Corpus of Electronic Texts Edition

Background details and bibliographic information

Desiderius: Sgáthán an Chrábhaidh

Author: Flaithrí Ó Maolchonaire

File Description

Thomas F. O'Rahilly

Electronic edition compiled by Benjamin HazardProofed by Marcus Bale, Mícheál Ó Geallabháin

Funded by University College, Cork and
The Higher Education Authority via the CELT Project.

2. Second draft, revised and corrected.

Extent of text: 64100 words


CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College Cork.
College Road, Cork, Ireland—

(2003) (2010)

Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.
Text ID Number: G208020

Availability [RESTRICTED]

Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.


Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies (Dublin Institute for Advanced Studies).


    Primary Manuscript sources
  1. London, British Library, Additional MS 37,630 (Books I-III); see Robin Flower and S. H. O'Grady (eds.), Catalogue of Irish manuscripts in the British Library (formerly the British Museum) (London, 1926) volume 2, pp. 566-8.
  2. Maynooth, Murphy MSS 28 (3 D 12); 93 (4 A 18); see Pádraig Ó Fiannachta (ed.), Lamhscríbhinní Gaeilge Cholaiste Phádraig, Má Nuad (Maynooth, 1947-1974), vols. 2 & 3, pp. 65-6, 93.
  3. Dublin, National Library of Ireland MS G. 91 (pp. 85-100, fragment up to l. 396); see Nessa Ní Shéaghdha (ed.), Catalogue of Irish manuscripts in the National Library of Ireland (Dublin, 1967).
  4. Dublin, Royal Irish Academy MSS 23 L 19 (1006); F i 3 (264) (pp. 1-109, Books I-III); F iii 3 (283) (pp. 1-157); F iii 4 (728); F ii 4 (284) (pp. 1-189); see Kathleen Mulchrone et al. (eds.), Catalogue of Irish manuscripts in the Royal Irish Academy (Dublin, 1958), pp. 285-6, 762-3, 798-800.
  5. Galway, National University of Ireland, Douglas Hyde Gaelic Manuscript 10, n. 697-698, p. 475-476.
  6. Oxford, Bodleian Library, MS 11127 e.53 (122); Crynes 350, Mar. 539 [8], 344 pp.; (80) (Books I-III); see Tony Sweeney (ed.), Ireland and the printed word: a descriptive catalogue, 1475-1700 (Dublin, 1997).
  7. Cambridge, University Library, Hibernia MSS, 8.61.5; 8.61.6 (172 leaves); see Catalogue of the Bradshaw Collection of Irish Books in the University Library, Cambridge (Cambridge, 1916), volume 2, p. 940.
    Selected editions and translations
  1. This allegorical devotional text was originally written in Catalan as Spill de la vida religiosa (Barcelona, 1515), and was soon translated into Castilian, 'Espejo de Religiosos' (Sevilla, 1533). There are 12 known Castillian editions. It became very popular in a wide variety of European languages with additional translations and adaptations in Danish, Dutch, English, German, Irish, Italian, Latin, Polish and Portuguese. The Catalan scholar August Bover i Font has also found references to a French edition.

  2. Laurentius Surius, Compendium Verae Salutis (Cologne, 1553).
  3. Arnoldus van der Meer, Desyderius: Sive expedita ad divinum amorem via (Louvain, 1554).
  4. Flaithrí Ó Maolchonaire, Desiderius: Sgáthán an Chrábhaidh (Louvain, 1616).
  5. Laurence Howell, Desiderius, or the Original Pilgrim (London, 1717).
  6. Melquíades Andrés Martín (ed.), El Deseoso: una mística de la orden de San Jerónimo, traducción de Spill de la vida religiosa (Fundación Universitaria Espaņola) (Madrid, 2004).
    Secondary Literature
  1. R. Clark, Strangers and sojourners at Port Royal: being an account of the connections between the British Isles and the Jansenists of France and Holland (Cambridge, 1932).
  2. C. Heaney, The theology of Florence Conry OFM (Drogheda, 1935).
  3. T. Ó Cléirigh, Aodh Mac Aingil agus scoil Nua-Ghaedhilge i Lobháin (Dublin, 1935).
  4. R. A. Breathnach, [review of Desiderius, ed. O'Rahilly], Éigse 4 (1943–44), 72–77.
  5. A. Faulkner, [review of Desiderius, ed. O'Rahilly], Éigse 4 (1943–44), 228–229.
  6. B. Jennings, "Florence Conry, archbishop of Tuam: his death and the transfer of his remains", Journal of the Galway Archaeological and Historical Society (1949), 83–92.
  7. B. Ó Cuív, "Flaithrí Ó Maolchonaire's catechism of Christian doctrine", Celtica 1 (1950), 161–206.
  8. L. Ceyssens, "Florence Conry, Hugh de Burgo, Luke Wadding, and Jansenism", in Father Luke Wadding: commemorative volume, edited by the Franciscan Fathers Dún Mhuire Killiney (Dublin, 1957), 295–404.
  9. H. F. Kearney, "Ecclesiastical politics and the counter-reformation in Ireland: 1618–1648", Journal of Ecclesiastical History 11 (1960), 202–212.
  10. F. X. Martin, "Ireland, the renaissance and counter-reformation", Topic 13 (1967), 10–16.
  11. H. Hammerstein, "Aspects of the continental education of Irish students in the reign of Elizabeth I", Historical Studies 8 (1971), 137–153.
  12. J. J. Silke, "Irish scholarship and the renaissance, 1580–1675", Studies in the Renaissance 21 (1973), 169–205.
  13. R. L. Kagan, Students and society in early modern Spain (Baltimore, 1974).
  14. P. Conlan, St Anthony's College of the Irish Franciscans, Louvain (Dublin, 1978).
  15. A. Bover i Font, 'Notes sobre les traduccions no castellanes de 'Spill de la vida religiosa', in Miscellánia Pere Bohigas 1, Estudis de la lengua i literatura catalanes III (Montserrat, 1981).
  16. P. Corish, The catholic community in the seventeenth and eighteenth centuries (Dublin, 1981).
  17. N. P. Canny, "The formation of the Irish mind: religion, politics, and Gaelic Irish literature, 1580–1750", Past and Present (1982), 91–116.
  18. T. Ó Dúshláine, An Eoraip agus litríocht na Gaeilge, 1600–1650: gnéithe den bharócachas Eorpach i litríocht na Gaeilge (Dublin, 1987).
  19. S. Ua Súilleabháin, "Údar Sgáthán an Chrábhaidh", The Maynooth Review (1989), 42–50.
  20. S. Ua Súilleabháin, "Sgáthán an chrábhaidh: foinsí an aistriúcháin", Éigse 24 (1990), 26–36.
  21. B. Cunningham, "The culture and ideology of Irish Franciscan Historians at Louvain", in Ciaran Brady (ed.), Ideology and the Historians (Dublin, 1991), 11–30.
  22. B. Fitzgerald, Seventeenth-century Ireland: the war of religions (Dublin, 1995).
  23. M. MacCraith, The Gaelic reaction to the reformation", in Steven G. Ellis and Sarah Barber (eds.), Conquest and Union: fashioning a British state, 1485–1725 (London, 1995) 139–61.
  24. J. Casway, "Gaelic Maccabeanism: the politics of reconciliation", in Jane H. Ohlmeyer (ed.), Political thought in seventeenth-century Ireland: kingdom or colony (Cambridge, 2000), 179–81.
  25. Ó. Recio Morales, "Florence Conry's memorandum for a military assault on Ulster, 1627", Archivium Hibernicum 56 (2002), 65–72.
  26. T. O'Connor, " 'Perfidious machiavellian friar': Florence Conry's campaign for a Catholic Restoration in Ireland, 1592–1616", Seanchas Ard Mhacha 19 (2002), 91–105.
  27. Benjamin Hazard, Faith and Patronage: the political career of Flaithrí Ó Maolchonaire c.1560–1629 (Dublin: Irish Academic Press 2009).
    The edition used in the digital edition
  1. Desiderius: Sgáthán an Chrábhaidh. Flaithrí Ó Maolchonaire First edition [[li + 363 pp. v–vi Prefatory Note, vii–xlvi Introduction, xlvii–li Contents, 1–232 Text, 233–44 Textual Notes and Corrections, 245–74 Grammatical Notes, 275–363 Glossary]. ] Institute for Advanced StudiesDublin (1941) (reprinted 1955) (reprinted 1975) . Mediaeval and Modern Irish Series. , No. 12


Project Description

CELT: Corpus of Electronic Texts

Sampling Declaration

The text contains pages 1–232. O'Rahilly's edition was compiled using three copies of Ó Maolchonaire's text. The editor revised the use of paragraphs, capital letters and punctuation, and introduced quotation marks, hyphens and apostrophes. All editorial introduction, translation, notes and glossary have been omitted. Text supplied by the editor is marked sup resp="TOR". Text supplied from the reviews by R. A. Breatnach and Anselm Faulkner is marked sup resp="RB" and sup resp="AF". In the HTML edition, the supplied text is shown in italics, next to the relevant words.

Editorial Declaration


Text has been checked, proof-read three times.


The electronic text represents the edited text. However, it must be noted that due to the medium used, variations in lineation may occur.


Direct speech is marked q.


Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break or line-break, the page-break and line-break are marked after the completion of the hyphenated word.


div0=the tract; div1=the part (rann); div2=the chapter (caibidil). Preface and foreword are contained in unnumbered divs outsidediv0.


Names of persons (given names), and places are not tagged. Terms for cultural and social roles are not tagged.

Canonical References

This text uses the DIV2 element to represent the Caibidil.

Profile Description

Created: by Flaithrí Ó Maolchonaire. (1616)

Use of language

Language: [GA] The text is in Irish of the early modern period.
Language: [LA] Some formulae and short passages are in Latin.

Revision History

Corpus of Electronic Texts Edition: G208020

Desiderius: Sgáthán an Chrábhaidh: Author: Flaithrí Ó Maolchonaire


{MS page ii}

Brolach nó Reumhrádh on tí do tharraing an obair-se go Gaoidhilg.

Do thaitin an leabhrán-so comhmór & sin leis gach ccrích do chum a ráinig gur cuireadh a Spáinnis,
5] a nEadáillis, a Bhfraincis, a nAlmáinnis, & a Laidin é. Agas ní hiongnadh sin, uair gé mór do sgríobhsad úghdair eili ar na subháilchibh, ag leanmhain luirg an sgrioptúir naemhtha, féadfaidhe nár sgríobhadar fós éinní coimbeag ris féin do sháireóchadh an
10] leabhrán-so, go háiridhe a sultmhaire na sligheadh fuair.

Foillsighidh go huaigneach aithghearr ní headh a mháin an modh ar a bhfaghthar na subháilche ó Dhia, acht fós an modh ar a ndearbhthar na dubháilche;
15] & tráchtuigh gach éinní comhshaoidheamhail & comhshuairc is sin go ttairngeand uile úigh & inntinn an léaghthóra air féin, gé go mbeidís mórán gnoaidheadh oile ar a aire.

Do mheasamairne, & do mheasadar daoine eile
20] (agá bhfuil ro-aire ar chuidiughadh léna ccáirdibh & léna ccomharsanaibh dul ón oilithri-si dá ndúthaidh fhíre, go flaitheamhnas), go madh tarbhach a chor a Ngaoidheilg do thabhairt shoillsi don chuid dár ndúthaigh {MS page iii} nách tuigeand theangtha eile, ar na
25] neithibh naomhtha theagaisgeas. Agas gé nách fuil acfainn ná iomadumhlacht san Ngaoidheilg aguinn,


& nách mó a támuid; ó aois mhic fhoghlama anuas, a ngar do na seinleabhraibh acht imchian uatha féin & ón aois ealadhna ó a bhfuighmís ar sáith do
30] sheanfhoclaibh snasdha, nách biadh ro-dhorcha, & dobadh tarbhach do tharraing chum gnáthaighthe, & ó a mbeith an teanga saidhbhir so-ghabhála ar na neithibh maithi atá sna teangthaibh eile, & ó a mbeith an labhairt líomhtha—ar a shon sin má thig linn
35] amháin, maille ré congnamh an Choimdheadh, na neithi-se do chor síos go soilléir sothuigsi, saoilmíd go madh lia do na daoinibh deaghaithneacha deisgréideacho ghuidhfeas oruinn ar son ar saothair, iná bhias ag iarroidh toibhéimi do thabhairt dár ndíthcheall
40] ar son simplidheachta na sttíli inar sgríobhamar go sonnradhach chum leasa na ndaoine simplidhe, nách foil géarchúiseach a nduibheagán na Gaoidhilge. Gidheadh, dá ndeachud oraind seacha so, anmaoid ríu ar rádha S. Aibhisdín, adeir: {MS page iv} ‘Créd an tarbha
45] atá, san eochair órdha muna osgailtear lé an ní iarrmaoid d'osgladh, an tan nách fuil d'fheidhm aguinn ría acht sin; nó créd fá budh ionbhéime eochair mhaide dá n-osgla an ní sin dúinn?’1 {MS page v}


Brolach no Reamhrádh na hoibri-se
50] on Ughdar

As cúis náire & iomaithfir gan duine do thabhairt altuighthe buidhe don tí ó bhfaghonn troimthiodhlaicthe. A Iosa ionmhuin iodhainmhilis, atáid na leabhuir lán don eólus do badh cóir dhúind do bheith
55] aguinn ort, ór atáid do ghnáth ag foillsiughadh & ag fógra do mhórdhachta naomhtha & do dhiadhachta ina bhfulle féin, an tAthair, & an Spiorad Naomh comhaondha, diongmhála do mholadh ó chroidhe os chionn an uile chréatúir ón dhuine do chruthuighis.
60] Os a cheann so atá do shoisgél naomhtha sgríobhtha lé fuil do dhaonnachta ro-uaisle do doirteadh ar ar soinne dár bhfuasgladh ó anchumhachtuibh an diabhuil (agá rabhomar inar modhuibh a mbroid & a modhsuine), & do chum ar ttarruingthe do chum
65] eóluis do mhaitheasa doichríochnuighthe & th'árd-uaisle, & do chum ar ngluasochta do chum do ghrádha & th'umhalóide.

Atá, a Thighearna, ar an modh ccéadna an domhan uile lán do sheanmóntuighibh, do lucht stoc
70] & bheann mbua{MS page vi} bholl, .i. do chrétúire ag fógra do dhearsgnuidheachta & do shubháilcheadh dhúinn, & dár ngríosadh do chum grádha, ónora & rebherens do thabhairt duit mar Thighearna & Chruthuightheóir na cruinne, & do chum go ttugmaois buidheachus
75] duit mar Shlánuightheóir & mar Athair ró-ghrádhach ar son ar dháilis do thiodhluicthibh & d'aisgeadhuibh dúinn, nách éidir linn do chútiughadh go bráth, gé go n-iodhbramaois ar mbeathaidh a sáicrifís & a n-offráil shíordhúidhe dhuit.


80] Dá éise so uile, a Thighearna, gé gur thasbéanuis an urduil sin d'airghibh th'annsachta dhúinn, trér dhlighis dínn ar ccroidheadha do bheith ar chomhlasadh dod ghrádh, ag seirbhís do ghnáth dhuit, ní hamhluidh sin do nímíd, acht bheith lán do dhearmod
85] & do dhíochuimhne ar do mhaith, lán do tharcuisne ar do thoirbheartuibh, iomfholamh ón ionmhuine & ón ghrádh do budh cóir dúinn do thabhairt duit, & lán do chiaigh & do chomhdhorchocht eóluis do dhiadhochta, nách mór go bhfaghthar aoinneach rod
90] smuain ná rod sir. Agas ní headh amháin achd atá an {MS page vii} saoghal uile iar nad sheachna & iar dteitheamh ód chaidreabh chaoinmhilis, ag breith do roghuin bheith a réghión an pheacuidh seach bheith a n-aitreibh chíuin cheandsuighthe do Spioruide. Ar
95] an n-ádhbhar so, a áirdThighearna, do chum go mbeithea iarnad th'aithne agus iarnad ghrádhughodh & iar nad h'onórughadh ód chréatúiribh, do chuir do shearbhóntuigh mídhiongmhála roimhe, maille re foghor agas lé beannachtuin do mhórdhachta, ó ttig
100] an uile mhaith, an leabhrán beag-so do thionnsgnadh & do chríochnughadh, do ghríosadh do fpobail, & go sonnradhach na ndaoineadh riaghaltha, agas na mbocht do thoghais mar oighreadha ar fhlaitheamhnas, do chum subháilche agas naomhthachta, ag
105] léigean, gan fhéchain dó so, an mhéid a déar do chum breitheamhnais agas ceartaighthi ar naomhmáthar an Eaglas. Gidheadh, a Thighearna, mar atá tréar bpeacadhaibh san drochaimsir-si, croidheadha na ndaoineadh lán d'fhuaraigheacht agas
110] d'aimhleisge fá neithibh spioradálta do bheanfadh réna slánoghadh d'éisdeacht, do conncas damh an obair {MS page viii} mbig-si do chor amach a modh uirsgéil do chum blasa do chor at an mbiadh-sa lé ccuirfidhe


cíocaras ar chách, agas do chum go madh móide do
115] choinneóchdaois 'na meabhair é, ag aithris amhlaidh so, a Thighearna, ar sdíl do shoisgéil naomhtha, atá ar n-a líonadh d'uirsgélaibh. Guidhim ar na hádhbhuraibh sin, a Thighearna, do mhaith gan fhoircheann um ghrásaibh do thabhairt damh croidheadha
120] an cháich léghfeas léaghfeas an leabhrán-sa do lasadh dod ghrádh, agas gach a léaghfaid ann do chor go laitheamhail a ngníomh agas a n-oibrioghadh do chum do ghlóire agas slánaighthe a n-anmand.



