) head="DO CAITHIGHECHT GOIRTHIMIR."--><p>Iartain tra atracht Gorthemir coscrach, mac Gortigearnd, co na brathair, .i. Caitcearnd, in n-agaid Engist ⁊ Orsa, <span class="add" title="Added by JHT">⁊</span> ro cathaigseat Breatnaig maraen riu co h-amnas, co ro<span class="fa fa-bookmark" title="p.100" id="pb.100"> p.100</span>
h-indarbsatar Saxana co h-Inis Teineth, ⁊ ro gabsat Breatain fo tri forro in n-inis, co toracht cobair cucu as in Gearmain, ⁊ ro caithaigseat fri Breatnu cach tan ba leo coscar, tan aile ba forro.</p><p>Ocus do ro rad Goirthemir <span class="num" title="4">ceithri</span> catha dóib, .i. cath for bru Deirgbeint ⁊ cath for bru Rethenergabail ⁊ is ann do rochair Osra ⁊ Catigernn mac Gortigernn, ⁊ cath for bru Mara Icht, ⁊ taifnigther Saxain co a longaib <span class="frn" title="(Latin)">muliebriter</span>, <span class="add" title="Added by JHT">⁊ cath for bruaigh Episfort</span>. Marb imorro Gortimpir <span class="add" title="Added by JHT">iar n-aimsir m-bic</span> ocus a dobairt fria Breathnaib gar ré n-ég a adnacail for bru mara, ⁊ ni ticfaitis guill etir in indsi iardain. Ni dearndsat Breatain in ní sin. Adracht neart Saxan iar sin, ar ba cara doib Gortigernd ar daig a mna.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.102" id="pb.102"> p.102</span><a name="Historia.d45160e1476">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1476">20.</h2><p>Do rala imorro, iar n-eg Gorthemir ⁊ iar sídh Engist ⁊ Gortigernn, do ronsat Saxain meabail sor Breathnaib, .i. Breatain ⁊ Saxain do tinol in n-aen baile <span class="add" title="Added by JHT">amail bid do sid .i. Engist ⁊ Gorthigern</span> fo comlin gen armaib ac cachtar n-ai <span class="add" title="Added by JHT">dib</span>, act tugsat Saxain sceana eturra ⁊ am maelana, ⁊ ro marbsat na Breatnaig badar annsin uili ocht Gortigearnn na aenar, ⁊ ro ceangladar Gortigearnn, ⁊ do rad trian a fearaind tar ceand a anma, .i. Allsaxan ⁊ Sutsaxain ⁊ Mitilsaxan.</p><p>No forcanad imorro Gearman in dí Gortigearnd co ro léiged a mnai <span class="add" title="Added by JHT">.i. a ingen</span>. Ro teith ⁊ ro folaig ré n-Gearman is in fearann dianad ainm Goirtigearnmain, ⁊ do chuaid Gearman co clercib Breatan, ⁊ ro bai <span class="num" title="40">cetracha</span> la ⁊ aidche ann; ⁊ do chuaid arisi Gortigearnd for teiched na clereach co a dun, ⁊ do cuadar na diaig, ⁊ ro badar <span class="num" title="3">tri</span> la ⁊ <span class="num" title="3">tri</span> h-aidchi annsin in n-aine; ⁊ ro loisc teine De do nim <span class="add" title="Added by JHT">in di</span> Goirtigearnn and sin co n-a h-uile muinnteri.<span class="fa fa-bookmark" title="p.104" id="pb.104"> p.104</span>
Adberat araile is do dérchaíniudh adbath for faenduil a l-log i l-log. Adbert araile is talam do sluig in agaid ro loiscedh a dhun.</p><a name="Historia.d45160e1505">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1505">21.</h2><p>Robadar imorro, tri meic oca .i. Gortimper, is esidhe ro cathaid fri Saxann; Caitigearnn; Pascannt, is do side do rat<span class="corr" title="Corrected from ‘comma removed’ by JHT">[]</span> Ambros ri Breatan, Bocuelt ⁊ Gortigearnmain iar n-eg a athar; Faustus Noem, mac a ingene, ⁊ Gearman ro m-baisd ⁊ ro n-ail ⁊ ro forcan; ⁊ teachtaid in cathraig for <span class="add" title="Added by JHT">bru</span> srotha Raen. Nemnus adbert so.</p><p>Fearmael fil anosa for fearann Goirtigerndmain, mac Tedubre,<span class="fa fa-bookmark" title="p.106" id="pb.106"> p.106</span>
mic Paistceann, mic Gooidicann, mic Morut, mic Alltad, mic Eldoc, mic Pauil, mic Mepric, mic Briacat, mic Pascent, mic Gortigearnd, mic Guatail, mic Guatulin, mic Gloa. Bonus ⁊ Paulus ⁊ Muron tri meic <span class="add" title="Added by JHT">oile</span> Gloa, is eside do roine in catraig <span class="pn" title="Caerloyw Gloucester Glevum">Cairglou .i. Glusester</span> for bru Sabrainde. Do cuaid Gearman dia tir.</p><a name="Historia.d45160e1523">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1523">22.</h2><p>Padraic tra in n-inbaidh sin i n-daire i n-Eirind ic Miliuc, ⁊ <span class="add" title="Added by JHT">is is in aimsir sin</span> ro faideadh Pledius cum n-Eireann do proicept doib. Do cuaid Padraic d'foglaim bo deas, co ro léig in canoin la Gearman. Ro h-indarbad Pledius a h-Eirinn, ⁊ tanig co ra fogain do Dia i Fordun is in Mairne. Tanig Padraic do cum n-Eirind iar foglaim, ⁊ ro baist firu Ereann. O Adam co baithis fear n-Eireann, <span class="num" title="5330">u.m.ccc.xxx.</span> Fearta Padraic do indisin daib-si a firu Ereann, is usce do loch annsin, <span class="add" title="Added by JHT">⁊ is<span class="fa fa-bookmark" title="p.108" id="pb.108"> p.108</span>
liaither gainem mara and sin, ⁊ lecfead daib sechaind co se can cumair ⁊ can faisneis indisin co leicc.</span></p><a name="Historia.d45160e1536">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1536">23.</h2><p>Ro gab tra neart Saxan for Breatanib iar n-eg Gortigearnd.  Ro gab Ochta mac Engist, rigi forro. Ar a uidi no cathaigid Artur ⁊ Breatain riu co calma, ⁊ do rad <span class="num" title="12">da cath deag</span> doib, .i. in ced cath in n-indbear Glein; in tanaiste ⁊ in treas ⁊<span class="fa fa-bookmark" title="p.110" id="pb.110"> p.110</span>
in ceathramad ⁊ in cuicead cath for bru Dubglaisi; in seiseadh cath fhor bru Bassa; ocus in seachtmadh cath a Caill Caillidoin .i. cait Coit Cleiduman; in t-ochtmhadh cath im lesc Guinidoin; is and sin ro imarcor Artur delb Muire for a gualaind, ⁊ ro teilgistar na Pagáin. In nomad<span class="add" title="Added by JHT">cath</span> i cathraig ind Legoin; in dechmead<span class="fa fa-bookmark" title="p.112" id="pb.112"> p.112</span>
in Robruid; a do deag is ann ro marbhadh <span class="add" title="Added by JHT">la láimh Artúir <span class="num" title="840">xl. ar ocht chetaib</span> i n-aen lo, ⁊ ba leis coscur intib seo uile</span>. No chuindgidís imorro Saxain na fortacht doib a Germania ⁊ rigi foro, co h-Ida is eiside ced rig ro gab uadaib i-fos indbir Oníc .i. fri Umbria, atuaid. Ida filius Eabba. Enfledh filia Eduinni toiseach riam ro baistedh do Saxanaib in n-inis Breatan.</p><a name="Historia.d45160e1555">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1555">24. <span class="frn" title="(Latin)">INCIPIT</span> DO H-INGANTAIB INDSI BREATAN AND SO SIS.</h2><!--div1: thisdiv=div1, #24 (nth=24) head="INCIPIT DO H-INGANTAIB INDSI BREATAN AND SO SIS."--><p>In ced ingnad indsi Breatan Loch Lomnan; <span class="num" title="60">lx.</span> inis ann; <span class="num" title="60">lx.</span> carrag ⁊ <span class="num" title="60">lx.</span> sruth ind, ⁊ aen sruth as, .i. Leamain.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.114" id="pb.114"> p.114</span><p>In t-ingnad tanaiste, indbear srotha Tranon ar linadh ó bonn fria aen tuind, ⁊ traig amuil <span class="add" title="Added by JHT">cach</span> muir eile.</p><p>In treas ingnad, na h-uisce teindte.</p><p>In ceathramad ingnad, tobar salaind indte.</p><p>In cuicead <span class="add" title="Added by JHT">ingnad</span>, da builg uaineinte inber Sabrainde; do<span class="fa fa-bookmark" title="p.116" id="pb.116"> p.116</span>
gnid troid, ⁊ brisead cach a ceile díb, ⁊ tiagait for culu do ridise, ocus condrecaid doridise, is amlaid <span class="add" title="Added by JHT">sin</span> bid do gréas.</p><p>In .ui.edh <span class="add" title="Added by JHT">ingnad</span>, Loch Heilic cen uisce ind ná ass, ⁊ ceanel sain éisc ann cacha h-airde, ⁊ ni soich do duine acht co glun; <span class="num" title="20">.xx.</span> cubat ina fad, ⁊ 'na lethead; ⁊ bruacha arda <span class="add" title="Added by JHT">ime</span>.</p><p>In .uii.mad <span class="add" title="Added by JHT">ingnad</span>, ubla for uindsind ag sruth Goais.</p><p>In t-ochtmad ingnad, fochlaid fil i tír Guent ⁊ gaeth tri bith as.</p><p>In nomad, altoir fil h-i Loingraib, fuilngid é in aér comaird cide fir o talmain suas.</p><p>In deichmead <span class="add" title="Added by JHT">ingnad</span>, cloch fil for carn in Bocuilt, ⁊ a tealtad con Artuir indte; ⁊ cid bearar fon doman fo geba for in carnd cenda.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.118" id="pb.118"> p.118</span><p>In .xi.ad <span class="add" title="Added by JHT">ingnad</span>, fil adnacul i fearann Argingi, tan <span class="num" title="7">.uii.</span> traigi, tan <span class="num" title="10">.x.</span>, in tan <span class="num" title="12">.xii.</span>, in tan <span class="num" title="15">a cuic deag</span> ina fad.</p><p>In dara <span class="add" title="Added by JHT">ingnad</span> deag, cloch for eas i m-Brebic.</p><p>In treas <span class="add" title="Added by JHT">ingnad</span> deag, bro for bleith do greas im Machlind, i Cuil, act Dia Domnaig, fo talmain imorro do cluintear.</p><p>Ata tipra in grain im Meadon, .i. tipra o silenn gran can anad.</p><p><span class="add" title="Added by JHT">Ata <span class="abbr">dno</span> ann tibra ó m-brúchtad cnaime en do ghrés 'sin tír chétna.</span></p><p>Atait dna eoin diairmide ann in araile carraig, ⁊ lait fo'n muir amail bid i n-aer.</p><p>Ata dna bairrneach for carraig inte, .i. bairrneach oc Ceoil tricha mile cemenn on muir.</p><p>Atá <span class="abbr">dno</span> glenn i n-Aengus, ⁊ eigim cacha h-aidchi Luain and, ⁊ Glend Ailbe a ainm, ⁊ ni feas cia do gni fuith.</p><a name="Historia.d45160e1662">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1662">25. INGANTA MANANN ANN SO SIS.</h2><!--div1: thisdiv=div1, #25 (nth=25) head="INGANTA MANANN ANN SO SIS."--><p>.i. in ceadna, traig cen muir.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.120" id="pb.120"> p.120</span><p>In tanaísdi, ath fuil foda o'n muir, ⁊ línaidh in tan línas muir ⁊ tráighidh in tan traigis muir.</p><p>In treas, cloch imtigeas a n-aidcib ata i n-Glind Cindenn, ⁊ cia foceardar im muir no i n-eas bidh for bru in gleanda cedna.</p><a name="Historia.d45160e1672">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1672">26. <span class="frn" title="(Latin)">DE CRUITHNEACHAIB INCIPIT</span>.</h2><!--div1: thisdiv=div1, #26 (nth=26) head="DE CRUITHNEACHAIB INCIPIT."--><p>A tir Traicia tra tangadar Cruithnigh, .i. clanda Gueleoin mhic Ercoil iad. Agathirsi a n-anmanda. Seisiur brathar tangadar toiseach, .i. Solen, Ulfa, Nechtan, Drostan, Aengus, Letend. Fatha a tiachtana .i. Policornus, ri Traigia, do rad gradh da siuir, co ro triall a breth gan tocra. Lodar iar sin<span class="fa fa-bookmark" title="p.122" id="pb.122"> p.122</span>
tar Romanchu co Frangcu, ⁊ cumtaighit siat cathair ann .i. Pictauis, a pictis .i. o n-armtaibh. Ocus do rat ri Frangc grad dia siair. Lodar for muir iar n-deg in t-seiseadh brathar .i. Leitind. I cind <span class="num" title="2">da</span> laa iar n-dul for muir atbath a siur. Gabsat Cruithnigh Inbher Slaine i n-Uib Ceindselaigh. Atbert riu Cremhthand Sciathbhél, ri Laighen, do beradh failti doibh ar dichur Tuaithe Fidhbha.<span class="fa fa-bookmark" title="p.124" id="pb.124"> p.124</span>
Adbert Drostan, drui Cruithneach .i. bleagon <span class="num" title="140">uii. xx<span class="add" title="Added in superscript">t</span></span>. bo find do dhortugh m-baille i f-fearfaidhi in cath. Do ronnad indí sin, ⁊ do ronnadh in cath doibh .i. cath Arda Leamnachta in Uibh Ceindselaigh. Gach aen nó ghontís no laíghed is in leamnacht ni chumgadh a neim ni do neoch dibh. Ro marbtha dna iartain Tuatha Fidhbha. Marb ceathrar do Chruithneachaibh iar sin .i. Drostan, Solen, Neachtain, Ulfa. Gabais Gub ⁊ a mhac .i. Cathluan neart mór a n-Erinn, gor indarbsadar Erimhoin ⁊ go tarda mna na fear ro baitea immaille fri Dond doibh .i. mna Bresse ⁊ Buaisse ⁊<span class="abbr">ra</span>.</p><a name="Historia.d45160e1694">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1694">27.</h2><p>Anais <span class="num" title="6">seiser</span> dibh os Breaghmaigh. IS uaidibh gach geiss, ⁊ gach sén, ⁊ gach sreódh, ⁊ gotha en, ⁊ gach mana. Cathluan ba h-aird-ri orro uili, ⁊ is é cet rí ro gab dibh a n-Albain; <span class="num" title="70">lxx.</span> righ dibh for Albain o Chathluan gu Constantin, ⁊ is é Cruithneach deidheanach ros gab. Dá mhac Cathluain .i. Cathmolodhor ⁊ Catinolachan; in da churaid, Im mac Pirn, ⁊ Cind athair Cruithne; Crus mac Cirigh a milidh; Uaisneimh a filidh; Cruithne a ceard; Domnall<span class="fa fa-bookmark" title="p.126" id="pb.126"> p.126</span>
mac Ailpin is é toisech, go ro marb. Britus imorro mac Isicon. Clann Neimidh ro gabsat iar m-Britus .i. iar Glun. Cruithnigh ro gabsat iar sin, iar techt doibh a h-Erinn. Gaedil imorro ro gabsat iar sin .i. meic Eirc mic Eachdhach.</p><a name="Historia.d45160e1705">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1705">28.</h2><p><span class="add" title="Added by JHT">Do chuaid o macaib Milead Cruithnechan mac Lochit, mic Ingi la Breatnu Foirtren do chathugud fri Saxain, ⁊ ro chosain tir doib Cruithentuaith, ⁊ anais fen aco. Acht ni badar mna leo, ar bebais bandtrocht Aban. Do luid iarum Cruithnechan for culu do cum mac Miled, ⁊ ro gab neam, ⁊ talam, ⁊ grian, ⁊ esca, drucht, ⁊ daithi, muir, ⁊ tir, <span class="add" title="Added by JHT">cor</span> ba do maithriu flaith forro co brath; ⁊ do bert <span class="num" title="12">da mna dec</span> forcraidi badar oc macaib Milead, aro bate a fir is in fairrge tiar ar aen re Donn; conad do fearaib h-Erind flaith for Cruithnib o sin dogres.</span></p><a name="Historia.d45160e1715">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e1715">29.</h2><p><blockquote class="docindoc poem"><ol><li class="lg" value="1">CRUITHNIGH <span class="add" title="Added by JHT">cid</span> dos farclam,<br/>i n-iath Alban n-amhra,<span class="fa fa-bookmark" title="p.128" id="pb.128"> p.128</span><br/>go n-a m-brigh bil beldha,<br/>cia tir as nach targa?</li><li class="lg" value="2">Cia fochonn fos ro gluais,<br/>o crichaibh in chogaid?<br/>fri snim tond tar sreathar,<br/>cia lín long do lodar?</li><li class="lg" value="3">Cia slondud fria tiachtain<br/>do riactain na rige?<br/>as a n-airm fadhein,—<br/>is cia n-ainm a tire?</li><li class="lg" value="4">Traicia ainm a tíre<br/>go síre a séolta<span class="fa fa-bookmark" title="p.130" id="pb.130"> p.130</span><br/>iar na tairchiul teachta,<br/>a n-airthiur na h-Eorpa,</li><li class="lg" value="5">Agantirsi a n-anmann<br/>am rand Ercail-itbi<br/>o cearptardi a cuctlí<br/>atbertar cid Picti.</li><li class="lg" value="6"><span class="frn" title="(Latin)">Picti</span> in aicme at raibh<br/>ros taitne teacht muir,<br/>gan gnim n-deireoil n-dodchaidh,<br/>sil n-Geleoin mic Ercoil.</li><li class="lg" value="7">h-Uadibh <span class="num" title="6">seisear</span> brathar,<br/>fri lathar gan liun,<br/>do serc bladh go soadh,<br/>in seachtmadh a siur.</li><li class="lg" value="8">Solen, Ulpha, Nechtain,<br/>Drostan dechtain dretell,<br/>a n-anmand a n-aebdus,<br/>Aengus agus Leithend.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.132" id="pb.132"> p.132</span><li class="lg" value="9">Lan ri Traigia treabhtha<br/>do dechra a siuir sochla,<br/>ro bo damna deabhtha,<br/>gan tarba gan tochra.</li><li class="lg" value="10">Tangadar lea in deigh-fhir,<br/>o thiribh, o thredaibh,<br/>luct tri long co lormudh,<br/>nonbhur ar trí cédaib.</li><li class="lg" value="11">Cingset seach tuind crichi<br/>Frangcu, fiachu failgis,<br/><span class="add" title="Added by JHT">gnid</span> cathraigh airm aiblis<br/>d'iar ba ainm Pictabis.</li><li class="lg" value="12">Pictabis a <span class="frn" title="(Latin)">Pictis</span><br/>atbertís a cathraigh,<br/>ba slonnud slan sochraidh<br/>iarum dar sin rath-múir.</li><li class="lg" value="13">Ri ro char a siuir,<br/>tré gliaidh go n-ghairge,<br/>di foconn a ferge,<br/><span class="add" title="Added by JHT">a d-toth</span>fund for fairge.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.134" id="pb.134"> p.134</span><li class="lg" value="14">For tracht mara meadhbhaidh<br/>long lelaigh lucht lathair,<br/>anais ar a feisiur<br/>acin seisead brathair.</li><li class="lg" value="15">Badar in Pictaue,<br/><span class="add" title="Added by JHT">go</span> n-graine dia n-glenail,<br/>a n-ainm ro bo aedha,<br/>airm irraba Elair.</li><li class="lg" value="16">Elaid ass a chéle,<br/>co n-dene fo diúd,<br/>cind da lá gach lachtu,<br/>atbath accu a siur.</li><li class="lg" value="17">Seach Breatnaibh 'na reimim,<br/>co h-Erinn na h-aine,<br/>ro toghsat a tindremh<br/>gobhsat Inber Slaine.</li><li class="lg" value="18">Slaigseat sluagh <span class="add" title="Added by JHT">Fea</span> foghlach,<br/>dia fognam i nemni,<br/>tria glundu garga<br/>i cath Arda Leamnacht.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.136" id="pb.136"> p.136</span><li class="lg" value="19">Laich angbaidhe, aimble,<br/>fea faidbhe fudar,<br/>gona danaibh go n-dechraibh,<br/>do Bhreatnaib a bunadh.</li><li class="lg" value="20">Ba marbh nech no theigdis<br/>acht teilgteis a fhuile,<br/>go bom tru doenne,<br/>cidh cu nó cidh dune.</li><li class="lg" value="21">Drui Cruithnech in cardais,<br/>fuair ic amtis amlaidh,<br/>lemlacht is innalad<br/>fri thamadh for talmain.</li><li class="lg" value="22">Tuctha tainte treabh-clann,<br/>la Cremhthand coir cenn-balc,<br/>co tomhlacht an aicmidh,<br/>for faicthi <span class="reg" title="Regularised from ‘Ardlemnact’ (%) by BF">Ard Lemnacht</span>.</li><li class="lg" value="23">Slaigsead sluaigh Fea faebrach<br/>gan trebad is gan torad,<span class="fa fa-bookmark" title="p.138" id="pb.138"> p.138</span><br/>ro chobhradh dia n-dith gliaidh,<br/>Cremthand Sciathbel scorach.</li><li class="lg" value="24">Sguirsit ann in Cruithnigh<br/>for tuirtibh tri maighe,<br/>comdar ecla faebair<br/>na Gaeidil go n-gloine.</li><li class="lg" value="25">Gar iar sin go n-apad<br/>cethrur blathach brathar,<br/>Solen, Neachtan, Drostan,<br/>Aengus, fosdán fathach.</li><li class="lg" value="26">Ro faith a n-deas Ulfa,<br/>iar n-urchra a charad,<br/>in Rachrand i m-Breagaibh,<br/>and ro mebaid malairt.</li><li class="lg" value="27">Morthar occa Cathluain,<br/>nir bo truag in t-aire,<span class="fa fa-bookmark" title="p.140" id="pb.140"> p.140</span><br/>do rig foraibh uile<br/>ria n-dul a tír n-aile.</li><li class="lg" value="28">Ar asbert friu Erimon<br/>as in Erind sechtar,<br/>ar na dearna deabaidh<br/>immon Teamair tectaidh.