{MS page 1}
125] Do Sheóladh nó do Thabhairt Asteach na hoibri-si

Do bhí díthreabhtbach diadha ag foghnamh do Dhia aimsear imchian i n-aroile fásach, a bhfad ó aitreibh dhaoineadh; & ag smuaineadh laithe n-aon
130] dó ar a ttabhair an tEasbal 2 d'adhmholadh d'adhmoladh ar ghrádh Ndé, .i. gur ab lais choimhlíontar an dligheadh agas iomlánaighthear an reacht, agos gurab é as críoch dona haitheantoibh, agas gurab de ghoirthear cuibhreach na foirbhtheachto cheanglas sind comhdhaingean
135] is sin do Dhia go ndénann inn d'éinspioruid, 3 táinig fonn ádhbhalmhór chuige dul d'iarroigh an ghrádha-soin Dé & a eóluis san ccéim as uaisle & as foirbhthe inar héidir léar n-anbfhainne dhaonno a fhagháil san bheathoidh urchradhoigh-si.

140] Or dá labhrom ar ghrádh Ndé go huilidhe, atá i ttrí céimeandaibh, gé go bfhuil cuid díobh so as uaisle & as foirbhthi iná chéili, .i. an chuid as fearr cheanglas {MS page 2} ar spioraid do Dhia. Is leis an ccéidchéim don ghrádh-so cheanguilthear ar ttoil do Dhia. Or
145] cuiridh an céim-si d'fhiachoibh oruinn aitheanto Dé & na Heaglaisi agos gach ní oile dá mbí d'fhiachoibh oruinn do choimhlíonadh, & ar ttoil do bheith coimhghreamoighthe & sin do Dhia nách áil linn ar mhodh ar bioth éinní do dhénamh do chuirfeadh
150] d'fhiachoibh orainn na haitheanta do shárughadh. & atá an céim-si 'na riachtanos ar an uile Chríosdaighe, & as lór é do chum a shlánaighthe, & ní héidir an lucht ó tteasdaigheand do cheangal do Dhia, ór beid dealaighthe uaidhe do shíor, mar a deir Matho
155] Soiphisgél, 4 ag labhairt a n-ainm agos lé briathroibh


Ioso lá an Bhreitheamhnuis: ‘Seachnoidh mé tre bhioth shíor, a dhream do oibrigh na peacaidh mharbhtho, & do chríochnoidh bhur mbeathuigh indtibh.’ Tuigthear as so gibé ar bioth atá a bpeacadh
160] mharbhtho go bfhuil gan déshearc, agus ar an modh ccéadno gan fhoirbhtheacht, & go bfhuil dealuighthe ó Dhia, & gibé ar bioth d'éis a bhaisdthe do rinne a dhíthchioll ar a anam do chongmháil go {MS page 3} glan ó na peacadhaibh marbhtha, nó, má do shalaigh é,
165] do rinne a dhíthchioll ar a ghlanadh lé haithreachus & lé faoisidin, go bhfuil an céidchéim-si don déshearc aige & go bhfuil marsin foirbhthe do réir an fheallsaimh a deir gurab é as ní foirbhthe ann an ní ó nách teasdaigheann a riáchtanos.5

170] Ar an ádhbhur-so gibé ar bioth Críosdaighe agá bhfoil go comhnaightheach éinchéim do na grásuibh lé nglantar agas lé naomhthar ar n-anom, atá gan fpeacadh, & atá mar sin san chéidchéim-si do ghrádh Dé. Ceanguilthear lé grádh Ndé san daro céim ní
175] hí amháin ar ttoil do Dhia, acht ar smuaintighthe ar miana & ar bhfuinn, ionnas nách bí aire aguinn ar ghnoaighibh an tsaoghuil, ná cúram ar bioth 'na ttimchiol, acht go ttairrngeamaoid sinn féin uatha in gach ionad agas gach aimsir as éidir linn. A sé
180] so an dara céim do ghrádh Dé, & an céim as uaisle & as foirbhthe as éidir dhuinn d' fhagháil san bheathaidh dhuthain-se. Gidheadh, ní hé céim as foirbhthe don ghrádh go huilighe é, acht an treas céim, .i. an grádh {MS page 4} bhías aguinn ar Dhía a bhflaitheamhnas, an
185] uair do chífeam é go follas aghaidh ar aghaidh, & bhiam do shíor ag buain ar sóláis as a dhiádhacht & as a dhaonnacht; & asé an céim-se don ghrádh do ní eidir ar n-anam & Dia an uaimcheangal as uaisle & as foirbhthe don uile cheangal as éidir dhó do


190] dhéanamh eadrainn, ór ni fhuilngeand an ceangal-sa peacadh ar bioth ná uireasbhuidh ar ar n-anom, & ní mó fhuilngios neamhaire ná dearmod ar bioth do bheith aguinn air.

Fuilngidh an céidchéim do ghrádh Dé neamhaire
195] do bheith aguinn air aimsir fhada, agus fuilngidh fós ina fhochair mórán do pheacudhaibh sologhtha, gé nách áil leis anamhuin a n-éanbhall ré peacodh marbhtha. Fuilngidh an dara céim réd égin neamhaire & dearmuid do bheith aguinn ar Dhia, ar feadh
200] mbeagáin aimsire, agus gé go bfhuilngeand réd éigin do pheacaidhaibh éttroma sologhtha, ní fhuilngeann choídhche ina fhochair peacaidh throma shologhtha, & ní hé so amháin, acht ni fhuilngeand do na peacadhaibh sologhtha bheith {MS page 5} a bfhad ina fhochair, ór
205] caithidh & sgriosaidh iad lé fiuchadh ngrádha. Agas as mór do dhaoinibh diagha & do lucht chrábhaidh do chuaidh d'iarraigh an chéimi-si don ghrádh a n-ionadaibh uaigneacha do chum uaine do bheith aca do chum Dé do mholadh & do ghuidhe do
210] ghnáth; & as chuige so fuaradar & do thionnsgnadar na naoimh, mailli sdíuradh an Spioraid Naoimh, na huird naomhtha chuireas cúram an tshaoghail díobh, do chum a n-aire uile do thabhairt do Dhia. & fá díobh so an díthreabhthach naomhtha-so, ar a raibhi
215] fonn an daro céime-si do ghrádh Dé, as éidir d'fhagháil san bheathaigh-si, d'fhagháil; & as uime sin do chuir roimhi triáll as a shealla & dul fán bfhásach, dá fhéachain an tteigeómhadh éinneach ris do theigéosgadh so dhó, do réir an fhuinn do
220] bhí air, do bhí comhmór & sin gurab uadh ainmnighthear an díthreabhthach DESIDERIUS, .i. fonnmhar do chum grádha Dé agas a fhoirbhtheachta d'fhagháil.


Tionnsgantar an Cédrand do Sgáthán an Chrábhaidh

Caibidil 1.

Don Aodhaire agus dá dheise

Gluaisios Desideruis as a shealla ina raibhe ag aitreabhadh aimsear fhada, & do thionnsgain triall fán bfhásach, & tárla a cceann ttreimhsi é ar aodhaire
230] do bhí ag ionghaire a thréda. Gabhas lúthgháire mhór Desiderius ag faicsin an aodhaire, mur do bhí a bhfad roimhe sin gan énduine d'fhaicsin, & beannaighios dó ag rádh, ‘Deo gratias, a dhearbráthair.’ Freagrais an t-aodhaire dhó ag rádh, ‘Gomadh Dia
235] do bheatha.’

Gabhas Desider. ag machtnughadh & ag minfhéachain ar fheabhas na hoirchille baói ag an áodhaire ar a oifig féin do dhénamh, ór do bhí cleath nó lorg 'na láimh, & do bhí tiagh ar a mhuin; bádar
240] bróga maide ar a chosuibh; do bhí ionar uime do {MS page 7} shoichiodh gó a shálaibh; baoí adharc bheag ar a tháobh clé ceangailthe dá chrios, & adharc oile do budh mó iná sin ara thaobh deas; bádar dá ghadhar 'na ghoire; & ní himchián uáidhe, do bhí an bhoth
245] 'na ccodladh, iar n-a tiughthimchealladh do droighnibh & do dhreasaibh. Tug an t-áodhaire dhá aire mar do bhí Des. ag silleadh & ag sírfhéchuin air, & adubhairt: ‘Créd adhbhar th'iongantais, a athair, nó an bhfacadhais aódhaire romhamsa riámh?’

250] ‘Do chonnarc,’ ar Des.; ‘gidheadh ní fhaca deisi aodhaire riamh mar do dheisi-si, & guidhím thú, a dhearbhráthair, nár ab leasg lat gach ní fhíafróchad díot d'innisin damh.’


‘As deóin leam,’ ar an t-aodhaire, ‘gach ceisd
255] sa fios fuil agam d'fhúasgaladh do réir mh'eólais.’ ‘Abair riom, a dhearbhráthair,’ ar Desiderius, ‘créd fá n-iomchrae an lorg sin?’ Aodhaire: ‘As iongnadh leam sin do bheith 'na aincheas ort, & inneall abadh ort. Bídh an lorg-sa
260] agam dochum mo chongmhála am sheasamh d'eagla go leagfuidhe mé an úair bhím ag rioth a ndíaigh mo chaórach, & fós do chum mo thréda do thiomáin ór {MS page 8} an úair anas aón chaóra aca a ndiáigh na coda oile, buáilim leis an mbata so í, & cuirim d'fhíachuibh
265] uirthe dul a ccoimhideacht na ccaorach oile.’ Desid.: ‘Abair riom, a dhearbhráthair, créd atá agat san téigh-sin ar do mhuin.’ Aodh.: ‘Bídh agam innte ó thús teine-chreasa cloch & spongc dochum teineadh do bhuain & d'fhadógh
270] dhamh fén an uair bhíos fuacht oram, & fós do chum mo choda féin & choda mo chomhaodhaireadh do bhruith. Bídh agam innte arán & inníun, soitheach ola & soitheach saluinn, & do bheirim cuid díobh so go minic dom chaorchoibh, & go háiridhe cuid don
275] tsalunn.’ Des.: ‘Créd fá mbíd na bróga maide sin agat?’ Aodhaire: ‘Do chum mo chos do chongmháil te a n-aimsir oighridh & shneachto, ór dá mbeidís bróga bláithleathair orom do brisfidhe iad ar an
280] mball, agas do bheidís mo chosa ag sleamhnoghodh uam ag siobhol na sligheadh.’ Des.: ‘Créd dá bhfoghnonn an t-ionar sin ort?’ Aodh: ‘Ag so an ball as dísle dhamh dom chuloidh, ór dá mbeinn gan an t-ionar-so do theithfeadh
285] mo thréd uaim, & ní thiobhrodh aithne {MS page 9} orom.’ Desi.: ‘Créd an t-ádhbhar dá ndéntur an t-ionar-suin?’


Aodh. {MS page 10} ‘Do chroicnibh caorach.’ Des.: ‘Agus nach búdh éidir a dhénamh do
290] chroicnibh faolchon nó ainmhinteadh n-allta eile?’ Aodh.: ‘Ní búdh éidir, ór do mhothóchdaois na caoirigh baladh an mhic-thíre ar an mball, & do ghébhadh an oiread sin do ghreann & d'uathbhás iad nách anfadaois agam; gidheadh, mar do chíd a
295] ccroicne féin iomam, grádhuighid mé go mór & leanaid.’ Des.: ‘Abair uait, a dhearbhráthair, créad bhíos agat san adhairc bhig sin.’ Aodh.: ‘Úinnimeint áirithi lé leighisim mo
300] chaorcha ó chlaimhe.’ Des.: ‘Créd bhíos agad san adhairc mhóir-sin oile?’, Aodh.: ‘Bídh agam innti so gné chailci lé ccuirim comhardha ar mo chaorchaibh do chum a
305] n-aithne an uair do rachdaois a measg chaorach ccomhaightheach.’ Des.: ‘& créd fá bhfuilid na gadhair-si ad chomhghar?’ Aodh.: ‘Do chum na mac ttíre do chur a
310] tteitheamh uaim san oidhche léna n-amhasdraigh, ionnas go ma héidir leam féin & lém chaorchaibh cíunas do dhénamh.’ Des.: ‘Créad fá ttabhair tú th'úidh dot fheidhm & dot oifig {MS page 10} uili coimhfhriochnamhoch & sin?’
315] Aodh.: ‘Ar an n-ádhbhar gurab óglách mé do thighearna an thréada-so ar a bfhuil grádh ro-mhór agam, & gur gheall tuarasdal maith dhamh, gé gurab mó do ním a ndénaim ar son mo ghrádha air iná ar son a thuarasdail.’


Caibidil 2.

320] Don Thoil Mhaith, & mar as sí as slighe do chum Grádha Dé d'fhagháil.

As mór an fonn fuáir Des. i gcomhrádh & a ccéill an aodhaire, agas mar a dubhaíirt gurab mó do bhí
325] ag foghnamh dá thighearna ar son a ghrádha iná ar son a thuarasduil; agas a dubhairt ris: ‘Innis damh, a dhearbhráthair, ós gnáth leat bheith ag siobhal na bhfásach-sa, an mbiadh énfhocul do sgéluibh dhúine uas{MS page 11} uil agot atá ar n-a ionnarbadh
330] óna aítreibh féin, agas iar n-a thréigean óna bhasáillibh, bhíos ag imtheacht na 'na aonar dá fhéachuin cia do ghéabhadh lais nó do léigfeadh asteach é.’

‘Cionnas ainmnighthear é?’ ar an t-aodhairi. Des.: ‘Grádh Dé a ainm, & as d'fhuil ro-uasuil
335] é.’ ‘Dar mo chubhois (ar an t-aodhaire), as aithnidh dhamhsa go maith an duine uasol sin; & dá madh eól duitsi tréad do choimhéd mar as eól damhso, & dul leó ar inghioltradh, do bhéruinn tú abhal a
340] bfhuil, ór as ionmhuin leis na haodhaireadha, mar as éidir a thuigsin as an ngrádh do bhí aige ar Abraham, Isaac, & ar Iacob, bádar 'na n-aodhairibh & do thogh Dia mar aithreacha do phobal Israhél, & mar as follas fós ar Mhaoíse dá-ndearnadh uachtarán
345] ar an bpobal ccéadna, & ar Shaul & ar Dháibhí do óirn mar ríogha ós a ccionn. Dar leamsa,’ ar an t-aodhaire, ‘as oileamhain pháláis atá ortsa, ór a


taoí maoth seasgar {MS page 12} sádhal, agas ní bhiadh acbhuinn agat ar thréud do choimhéd ná dhul fán ndíthreibh
350] gach laoí léo. Ar an adhbhar sin ní furáil duit slighe eile do ghlacadh do chum dula d'iarruigh Ghrádha Dé.’

‘Agas créd an tshlighe ghlacfá;s mé?’ ar Des. ‘As éigion duit,’ ar eisean, ‘dul san ndíthreibh
355] ar h'aghaidh, agas teigémhaidh mainistir mhaighdean riagholtha dhuit, agas do bhéraid sgéla dearbtha an duine uasuil sin duit; & as cosmhuil gan amharas go bhfuighe mar sin é, ór ní gnáth leis é féin d'fholach ar dhuine dá n-iarronn é mar as dual.’

360] As mór do thaitin lé Des. méd na meisnighe & an dóthchais tug an t-aodhaire dhó fá Ghrádh Ndé d'fhagháil, & adobhairt: ‘Guidhim thú, a dhearbhráthair, & múin éolas na sligheadh dhamh, ór as eagail leam dul amugha.’

365] ‘Ní héidir dhamh mo thréd do thréigion,’ar an t-aodhaire, ‘ór as éigean damh condas do thabhairt ar a son dom thighearna. Gidheadh, ar son mo ghrádho don duine uasol-suin & duitsi féin, do bhéaro mé éolaighe dhuit mhúinfeas an sligeidh dhuit gus
370] an {MS page 13} mainistir & bhias ad choimhideacht go soiche abhal a bfhuil Grádh Dé. Beir lat an gadhar-so & treóróchoidh thú.’

‘Créad as ainm dhó?’ ar Des. ‘Asé a ainm,’ ar an t-aodh., ‘Toil Mhaith.’


Caibidil 3.

375] Do shuidhiughadh, do dhorus, & do dhoirseoir Thighe na Humhlachta.

Gluaisios Des. iar cceleabhradh don aodh., & rug an gadhar lais, .i. an Toil Mhaith, 'na choimhideacht,
380] ó bfhuair mórán sóláis san sligheidh. & iar mbeith dhó ag siobhal an fhásaigh aimsear imchian, do chonnairc madh míonáloinn, iar n-a thimchiollughadh do shléibhtibh ruagho ro-loma & do chnocaibh clochthacho ceanngharbha. Fá hiongnadh lé Des.
385] a chomhthoirth{MS page 14} each sin do thalamh d'fhaicsin san ionadh aggarbh aimhréidh sin, gé go raibhe lúthgháiri mhór air tré aitreibh ar bioth d'fhaicsin d'éis ar shiobhuil d'fhásach; & iar ndul a ngar don mhainistir dhó do chonnairc a dorus dúnta &


390] maighdean {MS page 15} 'na seasomh ar a comhair ar a raibhi culaidh agas cruth mná macánta, & mur as luaithe do chonnairc an mhaighdion an gadhar, do bhí lán d'uamhan & d'eagla. ‘Ná bíodh eagla ort,’ ar Des., ‘ór ní dhénann an gadhar-so urchóid
395] d'aoinneach.’ Fá roi-iongnadh lé Des. an mhaighdean-soin d'fhaicsin 'na huathadh & 'na haonar taobh amuigh don mhainisttir, & fiafraighis di: ‘Créad do ní tú ann so, nó créad ré bfhuile ag fuireach?’
400] ‘Atám,’ ar isi, ‘ag anamhain ris an ndoirséoir d'osgladh an dorais do chum go raghainn asteach.’ ‘Cá hainm atá ort? ’ ar Des. ‘Asé {MS page 16} mh'ainm,’ ar isi, ‘an Ghlóir Dhíomhaoin.’

405] Do bhí Des. a bhfad ag fuireach dá fhéuchuin an bhfaicfeadh an doras dá osgladh, & mar nách facaidh an doirséoir ag teacht, do thionnsgain an doras do bhualadh go teand lé baschrann nó lé fairchín iaroinn do bhí as an ndoras do chum a
410] bhuailte, dá ngoirthí Fulong Fada. Ní fada go bfhacoidh Des. seanóir aosdha onórach ag teacht d'osgladh an dorais, do ba doirseóir don mhainistir-sin & do choimhédadh í uile, dár ainm Eagla Dé. Do bhí Des. lán d'urgháirdeas inntinni ag faicsin
415] an doirseóra, & iar mbeannughadh dhó, a dubhairt ris: ‘A athair ionmhuin, atú-sa ag iarraidh dhuine uasuil dar ab ainm Grádh Dé, & a dobhradh riom gur ghabh trés an bhfásach-sa & go ttáinig gus an mainistir-si. Do badh mian leam a fhios d'fhagháil
420] uaibhsi an ndearna comhnaidhe ann so.’


Fá binn leis an ndoirseóir a ndobhairt Des., ór do badh dearbhráthair do Ghrádh Dé é féin, agas adubhairt: ‘Innis damh, a mhic, créad fá n-iarrae an {MS page 17} duine uasol sin, nó créad iad do ghnoaighthe
425] ris?’

‘A athair,’ ar Des., ‘atám dhá iarroidh ar an n-adhbhor go bfhuil mórán uaim air, & go bfhuil sochar mór dhamh 'na fhagháil; ór as mian leam bheith am óglách aige & seirbhís do dhénamh dhó,
430] do bhríogh nach facadhas (gé mór do réighiónaibh do shiobhlaigheas) rígh ná tighearna 'na bhfuáras bhfhuáras fonn, gidh mór do iarr oram anamhain aca. Do hinnisiodh dhamh gurab tighearna roi-fhial ro-shaidhbhir Grádh Dé, agas go ttugann mórán
435] maitheasa & saidhbhris dona daoinibh do ní seirbhís dó.’ ‘As fíor,’ ar an doirscóir, ‘gu raibhe an duine uasal-soin san mhainistir-si; gidheadh, ní dhéarna comhnuidhe innte. An-sa ann so fós, agas goirfead-sa
440] ar mhaighdin chugad ó bhfuighe bhfhuighe tú ní sa mhó dhá sgéalaibh.’


{MS page 18}

Caibidil 4.

445] Mar as gnáth leis an nglóir Ndiomhaoin bheith a cceilg ar na deaghoibreachaibh.

Do b'fhada lé Des. an aimsear ag fuireach ris an maighdin, gé nach fada go bfhacaidh ag teacht do chum an dorois banógh umhal aghnáireach, do bheannoigh dhó go grádhach.

450] ‘Deo gratias, a dheirbhshiúr,’ ar Des., ‘cionnas ainmnighthear thú?’ ‘Asé mh'ainm.’ ar isi, ‘Neamhshuim a nEinní.’ ‘Agas créad as ainm don mhainistir-si?’ ar Des.
455] ‘Teagh na Humhla a hainm,’ ar an mhaighdean; ‘& a sé adhbhar fa ngoirthear sin di, do bhríogh gurab í an Umhla as banab dhúin, an coimhthionól do mhaighdionaibh riaghaltha atámaoid innte.’
460] ‘Agas cia hí an mhaighdion-so amuigh san doras?’ ar Des. ‘Ag sin an Ghlóir {MS page 19} Dhíomhaoin,’ ar isi, ‘& bídh do ghnáth san dhoras 6 dá fhéchuin cia an uair


do hoisgeoltaoi é dochum dula asteach, dá bhfédadh,
465] nó dá bhfhaghadh uain ar an ndóirseoir.’

Des.: ‘Créad é an t-adhbhar nach {MS page 20} léigthí dhí dul asteach? Ór as cosmhail réna cruth & réna culaith gurab bean mhacánta í.’ ‘As urasa a aithne nach fuil eólas agat uirthe,’
470] ar an mhaighdion, ‘ór ní fhuil mhnaoi as measa iná í, & a bhfuil do bhárr innill uirthe os comhair ccáich, atá a uiriod sin d'ulc & do mhailís a bhfholach innte.’ Des.: ‘Créad an t-olc do ní dhaoibh?’
475] ‘An mhéid as éidir lé,’ ar an mhaighdion; ‘& as dual di bheith olc, ór dob olc an t-athair do bhí aice, dá ngoirthí A Grádh Féin, & fá measa a máthair, dá ngoirthí A Móirmheas Féin; & ní fhuil ar bioth eascairde aguinne as mó iná an t-athair-si & an
480] inghean, & as mó atá a n-aghaidh an duine uasail as pátrún dúin, dúinn dá ngoirthear Grádh Dé, léna gnáth glóir a ndéineann do thabhairt do Dhia ó ttig an uile mhaith, as ar ab urasa a thuigsin méd na contrárdhachta atá idir Ghrádh Dé & an Ghloír
485] Dhíomhaoin, & idir Mhoírmheas Uirre Féin & misi, darab ainm Neamhshuim a nÉnní.{MS page 21} Ar an adhbhar so as éigion dúin bheith ar ar ccoimhéd uirthe mar dho bheimís ar ar naimhdibh, & ní fhidir tusa créd é méd an dochair do ní an


490] Ghloír Dhíoinhaoin dúinn, ór an uair as éidir lé teacht asteach, mar atá sí genach, geanach teíd ar an mball gu díreach dar n-abhallghort, & goididh toradh an chroinn as uaisle dá bfhuil againn, le ccothaighmíd sinn féin; & mar nach fuil 'nar n-abhallghort acht
495] énchrann amháin do shórt an chroinn sin, & nach fásann air acht beagán toroidh, as ar éigin fhédmaoid sinn féin do chothughadh; & gu háiridhe an uair bheireas an toradh lé, fágbhaidh sí sinne uile folamh. & as measa iná so uile an uair éirghios lé teacht
500] asteach, go bfhuil coimhmilisbhriathrach & sin, & comhmór do mhealltóir & do chluanaire, nach éidir lé haonmhaighdin riagholtho aguinne a cor amach, acht leis an mbanaboidh amháin, dár ab ainm an Umhlachd, ór teithidh an uair do chí an mbanaboidh.
505] & mar atá an drochmhaighdean-sa comhurchóideach & coimhmíonáireach & sin, do conncas {MS page 22} dúinn an seanóir-si do bheith 'na dhoirseóir aguinn, ór atá goin bhurba ann; & an uair do chí ag teachd chum an dorais í, buailidh an ccomhlaidh 'na héadan &
510] congmhuidh amuigh í.’

Fá hiongnadh lé Des. ar innis an mhaighdean dó, & a dobhairt: ‘As maith do níthí gan a léigean asteach, ó do ní an uiread-soin d'urchóid d'urchóid daoibh, & ní fuláir dhaoibh bheith ro aireach.’
515] ‘A déarthá sin,’ ar an mhaighdean, ‘dá mbeath fios a huilc uile agat.’


Caibidil 5.

Do shligheidh na Humhlachta.

‘Innis damh,’ ar Des., ‘a bhanógh bhennaighthe,
520] cia dho threóraigh do chum an thighe naomhtha-so thú?’ ‘Dias do mhnáibh riaghaltha tug dochum an thighe-si mé,’ ar isi. ‘A sé fa hainm don chéd mhnaoi Tarcaisnioghadh an tShaoghail, agas do ba
525] maith an bhean riaghaltha í. A sé fá hainm don dara mnaoi A Tarcaisnioghadh Féin, & gér naomh {MS page 23} tha an chéd bhean, do bhí an dara bean-sa ní as naomhtha iná í. Do ghuidhiodar an dias ban naomhtha-so an mbanabaidh fam ghlacadh san n-órd, & d'fhoillsighiodar
530] di mh'inntinn & mh'fhonn; & muna bheith duine uasal tarla dhúinn san slighidh, & tánig linn gus an mainistir, do chuir impidhe ar an mbanabaidh, ní géabhthaoi mé ar énchor, ór as a n-onóir an dhuine uasail-sin fuaras an n-aibíd.’
535] ‘Cionnas ainmnighthear an duine uasol-sin?’ ar Des. ‘Grádh Dé a ainm,’ ar isi. Ba binn le Des. mar do chualaidh iomrádh Ghrádha Dé ag an maighdin, & go raibhe meas mór air san
540] tigh sin, & a dubhairt: ‘Innis damh, a dheirbhshiúr, cia dár clann an dias ban riaghaltha sin tug do chum an tighi-si thú, nó cia an cineadh dá rabhadar?’ ‘As maith an t-eólas atá agamsa,’ ar an mhaigh-dion, ‘ar an ccineadh dá rabhadar, ór do budh


545] do chineadh mór iad, & fá duine uasol prinsiopálta a n-athair a ccúirt an ríogh, & fá hé a ainm Eólas ar Bheginmhe an tSaoghail agos ar {MS page 24} Thruaillidheacht na Colna. Do bhí eólas agam mar an ccédna ar a athair sin, .i. seanathair na mban riaghaltha tug ann
550] so mé, dá ngoirthí Eólas na Díoghbhála do ní an Grádh Saogháltha agas an Móirmheas Air Féin dár nAnam, & fá duine tromdha tuigseach an fear so do níodh gach énní dá ndénadh go socair stuidéarach, & do bhí baintighearna ro-uasol 'na mnaoi aige, dár
555] ainm an Gliocas.’ ‘Innis damh,’ ar Des., ‘an raibhe an duine uasol sin tarla dhaoibh san sligheidh, & táinig libh don mhainisttir-si, 'na aonar?’ ‘Ní raibhe,’ ar isi, ‘ór do bhí buachail 'na
560] choimhideacht ar a raibhe cion mór aige, dá ngoirthí Grádh na Comharsan.’ ‘An aithnidh dhuit,’ ar Des., ‘cáit a ndeachoidh an duine uasol-sin?’ ‘Atá ní éigin dá fhios sin agum,’ ar isi;
565] ‘gidheadh, déanam asteach don mhainistir & cuirfead a bhfochair bfhocair dhuine eile thú as mó aga bhfuil dá sgélaibh. Adhé,’ ar an mhaighdion, ‘as mór breghdha an gadhar so agad, & créd fá {MS page 25} bhfuil a leithéid so agad?’
570] Adubhairt Des.: ‘An uair do ghluaisios óm aitreibh féin ní raibhe leam acht coiléan do hoileadh agam féin, & tárla san sligheidh d'aodhaire mé, tug an gadhar-so dhamh dom choimhéd ó naithribh neimhe & ó bhéistibh eile do hinniseadh dhamh do
575] bheith gu líonmhar san bhfásach-so.’ ‘Cionnas ainmnighthear do ghadhar?’ ar an mhaighdion. ‘Toil Mhaith,’ ar eision.


‘As ro-mhaith an gadhar atá agad,’ ar isi, ‘más
580] éol duit a choimhéad, ór ní heagail duit dul ar seachrán, ná pudhar ó bhéisdibh, an gcéin bheas at fhochair.’ ‘Innis dhamh,’ ar Des., ‘cia ó bfhuighiod sgéla an duini uasail úd?’
585] ‘A dhearbhráthair,’ ar isi, ‘as fada as so é, & ni fuláir dhuitsi siobhal go maith & dul romhod a bhfhad bhfad san bfhásach ria rochdain don áit a bfhuil a ionad comhnaidhe; & dá ngabhae mo chomhairle-si, múinfiod shligheidh n-aithghirr dhuit dochum dula
590] san n-aít 'na bfhuil.’ Gabhas lúthgháire mhór Des., & a dobhairt: ‘Féagh féin créd í an chomhairle as fearr lat do dhéanamh dhamh, ór gibé ar bioth ní {MS page 26} óirdeóchae dhamh do ghén é do chum Grádha Dé dh'fhagháil.’
595] Adobhairt an mhaighdion: ‘Atáid ocht mainistreacha san bhfásach so; & así so an chédmhainistir díobh .i. Teagh na Humhla; an dara mainistir Teagh an Cheirt; an treas mainistir Teagh na Críonnachta; an ceathramhadh, Teagh an Neirt; an cúigeadh,
600] Teagh na Measardhachta; an seiseadh, Teagh an Chreidimh; an seachtmhadh, Tegh an Dóthchais; an t-ochtmhadh, Teagh na Désheirce; & as ann sin chomhnaigheas Grádh Dé, & as ann atá 'na dhóirseóir. Do chaithféa-sa an tslighe-si tshlighe-si uile do ghabháil, ór asi
605] an tshlighe dhíreach í. Gidheadh, ar son Ngrádha Dé, ar a bfhuil an oiread sin d'iarraidh agad, múinfidh meisi eólas as aithghiorra iná sin dhuit; & ní fuláir dhuit bheith ó thús ad chomhnuidhe san mhainistir-si dod mhúnadh aimsear éigin, gu háirighthe nó gu
610] raibhe eólas agat ar an tteagh, ar an mbanabaidh, & ar na hingheanaibh uile, ar a mbésaibh & ar a n-anmannaibh, ór dá ndeacha tú múinte go maith as


an tigh-si, ag {MS page 27} breith sgéal sláinte na maighdion so leat gu Grádh Ndé, agá bfhuil cion ro-mhór ortha
615] ní as mó iná atá aige ar na mainistreachuibh eile uile, géabhaigh chuige ina mhuinnteardhas gu hurasa thú, & gu háirighthe dá ttuga an bhanab, ar máthair, litear dhuit.’ ‘Abair riom,’ ar Des., ‘créd fár mó grádh an
620] duini uasail-sin oruibhsi iná ar na mainistreachuibh eili, ór as cosmhuil gurab sibhsi as ísle, anuaisle, & as boichte dhíobh?’ ‘Inneósad-sa sin duit,’ ar isi. ‘Bíodh a fhios agot gurab í so an chédmhainistir do thógaibh san
625] bhfásach-so, & gurab aisde do roighneadh na mainistreacha eile, & gurab innti do ghnáthuighiodh ar bproibhinsial, .i. an chédduine an cédduine lér tionnsgnadh na húird, bheith 'na chomhnuidhe; & gé gu ndeachaidh 'na dhiaigh sin fá na fásuighibh do thógbháil mhóráin
630] mainistreach oile, nár áil leis é féin d'ainmnioghadh as énmhainistir eili acht as an mainistir-si, mar mhac dhi, mar as innte do ghlac aibíd dhuine riaghalto.’ Fá roi-bhinn lé Des. comhrádh na hóighe, & a dubhairt gu ndion{MS page 28} gnadh comhnuidhe san mhainistir
635] sin, maille ré fonn ro-mhór, aimsear fhada, gu feadh. eólais an tighe do bheith aige. ‘Déanam asteach anois,’ ar an mhaighdion, ag breith ar láimh ar Dhes.