</li><li class="lg" value="29"><span class="num" title="300">Tri cét</span> ban do breatha,<br/>doibh ros tetha tlathaigh,<br/>cidheadh ro bo tuachail,<br/>gach bean go n-a brathair.</li><li class="lg" value="30">Batar ratha forro,<br/>fridh rennu fri dire,<br/>conidh soire a máthar,<br/>rus gnath gabh in righi.</li><li class="lg" value="31">Rerdair as in Erinn<br/>ina reimim rath-glind,<br/>gan muréir gan marc-luagh,<br/>im Cathluan mac Caitmind.</li><li class="lg" value="32">Catmolodhor cnap-cruaidh<br/>is Cathmachan gluair,<span class="fa fa-bookmark" title="p.142" id="pb.142"> p.142</span><br/>bhadar gilli glordha<br/>dá mac chróda Cathluain.</li><li class="lg" value="33">A coraidh cruaidh comhnart<br/>ba trom balc a tairm seam<br/>Cing cocerrnn dia cerrn-seomh<br/>Im mac Perrnn a n-ainm-seomh.</li><li class="lg" value="34">H-Uaisem ainm a filidh<br/>no síred in sed-gin,<br/>ro bo rus dia milidh<br/>Crus mac Cirigh Cetlim.</li><li class="lg" value="35">Cruithne mac coir Cínca<br/>doibh ro thincha tochmorc,<br/>co tuc banntracht blath-ghlan<br/>dar Athmagh, dar Athgort.</li><li class="lg" value="36">Anait dibh a n-Ealga,<br/>go lin cerda is curach,<span class="fa fa-bookmark" title="p.144" id="pb.144"> p.144</span><br/>nad cesead for Breagmach<br/>seisear demnach druadh.</li><li class="lg" value="37">Druidheacht is idlacht, maith,<br/>in ailc min glan mur glan,<br/>barc dibeirgi, duain gil,<br/>is uaidib ro munadh.</li><li class="lg" value="38">Moradh sred is mana,<br/>raga sin, am sona,<br/>gotha én do faire<br/>cairi gach ceol cona.</li><li class="lg" value="39">Cnuic is coirthi ar chora,<br/>cen troga tuath taille,<span class="fa fa-bookmark" title="p.146" id="pb.146"> p.146</span><br/>tuargaibset a tindrem<br/>sund a n-Inber Bonni.</li><li class="lg" value="40">Ba h-eadh lodar uaindi<br/>go n-gluaire na gríbhe,<br/>ima taigh co trene<br/>i tir maiseach Ile.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.148" id="pb.148"> p.148</span><li class="lg" value="41">Is as gabsat Albain,<br/>ard-ghlain ailes toirthiú,<br/>cen dith lucht la trébtu<br/>o crich Chat co Foircu.</li><li class="lg" value="42">Ros bris Cathluan cathu<br/>gen tachu cen techtu<span class="fa fa-bookmark" title="p.150" id="pb.150"> p.150</span><br/>nír bo ingarg tuchtu<br/>co ro marbh Breatnu.</li><li class="lg" value="43">Ba de gabsat Albain,<br/>ard-glain talcain tlach-mín,<br/>co n-imad Amlaebh<br/>co Cinaeth mac n-Alpin</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.152" id="pb.152"> p.152</span><li class="lg" value="44">Ar creachadh n-ard n-aichnidh,<br/>for aithchib cen uchneim<br/>ní celldar in cochlaigh,<br/>as de adberar Cruithnigh.</li><li class="lg" value="45">Coeca rig cém crechach,<br/>mar aen de sil Echdach,<br/>o Fergus ro fíríd<br/>co Mac m-b rigach m-Bretach.</li><li class="lg" value="46">Se riga ar se deichibh,<br/>dibh fri feithim fuil crech<br/>carsat sithe suichlech,<br/>gabsat righe Cruithneach.</li><br/><span class="trailer">Cruithnig dos forclam.</span></ol></blockquote><span class="fa fa-bookmark" title="p.154" id="pb.154"> p.154</span></p><a name="Historia.d45160e2178">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e2178">30. <span class="add" title="Added by JHT">DO BUNADAIB NA CRUITHNECH ANDSO BODEASTA.</span></h2><!--div1: thisdiv=div1, #30 (nth=30) head="DO BUNADAIB NA CRUITHNECH ANDSO BODEASTA."--><p>Cruithne mac Cinge <span class="frn" title="(Latin)"><span class="sic" title="Should be ‘pater Pictorum habitantium in hac insula, c. annis regnabat’ by JHT">patar pictorum habidann in aca insola <span class="num" title="100">.c.</span> annis renebait</span></span>; <span class="num" title="7">.uii.</span> meic ro teacht; ate ann so a n-anmand .i. Fib, Fidach, Foltlaig, Fortrend, Caitt, Ce, Circing.</p><p>Circin <span class="num" title="60">.lx.</span>  <span class="frn" title="(Latin)"><span class="orig" title="Should be ‘annis regnavit’ Anon">annais regnau</span></span>.</p><p>Fidach <span class="num" title="40">.xl.</span> <span class="frn" title="(Latin)">annis <span class="abbr"> r.</span></span></p><p>Fortrend <span class="num" title="40">.xl.</span> <span class="frn" title="(Latin)">annis <span class="abbr"> r.</span></span></p><p>Foltlaid <span class="num" title="30">.xxx.</span> <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Gatt <span class="num" title="12">.xii.</span> <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Ce <span class="num" title="15">.xu.</span> <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Fidbaiid <span class="num" title="24">.xxiiii.</span> <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Geide Ollgothach <span class="num" title="80"/>.lxxx. <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Oenbegan <span class="add" title="Added by JHT"><span class="num" title="100">c.</span></span> <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Ollfinachta <span class="num" title="60">.lx.</span> <span class="abbr">a. r.</span></p><span class="fa fa-bookmark" title="p.156" id="pb.156"> p.156</span><p>Guidedh Gaeth Breatnach <span class="num" title="50">.l. </span> <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Geascuirtibont {<span class="fa" title="gap ">⬌</span>} <span class="num" title="30">.xxx.</span> and uad, ⁊ Bruige ba h-ainm do gach aen fear; ⁊ <span class="frn" title="(Latin)"><span class="orig" title="Should be ‘regnaverunt’ Anon">renauerunt</span> Hiberniam ⁊ Alboniam per <span class="num" title="150">.cl.</span> <span class="abbr">an.</span> uit inuenitur</span> i leabraib na Cruithneach.</p><p>Bruide Pante ainm in ced Bruide.</p><p>Bruide Urpante.</p><p>Bruige Leo.</p><p>Bruigi Gant.</p><p>Bruide Gund.</p><p>Bruige Urgann.</p><p>Bruide Urgaint.</p><p>Bruigi Fet.</p><p>Bruide Urfexir.</p><p>Bruigi Feoir.</p><p>Bruigi Cal.</p><p>Bruigi Urcal.</p><p>Bruigi Cint.</p><p>Bruigi Arcint.</p><p>Bruigi Fet.</p><p>Bruigi Urfet.</p><p>Bruigi Ru.</p><p>Bruigi Eru.</p><p>Bruigi Gart.</p><p>Bruigi Cinit.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.158" id="pb.158"> p.158</span><p>Bruigi Cind.</p><p>Bruigi Uip.</p><p>Bruigi Uirup.</p><p>Bruigi Gruith.</p><p>Bruigi Urgrith.</p><p>Bruigi Munait.</p><p>Bruigi Ur.</p><p>Bruigi Gidgie.</p><p>Bruigi Crin.</p><p>Bruigi Urcrin.</p><p>Bruige Urmain.</p><p><span class="frn" title="(Latin)">regnauerunt, <span class="num" title="150">.cl.</span> <span class="abbr">ann.</span> ut diximmus</span>, ⁊ ro bai Alba cen rig fria re uile co h-aimsir Gud, cet rig ro gab Albain uile tri comairli no ar eigin.</p><a name="Historia.d45160e2373">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e2373">31.</h2><p>Atberait araile comad h-e Catluan mac Caitming no gabad rige ar eigin i Cruitheantuaith ⁊ a n-Eirind .i. <span class="num" title="60">lx.</span> bliadain, ⁊ iarsin ro gab Gud .i. <span class="num" title="50">l.</span></p><p>Taram <span class="num" title="100">.c.</span> <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">an</span>. regnauit</span>.</p><p>Morleo <span class="del" title="Deleted">a.</span> <span class="frn" title="(Latin)"><span class="num" title="15">.xu.</span> <span class="abbr">a. re.</span></span></p><p>Deocillimon <span class="frn" title="(Latin)"><span class="num" title="40">.xl.</span> <span class="abbr">an</span> regnauit</span>.</p><p>Cinioiod mac Airtcois <span class="num" title="7">.uii.</span> <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Deort <span class="num" title="50">.l.</span> <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Blieblith <span class="num" title="5">.u.</span> <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Deototreic <span class="frn" title="(Latin)">frater Tui <span class="num" title="40">.xl.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Usconbest <span class="num" title="20">.xx.</span> <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Crutbolc <span class="num" title="7">.uii.</span> <span class="abbr">a. r.</span></p><span class="fa fa-bookmark" title="p.160" id="pb.160"> p.160</span><p>Deordiuois <span class="num" title="20">.xx.</span><span class="frn" title="(Latin)"> <span class="abbr">a. regn.</span></span></p><p>Uist <span class="num" title="50">.l.</span> <span class="frn" title="(Latin)">annos <span class="abbr">r.</span></span></p><p>Ru <span class="num" title="100">.c.</span> <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">an</span>. <span class="abbr">r. </span></span></p><p>Gartnait <span class="num" title="4">.iiii.</span> <span class="num" title="9">ix.</span> <sup id="fnref:1.footnotes">1<a href="#fn:1.footnotes" rel="footnote" class="fa fa-comment-o" style="text-decoration:none"> </a></sup> <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">a. re.</span></span></p><p>Breth mac Buithed <span class="num" title="7">.uii.</span> <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Uipo Ignauit <span class="num" title="30">.xxx.</span></p><p>Canatulacma <span class="num" title="3">.iii.</span> <span class="frn" title="(Latin)">annis <span class="abbr">r.</span></span></p><p>Uradach Uetla <span class="num" title="2">.ii.</span> <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Gartnait Duipeir <span class="num" title="60">.lx.</span>  <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Tolorc mac Aithiuir <span class="num" title="75">.lxxu.</span></p><p>Drust mac Erp <span class="num" title="100">.c.</span> <span class="frn" title="(Latin)">regnauit</span>, ⁊ <span class="num" title="100">.c.</span> catha ro gein. <span class="frn" title="(Latin)">Nonodecimo anno reigni eius Patricius Sanctus Episcopus ad Hiberniam peruenit</span>.</p><p>Tolorc mac Aniel <span class="num" title="4">.iiii.</span> <span class="abbr">a. r.</span></p><p>Nectan Mor Breac mac Eirip <span class="num" title="34">.xxxiiii.</span> <span class="abbr">a. r.</span> <span class="frn" title="(Latin)">Tertio anno<span class="fa fa-bookmark" title="p.162" id="pb.162"> p.162</span>
regni eius Darlugdach abbatista Cille Dara de Aberniam axulat <span class="abbr">p.</span> <span class="abbr">xpo</span> ad Britiniam <span class="uncl" title="Unclear because: meaning (%) Anon">f.si</span> anno aduenitus tui immolaueit Nectonnius anno uno Apuirnige Deo ⁊ Sanctaae Brigitea presente Darluigdeach que cantauit <span class="abbr">all.</span> super istam</span>.</p><p>Dartguitimoth <span class="num" title="30">.xxx.</span> <span class="abbr">a.</span> <span class="abbr">reg</span>.</p><p>Galamarbith <span class="num" title="15">.xu.</span> <span class="abbr">a.</span> <span class="abbr">reg</span>.</p><p>Da Drerst .i. Drest <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">fi.</span>
Budros <span class="num" title="15">.xu.</span> annis <span class="abbr">regut.</span> <span class="abbr">ūt</span></span>.</p><p>Derst <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">fi.</span> Girum solus <span class="num" title="5">.u.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Galum Cenamlapeh <span class="num" title="4">.iiii.</span> <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Gartnait <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">fi.</span> Girom <span class="num" title="7">.uii.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Cailtaine <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">fi.</span> Girom <span class="num" title="1">anno</span> <span class="abbr">r. </span></span></p><p>Talorg <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Murtolic <span class="num" title="11">.xi.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Drest <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">fi.</span> Manaith <span class="num" title="1">uno</span> <span class="abbr">a. r.</span> Cum Brideno <span class="num" title="1">.i.</span> anno.</span></p><p>Bruide mac Maelcon <span class="num" title="30">.xxx.</span> <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">a. r.</span>  <span class="sic" title="Should be ‘In octauo anno regni eius baptizatus est a Sancto Columba’ by JHT">Mochtaauuo anno regni eit baibtizatus est. Esancto Columba</span>.</span></p><span class="fa fa-bookmark" title="p.164" id="pb.164"> p.164</span><p>Gartnait <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Domnach <span class="num" title="11">.xi.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Neachtan <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">nepo</span>. Uerp <span class="num" title="20">.xx.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Cinhoint <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Luitriu <span class="num" title="19">.xix.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Gartnait mac Uiud <span class="num" title="5">.u.</span> <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">a. r. </span></span></p><p>Tolorc <span class="frn" title="(Latin)">frater eorum <span class="num" title="12">duodeicim</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Tolorcan <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Enfret <span class="num" title="4">.iiii.</span></span></p><p>Gartnairt <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Donuel <span class="num" title="6.5">.ui. <span class="abbr">a. r.</span> ⁊ deimidium anni</span>.</span></p><p>Drusc <span class="frn" title="(Latin)">frater eius <span class="num" title="7">.uii.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Bride <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Fle <span class="num" title="20">.xx.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Taran <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> En Fidaid <span class="num" title="4">.iiii.</span></span></p><p>Brei <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Deirilei <span class="num" title="11">.xi.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Nechtan <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Deirile <span class="num" title="10">.x.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Drest ⁊ Elpen <span class="frn" title="(Latin)"><span class="sic" title="Should be ‘conregnauerunt’ by JHT">conneganaueint</span> <span class="num" title="5">.u. </span><span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Onbes <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Urgurt <span class="num" title="30">.xxx.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Breite <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Uugut <span class="num" title="15">.xu.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Ciniod <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Iuuredeg <span class="num" title="15">.xu.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Alpin <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Uuoid <span class="num" title="3">.iii.</span> <span class="frn" title="(Latin)">annis regnauit</span> ⁊ <span class="sic" title="Should be ‘dimidium’ by JHT">dimidon</span> <span class="sic" title="Should be ‘anni’ by JHT">regni</span>.</span></p><p>Drest <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Talorcan <span class="num" title="1">.i.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Talorcan <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Drostan <span class="add" title="Added by JHT">u</span> uel <span class="num" title="15">.u. deg</span></span>.</p><p>Talorcen <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Onust <span class="num" title="12.5">.xii. ⁊ <span class="sic" title="Should be ‘dimidium’ by JHT">dimidoin</span></span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Canul <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Tan<span class="abbr">g</span> <span class="num" title="5">.u.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Cuastantin <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Uurguist <span class="num" title="35">.xxxu.</span></span></p><span class="fa fa-bookmark" title="p.166" id="pb.166"> p.166</span><p>Uidnust <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Uurgust <span class="num" title="12">.xii.</span> <span class="abbr">an. r.</span></span></p><p>Drost <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Consatin ⁊ Tolorc <span class="abbr">f.</span> Uuthoil <span class="num" title="3">.iii.</span> <span class="abbr">a. r.</span> conregnauerunt.</span></p><p>Unen <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Unest <span class="num" title="3">.iii.</span></span></p><p>Urad <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Bargoit <span class="num" title="3">.iii.</span> <span class="abbr">a.</span> ⁊ Brod <span class="num" title="1">.i<span class="add" title="Added in superscript">o</span>.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Cinaed <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Ailpin <span class="num" title="16">.xui.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Domnall <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Ailpin <span class="num" title="4">.iiii.</span> <span class="abbr">r.</span> ⁊ Custantan <span class="abbr">f.</span> Cinaeda <span class="num" title="20">.xx.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Aed <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Cinaed <span class="num" title="1">.i<span class="add" title="Added in superscript">o.</span></span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Girig mac Dungaile <span class="frn" title="(Latin)"><span class="num" title="11">.xi.</span> uel <span class="num" title="3">.iii.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Domnall <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Consantin <span class="num" title="11">.xi.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Constantin <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Aed <span class="num" title="45">.xlu.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Maelcolaim <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Domnaill <span class="num" title="9">.ix.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Cuilein <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span> Ildoilb <span class="abbr">f.</span> Constandtin <span class="num" title="4">.iiii.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Cinaed, <span class="frn" title="(Latin)">uel Dub, <span class="abbr">f.</span> Mailcolaim <span class="num" title="7">.uii.</span> <span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Cuilein <span class="frn" title="(Latin)"><span class="num" title="1.5">.i. dimidoin</span> <span class="abbr">r.</span>.</span></p><p>Cinaed <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">f.</span></span> Duib. <span class="num" title="8">ocht</span> <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Maelcolaim mac Cinaeda <span class="num" title="30">.xxx.</span> <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">a. reg.</span></span></p><p>Dondchad ua Mailcolaim <span class="num" title="7">.uii.</span> <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">r.</span></span></p><p>Macbeathad mac Fin mic Laig <span class="num" title="16">.xui.</span> <span class="frn" title="(Latin)"><span class="abbr">a. r.</span></span></p><p>Lulach <span class="num" title="5">.u.</span> mis.</p><p>Maelcolaim mac Colaim mic Donncaid iar sin.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.168" id="pb.168"> p.168</span><a name="Historia.d45160e3168">‍</a><h2 class="page-title" id="d45160e3168">32.</h2><p><span class="frn" title="(Latin)">Britinia insola occiani cui <span class="sic" title="Should be ‘quondam Olbiian nomen erat’ by JHT">riondam Olbiian nocrat</span></span>, <span class="num" title="800000">ocht. c. m.</span> ceimenn ina fad <span class="num" title="200000">.cc.</span> ina leithead, ina timceall imorro .i. <span class="num" title="5390">u.m. uii. mogat fo h-ocht ceathracha</span>. <span class="num" title="16">Ocht cathraca .xx.</span> it indti, ⁊ <span class="num" title="5">.u.</span> berla, .i. Saxain berla, ⁊ berla Breatan, ⁊ berla Cruitneach, ⁊ Gaedelg, ⁊ Laidean.</p><p><span class="frn" title="(Latin)"><span class="date" title="40 BC">Anno .xl. ante natiuitatem Christi</span></span> .i. ceatracha bliadan ria n-gein Crist, tanig Galus <span class="sup" title="By James Henthorn Todd">in</span> inis Breatan co fargaib a longa ⁊ a sloig in ced feacht, ⁊ co fargaib Labianus trib<span class="abbr">rs</span> rucsom fodeoig gialla indsi Breatan.</p><p>Cluids Ceissir in ceathhramad rig iar n-Iuil tanig a n-inis Breatan co h-Inis Orc.</p><p><span class="frn" title="(Latin)"><span class="date" title="156">Ab incarndatione Domini clui.</span></span> Marcus Antonus cona brathair .i. Luicido Aurilio Commodo creidim inis Breatan.</p><p><span class="frn" title="(Latin)"><span class="date" title="189">Aib incarnatioine Domini .clxxx.ix.</span></span> Seuerus Affer Tripolotanus tanig a n-inis Breatan. Leipis ainm na cathrach is in Afraic,<span class="fa fa-bookmark" title="p.170" id="pb.170"> p.170</span>