Caibidil 6.

Do bhallaidhibh Thighe Na Humhla, &
640] dá huasailghenealach.

Iar ndul asteach do Dhes. a cclabhstra na mainistreach, do bhí ag féchain na mballuigheadh ar gach ttaobh dhe, & dob iongnadh lais a bhfeabhas, gé go
645] rabhadar simplidhe, ór ní rabhsad breaghdha ná pinnteáltha ná árd, acht íscal, daingean, tarbhach; & ní gainemh ná aol ná úir bhog do bhí mar fhundaiment aca, acht iad ar n-a ndéanamh gu daingean ar charruig dhíleann.

650] A dubhairt an inghean ré Des.: ‘Ná han ag feitheamh na mballuigheadh ní as sia, acht déanam do shléachtuin don eaglais.’ ‘Deanam, a dheirbhshiúr,’ ar {MS page 29} Des.; & iar ndéanamh úrnaighthi dhóibh san eaglais do chuadar gu sealla an bhanabadh.
655] Fáiltigheas an bhanab ag faicsin Des., mar do chonnairc aibíd dhuine riaghalta air, & tug ionad suidhe dhó 'na fochair féin, & adubhairt ris: ‘A mhic, créd fá ttángais chugainn, & sinn bocht simplidhe, iár n-ar ttarcaisnioghadh ón tshaoghal?’
660] ‘A mhathair, mháthair’ ar se, ‘a tú ag lorgaireacht dhuine uasail dá ngoirthear Grádh Dé, & a dúbhradh riom nách fédabh a fhagháil mima rabhar am chomhnuidhe tamall san mainistir-si. Ar an n-ádhbhar-soin, más toil libhsi é, do b'fhearr leam go
665] ttugadh sibh cead damh bheith seal fá bhur smacht.’ ‘As maith leam,’ ar an bhanab, ‘an fonn maith atá agud; gidheadh, smuain go maith ar tús


ar an ní ataoi do dhéanamh, d'eagla gu ngéabhadh aithreachas tú 'na dhiaigh so.’
670] ‘Gu ttuga Dia grása dhamh,’ ar Des., ‘fá sheasamh san mhian mhaith atá agum.’ ‘Amen,’ ar isi, ‘& dá ndéarna tusa an ní as cóir dhuit do dhéanamh, ós ó Dhia tháinig do dheagh-fhonn, cuirfidh féin chrích maith air.’
675] ‘& {MS page 30} créd as cóir dhamh do dhénamh?’ ar Des.

‘Innéosad-sa sin duit,’ ar an bhanab. ‘Madh áil leat bheith gu buan astigh-si, & seasmhach ad dheighinntinn, & gan na mná riaghaltha so dod chur amach, bíodh an inghean-so agamsa tug asteach tú, dárab ainm Neamhshuim a nEinní, 'na banmhaighistir
680] agad, & bí muinteardha ria, ór ás uime thugamairne mar oifige dhi bheith ós cionn tighe na n-aoidheadh 'na banaoidhigh, & fós ós cionn ar noibhísdeadh 'na banmhaighistir, do bhrígh gu tteaguisgeann dúinn
685] sinn féin do tharcaisnioghadh & gan cás ná suim do bheith againn a n-éinní dá n-abairthear nó dá ndéantar 'nar n-aghaidh; & as chuige mhúinios sí so dhúinn, do chum ar n-umhluighthe, & an lucht leis nách áil bheith fána sinacht, ní héidir leó anmhain gu buan
690] san mhainistir.’

‘Ás buidheach mé dhíot, a mháthair,’ ar Des., ‘trés an mbanmhaighistir-sin tugois damh, & guidhim thú a nois & innis th'ainm & do bhéaso & do chineadh féin damh, & cionnos do rinneadh ban{MS page 31} ab ós na
695] mnáibh riaghaltha so & ós an mainistir dhíot. Adubhradh riom nach fuláir dhamh, do chum bheith am bráthair mhaith d'órd an thighe-si, eólas maith do bheith agam ar na mnáibh riaghaltha uile & ar a mbésoibh, ionnas go madh móide ghráidheóchas mé
700] iad fios a mbés do bheith agom, & go ma héidir leam a sgéla d'innisin do dhaoinibh eile.’

‘A sé mh'ainm-si,’ ar an bhanab, ‘an Umhla.


& as é ainm baoi ar mh'athair A Dhísbeagadh Féin, & asé ainm mo sheanathar A Eólas Féin, & as í fá
705] bean dó Eólas Dé, & fá hí a dhúthaigh cathair áirithe dá ngoirthí A Smuaineadh Cia Mé agas Cionnas do Bhádhas & Bhiad, & fá hí dúthaigh mo shenathar Smuaineadh ar Mhaithios Ndé, & a dúbhradh riom nár éidir rochtain gu cathair mo sheanathar acht
710] tré dhá shligheidh & tré dhá dhoras—slighe dhíobh an duine féin, & slighe eile na crétúire eile; & ní raibhe neach lér éidir dul san ccathair-sin, muna théighiodh ar eitiollaigh innte, acht a cceachtar don dá shligheidh-sin. Adubhradh fós riom gu{MS page 32} rab é ar
715] ttighearna Ttighearna do rinne an ccathraidh sin léna lámhaibh féin, ór do bhí comhálainn is sin nách fuighthí énneach eile lé budh éidir a dénamh acht leision amháin.’

‘Cionnas as éidir a chreidiomh,’ ar Des., ‘gu ttiubhradh Dia aire d'oibreachuibh talmhuidhe do
720] dhéanamh, & nach fuil ar an mbioth tighearna as uaisle & as dearsgnaighthe iná é?’ ‘As éidir,’ ar isi, ‘ór as maith an maighistir saothair é, & adeirthear gu bhfaghann fonn mór a n-oibreachaibh talmhaidhe.’
725] ‘Créd an t-adhbhar,’ ar Des., ‘& nách fuil riachtanas aige ré hénní?’ ‘Do bhríogh go bfhuil comhmaith & sin,’ ar isi, ‘nach áil leis bheith éan-tamall díomhaoin, acht ag sírdhéanamh neith théid a sochar do na daoinibh,
730] & as áil leis sochar gach uile neith dá ndéanann do bheith ag cách eile, & ní iarronn dó féin ar son a ndéineann acht onóir, & glóir, & cách dá mholadh, mar as cól dó oibreacho uaisle do dhéanamh do mhiotol comhanuasal ris an ttalamh.’
735] ‘As iongnadh leam,’ ar Des., ‘fonn a mholtha do bheith ar Dhia, ór, dar leam, as baoghal dó mar sin {MS page 33} tuitim a nglóir dhiomhaoin.’


‘Ní heagail dó sin,’ ar an Úmhla, ‘uair atá comhmaith & comhfhoirbhthe & sin nach faghann
740] peacadh ná locht ar bioth ionad ann; & ní díomhaoin an ghlóir do beirthcar dhó, ór as cóir dhó a fagháil, do bhrígh gurab é féin a mháin thuilleas í, & nach fuil dá mhéd moladh nó onóir dá ttugthar dhó nach dligheann ní sa mhó. & as uime sin as áil leis a
745] mholadh & a onórughadh, & ní fhuil ar a shon sin glóirdhíomhaoíneach, acht ceart, ar an n-ádhbhar gurab áil leis a chóir féin do thabhairt dá gach aon, & an ní as dleachtaineach dhó & mar as dó féin a mháin as dual onóir agus moladh, do bhríogh gurab
750] é amháin atá maith, ní háil leis gan a bhfagháil. & ar an n-ádhbhar-so, an uair bhios fonn ar dhuini a mholadh nó glóir d'fhagháil dó féin do chum a anma féin amháin do shoillsioghadh, as de so ghoirthear glóir dhíomhaoín, & gaduidh an uair-sin
755] an ghlóir, agus as éidir gaduidhe do ghairm dhe do bhrígh gurab mían leis an chuid chomh{MS page 34} uidheach do shealbhughadh gan fhios dá tighearna féin & a n-aghaidh a thola, & do ní mar sin aithris ar an ndiabhal, mar a deir S. Aibhisdin; 7 & gé nách áil
760] lé Dia gan ghlóir & moladh d'fhagháil uainne, ní ar a shon féin iarras oruinn a mholadh acht ar mhaithibh ris na daoinibh & trés an sochar thig dhóibh as bheith ag tabhairt moltha & glóire dhó. As éidir leis an nduine ar a shon so, a ccásuibh áirigbthe, fonn do
765] bheith aige 'na ghlóir féin & a ccách eile dhá mholadh, .i. an tan do chí ga ttiucfa barr glóire & moltha do Dhia as so, nó do chífiodh gumadh siocair a mholadh lé daoinibh eile do tharruing do chum maithiosa spioradálta & seirbhísi Dé. Gidheadh cheana, as do
770] na daoinibh bhíos foirbhthe a ccrábhadh & fréamhuighthe a ngrádh Dé, as neambaoghlaighe so;


ór as roi-eagail do na daoinibh laigspioraideacha gu meallfadh a n-intinn iad, an uair do iarrfadaois glóir nó moladh dhóibh tein, dar leó féin, do chum glóire
775] Dé nó sochair na comharsan do theacht as sin, ór {MS page 35} mar a deir S. Aibhisdin: ‘Gibé darab éigean é féin do choimhéd ó uabhar, as baoghlach dhó fonn d'fhagháil a nglóir nó a moladh dhíleas.’’


Caibidil 7.

Leanaidh an Umhla don chomhradh
780] chéadna, & teagaisgidh mar nách cóir do dhuine fonn do bheith aige a n-uachtaránachd.

‘Guidhim thú, a mháthair,’ ar Des., ‘ó dho
785] innisis damh do sheanchas, indis damh anosa cionnas do roighneadh banab dhíot ar an mainistir-si, ór do chím gurab mór an onóir ina bfhuile, & do badh maith leam fios na sligheadh do bheith agom lé bhfuarais an onóir-si, do chum go madh éidir leam
790] féin ar an modh ccéadna díthcheall do dhéanamh ar bheith am uachtarán ar mhainistir éigin.’ Cíis an Umhla ar cclos na mbriathor-so.

‘Guidhim thú, a mháthair,’ ar Des., ‘innis damh ádhbhar do ghuil.’
795] ‘Asé fáth fá a bhfuilim ag caoi,’ ar isi, ‘mar {MS page 36} do chím nach fuil do riaghalthacht agatsa acht an aibíd, & nach fuile ad mhanach ó chroidhe acht ó ainm, ór as mór do mealladh thú sna, briathraibh sin a dobhartois.’
800] ‘Cionnas do mealladh mhé?’ ar eision. ‘Ar an n-ádhbhar,’ ar an úmhla, ‘gu bhfuilid do smuaintighthe & do mhiana ro chontrárdha dhamhsa & dom Thighearna mhilis Iosa, nár thaisbéin riamh ó bhréithir ná ó ghníomh fonn do bheith aige
805] a n-uachtaránacht san saoghol, & nách táinig d'iarroidh foghainthe dhó fein, acht d'fhoglmamh do chách; 8 & gibé sheachnas an sligheidh-si atá a nguáis a shlánaighthe. Mo thruaighe sinne, an lucht agá


bfhuil uachtaránacht ós chách & dá nach eól sinn
810] féin do stiúradh, ná conntas iomlán do thabhairt ina ndéanmaoid. As ainnis an onóir bhocht sin atá lán do phém & do chúram, do shaothar & do ghábhadh & d'eagla, & bhias 'na heasonóir & 'na náire shíordhaidhe muna iomcharthar í go roi-cheart ro-chothram.
815] O a ualaigh thruim thuirsigh, dá nach táir fear th'iomchair do luaighidheacht, don lucht bhíos faoi, acht {MS page 37} diomdha & dobhuidheachas, ithiomrádh, fuath & aingidheacht, fá mar aithneóchas tusa, a mhic, dá n-anae sealad ar bioth san mainistir!
820] Freigeórad feasda an cceisd do chuiris oram, & nochtfad secréid mo chroidhe dheit, ar son Ngrádha Dé. An uair thánag-sa don mhainistir-si ar tús, & do ghlacas calla dubh mná riaghalta, do smuaineas am chroídhe gu daingean nách rabhadhas acht am
825] ainmhidhe bhrúideamhail & nár fhiú mé bheith am chumhail choimhidechta ag an ccuid eile do mhnáibh riaghalta an tighe, & d'iarras ar Dhia a chur d'fhiachaibh oram grádh mór do thabhairt don mhímheas sin do bhí agam oram féin; & do bhádhas
830] ag coimhéd na hinntinne-si do ghréas, & do rinne Dia 'na dhiaigh sin do ghrásaibh oram mo phó-sadh ris an n-inntinn sin do chuirios romham, .i. A Smuaineadh gurab Ainmhidhe Brúideamhail Mé, & a sé an fear pósta céadna sin fuair an oifige-si
835] dhamh, ór nír iarras riámh í, & ní raibhe a fonn oram.’

Iar cclos an chomhráidh-si do Dhes., do mheas {MS page 38} gu raibhe an bhanógh so ro shubháilcheach, do ísligh & do tharcaisnigh í féin comhmór is sin ar son Ngrádha
840] Dé & mar dho thuig gu raibhe 'na hóigh, do aithin nach ar phósadh collaighthe do labhair, acht ar phósadh spioradáltha; & iar ttuigsin an ádhbhair


dhó fa ndearnadh banab dhi, a dubhairt: ‘Más fíor sin, a mháthair, gibé lér ab áil 9 bheith 'na
845] uachtarán, nó é féin d'árdughadh, caithfidh sé é féin d'ísliughadh ar tús, mar do rinnis-si.’ ‘As mar sin atá, a mhic, dá ttuigtheá gu maith mé, ór ní dubhart-sa acht na briathra a dubhairt an Fhírinne féin.’
850] ‘& cionnus thuigfios mé thú?’ ar Des.

‘Inneósad sin duit’ ar isi. ‘Gibé ísligheas é féin, airdeóchthar é, muna do chum a árduighthe ó dhaoinibh do ní é féin d'íslioghadh, ór ní humhla a leithéid sin d'íslioghadh acht uabhar. & mar
855] atá an umhla & an t-uabhar contrárdha dhá chéíle, ní hédir lé hénobair amháin bheith 'na humhla & 'na huabhar a n-éineacht, ór ní fhuil san umhlacht ó chroidhe acht neach dá mheas gurab ísle & gurab measa mhídhiongmhála é féin iná {MS page 39} cách eile, & ní
860] fhuil san uabhar acht an uair mheasas neach gurab mó & gurab diongmhála é lein iná neach eile; & mar táid comhchontrárdha & sin dá chéile, ní héidir leó bheith a n-éanchroidhe a n-éineacht. & as chuige a dobhart an umhlacht ó chroidhe, ór féadaigh an
865] díomas ionad d'fhagháil a bhfochair na humhla foirimeallaighe nó corpardha do nímid, mar as urasa a thuigsin an tan thaisbénas neach comhardha úmhla do dhuine le cromadh ccinn, nó lé coimhéirghe roimhe, nó lé hurruim éigin; ór más do chum measa
870] úmhlachta nó naomhthachta do bheith ag cách orainn do nímid na hoibreacha-sa, ní fhuil ionnta acht díomas, ar an n-ádhbhar gurab ón chrích do chum a ndéanthar iad ghlacas na hoibreacha ainm-nioghadh.’


Caibidil 8.

875] Cionnas do lean an Umhla an comh-rádh céadna, & don Chomhrac Do Ní Sí a n-aghaidh na ndubhailcheadh.

880] ‘Do bhí,’ ar an úmhla, ‘an fear pósda-so ro ionnraic roi-dhíleas damh riamh, & as mór an tarbha a ndeachaigh dhamh a chongnamh {MS page 40} a n-aghaidh mhaighdion eile & bhanabadh mainistreach atá a ccogadh riom. Asé ainm na mainistreach sin an
885] Díomas; & asé ainm na banabadh Uabhar na Beathadh, & tig gach énlá do choinntinn riom, & do bhuain na súl asam dá bhfédadh. & tig a ccuideachta an bhanabadh sin maighdion eile as banphrócadóir don mhainistir, dá ngoirthear Saint na Súl, & bainbhiocáire
890] na mainistreach, dá ngoirther Antoil na Colna. & tig droichbhean eile a ccuideachta an triúir-si, as máthair dhóibh & ler hoileadh iad, .i. an Mhainneachtnaighe, & tig an bhean so ar uairibh truagh lag, & as urasa a claoi an uair-si, mar bhíos
895] meirbh ar bheagán neirt; gidheadh, ithidh an oiread sin do bhiadh uair eile, gu ttig roi-reamhar, ro-láidir, lán uathbhás, ionnas gur céim cruaidh guasachtach dul do chomhrac ria. Tig fós a bfhochair na mná-so arnaid ógmhaighdine míochráibhthighe drochmhúinte,
900] dárab ainm an Mhailís, & tig lé sin a trí hingheana, dá {MS page 41} ngoirthear Fearg, Formad, & Leisgi; & tig dias d'ógmhnáibh eile leis an mnaoi ndéigheanaigh-si ar a ttabhairthear an tAmhoras, & an Breitheamhnas Mearrdhánta.
905] Ag so agat, a mhic,’ ar an Umhla, ‘mná na mainistreach eile atá a gcoiuntinn & a ccomhmórtos


rinne. Gidheadh, an uair fá ttigid asteach dár mainistir, téighim-si & mh'fhear pósda 'na n-aghoidh, & bímíd ag gabháil do bhasaibh & do dhornaibh
910] ortha nó go ccuirmíd a mach as an mainistir iad, ní bhí dh'eagla orainn ar an n-uair sin acht go dtiocfadh an mhaighdean úd atá san doras, .i. an Ghlóir Dhíomhaoin, asteach; ór, dá ttigeadh, do bhéaradh uainn a mbeith do thoradh & do shólás
915] againn tréas na mnáibh eile do chlaoi, & do fhúigfeadh folamh marsin sinn gan shochar ar son ar saothair.’ ‘Nách urasa don Ghlóir Dhíomhaoin,’ ar Des. ‘teacht a steach a ccuideachta na maighdean eile, an tan tigid do chomhrac ribh?’
920] ‘Ní héidir dhi teacht asteach an uair sin,’ ar an bhanab, ‘ór bíd sgíotháin ar na drochmhnáibh eile, & ní tréas an {MS page 42} ndoras ghabhaid asteach, acht ós chionn na mballaigheadh; & as minic fhoilghid iad féin comhmaith & sin san mhainistir nach éidir
925] a bfhaicsin, ionnas go measfadh duine nách beith droichní ar bioth san thigh; gidheadh, an uair as lugha do saoilfidhe & nach bí aire cháich orra, do cíthear ag rioth ar fud an thighe iad. Ar an n-ádhbhar-sa as éigean dúinn coimhéad roi-ghéar do
930] bheith aguinn ortha d'eagla go ttiocfadaois oirn go hobonn.’ ‘Créd fá bfhuil a comhmór sin do cheannairrc eadraibh?’ ar Des., ‘ór dar leam as olc an eisiomláir do bheirthí do na daoinibh saoghaltha, do
935] chí bhur n-imreasuin, & sibh in bhur mnáibh riaghaltha, dár chóir bheith cunn ceannsaighthe, ceanamhail ar a chéile, ar son Ngrádha Dé.’ ‘As sí sin féin,’ ar an Umhla, ‘an chúis i'a bhfuilmíd a 'ccogadh riú, & fá a ccuirmíd amach iad,
940] .i. mar ataíd 'na n-eascairdibh ag Grádh Dé, do


rinne an mhainistir-si dhúinn & a tá 'na fhundúir againn; & ní háil linn osadh ar bioth nó síoth do bheith againn réna naimhdibh, mar do theagaisg ar Maighistir dhúinn, ag rádh:10 Ní do chor {MS page 43} sióthchána
945] san ttalamh thánag (ionann so ré rádh & sna daoinibh talmhaidhe nó dubháilceacha), acht tánag do chur chogaidh eatorra féin & na daoine subháilceacha subháilcheacha do chum na subháilceadh do bhreith bhuaidhe ar na dubháilcibh.’


Caibidil 9.

950] Leanaigh don chomhrádh chéadna, agus teaguisgidh cionnus chlaoítear Antoil na Colna.

Fá mór do thaitin lé Des. díslidheacht & ionmhuine
955] na Humhla do Ghrádh Dé, & adubhairt: ‘Do b'fhearr leam, a mháthair, gu múinthea dhamh an modh áirithe ar a ccuire amach & ar a cclaoídhe na drochmhná sin atá a ccogadh riot.’ ‘Do budh maith leam,’ ar an Umhla, ‘a mhic,
960] do bheith múinte gu maith ria ndul as an tigh-si dheit. Gidheadh, mar nách fuil eólas iomlán agam ar do mhéin, ní mhínighim na neithe-si dhuit gu fairsing, ór ní hé gach aon do gheibh blas {MS page 44} milis ar an mil tré éxamhlacht na ccoimpléasg.’
965] ‘Atám agad annso,’ ar Des., ‘& do bheirim mégós féin uile ad lámhaibh, & úmhluighim dod bhreitheamhnas do chum go múintheá dhamh cionnas do ghéabhainn Grádh Dé.’ ‘Os amhlaidh sin atá,’ ar an Umhla, ‘múinfead
970] mo shecréideadha & mo ghnáthoibreacha agus mo bheathaidh dhuit. Do bheir an fear pósda-sa a dubhart riot, dár comhainm A Mheas gurab Ainmhidhe Brúideamhail Mé, congnamh mór dhamh do chum bheith am bainthighearna ar an ndomhan,
975] dá tharcaisnioghadh, & ar mo chorp féin, 'gá smachtughadh lé troisgthibh, lé sgiúrsadhaibh & lé duadhaibh corpardha eile, & ar an ndeamhan, lé gníomhaibh úmhlachta; & do ní fós, maille ré congnamh Ndé, bainthighearna dhíom ar mhuinntir mo thighe uile
980] & oram féin fá dheireadh, ór an uair do chíd muinntear mo thighe criadh fein gu ndéinim mo dhíthcheall ar


thoil Ngrádha Dé do choimhlíonadh, éirghid uile am aghaidh; gidheadh, bím-si, dá n-aimhdheóin uile, maille ré congnamh m'fhir fpósda, lán do shíoth, do
985] shochroidheacht, & do chiúnas.’ Bá hiongnadh lé Des. méad neirt & chumhachd {MS page 45} fhir phósda na Humhlachta, & adobhairt: ‘Guidhim thú, a mháthair, mínigh sin damh ní as fearr lé heisiomláir lé ttuigfe mé gu maith an ní a deire, ór
990] atá inntleacht mall neimhghéarchúiseach agam.’ Fá binn leis an mbanabaidh itche Dhes., & mar do thionnsgain comhardha úmhla do thaisbeánadh, ag diomoladh a inntleachta féin; & a dubhairt: ‘Bíodh a fhios agad, a mhic, an uair fá ttig énchuid
995] do na drochmhnáibh úd don mhainistir-si, gurab ar an modh so a dér anois chlaoídhim iad. An uair thig an chéadmhaighdion, dá ngoirthear Antoil na Colna, asteach, mar as aithnidh dhamh gu maith a méin & a béasa, gurab ó iomarcaidh d'ithe & d'ól
1000] bhíos láidir neartmhar do chum comhraic do dhéanamh riom, beanaim biadha agas deocha uaisle deaghbhlasda dhi, & ní thugaim dhi don bhiadh ná don digh chomhchoitchinn féin an mhéid as mian lé do chaitheamh; & mar nách éidir leam buaidh
1005] do bhreith uirthe lém chumhachtaibh & lém neart féin (ar an ádhbhar gu ttugadh muinntear mo thighe criadh féin congnamh dhi am aghaidh), guidhim grása Dé dom chabhair, agas goirim ar m'fhear {MS page 46} pósda do chuidioghadh leam 'na haghaidh, & a deirim
1010] mar so ris an ndrochmhaighdin-sin: 'Do tharcaisnigheas-sa mo chorp féin, & ní fhuil ionnam acht ainmhidhe brúideamhuil; & fá mar as lór leis an ainmhidhe mbrúideamhail an biadh simplidhe lé ttig a ttír, & nách déanann ceasacht ar éinní dá ccuirthear
1015] 'na fhiadhnaisi, & fós an uair bhíos mórsháitheach


gurab gnáth ceangal éigin do chur ar a bhél do chum nách caithfeadh do bhiadh ná do dhigh acht an mhéid as áil léna thighearna do chaitheamh dhó, as mar sin as cóir dhamhsa do dhéanamh, ó tú am
1020] beathadhach bhrúideamhail, ór do chuir Grádh Dé ceangal ar mo bhéul dá ngoirthear an Mheasardhacht, d'eagla gu n-iarrfuinn nó gu n-íosainn eínní acht an mhéid do bhéarthaoi dhamh san fproinntigh a measg an choimhthionóil. & ní hé so amháin do ním, ór a
1025] dubhairt Grádh Dé riom, más mian leam mo mhúnadh & mo mheasardhacht do chur a ngníomh, gan a ccuirfidhe chugam ar mo mhéis an uair sin d'ithe a n-éineacht, acht fuighioll d'fhágbháil; ór dar leat an tan fhágbhas duine fuigheall a deir: ‘Bui{MS page 47} dheachas
1030] duit, a Thighearna; as lór leam a bhfuaras,’ & an uair fhágbhas an méis folamh, dar leat a deir sé: ‘Ní lór leam a bhfuaras, & tugthar tuilleadh dhamh.’ A dobhairt Grádh Dé ní eile riom, .i. fond do bheith oram fán ccuibhriond budh measa, budh
1035] lugha, & as measa do bheith deasaighthe, do theagmháil chugam, & fós sólás do bheith oram ar son a ghrádha féin an uair do ghéabhainn drochchuibhrionn. Tairgidh an drochmhaighdean-sa uair eile fonn do chur oram fá ní sa mhó d'ibhe iná as cóir dhamh,
1040] & a deir gurab móide bhias cumas agom ar sheirbhís do dhéanamh do Dhia, brígh do chor iondam féin. Adeirimsi ria: 'Nach aithnidh dhuit, a spiorad na mealltóireachta, go bhfuil sgríobhtha san sgrioptúir 11 gu ccuir an fíon & na mná fo deara ar na sruithibh
1045] diúltadh do Dhia? & nach aithnidh dhuit gu n-abair Pól: 12 ‘Ná déana meisge fhíona 'na bfhuil an drúis?’ & nách abair a n-áit 13 eile nách biaidh


sealbh Fhlaithis Dé ag na daoínibh meisgeamhla? Do ghoillfiodh oramsa gu mór mo shearbhóntuigh
1050] féin do bheith meis{MS page 48} geamhail; & cionnas nách budh olc lé Dia misi, atá am shearbhóntuidh aige, do bheith meisgeamhail, nó cionnas do léigfeadh an eagla dhamh ni do dhéanamh ar Dhia nách budh maith leam do dhéanamh oram féin?'
1055] Adeir riom arís, an tan tigid daoíne maithe ar cuairt don mhainistir, muna rabhar forbhfaoiligh rompa, & muna dhearna mé comhluadar riú a n-aimsir bhídh nó dhighe, nách beid buidheach dhíora. Freagruim dhi nách fuil iarroigh agom ar bhuidheachas
1060] ná ar chairdeas an duine do chuirfeadh eascáirdeas eadram & Dia, ór dá ccuidighinn lé duine bheith ar meisge, ag cur impidhi air ní sa mhó iná an chóir d'ibhi, gé go mbeth seision 'na charaid agam, do bhiadh Dia 'na eascaraid; & nách búdh
1065] éigcríonno an mhalairt cáirdeas Dé do thréigean ar cháirdeas phótaire nó fhir mheisge? Ní bhacfad do na daoinibh thig ar cuairt chugam & nách fuil fám smacht an ní thoigeóraid féin d'ibhe; & madh áil leo féin bheith ar meisge, as lugha an sgél iadsan
1070] amháin do chailleamhuin iná ar mbeith millthe araon, acht munab é ní bhudh {MS page 49} áil leat mo tharraing do chum an chleachtaidh dhiabhlaidhe atá ag mórán do dhaoinibh an tshaoghail amuigh, bhlos ag comhól fá thuairim a chéile lé miosúr gan mhiosúr, mar a
1075] deir árddhoctúir na Heagluisi, S. Aibhisdín, 14 ghuidhios na Críosdaidhe fán ngnáthughadh mallaighthe-si, do an ag mórán díobh d'iarsma bhéas mbiasdaighthe na bpágánach, d'ionnarbadh uatha; &a deir fós san n-áit chéadna, gibé ar bioth
1080] aontaigheas an droichchleachtadh so ar a bhord féin


nó ar an mbord a mbiadh cumas aige, gu ndéineann gan amharas iodhbairt don diabhal. Agas a sé so an modh ar a cclaonm an ccédmhaighdin-si a ttaobh mo fpearsan féin; gidheadh, mar
1085] nách a ttaobh mo chuirp féin amháin chuireas cathughadh oram, acht gu ndéineann a díthcheall ar mo chlaoi lé corpaibh comhaightheacha dom ghluasacht chum drúisi, as éigean damh an uair-si, tré neart-mhaire na námhad-so, mórán cabhra & cuidighthe
1090] d'iarraidh, gé nách fuil comhairle as crionna ag an tí do chí é féín a n-éigean ádhbhalmhór ag {MS page 50} an ndubháilche nduaibhsigh ndiabhlaidhe-si iná teitheamh óna comhrac (mar a deir Pól, 15 & mar do rinne Ioseph) 16 & ó gach ní do chum a ttairgionn duine do
1095] tharruing. Ar an n-ádhbhar sin iadhaim mo shúile & an chuid eile dom chédfadhaibh ar cheana, amhail iadhthar doirsi chaisléin ar a mbíd naimhde a bfhorbhuis & a bfhaslongphort, do chum gan éinní d'fhaicsin do adhainfeadh mh'anthoil, ná éinní
1100] dh'éisdeacht do bhríathraibh gráosta gráosda do bhoigéobhadh mo chroidhe ná do ghlacadh maille ré glacaireacht mhíonáirigh, ná do thomhailt do bhiadhaibh blasdha, ór as cosmhail an cholann ré heach ttréanuaibhreach tteinnbhéalach bhíos ó iomarcaidh fóisi ag gabháil
1105] do fpreabuibh ar a mothuigheann 'na goire & nach ceannsuighthear acht lé laghdughadh ar a libhré. As amhlaidh sin as cóir an cholann dhíomsach do chrádh lé hiomarcaidh anshóidh, troisgthe, & tréighionais, lé sgíursadhaibh, lé hédaighibh róinnigh, agas
1110] lé luighe ar thalomh lom nó ar leabthaibh anshocra eili. {MS page 51} Os chionn an uile neith seachnuim comhrádh & carodradh na bfhear, & gu háiridhe ar uaigneas, &