in xuii. rig iar n-Iuil; is do do ronad clad Saxan; adbath a Cair Abrog. Da mac oca Basianus ⁊ Geta. Ba seisid ro gab in rigi, ainm do Anton.</p><p><span class="frn" title="(Latin)">Ab incarnatioine Domini</span> iar n-Iul <span class="date" title="283">.cc.lxxx.ui.</span> Dioclistan in treas rig ar trichad iar n-Iuil, ⁊ Maximin, tanig in n-inis Breatan. Is na h-aimsir ro gab Carausius rigi Breatan <span class="num" title="7">.uii.</span> m-bliadna conad ro marb Alectus, co ro gab sidein rigi, tri m-bliadan, conad ro marb Asclipidotus, ⁊ ba rig side re <span class="num" title="10">.x.</span> m-bliadan. Dioclisten i n-airter in domain ac ingreim na Cristaige, ⁊ Maiscimen ina h-iarthar.</p><p>Is in ingrim seo for doman Albain Naem ⁊ Aron ⁊ Iuil aircindeach catrach Leigonum as an amsir sea adbath.</p><p>Constanst ri Breatan athair Constantin mic Eiline .i. carat ban Constanndin, ro scrib Eotrobus conad ann ro gab Constantin rigi ar tus, a n-inis Breatan; daig ro gab a n-athair flatius Franc ⁊ Espaine i m-beathaid Dioclistein.</p><p><span class="frn" title="(Latin)">Ab incarnatioine <span class="date" title="364">.ccc.lx.iii.</span></span> Gradianus cetracha rig o Iuil. Is na h-aimsir sidein ro gab araile Maxim rigi Breatan.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.172" id="pb.172"> p.172</span><p><span class="frn" title="(Latin)">Ab incarnatione Domini</span> <span class="date" title="494">.cccc.xc.iiii.</span> Arcatusi rigi in domain .i. Toetais in treas rig cetracha iar n-Augustus. Pilacius Brit do gabail irrsi, ⁊ do togail na Cristaide.</p><p><span class="frn" title="(Latin)">Ab incarndatioine</span> <span class="sic" title="Should be ‘D.’ by JHT">.G.</span> cccc.ui. Cetri bliadna cetrachad regsin de bliadnaib o h-Eolair rig na n-Gaeth rigad Gradian coraid a m-Breatnaib, ⁊ iardain Constanntin iarsin ri o amain incora ina ais o indracus conad ro marb Consatinus comaes tre <span class="sup" title="By James Henthorn Todd">f</span>orconra Honorii. Tanic Constans a mac a mancainde ro gab rigi.</p><p>Ro bris tra Roim iardain <span class="frn" title="(Latin)">in <span class="date" title="1164 a.u.c.">milisimo .c. lx. iiii</span></span> m-bliadan o ro cumtaitead; is e sin crich flathusa Roman for inis Breatan iar .cccc.lxx. bliadan, o ra gab n-Iuil inis Breatan, res dibadar Romanaig imm a miltneach, ⁊ nir <span class="sup" title="By James Henthorn Todd">f</span>argaibseat ogbaid no aes eagna indte, ⁊ rugsat Romanaig, ⁊ nir legseat uadaib etir. Is airisin do ronsat Gaedil ⁊ Cruithnig no da cined comfocraib isen bruid ⁊ creith.</p><p>Do cuas o Breatnaib co n-ebairt lib co Romancu ar daig cobartha, ⁊ durucht milnech calma cuccu dar in n-insi ruacht<span class="fa fa-bookmark" title="p.174" id="pb.174"> p.174</span>
Cruthneach ⁊ Gaedelu; ⁊ do cuadar dia dig iardain. Fo cedoir tangadar namaid ⁊ ro tumseatar Breatain amail gortabaid.</p><p>Ro faidit na techtaire do aris ⁊ do rocht legon do cobair Breatan, ⁊ ro caithaigseat fria naibdib Breatan ⁊ ro h-atnaigit in clad leo do <span class="sic" title="Should be ‘rigne’ by JHT">rig</span> in dala Seuerus; ba do cladaib in fecht sin .i. <span class="num" title="7">uii.</span> traigte na leite ⁊ <span class="num" title="12">.xii.</span> ina airde o muir co muir; a fotim da fuair, ⁊ daingniugid amail na tisdis doris dia cobair ⁊ lodar as.</p><p>Od cualadar Gaedil ⁊ Cruithnig amail cona alta fo cairdib do cuadar futib.</p><p><span class="frn" title="(Latin)">Ab incarnaitione <span class="date" title="423">.cccc. xx. iii.</span> Teothas iunior post Honorium</span> in ceathramad rig .xl. iar n-Augustus.</p><div id="teiHeader"><h2 class="page-title">Document details</h2><h2>The <a href="https://www.tei-c.org/" target="_new">TEI</a> Header</h2><div id="navspyd45160e2" class="hyper-list-btn"><ol><li><a class="exploreThisSectionUrl smoothScrollApplied" href="#details-fileDesc">fileDesc</a></li><li><a class="exploreThisSectionUrl smoothScrollApplied" href="#details-titleStmt">titleStmt</a></li><li><a class="exploreThisSectionUrl smoothScrollApplied" href="#details-editionStmt">editionStmt</a></li><li><a class="exploreThisSectionUrl smoothScrollApplied" href="#details-publicationStmt">publicationStmt</a></li><li><a class="exploreThisSectionUrl smoothScrollApplied" href="#details-sourceDesc">sourceDesc</a></li><li><a class="exploreThisSectionUrl smoothScrollApplied" href="#details-encodingDesc">encodingDesc</a></li><li><a class="exploreThisSectionUrl smoothScrollApplied" href="#details-profileDesc">profileDesc</a></li><li><a class="exploreThisSectionUrl smoothScrollApplied" href="#details-revisionDesc">revisionDesc</a></li><li><a class="exploreThisSectionUrl smoothScrollApplied" href="#details-fullbib">Source</a></li></ol></div><a name="fileDesc">‍</a><h3 id="details-fileDesc">File description</h3><div id="details-titleStmt"><h4>Title statement</h4><p><b>Title</b> (uniform): The Irish version of the Historia Britonum of Nennius</p><p><b>Title</b> (original, Irish): Leabhar Breathnach annso sis</p><p><b>Editor</b>: James Henthorn Todd</p><div id="details-respStmt"><h4>Responsibility statement</h4><p><b>Electronic edition compiled by</b>: Beatrix Färber and Philip T. Irwin</p></div><p><b>Funded by</b>: University College, Cork and Professor Marianne McDonald via the CELT Project, formerly CURIA</p></div><div id="details-editionStmt"><h4>Edition statement</h4><p><b>2</b>. Second draft, revised and corrected.</p></div><p><b>Extent</b>: 16475 words</p><div id="details-publicationStmt"><h4>Publication statement</h4><p><b>Publisher</b>: CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork</p><p><b>Address</b>: College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt</p><p><b>Date</b>: 2002</p><p><b>Date</b>: 2008</p><p><b>Distributor</b>: CELT online at University College, Cork, Ireland.</p><p><b>CELT document ID</b>: G100028</p><p><b>Availability</b>: Available with prior consent
of the CELT project for purposes of academic research and teaching only.</p></div><a name="sourceDesc">‍</a><h3 id="details-sourceDesc">Source description</h3><h4>Manuscript sources</h4><ol><li value="1">Dublin, Trinity College Library, MS H. 3. 17. (D). A miscellaneous volume, containing tracts from centuries 14, 15 and 16. Formerly in possession of <span class="ps" title="scholar">Duald Mac Firbis</span> and <span class="ps" title="scholar">Edward Lhuyd</span>. In this MS, the copy of the Leabhar Breatnach is on p. 806 b; probably written in the 14th or early 15th century and forms the basis of Todd's edition. Errors have been corrected by the editor, collating MSS. B and L.</li><li value="2">Dublin, Royal Irish Academy, MS 23 P 12 (Book of Ballymote), written in the 14th century (B). In the order of sections this MS differs from D; it contains various interpolations.</li><li value="3">Dublin, Royal Irish Academy, MS 23 P 2 (Book of Lecan), written in 1427 (L).</li><li value="4">Dublin, Royal Irish Academy, a 12th century fragment in Lebor na hUidre (U). Fragment starts with 'acht ceana, a rig, ol se' (p. 94, section XIX) and runs until end of section XXIV.</li><li value="5">The Book of Ui Maine, written before 1423, when the scribe <span class="ps" title="scholar">Faelán Mac an Gabhann</span> died. This MS was not accessible for consultation by Todd.</li></ol><h4>The Latin Nennius: editions and translations</h4><ol><li value="1">Nennii Historia Britonum ad fidem codicum manuscriptorum recensuit Josephus Stevenson. Londini, 1838.</li><li value="2">British History and Welsh Annals. Nennius edited and translated by John Morris. London &amp; Chichester, 1980.</li></ol><h4>The Irish Nennius: editions and translations</h4><ol><li value="1">Rev. Edmund S. J. Hogan, The Irish Nennius from L. na Huidre [1a. Text and transl.]. (Todd Lecture Series VI), Dublin, 1895. (Fragments of <i>Sex Aetates mundi</i> and of the <i>Historia Britonum</i>).</li><li value="2">Heinrich Zimmer, [Latin transl. of the Irish Version of the Historia Brittonum of Nennius] in: Chronica Minora Saec. IV-VII. Ed. Theodor Mommsen, Mon. Germ. Hist. Vol. III, 1898, 143-219.</li><li value="3">A. G. van Hamel, Lebor Bretnach. The Irish version of the Historia Britonum ascribed to Nennius. Edited from all the manuscripts [with the Latin version]. Irish Manuscripts Commission, Dublin, 1932.</li></ol><h4>Secondary literature</h4><ol><li value="1">Arthur de la Borderie, L'historia Britonum: attribuée à  Nennius et l'historia Britannica: avant Geoffroi de Monmouth par Arthur de la Borderie. Paris, 1883</li><li value="2">Heinrich Zimmer, Nennius Vindicatus. Über Entstehung, Geschichte und Quellen der Historia Brittonum, Berlin 1893.</li><li value="3">Max Förster, War Nennius ein Ire? <i>In:</i> Finke-Festschrift, Marburg 1925, 36–42.</li><li value="4">Sir H. Howorth, 'Nennius' and the 'Historia Britonum', Archaeologia Cambrensis. 6 Ser. XVII. 1917, 87–122, 321–45; 1918. XVIII. 199-262.</li><li value="5">A. H. Krappe, Note sur une épisode de l' <i>Historia Britonum</i> de Nennius, Rev. Celtique XLI (1924) 181-188.</li><li value="6">F. Liebermann, Nennius the author of the <i>Historia Brittonum. In:</i> Essays in Medieval History presented to T. F. Tout. Manchester 1925, 25–44.</li><li value="7">J. Loth, Remarques à  l'<i>Historia Britonum</i> dite de Nennius, Rev. Celtique XLIX (1932) 150-165; LI (1934) 1–31.</li><li value="8">Rudolf Thurneysen, Zu <i>Nemnius (Nennius)</i>, Zeitschrift für celtische Philologie 20 (1936) 97–137, 185–191.</li><li value="9">David N. Dumville, 'Some aspects of the chronology of the Historia Brittonum', Bull Board Celt Stud 25 9 (1974) 439–445.</li></ol><h4>Reviews and Notices</h4><ol><li value="1">J. Vendryes, Études Celtiques III, 1938, 168-170 [Notice].</li><li value="2">I. Williams, Notes on Nennius. 2 Facs (Univ. of Wales Board of Celtic Studies Bulletin VII. 1935, 380-389.)</li></ol><h4 id="details-fullbib">The edition used in the digital edition</h4><p style="font-family:serif;padding-left:3em;padding-right:3em;line-height:120%;">Todd, J. H., ed. (1848). <i>Leabhar Breathnach annso sis:
      The Irish version of the Historia Britonum of Nennius. Edited
      with a translation and notes [from the Books of Lecan and Hy
      Many]‍</i>. 1st ed. 16 + 288 + 130pp. Dublin: Irish
      Archaeological Society.</p><p>You can add this reference to your bibliographic database by copying or downloading the following:</p><pre style="font-size:90%;" class="bibtex" href="G100028.bib">
@book{G100028,
  title 	 = {Leabhar Breathnach annso sis: The Irish version of the Historia Britonum of Nennius. Edited with a translation and notes [from the Books of Lecan and Hy Many]},
  editor 	 = {J. H. Todd},
  edition 	 = {1},
  note 	 = {16 + 288 + 130pp.},
  publisher 	 = {Irish Archaeological Society},
  address 	 = {Dublin},
  date 	 = {1848}
}
<p style="text-align:right;"><span class="fa fa-download"> <a href="G100028.bib" style="font-family:sans-serif;">G100028.bib</a></span></p></pre><a name="encodingDesc">‍</a><h3 id="details-encodingDesc">Encoding description</h3><p><b>Project description</b>: CELT: Corpus of Electronic Texts</p><h4>Sampling declarations</h4><p>The present text represents even pages 22-286 of the volume. Editorial preface, introduction, and translation have been omitted. Corrections on the Errata slip were integrated into the digital edition. The original text ended with the end of section XXIV. The text following section XXIV is contained in an appendix; it includes wonders of the Island of Britain and the Isle of Man; a tract on Pictish history (XXVII to XXIX) with a poem in section XXX; an abridged translation of Bede's History; and the Legend of St Cairnech.</p><h4>Editorial declarations</h4><p><b>Correction</b>: Text has been checked and proofread twice using NSGMLS. All corrections and supplied text are tagged.</p><p><b>Normalization</b>: The electronic text represents the edited text; errata have been integrated and rendered <tt><span class="corr" title="Corrected from ‘’ by JHT">[]</span></tt>. Todd's additions to the text supplied from other witnesses are tagged <tt><span class="add" title="Added by JHT"/></tt>. Where Todd restored the text from various witnesses, rather than from one witness in particular; this is tagged <tt><span class="add" title="Added by JHT"/></tt>. Place names, personal names (including established epithets) and names of days and months are capitalized. 'Naem' and 'Patricius Sanctus Episcopus' used as a title, 'Tigearna' used as a vocative, and 'Eclais' used for the Church as an institution, are capitalized. The <tt>ocus</tt> sign has been rendered <tt>⁊</tt>. 'Dalriatai' and 'Corcomruad' are rendered 'Dal Riatai' and 'Corco Mruad' according to CELT practice. Any letter with an horizontal stroke is rendered <tt>&amp;[the letter]macr;</tt> in the SGML file. Spelling of definte article and preposition <tt>i</tt> (written as one or two words in the text) is normalized to <tt>is in</tt>, <tt>is na</tt>.</p><p><b>Hyphenation</b>: Soft hyphens are silently removed. Words containing a hard or soft hyphen crossing a page-break have been placed on the line on which they start. Initial nasalization, t- and prefixed h- have been hyphenated off, except in non-native proper names and Latin words. Notae augentes -sa, -se(a), -si(u) have been hyphenated off.</p><p><b>Segmentation</b>: <tt>div0</tt>=the history; <tt>div1</tt>=the section within the Historia; paragraphs and page-breaks are marked.</p><p><b>Standard values</b>: Dates are not tagged.</p><p><b>Interpretation</b>: Personal names, collective names and placenames are not tagged. Neither are names of professions and social roles. Numbers are not tagged. Such tagging is envisaged in a future edition. In Roman numerals, especially common in AD dates, the suprascript <tt>o</tt> of the hardcopy edition has not been retained.</p><h4>Reference declaration</h4><p>A canonical reference to a location in this text 
        should be made using “Historia”, eg <cite><a href="#div1.1" class="smoothScrollApplied">Historia 1</a></cite>.</p><a name="profileDesc">‍</a><h3 id="details-profileDesc">Profile description</h3><p><b>Creation</b>: By (an) unknown author(s) in Irish monastic scriptoria.
Early medieval period</p><h4>Language usage</h4><ul><li value="ga">The text is in Middle Irish. (ga)</li><li value="la">Some words and phrases are in Latin. (la)</li><li value="as">A few words are in Anglo-Saxon, possibly corrupted. (as)</li><li value="en">Notes are in English. (en)</li></ul><p><b>Keywords</b>: histor; prose; historiography; medieval</p><a name="revisionDesc">‍</a><h3 id="details-revisionDesc">Revision description</h3><p>(Most recent first)</p><ol><li>2015-11-27: Corrections to line numbering made as submitted by Katja Ritari. (ed. Beatrix Färber)</li><li>2009-18-07: div1 elements renumbered; header modified. (ed. Beatrix Färber)</li><li>2008-08-29: Keywords added, file validated, addition to bibliography made. (ed. Beatrix Färber)</li><li>2005-08-25: Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion (ed. Julianne Nyhan)</li><li>2005-08-04T15:26:38+0100: Converted to XML (ed. Peter Flynn)</li><li>2002-08-15: Additional markup of additions from other witnesses; markup of numbers, dates; editorial changes in line with digital edition of English translation; file-reparsed; word count updated; HTML file created. (ed. Beatrix Färber)</li><li>2001-08-10: HTML file created. (ed. Beatrix Färber)</li><li>2001-05-22: Provisional header created; file parsed; markup of <tt>div1</tt> and poetry lines; abbreviations
marked; Latin phrases tagged, witlist inserted. (ed. Beatrix Färber)</li><li>2001-04-19: File converted to ASCII. (ed. Beatrix Färber)</li><li>1995-05-22: Text TACTed; minor corrections made. (ed. Philip T. Irwin)</li><li>1995-04-07: Second proofing of text; editing of text; application of structural markup. (ed. Philip T. Irwin)</li><li>1995: First proofing of text. (ed. Students at Department of Irish History, UCC)</li><li>1995: Data capture by scanning. (ed. Students at Department of Irish History, UCC)</li></ol></div></div><!--back matter--><div id="back"><span class="fa fa-bookmark" title="p.176" id="pb.176"> p.176</span><div class="Appendix"><!--div: thisdiv=div, # (nth=1) head="APPENDIX"--><!--Heading quâ heading--><h2 id="d45160e3293">APPENDIX</h2><span class="fa fa-bookmark" title="p.178" id="pb.178"> p.178</span><div class=""><!--div: thisdiv=div, #1 (nth=1) head="I"--><!--Heading quâ heading--><h2 id="d45160e3297">1. I</h2><!--div: thisdiv=div, #1 (nth=2)--><h2 class="subsid"><span class="add" title="Added by JHT">DO FEARTAIB CAIRNICH ANN SO.</span></h2><p>ABAS Sarran rigi m-Bretan iartain, ⁊ gabais neart Saxan ⁊ Cruithneach; ⁊ tug do shetígh ingean righ Alban .i. Babona ingean Loairnd mic Eirc; ⁊ ni h-í ro naiscedh do acht a siur .i. Erc inghean Loairnd gor trulla la Muiredhach mac Eoghain mhic Neill co h-Erind<span class="fa fa-bookmark" title="p.180" id="pb.180"> p.180</span>
⁊ co ruc ceithri macu do .i. Muirceartach Mac Erca ⁊ Fearadhach ⁊ Tighéarnach ⁊ Maian.</p><p>Clanais umorro Sarran Babona co ro tuismeadh leó .u. meic .i. Luirig ⁊ Cairnech ⁊ Epscop Dallain ⁊ Caemlach; ⁊ atbail iar coscur ⁊ iar m-buaidh i taigh Martain.</p><p>Luirig, imorro, ro gab iar sin, go n-erecht a neart for Saxana, ⁊ con n-era catair foirechneach i uail mainistrech Cairnich .i. a brathair. Muirceartach Mac Erca in tan sin i uail rig Breatan<span class="fa fa-bookmark" title="p.182" id="pb.182"> p.182</span>
 ig foglaim gaiscidh, iar na dichur a h-Erind ar na Crossana do marbadh, ⁊ iar na dichor iartain a h-Albain ar marbadh a seanathar .i. Loairnd rig Alban; conas tarla do coisearcadh a airm in tan sin co Cairndech co mac deirbhsheathar a mathar; co n-ebairt Cairnech ris, bod rig Erenn ⁊ Bretan tu chaidhchi, ⁊ do gebha neamh iardain acht co n-dichuirea Luirig do neart ata for in n-Eclais. Andsin luigh Mac Erca ga righ ⁊ atbert a h-aitheasc iar ruachtain .i. na cumthaig do chathair i uail Cairnich epscop. Dar mo Debhroth, ar Luirich, as calma form in peata aighi alltai fil aicci andas fein ⁊ in Coimdhe dia n-adhair. Teid Mac Erca fria chulu Cairnech iartain agus sloridis a h-aitheasc. Gabais fearg mor Cairnech dothain ⁊ <span class="frn" title="(Latin)">dixit</span>, m'itchi rom Choimdit rom Dia co rop in adbur na h-aighi sin ro gaba bas ⁊ leatsu a Mic Erca. h-Erailis Cairneach annsin ar Mac Erca techt do dichur a brathar, ⁊ gabais dothain ar aedh comrac, ⁊ ua luidh dí h-erail Cairnich do dichur in righ. Co n-dearna Dia mor mirbhuili ar Cairneach andsin .i. cor fhaedh agh n-allaigh as in t-sleibh co h-aerecht ind righ, gor derlair in<span class="fa fa-bookmark" title="p.184" id="pb.184"> p.184</span>
sluagh na dhiaidh ach in righ gona bandalaibh; ⁊ <span class="frn" title="(Latin)">dixit</span> Mac Erca, mat cialla chach a Tigearna frit clereach daig bud fulli gach aimnedh lene in cumthachta fri Luirigh. Andsin suidis Mac Erca in lorg catha i slis in righ cor comtrom; ⁊ curthaid ga clerigh ⁊ cend lais re comartha, ⁊ <span class="frn" title="(Latin)">dixit</span>, cend do brathar duid a Cairnic; <span class="frn" title="(Latin)">et dixit</span> Cairneach, leic dam-sa an cnaimh, ⁊ tomail-siu in smir, ⁊ rofia gac treas comarba sund co brath ⁊ in Erind.</p><p>Techtais geill ⁊ neart in tiri annsin, ⁊ Cairnech, fri secht m-bliadhna, im mor rigi Bretan, ⁊ Cat, ⁊ Orc, ⁊ Saxan.</p><p>Co n-dearna Mac Erca fuillind in peccaidh .i. bean Luiric do tabairt iar cathagad ⁊ iar comlengaibh co mor fri righ Frangc, a cosnam a ingene fris, co n-dorchair ic Mac Erca fodheoidh in ingen,<span class="fa fa-bookmark" title="p.186" id="pb.186"> p.186</span>
⁊ cu ruc ceithri meic do .i. Constantin, ⁊ Gaedheal Ficht, o taat ruirigh Bretan ⁊ rig Breatan Cornd; Nellend <span class="frn" title="(Latin)">a quo gens</span> Nellan,<span class="fa fa-bookmark" title="p.188" id="pb.188"> p.188</span>
 ⁊ Scandal in mac ele, <span class="frn" title="(Latin)">a quo gens</span> Scandail .i. a n-Erinn ó táit clanna na desi sin.</p><p>Co n-dernad mor-thinol clerech n-Eorpa co Torinis Martan .i. secht n-espuic .xxx. ar .ccc. ma comarba Peadair, do saighidh Cairnich epscop Toirindsi ⁊ Bretan Cornd, ⁊ na n-uili Breatnach, do dichur cacha h-eirsi, ⁊ do cheartugudh gacha tíri immurt na h-Ecalsa; ⁊ adrophart condacht martra in beatha do Chairnech ar rob é a thogha beatha martra; ⁊ fuair Cairnech .lll. epscop do thoghmar mar mailli re Cairndech dia n-eletrí, ⁊ do choidh in Lien da h-eilithri .i. a dualus Mic Erca ⁊ Muireadaigh.</p><p>Do luidh Cairndech remhe go Bretnaibh Cornd no Carnticeon, ⁊ ro cumdaigead cathoir fo talmain lais ar doigh na faicidh se tir na talumh na h-eoir; cor fuillestair nert ⁊ righi Mic Erca ré bliadhna, ⁊ co táinic co n-Erind remhe, conadh h-é cét epscop claindi Neill ⁊ Temrach, ⁊ gor bhé céd mairtír ⁊ céd manach Erend, ⁊ cétna bretheamh fear n-Erend fos.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.190" id="pb.190"> p.190</span><p>Cor chathaidhsedar umorro Fraingc ⁊ Saxain dia eis fri Mac Erca, ⁊ gor togladh a crich ⁊ a cathair ré cian d'aimsir, ⁊ gor milleadh crichadh ⁊ cumachta na tiri ba neassa do re mete a<span class="fa fa-bookmark" title="p.192" id="pb.192"> p.192</span>
chumhachta ⁊ a nert; ⁊ go tanic iar sin a mor loingeas do gabail righi na h-Erend; go deisidh ic Fán Na Long for Boind, gor loiscthe lais a longa .i. gonadh uadha Fán <span class="add" title="Added by JHT">Na</span> Long, ⁊ gor marbad coigedhaigh na h-Erend iartain, ⁊ go ro gaib a righi do dhiles co brath do féin ⁊ dá chloind. Gor milleadh cumachta ⁊ neart Bretan dia h-eisi indsin.</p></div><hr/><div class=""><!--div: thisdiv=div, #2 (nth=2) head="II."--><!--Heading quâ heading--><h2 id="d45160e3354">2. II.</h2><!--div: thisdiv=div, #2 (nth=3)--><h3 class="subsid">DO INGANTAIB ERENN ANDSO DA RER LEBAIR GLIND DA LACHA.</h3><p>.i. Inis Gluair a n-Irrus Domnann, ise a h-aisdi, na cuirp berar inti ni lobait iter, acht fasait a n-ingne ⁊ a fuilt ⁊ do ber gach aen inti aichni ar a athair ⁊ ar a senathair co cian iar n-egaib, ⁊ ni lobann cid in feoil arcena cen sailliud inti.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.194" id="pb.194"> p.194</span><p>.ii. Loch n-Echach; isi a aisdi, crand cuilinn do berar ind fri secht m-bliadnaib is cloch a m-bi de is in grian, ⁊ is iarann na m-bi is in uisce, crand umorro na m-be uassu.</p><p>.iii. Tipra Locha Con i Connachtaib; isi a h-aisdi fri sin loch fil na comfocus, cuig troigid eturru do gres, cia forbrid cia sergait in loch sechid-si h-e in cach aisdi dib sin do gres.</p><p>.iu. Tipra Gabla Liuin i n-Airgiallaib; isi a aisdi fuilt dar atabar h-it liata fo cetoir.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.196" id="pb.196"> p.196</span><p>.u. Tipra Sleibe Bladhma; isi a h-aisdi dia nos fega no dia nos taidlea neach ni an aer i tolad fleochaid co n-dentur oiffrionn ⁊ idbarta aicce.</p><p>.ui. Tipra Ratha Both i Tir Conaill; isi a aisde fri gach n-duine atos ci, mad fota a shaegul ergid anaird in a aighidh, ⁊ fo gni tonngur mor fris. Mad gairit imorro a re fos leci sis do shliac co grian.</p><p>.uii. Tipra uisce somblais i taeb in Corainn. Isi aisde in<span class="fa fa-bookmark" title="p.198" id="pb.198"> p.198</span>
 topair sini linadh ⁊ traghad fo aisdi mara, ⁊ is cian o muir cena.</p><p>.uiii. Carn trachta Eothaili; noco luga it chither e in tan is lan ar in tan is traig, ⁊ ted muir tar na cairgib moraib na muirbeach impi san chan.</p><p>.ix. Cloch fil i Loch Na n-Onchon i sleib i fail Glinni Do Locha; isi a aisde, dia m-buailtear i do flesc tri indsaidi fleochad ⁊ grian iarum.</p><p>.x Ite annso tri h-ingantai Temra .i. mac .uii. m-bliadan do<span class="fa fa-bookmark" title="p.200" id="pb.200"> p.200</span>
tusmid cloinne; ⁊ lige in abuic .u. traigid do gach duine ann cia bedis beca no mora; ⁊ in Lia Fail .i. in cloc no gessed fa cach righ ar faemfad flata Temrach.</p><p>.xi. Linn muilind fil i Cluain Ferta Molua; isi a h-aisde na daine no dos fotraic inti ota braigit na linne do gnic lumu dib. Nemircoit ech imorro, ota sin suas.</p><p>.xii. Adnacul Mic Rustaing i Ruisech i Cailli Follomain i<span class="fa fa-bookmark" title="p.202" id="pb.202"> p.202</span>
Midi ní cumaing ben a fegad cen maidm a delma esti, no ardgaire m-baeth.</p><p>.xiii. Macradh o Chailli Fochlad .i. di ingin, Crebra ⁊ Lesra a n-anmann; ro labraidset a m-bronnaib a maithrech, ⁊ isedh asbertsat, tair a Naeb Patraic ⁊ slanaig sin.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.204" id="pb.204"> p.204</span><p>.xiu. Sil in Faelchon i n-Osraigibh ata. Aisdi ingnad acu. Delbait iat i conaib altaid, ⁊ tiagait iat i conrechtaib, ⁊ dia marbthar iat ⁊ feoil ina m-belaib is amlaid bid na cuirp as a tiagat; ⁊ aithnit dia muinteraib nar sogluaister na cuirp, air dia n-gluaister ni thicfadsum chucu semper.</p><p>.xu. Torann mor do taidecht i n-aimsir Donnchaidh mic Domnaill<span class="fa fa-bookmark" title="p.206" id="pb.206"> p.206</span>
mic Murchaidh rig Erenn, gur marb .xur. ar mili i crich Corco Baiscind ⁊ co ro rann Innsi Fiti i tri.</p><p>.xui. Tri h-inganta la Cluain Mic Nois. Fer cen cend fri re secht m-bliadhan. Inte Bucuc a ainm .i. Maeltamain. In dall no ted fon Sinaind co tabrad les escung gach ladra lam ⁊ cos do. In t-adnacul fo clas i Cluain beus ⁊ ni fess ⁊ ni closs do adnacul ann, ⁊ fo frith fer mor-ulcach ind, ⁊ braena fola derge tairis, barrach uir-beithi do scuabaib cengail ime. Cuig traigi deg ina fhod, ⁊ .xxx. troiged do talamh uasu.</p><p>.xuii. Loch Laigh i crich Umaill la Connachto do elud siar co muir nad bai de acht a lathrach.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.208" id="pb.208"> p.208</span><p>.xuiii. Loch Leibind do suud i fuil fri .ix. de cono rala i pairtib cro amail scamu cet bruithi.</p><p>.xix. Fros fola do ferthain i n-aimsir Aeda mic Neill, co frith a pairte cro fola fors na muigib im Cianacht oc Dumu In Dessa.</p><p>.xx. In mac becc do labrad i Craeb Laisre dia mis iar na gein coro turcha scela imda.</p><p>.xxi. In araili lo ro bui in fili Mac Coisi ic con Boinn como faccaba<span class="fa fa-bookmark" title="p.210" id="pb.210"> p.210</span>
in eltai n-eala co tarlaicc cloic doib, co ro ben dar sceith eala dib; rethis dia gabail lasodain, ⁊ do ces do co ro ba ben, ⁊ coma foacht scela uaidi cid do rala di, ⁊ can imus luaidi; ⁊ adfed-si, do i n-galar ba, olsi, ⁊ do ces do muinntir co n-erbalus, ⁊ isedh araidi is deamna rom aircellsat leo; ⁊ ros tadban in fili dia muintir.</p><p>.xxii. Da thopur filed i n-Airteraib o Ard Macha sair; marb fo cetoir in tí blaises in dala n-ai. Dia sillter umorro fo tri for sin topur n-aili atraig con baidi in ti na n-deca, conad air nach lamaid daene a tadall act mines tegmad troich.</p><p>.xxxiii. Congalach mac Mailmithigh bai in aenach Taillten in araili lo, co faccaid in loing iar san aeor, co tarlaic aen dib gai i n-diaid brattain; tarrasair in gae i fiadnaisi in aenaigh, co tainic duine as in luing ina diaid; in tanro gab a inn anuas is ann rogab<span class="fa fa-bookmark" title="p.212" id="pb.212"> p.212</span>
in fer anis. Co n-debert in fer anuas, atatar icom badud ar se. Lec uait do ar Congalach, ⁊ lecair suas ⁊ teid uaidib for snam iartain.</p><p>.xxiu. Araili ailitir do Gaidelaib do rala do Toirinis Martain ic tiachtain o Roim, como facca a mathair ic fodail loma ⁊ feola do bochtaib in coimded, co tall uaidi forcle in muidi i m-boi in loim, ⁊ ro bai ica iarraidh ina fiadnaisi; ⁊ ni dechaid in mathair innonn eter acht a Ros Ailithir do rigni a fodail; ⁊ ar onoir Martain do rigne, ⁊ si Caintigern mathair h-Ui Dangail mic Baethamnas do rigne in fodail; ⁊ ro taispen dia mathair in faircle iar m-bliadain iar toidecht anall do, ⁊ tuc si aichni sair, ⁊ ba cuimsi dia muidhi sen, conid de sin as follus gach fodail do gnither a n-Uaim Martain co n-geb greim i Toirinis Martain.</p><p>.xxu. In lanamain beo fri Cluain Iraird anair. Bablu ⁊ Biblu a n-anmann.</p><p>.xxui. Cloch fil i cill i n-Ulltaib, isi a h-aisti, dia crechtar in cell fuil dei theipersin esti tri trath roimi.</p><p>.xxuii. Loch Suidhi Odhrain i Sleib Guaire do elud co n-dechaidh is in Febail.</p><span class="fa fa-bookmark" title="p.214" id="pb.214"> p.214</span><p>.xxuiii. Cros cloichi mor bai for faicthi Slaine I m-Bregaib do cumgabail is in aeor, ⁊ a combach is in aeor, gur rancator a buir ⁊ a bloga Tailltin ⁊ Temraigh ⁊ Findabair n-Abha.</p><p>.xxix. Tipra Mailgobann i l-Laignib; in Dech Flescach a h-ainm; os abainn Lifi ata; si a h-aisdi in fhlesc uindsend curthar inti do ni flesc cuill di fo cetoir, madu coll focerdar inti is uindsiunn do roaig esti.</p><p>.xxx. Cloictheach teneadh do aicsin ic Rus Dela fri re .ix. n-uar, ⁊ eoin duba díairimhde as, ⁊ aen en mor eturru, ⁊ no tegdis<span class="fa fa-bookmark" title="p.216" id="pb.216"> p.216</span>
na h-eoin bega fo clumaib in tan no teged is in cloictheach, ⁊ tancatar in aenfecht uile amach ⁊ conur gabsat coin leo na n-ingnib i n-airde, ⁊ no lecset sis co talam uaidib, ⁊ iat marb. Luidset in enlaith as iartain, ⁊ in caill for sa n-desidar d'ellig fothu co talamh, ⁊ in dairbri for sa n-desid in t-en mor ut ro fuc lais cona fremaib a talmain, ⁊ ni fes cid imluaid.</p><p>.xxxi. Inis Locha Cre i crich Eili; nis lamait ethaide boinenda no anmannai boinenna do mil no do dhuine, ⁊ ni epil pecthach indi, ⁊ ni cumacar a adnacul inte.</p><p>.xxxii. Muilenn Cilli Cess i n-Osraigib; ni mheileadh i n-Domnach acht na n-oegedh; ⁊ ni meil nach <span class="add" title="Added by JHT">fota</span> i n-gaidi, ⁊ ni lamait mna teacht ind.</p><p>.xxxiii. Lachain lindi Senbotho Colmain; cia dopartar in imrosc<span class="fa fa-bookmark" title="p.218" id="pb.218"> p.218</span>
aidchi maraen la h-uisce na lindi i cairi for tenidh cia no loiscdis feda in talman fon coiri sin ni h-aurchoitigh, ⁊ ni theg in uisce.</p><p>xxxiu. Ni aitrebait <span class="abbr">dno</span>, loiscind no nathracha i n-Erinn uili, ⁊ cia to bertar a h-inadaib eili inti aplaid fo cetoir, ⁊ isedh son ro derbad, acht luch fael ⁊ sinnach ni bai ⁊ ni bia nach n-anna <span class="add" title="Added by JHT">n-anmanna</span> aurchóitech inti ⁊ is mesair ar thes ⁊ ar fhuacht. Muir tairrsi .uii. m-bliadna re m-brath.</p><p class="closer">Finit. Amen. Finit.</p></div><hr/><span class="fa fa-bookmark" title="p.220" id="pb.220"> p.220</span><div class=""><!--div: thisdiv=div, #3 (nth=3) head="III."--><!--Heading quâ heading--><h2 id="d45160e3463">3. III.</h2><!--div: thisdiv=div, #3 (nth=4)--><h4 class="subsid"><span class="add" title="Added by JHT">DUAN EIREANNACH.</span></h4><p><span class="ps">Maelmura <span class="pn" title="monastery:Fahan">Othna</span></span>. <span class="abbr">cc</span>.
<blockquote class="docindoc poem"><ol><li class="lg" value="1">Canam bunadas na n-Gaedel<br/>gair cloth n-ględęnd<span class="fa fa-bookmark" title="p.222" id="pb.222"> p.222</span><br/>canas tarla tondgur dilęnd<br/>dochum n-Ęręnd.</li><li class="lg" value="2">Citne in fęrand in ro threbsat<br/>tuirfęr Fęne<br/>cidh dos fuc i tęrce tíre<br/>do fhuiniud gréne.</li><li class="lg" value="3">Ciarso thucait rodos fogluais<br/>rém do thastiul,<br/>in do theched, nó in do cęnach,<br/>no ind' gasciud?</li><li class="lg" value="4">Ciad e as dilsiu doib for dhomun<br/>ind a taedin<br/>dia n-anmnigud in a n-atreb<br/>Scuitt nó Gaedil.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.224" id="pb.224"> p.224</span><li class="lg" value="5">Ciamdis Fęne atbertha<br/>do anmand dóib<br/>acus Gaedel andos gleid<br/>can dosroid.</li><li class="lg" value="6">Bid nus rélfasu damsa<br/>cor ba tirech,<br/>daig it eolach i sreith senchasa<br/>mac Milęd.</li><li class="lg" value="7">Mad ail do Dia bid inniu duit<br/>ní ba márach<br/>ord sęnchasa mac Miled<br/>feib ro relad.</li><li class="lg" value="8">Rig-mac Nóe náir Iafeth<br/>is uad ar ciniud<br/>do Grecaib dún conar mh-bunud<br/>conar n-dligud.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.226" id="pb.226"> p.226</span><li class="lg" value="9">Don treib is amru ro gabsat<br/>flathius fuilech<br/>for bith broęnach; o thurcbail greine<br/>co a fuined.</li><li class="lg" value="10">Flaithem croda rogab in mh-bith<br/>n-glęsac n-glegrach;<br/>Nembróth a ainm fęr las n-dęrnad<br/>in tor dęrmar.</li><li class="lg" value="11">Luid Fęnius chuice as in Scithia<br/>for sluagad,<br/>fęr airegda ecnaid eolach<br/>bruthmar bagach.</li><li class="lg" value="12">Ba oęn berla boí is in domun<br/>in ro gabsat,<br/>dá bérla déc ar tri fichtib<br/>tan ro scarsat.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.228" id="pb.228"> p.228</span><li class="lg" value="13">Scol mór la Faęnius ic foglaim<br/>in cech ęrgna,<br/>fęr ard adma ro bíd co amra<br/>in cech bęrlu.</li><li class="lg" value="14">Brętha mac do Faęnius Farsaid<br/>ba dual co brath,<br/>ar cumtach in tuir la tuaith talman<br/>Nél da rograd.</li><li class="lg" value="15">Rancatar scela co Foraind<br/>la mhęt nh-grętha,<br/>Nél mac Faeniusa ica filet<br/>berla in betha.</li><li class="lg" value="16">Bretha Nél fa dęs in Egipt<br/>féin n-guirm n-glę-se,<span class="fa fa-bookmark" title="p.230" id="pb.230"> p.230</span><br/>do bręth ingęn Fhoraind<br/>dó dar ése.</li><li class="lg" value="17">Ruc Scotta scíth mac do Neól<br/>ar n-dul in Aegipt,<br/>ęrr cęt catha Goedel Glass<br/>fír flatha fhęgelt.</li><li class="lg" value="18">Fęni o Fhaęnius as a m-bertor,<br/>clú cęn dochta,<br/>Gaedil o Gaediul Glas garta<br/>Scuitt o Scotta.</li><li class="lg" value="19">Síd mór i m-batar la Fhoraind<br/>la męit n-uabair;<br/>ropdar duanaich i n-dálaibh<br/>ropdar sluagaig.</li><li class="lg" value="20">Sluag tuathe Dé léicęs Foraind<br/>uad ar omun,<br/>gebęs for a slicht co dręmun<br/>co muir Romur.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.232" id="pb.232"> p.232</span><li class="lg" value="21">Bátir Foraind a lín uili<br/>adbul cairdde,<br/>tęrna tuath De da tír,<br/>ní ros báid ind fhairgge.