as cóir dona fearuibh an ní céadna do dhéanamh, ór
1115] ní fhuil duine dá dhiadha dárab daingean san ccás-sa dóthchas do bheith as féin aige, dá aosdha & dá naomhthacht dá mbiadh, & dá mhéad mhedh buadha do bhéaradh roimhe sin, ór ní naomhtha é iná Dáibhí, & ní heagnaidhe iná Solamh, & ní calma iná Sampson,
1120] & do mheallsad na mná iad. & mur nach am chorp amháin chomhraiceas an fpéisd dhubháilchi-si riom, acht fós am anam, ag líonadh mh'indtinde do smuain-tighthibh truaillighthe colnaighthe, te thim ar an modh ccéadna, ag filleadh mh'inntinde & mo
1125] smuaintightheadh do chum beathadh & báis mh'Íosa ionmhuin, & ag únfairt & ag iompúdh mh'indtinne sna créuchtaibh do fhulaing dom fhuasgladh óm fpeacodh. Breathnuighim 'na dhiaigh sin an ghráin ro-mhór atá ag Dia ar an bpeacadh-sa, mur do
1130] fhoillsigh dhúind go minic tréas gach n-indeachadh n-uathbhásach dár chuir ar lucht a dhéanta, mar atá, an díle do chur ar {MS page 52} an ndomhan, Gen. 6 et 7; na cóig caithreacha do losgádh lé teinidh ó nimh, Gen. 17; & forgla threibhe Beniamin, treabh do dhá
1135] threibh dhéag chloinde Hisrahael, do dhícheandadh & do dhíoláithriughadh, ludicum, 20; ceithre mhíle fhichiod do chlannaibh Iosrahél do thuitím lé harm a mbráthar féin, Numer. 25; & mórán do dhíoghaltasoibh & do ghéarsmachtaibh eile aithrisdear san
1140] sgrioptúir naomtha, do rinne Dia ar na daoinibh colnaighthe drúiseamhla. Smuainim 'na dhiaigh so gur ab teampall do Dhia mo chorp, mar a deir Pól easpol, 17 & gu salchann & go dtruailligheann an peacadh-so an corp & an t-anam a n-éinfheacht; & an uair
1145] as mór an chúis innighthe ó Dhia teampoll chloch dtalmhaidhe do níd lámha daoíneadh 'na onóir do


thruailleadh, gurab ró mhó iná sin truailleadh an teampuill spioradáltha do rinne léna lámhuibh féin & ina mbí 'na chomhnuidhe an fad bhimíd 'na
1150] ghrásuibh, 18 & fós mo chorp atá 'na bhall bheó do chorp Chríosd, mar a deir an t-eabsdal céanna, 19 do theasgadh dhé, & corp méirdrighe {MS page 53} do dhéanamh dhe; ór gibé luigheas le meirdrigh, do ní éanchorp dá chorp féin & do chorp na meirdrighe, mar a deir
1155] Pól. Smuainim maille ris so ar ghiorra shóláis an pheacaidh-si, & síordhuigheacht na péine atá ar a shon, & méd mhire & mhíchéille an té do ní an mhalairt-si, .i. do bheir an sólás bhíos ceangailthe don dheaghchoinsias san saoghal-so abhus, & sólás
1160] suthain na beathadh thall, ar mhoimint do shólás shalach cholnaighthe, & reacas ris an ndiabhal ar an sólás mbeag sin an t-anam do cheannaigh Críosd ar a fhuil féin. Smuainim a rís ar dhuibhiogánaidhe & ar dhosgrúdaighthe bhreitheamhnais Dé uileachumhachtaigh,
1165] & gé gu saoílinn, ag déanamh an pheacaidh-nós si, gu ttiobhradh ré n-aithrighe dhamh dochum aithreachais dho dhéanamh, gu bfhéadfúidhe nách tiobhradh, acht mo chur ar an mball go hifrionn, mar dho chuir mórán eile tréas an bpeacadh-so, agá
1170] raibhe a súil ré ré n-aithrighe, ar a ttáinig díoghaltas Dé gu hobann a n-aimsir an pheacaidh do dhéanamh. Fa ris sin smuainim ar an mbás, & mar bhead sínthe san {MS page 54} n-uaigh am eisléinigh & cnumha dom chreim & dom chognamh, & mar as éigean damh dul a
1175] bhfiaghnuisi an Bhreithimh do thabhairt ghéarchunndais in gach uile pheacadh dá ndearnas riamh ó smuaineadh, ó ghníomh, nó ó bhréithir, gu hoiread an fhocail dhiomhaoin as lúgha dá ndubhart, & mar bhudh fhearr leam an tan sin iná comhthrom an


1180] talmhan d'ór bheith glan riamh ó pheacadh. Admhaim ó chroidhe gurab tiodhlacadh uasal tig chugainn ó láimh & ó thrócaire Dhé an gheanmnaidh-eacht, & nách éidir leam mar sin bheith geanmnaidh óm chumhachtaibh féin muna dhearna Dia trócaire
1185] oram. Gúidhim ar an n-ádhbhar sin Dia do ghnáth fá dhrúcht neamhdha a ghrás d'fhearthain ar mh'anam, do mhúchadh theannáa na teineadh deamhnaighthe-si bhíos gum losgadh. Gúidhim mar an ccéadna dom chabhair Muire mhór, ar mBainthighearna,
1190] mh'aingeal coimhideachta, na heasbail, mo phátrúin, & naoímh na cúirte neamhdha uile ar cheana; & as mar so chlaonm an drochmhaighdion-so as bainbhiocáire do mhainistir an Díomais.’{MS page 55}


Caibidil 10.

Leanaidh an comhrádh céadna , &
1195] teagaisgidh mar chlaoieas sí Saint na Súl & Uabhar Na Beathadh.

‘Agas as éigean,’ ar an Umhla, ‘do chum na maighdine ar ar labhramar gu roiche so do chlaoi
1200] go huilidhe, maighdean eile as bean chumainn di do chlaoi, .i. banphrócodóir mhainistreach an Diómais, dá ngoirthear Saint na Súl, ór as mór an cuidioghadh do bheir don chéadmhaighdin & congmhaigh neimhdhíomhaoineach gu gnáthach í. Gidheadh, an uair
1205] fá ttig an dara maighdion so asteach, claoiim-si í mar chlaonm an ccéadmhaighdin, & a deirim ria: 'Féch gu bhfuilim am bheathadhach bhrúideamhail nách sanntuighionn na neithe nách bí 'na fhiaghnuisi. & nách iarrann fós do na neithibh-sin féin acht an
1210] mhéid as riachtanas do chum a chongmhála suas, & fós gurab cuma leis a mbeith maith nó saith, ór ní iarrann biadha blasdha, & as cuma leis an {MS page 56} udhaim chuirthear air do bheith sean nó nuaidhe, & ní iarrann a mhainnséar do bheith breaghdha, ór ní beag leis a
1215] fhagháil tirim. As amhlaidh sin damhsa, ór, ó do rinne mé beathadhach brúideamhail díom féin ar son Ngrádha Dé, ní iarrabh mhuirn dom churp acht an mhuirn as dual do bheathadhach bhrúideamhail d'fhagháil, & lú shainteóch mar sin acht amháin na
1220] eithe as riachtanas damh dochum teachta a ttír,’ & as cuma leam cionnas bheid sin féin.' Tuilleadh eile, as gnáth don tí agá mbí beathadhach brúideamhail, an uair do chí gu mbí airdcheannach


ag cor a chinn don taoibh-si 's don taoibh eile,
1225] aghastar do chur ris dochum a chinn do chongmháil crom. As amhlaidh sin do chuir Grádh Dé aghastar riomsa (dá ngoirthear an Náire) dochum mo chinn do chongmháil crom, d'eagla gu bhfhéachfuinn d'éan-taoibh am thimchioll gu fonnmhar ar neithibh
1230] díomhaoineacha; & a dubhairt Grádh Dé riom, an uair do chífinn ní breaghdha nó áluinn, labhairt ris am chroidhe ar an modh-so: ‘Ní háil leam do ghrádhughadh ná dúil do {MS page 57} chur ionnad, & ní hé amháin acht tarcaisnighim thú, & ní fhuil do mheas
1235] agam ort acht gurab díomhaoineas & neimhthni thú, mar as eadh dáríribh, & ní fiú leam mo thoil do chur a bpríosúntacht & a modhsuine dod ghrádhughadh. As fearr leam príosúnach & banmhodh do dhéanamh dom thoil ag grádhughadh na hárdmhaitheasa úd an
1240] óirchisde, na huaisle & na sgéimhe nách éidir do chlaochlughadh, .i. mh'Iosa roi-mhilis, lér ab maith mh'ionrahuine & mo ghrádh d'fhagháil.’ & ag so an modh ar a cclaoiim an dara maighdean. Iar cclaoi, thrá, na deisi maighdean-so dhamh,
1245] tig an treas maighdean do chomhrac riom, .i. banab mhainistreach an Díomais, darab ainm Uabhar na Beathadh, réar doiligh comhrac óna ceaigaidhe & ó mbí do chleasuibh & do mheangaibh innte. Tionnsgnaidh ar an modh so mo tharrang do chum tnúidh
1250] & formaid, ór a deir riom: ‘Dá mbeth mothughadh ionnad, do ghoillfeadh ort a olcas bhíd na huachtaráin lat, ór gé sine thusa a n-abíd ináid {MS page 58} na maighdeana eile, as tú as measa ionad díobh, & as roi-fhearr an oifig fuair na maighdeana eile iná thú & nách tugae
1255] dhot aire gurab éigion duit an teagh do sguabadh agas na miasa do nidhe, & gu madh aoibhne dhuit ionad mná friotháilmhe d'fhagháil a mainistir eile


iná bheith mar tá tú san thigh-si?’ Adeir fós mórán eile riom & freagraim dhi mar so: ‘Bíodh a
1260] fhios agat nách chuige do fhágbhas an saoghal & do ghlacas an n-aibíd, do chum bheith a ccumhachtaibh ós chionn cháich eile, acht do chum bheith fá smacht dhuine eile do chuideóchadh leam dul gu Flaithios Ndé & ar an n-ádhbhar sin do ghéan an ní do chum
1265] a ttánag & do gheallas, ór ní hé cunntas iarrfas Dia oram cá líon do mhnáíbh riaghaltha rénar cuireadh a n-oifig & a n-onóir mé, & cá líon díobh do bhí fam smacht, acht cionnas do chomhailleas thoil mh'uachtarán & do roighneas gu hurramach ar fhógradar
1270] dhamh, & cionnas do mheasas am chroidhe gur lugha, gur uirísle, & gur mídhiongmhála mé féin ináid mná an thighe uile. Do ghéan mo dhíthcheall ar choimhlíonadh ris an n-oifig {MS page 59} a bfhuilim, & as ann sa chéim nar chuir mo Thighearna mé as cóir dhamh anamhain.
1275] Bíodh ar aire na muinntire sin eile coimhlíonadh ris na céimeannaibh árda inar chuir Dia iad; saoilim-si gurab innille & gurab dearbhtha an comhardha slánaighthe sdaid umhal uirísiol iná sdaid onórach árdchumhachtach, ór ní thuitionn ó sdaid na
1280] humhlachta acht an dream lérab mían iad féin d'árdughadh; & ní gearán as cóir dhamhsa do dhéanamh ar Dhia acht a bhennughadh, & buidheachas mór do thabhairt dó, & bheith lán do ghairdeachas am inntinn mar do ainic mé ón ghuais
1285] do chum a ttairrngionn an onóir & an oifig na daoine laga neamhfhoirbhthe; & as uime sin a deir S. Aibhisdín: Ní aithnighim fearg Dhé riom a n-énní acht mar dho rinne uachtarán díom ós chionn cháich eile.’ ‘Ná bíodh iongnadh agad, a mhic,’ ar an
1290] Umhla ré Des., ‘fad an chomhraic bhíos eadram & an mhaighdion-so, ór mar as sí as banab ar theagh


an Díomais, as éigean damh mórán gliocais gaisgidh do sholáthar do chum buaidhe do bhreith uirthe, nách áil leam d'aithris {MS page 60} anois d'eagla do thuirsighthe;
1295] gidheadh, do bhéar énghliocas amháin goirid genearáltha dhuit lé cclaoife tú gach éanrahaighdion díobh so fá seach agas iad uile a n-éineacht. Gach uair dá ttiocfaid dot ionnsoighidh iéna n-égnach, déana mar dho ním-si an tan tig Antoil
1300] na Colna chugam ag casaoid ar a laghad do bheirim do bhiadh dhi, & gu mbí fuar droichdheasuighthe drochbhlasda, & gu mbí an deoch támáilte. Freagraim ar an modh so dhi: ‘Nách faice, gibé ar bioth agá bhfhuil ní sa mhó iná thuilleas, nách cóir dhó bheith
1305] casaoideach; & an uair a deirdís na naoimh bheann-aighthe riú féin maille ré fírinne nár fhiú iad drocharán dubh & uisge d'fhagháil, as ro-lugha iná sin as fiú misi d'fhagháil, atá am dhrochmhnaoi riaghaltha leisg neamhdhúthrachtaigh chaintigh chuartuighthigh
1310] & dobhuidheachais ar Dhia; & gé nách airighe ar arán ná ar uisge féin mé, nách faice gu bfhuil arán & annlonn & deoch agam, agas cionnas do láimheóbh-ainn égcaoine do dhéanamh mar {MS page 61} sin & gu bhfhuil ní sa mhó agam iná thuillim?’ Do bheirim an
1315] bhfreagra ccéadna-so ar an maighdin-sin an tan thairgios mo tharrong do chum gearáin & ithiomráidh ar mh'uachtaránaibh fá olcas mh'éaduigh. A sí fós an fhreagra chéadna so do bherim ar an dara maighdin, .i. Saint na Súl, an uair iarras oram
1320] na neithe do chím do shanntughadh; & a deirim riom féin dom neartughadh 'na haghaidh: 'O a thruagh! ní fíu thú ní ar dhomhan d'fhagháil, & nách fuilid leabhair agat lér éidir dhuit maith do dhénamh dá ttoguirtheá féin, .i. do phortús & do thrátha
1325] Muire? & ni fhuil acht iomarcuidh & anbharr sna


neithibh-sin as mian leat d'iarroigh ar seilbh riachtanuis, & atáid a n-aghaidh bhochtachta na spioraide, & má tá nách bristhear mhóid na bochtachta leó, laghduighid a luaighidheacht. Nách náir dho
1330] bhocht Íosa Críost cuid don chineadh gheintlidhe íodhaladharthach (.i. Seneca & mórán eile do na feallsamhnaibh, ar a léaghthar iomad do neithibh iongantacha fán neimhspéis do bhí aca san saoghal) dhá shárughadh a mbochtacht & a ttarcaisnioghadh
1335] an tshaoghail?'{MS page 62} As ar an modh ccéadna sin fhreagroim an treas maighdean, .i. Uabhar na Beathadh, an tráth thig dom ghríosadh chum onóra, díghnite, clú, & oirdhearcais shaoghaltha d'iarroigh, ór a deirim riom féin,
1335] do thabhairt mheisnighe dhamh 'na haghoidh: 'A thruagh, as mó atá dh'onóir agot iná as fíu thú, dá madh eól duit féin a aithne; & nách minic do thuillis bheith thíos a bpianoibh ifeirnn fá ré cloinn na mallacht? Tabhair do t'aire, máseadh, méad na
1345] honóra thug Dia dhuit dot fhulang beó ar an ttalamh a measg na coda eile dá chréatúiribh, go ttug dhá thigh féin tú & ina sheirbhís, do chum beith maille réna chloinn & réna shearbhóntuighibh, & fós nár lór leis (gé go rabhadhois roi-mhídhiongmhála do chum
1350] bheith idir a chloinn) gan a sheómradóir féin do dhénamh dhíot, & do bheith ag labhairt ris do ló & d'oidhche, dhá mholadh & dhá bheandughadh, & feidhm aingil do thabhairt duit ar an saoghal-sa, & do thabhairt fó dheireadh 'na charadradh comhmór
1355] & sin go suidhe ar a bhord & go n-ithe biadh {MS page 63} dá mhéis; & créad mar sin fá ccuirfeá-sa fúmsa (a mhaighdean mhailíseach atá lán d'uabhar) ní as mó iná so dh'onóir d'iarraigh? Nó an go flaithios, san áit as ar thuitis féin, budh mían leat mo thógbháil


1360] lé huabhar, asa tteilgfidhe mé fá re t'athair, Lúisifer? Léig dhamh dot fhormod, ag iarruidh mo leagtha. Atá ní sa mhó go mór d'onóir agam iná as fíu mé, & as lór leam an céim & an sdaid inar chuir Dia mé, dá isle dá bfhuil.'’


Caibidil 11.

Múinigh an Umhla an modh ar a
1365] cclaoithear an chuid eile do dubháilchibh.