</li><li class="lg" value="22">Atraigset clanna Niúil ferg Foraind,<br/>combtar brónaig,<br/>dáig nach dechatar don digail<br/>las in coraid.</li><li class="lg" value="23">Cid in tan na tęrna Foraind<br/>don riad raenach,<br/>tuatha Egępt ecla la claind Néoil<br/>dia n-daerad.</li><li class="lg" value="24">Tallsatar libęrna Foraind<br/>a tír trebsat,<br/>in aidchi uair dar belach<br/>Mara Ruaid sairset.</li><li class="lg" value="25">Raiset sech Indé sech Assia,<br/>ar don fęssid,<br/>don Scithia, co m-bríg n-uasail,<br/>da tír fęssin.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.234" id="pb.234"> p.234</span><li class="lg" value="26">For muncind Mara Caisp gabsat<br/>cethirn dilis<br/>faracsat Glass in Coronis<br/>ar Muir Libis.</li><li class="lg" value="27">Luid Srú mac Esriu iartanaib<br/>ba cęn miffri<br/>timchell atuaid trom co dathe<br/>Slebe Riffi.</li><li class="lg" value="28">Ro gab a n-Golgatha gaethach<br/>comol grianda<span class="fa fa-bookmark" title="p.236" id="pb.236"> p.236</span><br/>anais and a chland cen digna<br/>dá cét mh-bliadhna.</li><li class="lg" value="29">Brath mac Deagatha dos n-ainich<br/>rigda isretha,<br/>asin co h-em egraid fothuaid<br/>i tuascert m-beatha.</li><li class="lg" value="30">Ba de gabais iar n-Gaethlaigib<br/>co h-indsib<br/>rigda a loingsin tascnam mara<br/>Tarrian trillsich.</li><li class="lg" value="31">Do Chreit do Shicil ros rersat<br/>ros ri tinręm<span class="fa fa-bookmark" title="p.238" id="pb.238"> p.238</span><br/>sech colomna Hęrcuil adbuil<br/>d'h-Espáin indlib.</li><li class="lg" value="32">Ua Deatha ruaid don rigraid<br/>rida in forand<br/>gebęs Espáin in fęr foroll<br/>in tí Bręgond.</li><li class="lg" value="33">Brigantia ainm na cathrach<br/>na cét n'airech,<span class="fa fa-bookmark" title="p.240" id="pb.240"> p.240</span><br/>tor mh-Bręgoin assaide in subach<br/>for-sa suidea.</li><li class="lg" value="34">Sairtuaid as tur atchęss h-Erinn<br/>do iath Lumnig;<br/>fęscur gęmrid fos fuair Ith<br/>mac Bręgoin buidnig.</li><li class="lg" value="35">Ba mh-Bręntracht do rala,<br/>co lucht a theglaig,<br/>cetna marb dia chenel chongbaid<br/>bebla Slemnaib.</li><li class="lg" value="36">Sairdęs brętha Ith in Espáin<br/>iar na brígaib<br/>tręn dollotar meic mil Mile<br/>dia digail.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.242" id="pb.242"> p.242</span><li class="lg" value="37">Dond Colptha Amairgęn glun gel<br/>fęr tręn tírech<br/>Ir scéo Ebęr h-Ęrimon<br/>se meic Miled.</li><li class="lg" value="38">Mac Itha Lugaid cain crechach<br/>coscrach cathach<br/>Dar lęr lethan dolluid<br/>do digail a athar.</li><li class="lg" value="39">Bui Bręgain bruthmara beoda,<br/>feib ros ríme<br/>Blod, Corp, Cualgne, Righbhard<br/>Tigęrn mac Brige.</li><li class="lg" value="40">Batar cethri athig fhichet<br/>nir bo uabor<br/>ic irraí <span class="sic" title="Should be ‘na r-rig’ by PTI">narrig</span> cęn baigul<br/>for sin t-shluagod.</li><li class="lg" value="41">Sluindfet-sa duib uili a n-anmand<br/>mar dos raeraig<br/>iar na n-arim boí dias díb<br/>i fail cech oęnfhir.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.244" id="pb.244"> p.244</span><li class="lg" value="42">Aidne Aile Assal Mitte<br/>Morba Mide<br/>Cuib Cliu Cira Sair Slán Lige<br/>Life Line.</li><li class="lg" value="43">Ligin Traig Dollotar Aire<br/>Nai Dęss Aine<br/>Fea foruair mínlech mh-brogai<br/>Fęmin Fęra.</li><li class="lg" value="44">Fos dailset cland Breogain buidnech<br/>ba gęn mibail,<br/>comtís fognaimthe na tręnfhir<br/>do na rigaib.</li><li class="lg" value="45">Ruc Cruithne mac Cinge a mna uadib<br/>rossar n-direch<br/>inge Tea bęn h-Ęrimoin,<br/>mic Miled.</li><li class="lg" value="46">Mor saethair césait uili<br/>for cach mh-buadre<span class="fa fa-bookmark" title="p.246" id="pb.246"> p.246</span><br/>la mna Bręsse la mná Basse<br/>la mna Buaigne.</li><li class="lg" value="47">Banba a sleib Miss co na shluagaib<br/>siriuc tuislech<br/>Fótla in Eblinne asnac<br/>h-Eriu in Uisnrich.</li><li class="lg" value="48">Adocorsat Tuatha Dea<br/>tria chęrt clitach,<br/>o tír tidach dar noi tonnaib<br/>don lir lethan.</li><li class="lg" value="49">Ro gab h-Erimon co l-leith in t-shluaig<br/>iar n-urd tolgdai<br/>timchell atuaid ba gęn męrgle<br/>d'Inbęr Cholpthai.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.248" id="pb.248"> p.248</span><li class="lg" value="50">Ro gab Dond do sin leith aile<br/>iar n-urd innaiss<br/>ba marb ic ascnam cęn chomais<br/>dęscęrt h-Irrais.</li><li class="lg" value="51">Co tuarcbad corn la lia a chęneoil<br/>as lir lethach<br/>sęn treb tontech conid Tech Duinn<br/>de don garar.</li><li class="lg" value="52">Ba h-ésin a h-edacht adbul<br/>dia chlaind chetaich<br/>cucum dom tic tissaid uili<br/>iar bar n-écaib.</li><li class="lg" value="53">Ic Inbiur Scęne ro saurset<br/>scél cęn dúnad<br/>sruth dian dęrmar in ros fhothraic<br/>Fial bęn Lugdach.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.250" id="pb.250"> p.250</span><li class="lg" value="54">Ros dailsęt fo h-Erind oraig<br/>mar atbęrid<br/>gnísęt cora fri Firu Bolg<br/>fri cland Nemid.</li><li class="lg" value="55">Nis bátar mná soirbe soíre<br/>ce a n-oglea<br/>Ar n-gait a m-ban gabsat clęmnas<br/>Tuath Dea.</li><li class="lg" value="56">Do bręth dóib leth cech arba<br/>co muir medbar,<br/>iars in charddine choir chomdęs,<br/>iars in clęmnas.</li><li class="lg" value="57">Ro gab h-Ęrimon in tuascęrt<br/>dú dia ciniud,<br/>Co na sęncus, co na sólud,<br/>co na n-dligud.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.252" id="pb.252"> p.252</span><li class="lg" value="58">Co na n-dúnib, co na cathaib,<br/>gairge ręgthe,<br/>co na n-debthaige tria oibhne,<br/>co na cethre.</li><li class="lg" value="59">Ro gab Ebęr dęscęrt nh-Erenn,<br/>ord ro chinnius,<br/>co na utmaille, cona chommus,<br/>co na binnius.</li><li class="lg" value="60">Co na buadaib, co na h-uile,<br/>co na aege,<br/>co na dęrsaide tria dúre,<br/>co na chaine, co na dene.</li><li class="lg" value="61">Do chlaind h-Ęrimoin do Lagnib<br/>luath co clochda,<br/>Leth Cuind, Connacht, Niall fasse,<br/>Nial ind fhochla.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.254" id="pb.254"> p.254</span><li class="lg" value="62">Fothart, na Dęsi, Mog Láma,<br/>la cur Cualnge,<br/>fir Dal Riatai, Corca Rinne,<br/>is Corcu Roęda.</li><li class="lg" value="63">Rigraid clainne Echach uili Domblęn,<br/>tuir do télaib,<br/>Is rigrad Airgiall a Buichne,<br/>co Loch Febail.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.256" id="pb.256"> p.256</span><li class="lg" value="64">Fir Da Gial o Gréin co Coraid<br/>cęn nach n-dímęss,<br/>deg meic Maine Bręsail Fiachraig Dallán,<br/>acus Domlen dilęs.</li><li class="lg" value="65">Dubne dolus tęmen <span class="add" title="Added by JHT">fodub</span><br/>Fothud airgnech,<br/>Aendia Trennia,<br/>Coęnnia cairpdech.</li><li class="lg" value="66">Corpre Arad, Arad Tire,<br/>Arad Cliathach,<br/>Latharn Bęnntraige Inmanaig,<br/>Dal Find Fiatach.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.258" id="pb.258"> p.258</span><li class="lg" value="67">Fodla Corpre sceo Tratraige<br/>ba toirm tírech,<br/>sluag balc buadach, muntir h-Ęrimoin,<br/>mic Miled.</li><li class="lg" value="68">Maiccne Ebir Eoganachta,<br/>uili ardait,<br/>Ani, Loch Léin, Casel, Glendamain,<br/>Ross n-Argait.</li><li class="lg" value="69">Eochu Raithlinne cęn drongad<br/>cáin culad,<br/>Eoganacht cech dú i tát,<br/>la brigu Muman.<li class="lg" value="70">Mathe Dál Chaiss Dal Cein cetaig,<br/>co nh-gail irgnai,</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.260" id="pb.260"> p.260</span><br/>Dal Moga, Dal Cuirc, Dal Ceata,<br/>Galenga, Delbhna.</li><li class="lg" value="71">Tratraigi cech du itat,<br/>Lugni im dualait,<br/>Lugaid Láge, Luguirne,<br/>acus Mogo Nuadait.</li><li class="lg" value="72">Nuall clainne Lugdach mic Itha,<br/>Oll tond rudrag,<span class="fa fa-bookmark" title="p.262" id="pb.262"> p.262</span><br/>Erne Arbraige Musca Bascan,<br/>meic Lugdach.</li><li class="lg" value="73">Lughaid Orcthe Lugaid Gala,<br/>Dęrga Oęn Aible,<br/>rí Dúin Chęrmna Berre,<br/>Lugaid Laigde.</li><li class="lg" value="74">Lán in h-Erin do chlaind Ir,<br/>mic Míled,<br/>Midir Rudraige rí Fachtna Fathach,<br/>cona ciniud baide.</li><li class="lg" value="75">Ciar a cheithęrn Conmac cona<br/>maine muach,<span class="fa fa-bookmark" title="p.264" id="pb.264"> p.264</span><br/>Corcu Dallan, Corcu Eoluim<br/>Corco Mruad.</li><li class="lg" value="76">Dál mh-Buain Confhind comil sęrgęn,<br/>sęrb nh-gossa<br/>Mogh Roith ręssa ciniud Fergusa<br/>mic Rossa.</li><li class="lg" value="77">Ríge o Fachtnu Dál n-Araide<br/>ercda dogair<br/>secht Laigse Lagęn co febail,<br/>na sęcht Sogain,</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.266" id="pb.266"> p.266</span><li class="lg" value="78">Sil Conaill Glaiss míc Eich<br/>ba ercdaid ogra<br/>Do Maig Fothaid do Maig Uisnig<br/>do Maig Mogna,</li><li class="lg" value="79">Do Maig Sulide do Fęrnmaig<br/>do Maig Mache<br/>d'Inbiur Buasse bruchtait srotha<br/>do Iath Aiche.</li><li class="lg" value="80">Eocho Maireda in maitre miad<br/>n-ordd n-ingnad<br/>dia m-borb a Lindmuine laendrech<br/>uas loch lindglan.</li><li class="lg" value="81">Laechrad síl Rígbaird mic Brige<br/>báig cęn gainne<span class="fa fa-bookmark" title="p.268" id="pb.268"> p.268</span><br/>Corc Oiche cloe cloth cęn timme<br/>Dál saer Selle.</li><li class="lg" value="82">Se cinędha nach do muntir Bręgoin<br/>ciap-sa magęn,<br/>Gabraighe Succa, Uí Thairsig<br/>Galeoin Lagęn.</li><li class="lg" value="83">Léir so thuirmisęmar ar crónic<br/>cia no nh-ględ?<br/>Inti medon acus tossach<br/>acus dead.</li><li class="lg" value="84">Dęrb lęam cipé rodos ríme<br/>o ro gabad h-Eriu<span class="fa fa-bookmark" title="p.270" id="pb.270"> p.270</span><br/>cona faigbe ní ba fíriu<br/>na bas lęriu.</li><li class="lg" value="85">Leor lend lenmait a sanais irs<br/>ro sęs tulad<br/>muntir Bhręgoin feib atbęrar.<br/>can a m-bunad.</li><br/><span class="trailer">C.</span></ol></blockquote></p></div><hr/><div class=""><!--div: thisdiv=div, #4 (nth=4) head="IV."--><!--Heading quâ heading--><h2 id="d45160e4287">4. IV.</h2><!--div: thisdiv=div, #4 (nth=5)--><h5 class="subsid"><span class="add" title="Added by JHT">DUAN ALBANACH.</span></h5><p>Dal Riada, umorro, dar labramar go lég ós iad nach f-fuil amhorus againn is in m-beagan da m-bunadhus, ⁊ craobsgaoileadh da lamhsam san leabhar-sa. Cuiream sean duain Seanchasa a ríogh ar Albain annso sios.</p><p>Marso ader ge easbadhach í iar ríomh na ríogh na rann dereanach, ⁊ fos iar slechtaibh ele:<span class="fa fa-bookmark" title="p.272" id="pb.272"> p.272</span>
<blockquote class="docindoc poem"><ol style="list-style-type:none;"><li class="lg" value="1"><li class="lg" value="1">A eolcha Alban uile,<br/>a shluagh feuta foltbhuidhe,<br/>cia ceud ghabhail, an eól duíbh,<br/>ro ghabhasdair Albanruigh?</li><li class="lg" value="2">Albanus ro ghabh, lia a shlógh,<br/>mac sen oirdérc Isicon,<br/>brathair is Briutus gan brath,<br/>ó ráitear Alba eathrach.</li><li class="lg" value="3">Ro ionnarb a brathair bras<br/>Briotus tar Muir n-Icht n-amhnas,<br/>ro gabh Briotus Albain áin,<br/>go rinn fhiadhnach Fotudáin.</li><li class="lg" value="4">Foda iar m-Briotus m-bláith, m-bil,<br/>ro ghabhsad clanna Nemhidh,<span class="fa fa-bookmark" title="p.274" id="pb.274"> p.274</span><br/>Erglan iar t-teacht as a loing,<br/>do aithle thoghla thuir Conuing.</li><li class="lg" value="5">Cruithnigh ros gabhsad iarttain,<br/>iar t-tiachtain a h-Ereann-mhuigh,<br/>.x. rig tri fichit righ rán<br/>gabhsad díobh an Cruithean-chlár.</li><li class="lg" value="6">Cathluan an céd righ diobh-soin,<br/>aisnedhfead daoibh go cumair,<br/>rob é an righ dégheanach dhíbh<br/>an cur calma Cusaintín.</li><li class="lg" value="7">Clanna Eathach ina n-diaigh,<br/>gabhsad Albain iar n-áirdghliaidh,<br/>clanna Conaire an chaoimhfhir,<br/>toghaidhe na treun-Ghaoidhil.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.276" id="pb.276"> p.276</span><li class="lg" value="8">Tri mec Erc mec Eachdhach ait,<br/>triar fuair beannachtair Pátraicc,<br/>ghabhsad Albain, ard a n-gus,<br/>Loarn, Fearghus is Aonghus.</li><li class="lg" value="9">Dech m-bliadhna Loarn, lér bladh,<br/>i f-flaitheas oirir Alban,<br/>tar es Loarn fhél go n-gus,<br/>seacht m-bliadhna ficheat Fearghus.</li><li class="lg" value="10">Domhangart mac d'Fearghus ard,<br/>aireamh cúig m-bliadhan m-biothgarg,<br/>a .xxiiii. gan troid,<br/>do Comhgall, mac Domhangoirt.</li><li class="lg" value="11">Da bhliadhan Conaing gan táir,<br/>tar és Comhghaill do Gobhrán,<br/>tri bliadhna fo cuig gan roinn,<br/>ba ri Conall, mac Comhghoill.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.278" id="pb.278"> p.278</span><li class="lg" value="12">Cethre bliadhna ficheat tall<br/>ba rí Aodhán na n-iol-rann,<br/>dech m-bliadhna fo seacht, seól n-glé,<br/>i f-flaitheas Eathach Buidhé.</li><li class="lg" value="13">Connchadh Cearr ráithe, rel bladh,<br/>a .xui. dia mac Fearchar<br/>tar és Fearchair, feaghaidh rainn,<br/>.xiiii. bliadhna Domhnaill.</li><li class="lg" value="14">Tar és Domhnaill Bric na m-bla,<br/>Conall, Dunghal .x. m-bliadhna,<br/>.xiii. bliadhna Domhnuill Duinn,<br/>tar és Dunghail is Chonuill.</li><li class="lg" value="15">Maolduin mac Conaill na c-creach<br/>a .xuii. dó go dlightheach,<span class="fa fa-bookmark" title="p.280" id="pb.280"> p.280</span><br/>Fearchair Foda, feagha leat,<br/>do chaith bliadhain ar .xx.</li><li class="lg" value="16">Da bliadhain Eachdhach na n-each,<br/>ro ba calma an rí rightheach,<br/>aoin bhliadhain ba flaith iarttain,<br/>Ainceallach maith mac Fearchair.</li><li class="lg" value="17">Seacht m-bliadhna Dunghail déin,<br/>acus a ceathair do Ailpén,<br/>tri bliadhna Muireadhoigh mhaith,<br/>.xxx. do Aodh na árdfhlaith.</li><li class="lg" value="18">A ceathair ficheat, nír fhann,<br/>do bhliadhnaibh do chaith Domhnall,<br/>da bhliadhain Conaill, cém n-glé,<br/>is a ceathair Chonaill ele.</li><li class="lg" value="19">Naoi m-bliadhna Cusaintin chain,<br/>a naoi Aongusa ar Albain,<span class="fa fa-bookmark" title="p.282" id="pb.282"> p.282</span><br/>cethre bliadhna Aodha áin,<br/>is a tri déug Eoghanáin.</li><li class="lg" value="20">Tríocha bliadhain Cionaoith chruaidh,<br/>a ceathair Domhnall drechruaidh,<br/>.xxx. bliadhain co na bhrígh,<br/>don churadh do Cusaintin.</li><li class="lg" value="21">Dá bhliadhain, ba daor a dath,<br/>da brathair do Aodh fionnscothach,<br/>Domhnall, mac Cusaintin chaín,<br/>ró chaith bliadhain fa cheathair.</li><li class="lg" value="22">Cusaintín ba calma a ghleac,<br/>ro chaith a sé is dá fhicheat,<br/>Maolcoluim cethre bliadhna,<br/>Iondolbh a h-ocht airdriaghla.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.284" id="pb.284"> p.284</span><li class="lg" value="23">Seacht m-bliadhna Dubhoda dén,<br/>acus a ceathair Cuilén,<br/>a .xxuii. ós gach cloinn,<br/>do Cionaoth, mac Maoilcholuim.</li><li class="lg" value="24">Seacht m-bliadhna Cusaintin cluin,<br/>acus a ceathair Macdhuibh,<br/>triochadh bliadhain, breacaid rainn,<br/>ba rí Monaidh Maolcolaim.</li><li class="lg" value="25">Se bliadhna Donnchaid glain gaoith<br/>.xuii. bliadhna mac Fionnlaoich,<br/>tar és Mec Beathaidh go m-blaidh,<br/>.uii. mís i f-flaithios Lughlaigh.</li><li class="lg" value="26">Maolcholuim anosa as rí,<br/>mac Donnchaidh dhata dhrechbhi,<br/>a ré nocha n-fidir neach,<br/>acht an t-eólach as éolach. A eolcha.</li><span class="fa fa-bookmark" title="p.286" id="pb.286"> p.286</span><li class="lg" value="27">Dá rígh fór chaogad, cluine,<br/>go mac Donnchaidh drich ruire,<br/>do shiol Erc ardghlain anoir,<br/>gabsad Albain a eólaigh.</li></li></ol></blockquote></p></div><hr/></div><hr/></div></div>
				</div>
			</div>
		</div>
		<div class="col-md-3 col-lg-3">
			<div class="rhs__menu side-items">
				<div class="contact" id="contacts"><p><a href="/celt/">Index to all documents</a></p><h3>Standardisation of values</h3><ul><li><a href="/celt/document/G100028/">Dates are not tagged.</a></li></ul><h2>CELT Project Contacts</h2><ul><li>Director: <a href="mailto:h.morgan@ucc.ie">Dr Hiram Morgan</a></li><li>Managing Editor: <a href="mailto:b.faerber@ucc.ie">Beatrix Färber</a></li><li>Technical Support: <a href="mailto:pflynn@ucc.ie">Dr Peter Flynn</a></li></ul><p><a href="#" class="smoothScrollApplied">More…</a></p></div><div class="contact" id="rubric"><h2>Formatting</h2><p>For details of the markup, see the 
      <a href="http://www.tei-c.org/">Text Encoding Initiative</a> (TEI)</p><p><span class="fa fa-bookmark"/>
        page of the print edition</p><p><span class="fa fa-book"/> folio of the manuscript</p><p><span class="fa fa-folder"/> numbered division</p><p><span class="lbn"> 999</span> line number of the print edition (in grey: interpolated)</p><p><span class="u">underlining</span>: text supplied, added, or expanded
      editorially</p><p><span class="i">italics</span>:
      foreign words; corrections (hover to view); document titles</p><p><span class="lem">bold</span>: lemmata (hover for readings)</p><p><span class="overlap">wavy underlining</span>: scribal additions 
      in another hand; hand shifts flagged with <span class="flag">⚑</span> 
      (hover to view)</p><p style="color:red;">TEI markup for which a representation 
      has not yet been decided is shown in red: 
      comments and suggestions are welcome.</p><h6>Other languages</h6><p>T100028: <a href="/celt/document/T100028">The Irish version of the Historia Britonum of Nennius</a> (in English Translation)</p><h6>Source document</h6><p><a href="G100028.xml"><tt>G100028.xml</tt></a></p></div>
 <div class="hyper-list contact"><h2>Search CELT</h2><form name="sup" id="sup" action="/search"><input type="hidden" name="site" value="names"/><div class="input-group stylish-input-group"><label for="terms" class="sr-only">Search by name</label><input id="terms" name="terms" type="text" class="form-control" placeholder="Not yet implemented"/><span class="input-group-addon"><button type="submit" title="search"><span class="fa fa-search"/><span class="sr-only">Search</span></button></span></div></form></div>
				
			</div>
		</div>
		<!-- // sidebar -->
	</div>
	<!-- // row -->
</div>
<!-- // container -->			</div>
			<!-- footer // layout: footer -->
			<div class="footnotes"><ol><li id="fn:1.footnotes"><p>Thus in Van Praet's copy of the Chronicon Pictorum: 'Gartnait iiii. regna(vit); vere ix a. reg.' .i.e. the four years given in one text are corrected to nine by the scribe. <a class="footnotebacklink" href="#fnref:1.footnotes" rev="footnote">🢀</a></p></li></ol></div><!--Add project contacts from home page in CMS--><footer class="footer">
				<div class="container-fluid">
					<div class="row">
	<div class="contact col-xs-12 col-sm-12 col-md-3">
		<a data-toggle="collapse" href="#footer1"><h2>University College Cork</h2></a>
		
		<div id="footer1" class="collapse"> <p>
	<span><i class="fa fa-phone">‍</i><a href="tel:+353214903000">+353 (0)21 490 3000</a></span>
	<span><i class="fa fa-envelope">‍</i><a href="mailto:celt@ucc.ie">Email Us</a></span>
	<span><i class="fa fa-map-marker">‍</i><a href="http://www.google.ie/maps/place/51°53'30.8&#34;N+8°29'31.1&#34;W/@51.8918761,-8.5007552,15z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d51.8918768!4d-8.491979">Location Maps</a></span>
</p></div>
	</div>
	<div class="col-xs-12 col-sm-12 col-md-3">
		<a data-toggle="collapse" href="#footer2"><h2>Bring me to</h2></a>
		<div id="footer2" class="collapse"><ul>
<li><a href="#"/><a title="Home » Home » Study" href="https://www.ucc.ie/en/study/">Study</a></li>
<li><a href="#"/><a title="Home » Home » Research and Innovation" href="https://www.ucc.ie/en/research/">Research</a></li>
<li><a title="Home » Home » Discover UCC" href="https://www.ucc.ie/en/discover/">Discover UCC</a></li>
<li><a title="Home » Home » Schools &amp; Departments" href="https://www.ucc.ie/en/schoolsdepartments/">Schools &amp; Departments</a></li>
<li><a title="Home » Home » Business and Enterprise" href="https://www.ucc.ie/en/bus-ent/">Business &amp; Enterprise</a></li>
<li><a title="Home » Home » Alumni and Development" href="https://www.ucc.ie/en/alumni/">Alumni</a></li>
</ul></div>
	</div>
	<div class="col-xs-12 col-sm-12 col-md-3">
		<a data-toggle="collapse" href="#footer3"><h2>MyUCC</h2></a>
		<div id="footer3" class="collapse"><ul>
<li><a title="Home » Home » Contact" href="https://www.ucc.ie/en/contact/">Contact</a></li>
<li><a href="http://libguides.ucc.ie/library">Library</a></li>
<li><a title="Home » Home » Staff" href="https://www.ucc.ie/en/staff/">Staff</a></li>
<li><a title="Home » Home » Students" href="https://www.ucc.ie/en/students/">Current Students</a></li>
<li><a title="Home » Home » Support » Examinations » Results" href="https://www.ucc.ie/en/exams/results/">Exam Results</a></li>
<li><a href="http://timetable.ucc.ie/">Timetables</a></li>
<li><a href="https://blackboard.ucc.ie/">Blackboard</a></li>
<li><a title="Home » Home » Discover UCC » Visit UCC » Download Maps of the UCC Campus" href="https://www.ucc.ie/en/discover/visit/maps/">Campus Maps</a></li>
</ul></div>
	</div>
	<div class="col-xs-12 col-sm-12 col-md-3">
		<a data-toggle="collapse" href="#footer4"><h2>Show me</h2></a>
		<div id="footer4" class="collapse"><ul>
<li><a href="https://www.ucc.ie/en/sitemap/">Sitemap</a></li>
<li><a href="https://www.ucc.ie/en/legal/">Legal</a></li>
<li><a href="mailto:abuse@ucc.ie?subject=Abuse%20Report%20from%20UCC%20Webpage&amp;body=http://www.ucc.ie/en/">Report Abuse</a></li>
<li><a href="https://www.ucc.ie/privacy">Privacy</a></li>
<li><a href="https://www.ucc.ie/en/it-policies/policies/cookies/">Cookies</a></li>
<li><a href="https://www.ucc.ie/aup">Acceptable Use Policy</a></li>
<li><a href="mailto:webmaster@ucc.ie?Subject=Web%20site%20query">Webmaster</a></li>
</ul></div>
	</div>
</div>
<div class="row">
	<div class="col-md-12 bbdc">
		Copyright © UCC 2017
	</div>
</div>