‘An uair chlaoiim,’ ar an Umhla, ‘na maighdeana-sa
1370] as mó neart & cumhachta a ttigh an Díomais, claoiim go hurasa an mnaoi as máthair & as buime dhóibh, dá ngoirthear an Mhaindeachdnaighe. Tig an bhean-sa a mile poll asteach ar an mainistir. Tig chugainn fán am fá {MS page 64} mbímíd ag éirghe chum
1375] tráth; tig chugainn a rís an tan thiaghmuid do dhénamh oibre, & a deirim-si ria an uair-se: 'Féch nách do chum bídh & díghe do chaitheamh, ná do chum caduil & bheith díomhaoineach, bhíos ainmhidhi brúideamhuil ag duine, acht do chum oibre do bhuáin
1380] as do ló & d'oidhche, & muna cheannsuighthear lé saothar é, as baoghal dá thighearna go mbuailfe phreaba air féin; & dá raibh an t-ainmhidhe leasg nó mall, as gnáth dhá thighearna brod do dhénamh do chum a thiomána, & do chum mothuighthe do
1385] chur inn. As amhluidh sin do rinne Grádh Dé brod dhamhsa do chur mhothuighthe innom, dár ab ainm an Eagla. Tuilleadh eile, ní fhuil ionnam acht banmhodh atá a mbroid agas a ndaoirsi, & as dual mar sin obair
1390] do bhuain asam; & an measann tú gurab le codladh & le comhnuidhe, nó ar bheith ag ól & ag aoibhneas, do geibhthear flaithios Dé? As deimhin nách eadh. & nách san sligheidh-si do ghabh ar cceann, .i. Críosd, go flaithios Ndé & más mar sin atá, & {MS page 65} gurab a
1395] sligheidh shaothraigh anshocair, lán d'anró, do ghabh


ar cceand ag dul ar neamh (ór dob oireamhnach dó a pháis d'fhulang & dul mar sin dá ghlóir féin), cionnas budh áil leat sinne do dhul go flaitheamhnas tré shligheidh shóláis & aoibhnis? Dá ndeachadh an
1400] ceand a slighidh & na coso a slighidh eile, ní cruinn-eóchthar choidhche an corp fá ré chéile. As amhlaidh sin dúinne, muna ghabham a slighidh an anróidh, an tshaothair, na peandaide, an doilghis, & na tarcaisne, tréar ghabh ar cceand, ní ceingeólthar
1405] choidhche dhe sinn do chum éanchuirp do dhéanamh dhinn, acht teilgfidhear sinn a ccarn n-aoiligh ifrinn mur bhalla lobhtha. & muna thugam coimhideacht do Chríosd iar n-a chrochadh, & muna iarram é san chroich, & muna fhuilngeam crádh an tshaoghail-si
1410] fá ris, ní léigfithear 'na choimhideacht ina ghlóir ná ina eiséirghi sinn. & muna bhlaisiom ó ghníomh inar ccoloinn féin Íosa iar n-a tharcaisnioghadh lé sgíursadhaibh & lé seileadhaibh, & iar n-a thuirsioghadh lé tart & lé hocaros, & iar n-a easonórughadh lé bás
1415] míochlúach neamhonórach, {MS page 66} & iar n-a chrochadh mar bhithbheanach & mar dhrochdhuine, ní bhlais-feam é go milis, caoin, soghrádhach, mur Rígh na glóire & mar Phrionnsa na síothchána.' Tig an bhean chéadnna-sa chugainn uáír eile san
1420] ccoraidh, & ar uairibh san n-eaglais, & iarroigh oruinn bheith tuirseach, lán do dheithnios do chum dola amach, amhail do bheimís a bpríosún. Adeirim-si ria ann so: ‘Féach nách mothaighionn an crábhadh fíre cur ná tuirsi;’ & as mór fhoghnas an fhreagra-sa
1425] dhamh, & freagra eile do bheirim uirre mar so: ‘Créad do dhéan-sa nó créad fhuileóng ar son mo Thighearna, Iosa Críosd, do bhí, maille ris an oiread-sin do ghrádh & do shólás, ní 'na shuidhe ná 'na sheasamh, acht dá chéasadh; ní ar n-a fholach lé


1430] héadach, acht lomnocht, lán d'fhuacht; ní ar n-a chlúdadh san choraidh mar atú-sa, acht amuigh fán aiér dhoinionndha; ní go ccorc fána chosaibh mar atá agomsa, acht ar n-a tholladh lé tairrngibh, & sin ar mo shon-sa. & nách cosmhail damhsa réud beag
1435] éigin d'fhulong ar a shon-san? Do fhuluing seision go ro-fhonnmhar ar mo shonsa cur, righneas, & fadd{MS page 67} áil thuirseach na beathadh talmhaidhe-si, ní ar feadh éanoidhche ná aonlae, acht trí bliadhna déag ar fhichid, & do bhí trí huaire beó san chroich
1440] a bpéin budh mó san mbioth. Agas nír mhór lais féin, do réir an fhuinn do bhí air, ní sa mhó dh'fhulang ar mo shon, dá mbeth riachta,nas ris. Máseadh, & eision 'na rígh & gan misi acht am bhanógluigh, eision 'na Dhia & misi am thalamh thruaillighthe, eision naomhtha & misi am peacthach,
1445] eision neimhchiontach & misi ciontach, ó dho rinne an oiread-sin ar mo shon, eadamar as cóir dhamh gé madh beagán féin d'fhulang ar son a ghrádha & a n-éaruic a fhiach oram. An éidir gu madh áil leat
1450] an t-óglách do bheith ós chionn a thighearna? Fágaibh mé, a Mhainneachdnaighe! Do ghéan-sa na neithe do fhógair mh'athair dhamh, & ní bhíu díomhaoin, & as beag sin muna rabhar gan doilghios gan tuirsi gá ndéanamh, & fós ní mór sin féin muna
1455] dhéarna mé lé sólás & lé deaghthoil iad, meath mo dhála ó spioruid, ór as mallaighthe an tí dho ní obair Dhé gu {MS page 68} mainneachtnach, ar an n-ádhbhar nách í an tsheirbhís do níthear dhó lé foiréígion nó
1460] gu tuirseach as áil leis acht an tsheirbhís do níthear gu suilbhir ó mhian & ó thoil.’ & as mar so chlaonm an ndrochchailleigh-si,’ ar an Umhla. 'Tigid chugam 'na dhiaigh so do chomhrac riom na hamaideadho ógbhan a dubhart, as docra do


chlaoi iná an chailleach-so, mar as láidire an cathughadh
1465] chuirid ar chách iná chuireas sise. A sé ainm na céadmhná dhiobh so an Mhaillís, lé ttig a hinghean, .i. an Fhearg. An uair fa ttairgid a chur a ccéill damh gu bfhuilead maighdeana na mainistreach lán d'fhuath & d'aingidheacht damh, gu
1470] ndéanuid mórán am aghaidh, & gu labhraid gu holc oram, freagraim dhóibh mar so: ‘Ní fhuil ní dá olcas dá n-abairthear ris an n-ainmhidhe mbrúid-eamhail ná budh beag an sgél ní bhudh mó dho rádh ris, & as roi-bheag mar sin an sgél gach ní dhá
1475] n-aibeórthar riomsa; & an tan as airidhe mé trém olc féin ar mhasla as mó iná sin, {MS page 69} as mór an onóir do níd an mhuintear soin dhamh nách labhrann comholc & thuillim oram. As béas don bheathadhach gan cuimhne do bheith aige ar dhrochbhail dá
1480] bhfaghann óna thighearna, acht comhardha lúthgháire do thaisbéanadh dhó léna cheann. As mar sin as cóir dhamhsa do dhéanamh, gé go ndearndaois na mnaá-sin an n-égcóir oram, ór as innilt & as beathadhach brúideamhail leó féín mé ar son Ngrádha Dé. Dénaid
1485] a ttoigeóraid; tuigim-si gurab chuige fhuilngios Dia dhóibh a ndéanaid siad, do chum mo ghlantha óm pheacadhaibh ar an saoghal-so, & do chum ‘gu mbeath cleachtadh agam ar ní éigin dh'fhulang ar son a ghrádha féin. Dá mhéad dá maisleóchaid mé, ní
1490] dhiongan fearg ríu, ór as aithnidh dhamh gu n-abair an sgriobtúir gurab fearr an tí chlaoieas a fhearg féin iná an tí ghabhas na caithreacha, & gu n-abair Pól gan olc do thabhairt ar son n-uilc, & gu samhlaigh-thear an duine feargach ris an nathair neimhe dá
1495] ngoirthear uipera, dá ttugann a toirrcheas féin bás. Ní fhuil fuath ná gráin ag an maighdin-sin {MS page 70} a deire labhras gu holc oram, ná ag an maighdin-sin nách


féadann féachain gu díreach oram, ar mh'anam ná oram féin, acht ar mo dubháilcibh, dhubháilcibh ar mo lochtaibh,
1500] & ar mo dhroichbhéasaibh; & an cóir damhsa neamhghrádh do thabhairt dóibh ar a shon sin? As dearbh nách cóir, ór más searbhóntuigh do Dhia mé, as cóir damh féin gráin do bheith ar mo lochtaibh agom, & créd fá mbeith mí-ghean ar dhaoinibh eile agom fán
1505] ní do dhéanamh budh cóir damh féin do dhénamh? & dá mhéud d'ulc do ghéandaois nó do laibheórdaois am aghaidh, as deirbhsheathracha dhamh iad, & máseadh, atá d'fhiachaibh oram ó dhlígheadh Dé grádh do thabhairt dhóibh, & do ghéan sin. Bíodh
1510] ortha-san a ndénuid féin, & cunntus an olc nó an maith an inntinn lé labhruid am aghaidh. Agas deónuighim go ndénuid gach uile olc oram, & sin fós ó dhroichinntinn, gan fhéachuin dó sin a deirim gu mbíadh grádh agam ortha; ór má tá súil agam
1515] rém shlánughadh, as éigion damh Dia do ghrádhughadh, mar fhógras an chéadaithne, & má deirim gu {MS page 71} bfhuil grádh agam ar Dhia & gan grádh do bheith agam ar mo chomhursain, a deirim bhréig, mar sgríobhas Eoin Soibhisgél, a deir maille ris sin gu
1520] bfhuil aithne againn ó Dhia, dá ngrádhuigheam é féin, grádh do thabhairt dár mbráthair, tréna ttuigthear gach uile dhuine.' Do níd na drochmhná-so a ndíthcheall a rís ar a chur a n-umhail damh nách éidir leam, & nách nár
1525] dhamh, gan bheith gu maith do na daoinibh labhras go holc oram & do níd a bhfhéaduid am aghaidh, & gurab lór dhamh bheith gu maith don mhéid bhíos gu maith damh. Adeirim-si ríu an uair-si imtheachd uaim ar an ndrochuair, ó thuigim go follos gurab
1530] dom mhealladh bhíd, mar chuimhnighim ar bhréithir mo mhaighistir, Críosd, adeir rinn san soisgél grádh


do thabhairt dár naimhdibh. Adeirid-sion riom nách éidir dhamh mo námhaid do ghrádhughadh, & adeir Críosd gurab éidir, ór ní fhóigeóradh dhamh a
1535] ngrádhughadh, munar édir dhamh sin do dhénamh; & nách córa dhamh an fhírinne do chreideamh, .i. Críosd, inád na drochmhná meabhlacha {MS page 72} sa? Nách faicmíd mórán d'fhearoibh & do mhnáibh, do shagartoibh & dhaoinibh riaghaltha, do bhuachaillibh & do
1540] mhaighdeanoibh, do fhulaing a losgodh agas a ndícheannadh ar son Ccríosd, & an ccreidfimne nách éidir linn féin focail mhasladhacho nó ghéara imthigheas mar an ngaoith d'fhulang? As iongnadh leam gu léigfiodh an náire dhúinn
1545] ar ccuid don aoibhneas shíordhuidhe d'iarraigh a bfhlaitheamhnas a bhfhochair na naomh, an uair nách áil linn aithris do dhéanamh ortha a neithibh beaga éattroma féin. & dá ngrádhuigheam amháin an lucht ghrádhuigheas inn, mar a deirid na drochmhná-sa,
1550] ní bhiadh barr againn san ccéim-se ar na beathadhachoibh allta, ór bídh grádh ag an leómhan & ag an fhaolchoin dá ccloinn féin, & fós grádhuighidh an gadaighe an tí agá mbí grádh dhó, & ní hé sin a mháin acht an págánach féin, mar adeir Críosd san
1555] soisgéul. & an uair do fhógair ar Slánoightheóir dhúinn ar n-eascáirde do ghrádhughadh, ní comhairle do chuir orainn ann sin, ácht aithne; & as follas gibé nách coimhéadfa aitheantha {MS page 73} Chríosd nách éidir dhó ifearnd do sheachna, muna dhearna
1560] aithrighe.' ‘Agas cionnas a deir Críosd sin, a mháthair? ’ ar Des. ‘Adeir mar so,’ ar an Umhla: ‘Grádhuighidh bhur naimhde; déanuigh mhaith don lucht agá
1565] bhfuil fúath dhaoibh; guidhigh ar lucht bhur


n-inghreamtha & ar na daoinibh adeir olc ribh’; & dá bhfiafraighthea créd í an luaighidheachd atá aguinn ar a shon so, éisd an ní adeir Críosd a ndiaigh na mbriathar thuas, ‘do chum go mbeath sibh in
1570] bhur ccloinn agá bhur n-athair féin,’ as a ttuigthear nách bimíd 'nar ccloinn ag Dia muna thugam grádh dár naimhdibh. & cionnas léigfeas an náire dhúinn mar sin an cédfhocal dár bpaidir do rádh, .i. 'A ar nAthair' ? Nó cionnas a déaram san bpaidir
1575] chéadna 'Maith dhúind ar bhfiacha do réir mar mhaithmíd-ne dár bhféitheamhnaibh'? As deimhin ar an n-ádhbhar sin gurab díomhaoin dúinn, do chum flaitheamhnais do ghnóughadh, a ndéanam do dheaghoibreachaibh uile, & fós dá bhfuilngeamaois
1580] ar losgadh (mar adeir Pól), muna raibhe an grádh aguinn.’ {MS page 74} ‘A mháthair,’ ar Des., ‘as ro-chruaidh an ní sin a deire, .i. gu bhfuil d'fhiachaibh oram grádh do thabhairt dom naimhdibh, & gu bhféadfuidhe gu
1585] bfhuil mórán gu holc dhamh ar nách cuimhneóchuinn.’ ‘A mhic,’ ar isi, ‘ní cheanglann aithne Chríosd inn do chum smuaintighthe ar gach n-aon dár naimhdibh fó leith, & do chum a ngrádhuighthe mar
1590] sin 'nar n-inntinn, gé gu madh maith so ré a dhéanamh; & fós ní chuireann d'fhiachuibh orainn grádh do thabhairt don lucht atá contrárdha dhúinn a gcúis ar slánaighthe, nó chuireas toirmeasg orainn fán tsheirbhís atá d'fhiachuibh orainn do dhéanamh
1595] do Dhia, an mhéid gu bhfuilid contrárdha dhúinn nó gu ccuirid an toirmeasg sin oruinn, mar a deir Gregóir Pápa, nó do lucht uilc eile do dhéanamh dhúinn gu hégcórach fá olc do dhéanamh dhúinn, ór ní bhiadh ann sin acht grádh do thabhairt don
1600] ulc atá neimhcheaduightheach aguinn. Acht as é ní


chuireas Críosd d'fhiachuibh oruinn san aithne-si gan fuath, miosgois, ná aingidheachd speisialtha do bheth againd d'éannduine, grádh do thabhairt do Dh{MS page 75} ia & dár ccomharsanuibh uile go genearáilthe,
1605] madh caraid nó námhuid iad, & ní hé so amháin acht bheith ullamh ó chróidhe & ó inntinn do chum grádha do thabhairt dár naimhdibh & a maitheasa do dhéanamh, & go speisialtha dá ccuirthí a muinighin nó a riachtanus ar ngrádha nó ar maitheasa iád; &
1610] as éigion don uile Chríosduighe an ollmha inntinni-si do bheith aige, amhail as éigion dó bheith ullamh ó inntinn do chum mairtíreachta d'fhulang dá ccuirthí a ccomhroghain a bháis nó a chreidimh do dhíultadh é. Tig,’ ar an Umhla, ‘uair eile a dara hinghean
1615] ccuideachta na Mailísi, dá ngoirthear an Tnúth, & bídh cloidheamh dhá fhaobhar aice a n-aghaidh mhaitheasa spioradáltha & corpordha na mban riagh-altha. As mallaighthe neimhneach an mhaighdean & so, ór an tan do chí mhaith ar bioth ag na mnáibh
1620] riaghaltha, nó éirgheas séan ar bioth nó sonas leó, as ionann lési sin & a bás féin, & bídh lán do luathgháire fá gach n-olc & fá gach míádh dá tteagmhann dóibh. Laghduighidh & tarcuisnighidh ó bhréithir agas ó {MS page 76} ghníomh a ndéanaid do mhaith, & tairgidh fána
1625] díthcheall misi do tharraing ar a méin féin & mo chroidhe do líonadh d'fhormad & d'iomthnúth maitheasa mo chomharsan; & freagraim dhi mar so: 'Créud adeire? .i. an é go bfhuil ní sa mhó do mhaoin shaoghaltha, do sgéimh, & do thíodhlaicthibh
1630] nádúrtha eile ag an maighdin-si nó ag an maighdin eile iná agamsa?’ A deirim gurab maith leam sin & gurab aoibhinn leam gan na tiodhlaicthi sin do bheith agam féin, ór ní háil leam san saoghal-sa ná d'éis an tshaoghail acht Iosa Críosd. 'Ag sin