<div class="row">
<!-- logo carousel // components: module-12 -->
<div class="module-12 logos">
    <div class="slideShowLogos">
<div class="multiple-wrap bg-crest-white">
        <div class="image-wrap">
            <div style="background-image: url(https://www.ucc.ie/en/media/support/financeoffice/fundinglogos/hea.jpg)" class="inner__img">‍</div>
        </div>
</div>
<div class="multiple-wrap bg-crest-white">
        <div class="image-wrap">
            <div style="background-image: url(https://www.ucc.ie/en/media/support/financeoffice/fundinglogos/logo_gov_ireland_rialtas.jpg)" class="inner__img">‍</div>
        </div>
</div>
<div class="multiple-wrap bg-crest-white">
        <div class="image-wrap">
            <div style="background-image: url(https://www.ucc.ie/en/media/support/financeoffice/fundinglogos/logo_nui.jpg)" class="inner__img">‍</div>
        </div>
</div>
<div class="multiple-wrap bg-crest-white">
        <div class="image-wrap">
            <div style="background-image: url(https://www.ucc.ie/en/media/centralmedia/logos/ESF2014-2020.png)" class="inner__img">‍</div>
        </div>
</div>
<div class="multiple-wrap bg-crest-white">
        <div class="image-wrap">
            <div style="background-image: url(https://www.ucc.ie/en/media/centralmedia/logos/ERDF.jpg)" class="inner__img">‍</div>
        </div>
</div>
<div class="multiple-wrap bg-crest-white">
    <a href="https://www.ucc.ie/en/athenaswan/">
        <div class="image-wrap">
            <div style="background-image: url(https://www.ucc.ie/en/media/design2013images/AS_RGB_Bronze-Award.png)" class="inner__img">‍</div>
        </div>
    </a>
</div>
<div class="multiple-wrap bg-crest-white">
        <div class="image-wrap">
            <div style="background-image: url(https://www.ucc.ie/en/media/research/researchatucc/EnterpriseIrelandLogo4web.jpg)" class="inner__img">‍</div>
        </div>
</div>
<div class="multiple-wrap bg-crest-white">
    <a href="https://www.ucc.ie/en/hr/research//uccresearcherstrategy/">
        <div class="image-wrap">
            <div style="background-image: url(https://www.ucc.ie/en/media/support/hr/researchcareersinitiative/logo.jpg)" class="inner__img">‍</div>
        </div>
    </a>
</div>
<div class="multiple-wrap bg-crest-white">
    <a title="visit https://www.wearecork.ie/" target="_self" href="https://www.wearecork.ie/">
        <div class="image-wrap">
            <div style="background-image: url('https://www.ucc.ie/en/media/2017siteassets/images/weareCorkSmall.jpg')" class="inner__img">‍</div>
        </div>
    </a>
</div>
<div class="multiple-wrap bg-crest-white">
        <div class="image-wrap">
            <div style="background-image: url('https://www.ucc.ie/en/media/2017siteassets/images/wellBeingLogo.png')" class="inner__img">‍</div>
        </div>
</div>
<div class="multiple-wrap bg-crest-white">
    <a title="visit https://stars.aashe.org/institutions/university-college-cork-national-university-of-ireland-cork-co-corcaigh/report/2018-07-20/" target="_self" href="https://stars.aashe.org/institutions/university-college-cork-national-university-of-ireland-cork-co-corcaigh/report/2018-07-20/">
        <div class="image-wrap">
            <div style="background-image: url('https://www.ucc.ie/en/media/centralmedia/logos/CopyofStars_Seal_Gold_RGB_300.png')" class="inner__img">‍</div>
        </div>
    </a>
</div>
<div class="multiple-wrap bg-crest-white">
    <a title="visit https://www.magna-charta.org" target="_blank" href="https://www.magna-charta.org">
        <div class="image-wrap">
            <div style="background-image: url('https://www.ucc.ie/en/media/support/financeoffice/fundinglogos/logo_mcu_observatory.jpg')" class="inner__img">‍</div>
        </div>
    </a>
</div>   
    </div><!--/.slideShowLogos-->
</div><!--/.module-12-->
<!-- // logo carousel -->
</div><!--/.row-->
				</div>
			</footer>
			<!-- // footer // layout: footer -->

		</div>
		<!-- // module wrap -->

	</div>
	<!-- // page wrap -->

	
	<!-- // search remodal -->
	<div class="remodal search" data-remodal-id="search-modal">
		<button data-remodal-action="close" class="remodal-close"><span>CLOSE</span></button>
		<div class="modal-wrap">
			<div class="input-group stylish-input-group">
				<input type="text" class="form-control" name="siteSearchText" id="siteSearchText" placeholder="search here..." autocomplete="off"/>
				<span class="input-group-addon">
					<button type="submit">
						<span class="fa fa-search"/>
					</button>
				</span>
			</div>
			<div class="input-group stylish-input-group">
				<legend class="sr-only">Choose areas of the website to search</legend>
				<label class="radio-inline">
					<input type="radio" name="searchType" value="website" checked=""/> Website <span class="websiteSearchResultsCount resultsCount"/>
				</label>
				<label class="radio-inline">
					<input type="radio" name="searchType" value="people"/> People <span class="peopleSearchResultsCount resultsCount"/>
				</label>
				<label class="radio-inline">
					<input type="radio" name="searchType" value="course"/> Courses <span class="courseSearchResultsCount resultsCount"/>
				</label>
			</div>
			<div class="results">
				<div class="websiteResults quicksearchContainers">
					<ul id="websiteSearchResultsList" class="searchResultsList">
					</ul>
				</div>
				<div class="peopleResults quicksearchContainers" style="display:none;">
					<ul id="phoneSearchResultsList" class="searchResultsList">
					</ul>
					<ul id="nameSearchResultsList" class="searchResultsList">
					</ul>
				</div>
				<div class="courseResults quicksearchContainers" style="display:none;">
					<ul id="courseSearchResultsList" class="searchResultsList">
					</ul>
				</div>
			</div>
		</div>
	</div>
	<!-- // search remodal -->
	
	<a id="back-to-top" title="Back to top" class="show" href="#"><i class="fa fa-angle-up">‍</i><span>Top</span></a>

	<!-- jQuery (necessary for Bootstrap's JavaScript plugins) -->
	<script type="text/javascript" src="https://code.jquery.com/jquery-1.12.4.min.js">‍</script>

	<!-- Include all compiled plugins (below), or include individual files as needed -->
	<script integrity="sha384-Tc5IQib027qvyjSMfHjOMaLkfuWVxZxUPnCJA7l2mCWNIpG9mGCD8wGNIcPD7Txa" crossorigin="anonymous" src="https://maxcdn.bootstrapcdn.com/bootstrap/3.3.7/js/bootstrap.min.js">‍</script>
	<script src="https://cdnjs.cloudflare.com/ajax/libs/slick-carousel/1.6.0/slick.min.js">‍</script>
	<script src="https://cdnjs.cloudflare.com/ajax/libs/remodal/1.1.1/remodal.min.js">‍</script>
	<script src="https://cdnjs.cloudflare.com/ajax/libs/bootstrap-select/1.12.2/js/bootstrap-select.min.js">‍</script>
	<script src="https://cdnjs.cloudflare.com/ajax/libs/headroom/0.9.3/headroom.min.js">‍</script>
	<script src="https://cdnjs.cloudflare.com/ajax/libs/magnific-popup.js/1.1.0/jquery.magnific-popup.min.js">‍</script>

	<script type="text/javascript" src="https://cdn.jsdelivr.net/algoliasearch/3/algoliasearch.min.js">‍</script>
	<script type="text/javascript" src="https://js.maxmind.com/js/apis/geoip2/v2.1/geoip2.js">‍</script>
	<script type="text/javascript" src="https://cdn.datatables.net/v/dt/dt-1.10.16/r-2.2.0/datatables.min.js">‍</script>
	<script async="async" src="https://www.youtube.com/iframe_api">‍</script>


  <!-- jquery.mCustomScrollbar.js -->
  <script type="text/javascript" src="https://www.ucc.ie/en/media/2017siteassets/contentfiles/js/jquery.mCustomScrollbar.js">‍</script>

	<!-- jquery.easing.1.3.js -->
	<script type="text/javascript" src="https://www.ucc.ie/en/media/2017siteassets/contentfiles/js/jquery.easing.1.3.js">‍</script>

	<!-- jquery.timeline.js -->
	<script type="text/javascript" src="https://www.ucc.ie/en/media/2017siteassets/contentfiles/js/jquery.timeline.js">‍</script>

	<script type="text/javascript" src="https://www.ucc.ie/en/media/2017siteassets/contentfiles/js/main.min.js">‍</script>

</body>
</html>