1635] mh'ionnmhas, & ionnmhas na n-aingeal; ag sin mo sgéimh, & sgéimh an uile chrétúir; mo ghlóir, & tobar an uile mhaitheasa. Bíodh a ní féin ag gach duine, & Iosa gu n-a ghrádh agamsa; & bíodh a fhios agatsa, a mhaighdean fhormadach, gur ab
1640] saidhbhri misi mar só, & gan na neithe-si do bheith agam, iná an lucht agá bfhuilid, uair ní fíu leis an ccroidhe mór uasal atá ó thiodhlacadh Dé agam, cromadh ar na neithibh uirísle talmhaidhe sin dá ngrádhughadh. Gidheadh, do chum do chlaoidhthe {MS page 77}
1645] leis an nUmhlacht (ós í as ainm dhamh), a deirim gurab neimhiongnadh leam na neithe sin, & mórán eile nách iad, do bheith ag na mnáibh sin atá 'na n-ingheanaibh ag Dia & thuilleas uaidhe ní sa mhó iná thuillim-si, & nách iongnadh leam gan a mbeith
1650] agam féin, atá am innilt & am banmhodhaidh nách fiú énní d'fhagháil.' Do bheir an mhaighden-so, 'sa hainm an Tnúith, ionnsoighidh a sligheidh eile oram, dom ghluasacht chum iomthnúith do bheith agam ris na maighdeanaibh
1655] eile a ttaobh na ttabhartas spioradáltha do bheir Dia dháibh, .i. an uair bhíd ní as dúthrachtaighe, throisgthighe, chiuine, chráibhthighe iná mé. Freagraim-si dhi mar so: ‘An ngéabha tú résún san ccúis-si? & dá ngabhae, fiafruighim dhíot créud fá sainnteóchuinn-si bheith Spioradáltha, ná grása
1660] úrnaighthe nó crábhaidh do bheith agam? An do chum onóra, moltha, maitheasa nó tarbha saoghaltha d'fhagháil ó dhaoinibh? Ní headh, acht amháin do chum seirbhísi Dé do dhéanamh & a bhuidheachuis
1665] do thui{MS page 78} lleamhain, & do chum mh'Íosa ionmhain d'onórughadh & d'adhmholadh uaim & ionnam. Más fíor so, as cóir dhamh bheith lán d'urgháirdeas


inntinne an uair do chíin go mbíd mórán do dhaoinibh & do shearbhóntuighibh naomhtha ag mo Thighearna,
1670] ghrádhuigheas é & dlighim Dia do ghuidhe fá ghrásuibh do thabhairt dóibh do chum a ghrádh-aighthe & a onóraighthe ní as fearr. A amaid, dá mbeith grádh ar bioth agamsa ar mo Thighearna, nár chóir dhamh fonn do bheith oram an saoghal
1675] uile dá aithne & dá onórughadh & dá ghrádhughadh, & go ttugadh grása spioradáltha dhóibh & tiodhlaicthe lé ndéndaois sin gu maith. A inghean an drochathar, do hionnarbadh tréna uabhar & tréna olc féin ó nimh, ní haithnidh dhuit an grádh. Bíodh a fhios
1680] agat gu madh fearr leam gu mbeanadh Dia dhíom a ttug dhamh dh'aisgiodhaibh eorpardha & fós spiordáltha do chum sochair dhaoineadh eile (dochum gan labhairt anois ar ghrásuibh an fhiréantuis), & gu ccuireadh iad a nduine éigin as fearr do chuirfeadh
1685] iad do {MS page 79} chum a ghlóire & a onóra iná chuirim-si, ór ní fhuil ar iarruigh agamsa acht onóir & glóir mo Thighearna Dé, dá dhaoire dá ccoiseónadh dhamh. Féach-sa, ár an n-ádhbhar sin, a mhéid mhéad do mealladh thú ag teacht chugamsa leis na smuaintighthibh-si.
1690] As maith a fhios ag Dia créud do ní féin, & atú-sa réidh ar a thoil, ór as í as sólás, as aoibhneas, & as maith dhamh.’’


Caibidil 12.

Cuirigh an Umhla síos an modh ar a cclaoieann an Mhailís gu huilidhe & a hinghean eile dár ab ainm an
1695] Leisge.

‘Tig an Mhailís arís & a treas inghean, .i. an Leisge, do chomhrac riom, & as ró olc an mhaighdean
1700] so; ór bídh ag sírdhéanamh a díthchill dhá chur d'fhiachaibh oram bheith cuirthe, tuirseach dona neithibh spioradáltha, & gu háiridhe do na neithibh diadha bhíos d'fhiachaibh oram ó dhligheadh Dé & na Heagluisi. A deirim-si ria: ‘Ní budh maith leatsa
1705] misi do dhéanamh úrnaighthe, alsma nó {MS page 80} crábhaidh, & do ghéan-sa ar an ádhbhar sin féin ní sa mhó dhíobh iná a ngnáthuighinn gu roiche so do chum tusa do chlaoi.’ A deir sisi an uair sin: ‘Nách faice gu bfhuile fuar, gan fhonn, gan dúthracht, gan
1710] deuósion, & gu bfhuile ag cur chathaighthe ar Dhia; ór ní bhí buidheach don tsheirbhís do níthéar dhó lé foiréigion & lé himneadh, acht lé fonn & sólás.’ Adeirim-si dhá freagra: ‘As buidhighe Dia ar mhodh áirithe don tsheirbhís do ním dhó a n-aghaigh
1715] mh'fhuinn & mh'aigionta, iná don tsheirbhís do nim an tan do bheir féin mórán milseachta & dúthrachta dhamh. Nách fuil a fhios agad gu ttairngionn Dia a mhilseacht uainn ar uairibh san n-úrnaighthe dár ndearbhadh, & an uair do chí gu ndéanmaoid ar
1720] ndithcheall, gu bfhilleann chugainn arís lé meidh dhúbailthe ghrás & shóláis? & an ní eile sin adeire, .i. gu bhfuilim-si ró fhuar, & gu ccuirim chathughadh


ar Dhia ag tairgsin bheith ag úrnaighthe mar sin, adeirim riot, dá fhuaire & dá neamhdhúthrachtaighe
1725] dá moitheóchad mé féin, gu raghad a bfhiaghnuisi mo Thighearna, & gé hách biadh ionnam énní dh'iarraidh air {MS page 81} nó do labhairt ris, gu mbiad ós a chomhair mar onóir & mar rébherens dó, gá smuaineadh gu bfhuil 'gum fheitheamh & gu bfhuilim a
1730] bfhiaghnuise a mhórdhachta, atá 'na theinidh ghráidh lér ab éidir mo chroidhe do chomhlasadh an uair bús toil leis féin, & munab áil leis sin, iodhbruim-si mo thoil féin dhó & biaidh mé réidh ar a thoil-sion. Tabhair dot aire gur córuide dhamh dul a ngar don
1735] teineidh méad m'fhuachta & mo neamhdhúthrachta, & gu mo fuairide mé a seachna. Ní ar son mo shóláis féin, ná an bhlais do ghebhim ar an urnaighthe, ghrádhuighim í, acht do chum seirbhísi do dhéanamh dhom Thighearna, & mar atá a fhios agam gur ab
1740] maith leis mé dá déanamh & gum chongmháil féin a ngnáthuighibh subháilcheacha naomhtha dochum a ghlóire & a onóra féin.’ An tan do chí an drochmhaighdion-so nách éidir lé mo sgarthuin ré grádh mo Thighearna, do ní a
1745] díthcheall ar mo dheaghailt ó ghrádh ino sheathrach, & do bheir lé 'na coimhideacht a rís an dá innilt a {MS page 82} dubhart, dá ngoirthear an Drochamharas & an Breitheamhnas Mearrdhánta, do chum a churtha d'fhiachuibh oram tarcaisne do bheith agam am
1750] inntinn ar mo dheirbhsheathrachaibh, a bhreath-nughadh gu dásachtach nách deaghmhná iad. & do bheirid so do chum mo chuimhne an mhéid as éidir leó do chúisibh drochamharais & bhreitheamhnais mhearrdhántha, & as demhin leó, má thairrngid chuige
1755] sin mé,gu ttiocfa as sin mo tharruing do chum ithiomráidh, masla, & míochlú do thabhairt dom


sheathrachaibh. A deirim-si riu: Ní fhuil ionnamsa acht banmhodh dá nách cóir dul a ndrochamharas ar a bainthighearna. Ní cóir don pheacthach buain
1760] ris an nduine naomhtha. As dual damhsa a mheas gu bhfuilid mo dheirbhsheathracha uile beannaighthe, ampersir; gu bhfuilim féin gu holc am pheacthach. Fós ní fhuil a dhearbh agam cionnas a taid-sion a bhfiaghnuisi Dé, nó créd an chríoch rachas orra. Atá a
1765] fhios agam cia mé féin, & créud an chríoch do chum a bhfuilid {MS page 83} mh'ainmhiana & mo dhubháilche dom tharruing, .i. gu hifrionn, muna fhóire trócaire Dé oram; gonadh aire sin atá mo sháith cúisi agam dochum bheith lán d'amharas oram féin & ar mo
1770] choinsias. Glacfad an sligheidh as daingne & as innille a ttaobh mo dheirbhsheathrach, .i. meas maith do bheith agam orra, ór dá mealltaoi mé ag tabhairt drochbharamhla dhóibh, do ghéanuinn pheacadh, & gé gu meallthaoi mé ag tabhairt deaghbharamhla
1775] dhóibh, do bheinn saor ó pheacadh. Cia do rinne breitheamh dhíomsa idir Dhia & mo dheirbhsheathracha, nó idir mo dheirbhsheathracha & a ccoinsias? Fágbhuim-si sin ag Dia, & fágaibh-si misi, ó tá tú claoite.'
1780] 'Adeirimsi riotsa, a innilt úd eile, nách áil leam mo dheirbhsheathracha do chur a n-amharos, ór gé go bhfuil d'fhiachoibh ar an n-uachtarán aire mhaith do bheith aige ar a thréud & bheith ag smuaineadh & ag rémhfhéachoin na neitheadh budh eagail do
1785] theagmháil dóibh, do chum nách léigfeadh don mhéid do bheith clamh dhíobh ó dhroichbhésaibh an chuid oile do shalchadh, gidheadh {MS page 84} cheana, ní fuláir dhó so do dhéanamh maille ré deisgréid, ar an n-ádhbhar gurab meinic do dearbhadh, an uair chuireas fear a
1790] bhean a n-amharos, gur gnáth lé, gé go mbeth ionraic


roimhe sin, mar dhíoghaltas san n-amharas bheith neimhdhíleas ó sin suas, ór, mar adeir Seneca, as mór dá ttug an t-amharas siocair dochum tuitme a bpeacadh. & gé adeire-si riom nách éidir leithsgéul
1795] ghníomhradh mo dheirbhsheathtrach do ghabháil tréna mbeith ro-chosmhail ré drochghníomhaibh, drochgníomhaibh a deirim riot 'na aghaidh sin gu madh éidir nách ó dhroichinntinn do níd énní, ná a riocht uilc, & gu tteaigéomhadh, gé gu mbeath cosmhaileacht uilc ar a
1800] ngníomhaibh, gurab ó laige nó ó anbfhainne dhaonn-uidhe táinig sin, nár léig dhóibh smuaineadh gu maith ar tús ar na neithibh budh cóir dhóibh do dhéanamh. & más mar so atá, as córa dhúinn truaighe do bheith againn dóibh iná drochbharamhail
1805] do thabhairt dá ngníomharthaibh. Féuch nách bí aire ag an ainmhidhe mbrúideamhuil ar amharas do dhéanamh ar na beathadhachuibh eile bhíos 'na chuideachta, & gurab mó a aire {MS page 85} ar a ualach féin d'iomchar & ar a shligheidh do chur thairis iná ar
1810] sin, & an uair anas énchuid dona beathadhachoibh eile 'na dhiagh san slighidh, nách orra bhíos a aire acht air féin amháin & ar dhul 'na shlighidh; & ó do rinneasa beathadhach brúideamhail díom féin ar son ngrádha mo Thighearna, as amhlaidh sin as cóir
1815] dhamh dho dhéanamh, .i. dul ar mh'aghaigh a seirbhís Ndé, & mh'aire do thabhairt dom choinsias féin.’


Caibidil 13.

Críochnuighidh an Umhla a comhrádh.

1820] Fá hiongnadh lé Des. méad naomhthachta na Humhla, & a bhfuilngeadh bfhuilngeadh do dhuadh & do dhocumhal ag comhrac réna naimhdibh dochum í féin do chongmháil a seirbhís Ngrádha Dé, & a dubhairt: ‘Dar mo chubhais, a mháthair, as anois aithnighim
1825] & chreidim an ní do-chuala mé gu meinic, .i. gu raibhe an uile fhíréntas, shubháilche, shlothcháin, shaidh-bhreas & shólás spioradálta san umhla; & guidhim thú, {MS page 86} innis énní amháin damh san ccúis-si atá 'na aincheas oram, .i. an aithnighe do ghnáth na
1830] drochmhná úd an tan thiaghaid a measg mhaighdean an thighe?’ ‘O mhic!’ ar an Umhla, ‘as mór an pungc-sin do fhiafraighis, & bíodh a, fhíos agat gur chuir mórdhacht Dé uilechumhachtaigh lóchrann a meadhón
1835] ar mainistreach, bhíos ar lasadh do ló agas d'oidhche ó ola thrócaire Dé, & así as buacais dó an sgriobtúir naomhtha, & as é ainm an lóchrainn an Coinsias Maith; & atá an lóchrann so ceangailthe a nuas as shreing sreing dá ngoirthear & Caomhna an Chroidhe, agas
1840] atá an tshrearig ceanguilthe as tairnge dar ab ainm Faire na Ccéadfadh. & an gcéin bheas an lóchrann so ar lasadh, ní bhí eagla oruinn rompa, ór do chímid ar an mball iad, gé gu mbeidís a measg bhan an tighe nó ina n-aibídibh, ór aithnimíd ar a siobhal iad, do
1845] bhríogh gu mbíd uile crotach, agas céim bacaidhe ionnta, nách légionn dóibh siobhal gu díreach. Gidheadh, a mhic, anuair mhúchtar an lóchr{MS page 87} ann tréar bpeacadhaibh-ne nó tréar mainneachtnaighe, ó tharraing an tairrngi, nó ó bhriseadh na sreinge, nó


1850] tréas an Ttighearna do bhreith na hola uainn (gé nách déanann sin gu bráth muna dhoirteam féin ó thús í), bímid uile a ndorchadas, & bídh an teagh uile tréna chéile lán do bhuaidhirt. As gnáth linn, ar an n-ádhbhar sin, bheith ag guidhe an Tighearna
1855] a ccomhnaidhe fár lóchrann do chongmháil ré lasadh, agá rádh lé Dáibhí: 'As tusa, a Thighearna, lasas mo lóchrann; ar an n-ádhbhar sin soillsigh mo dhorchadas.' Agas ag so, a mhic,’ ar an Umhla, ‘an modh ar a cclaoiim, maille grásuibh mo
1860] Thighearna, & maille friochnamh & lé congnamh mh'fhir phósda, na drochmhná-so & fós mé féin.’ ‘Go ttuga Dia,’ ar Des., ‘a ghrádh & a ghrása dhuit; as mór an sólás tugais dom spioraid.’ ‘Beir lat anosa dot choimhideacht ar fud an
1865] tighe, a mhic,’ ar an Umhla, 'na cailíneadha beaga riaghaltha-so, gu feadh bheith múinthe riaghaltha gu maith dhuit, do chum nách budh édir leis na drochmhnáibh úd, dá tteagmhadh dhuit iad, do {MS page 88} mhealladh nó th'fhuadach as ar lámhaibh-ne. Beir
1870] lat an cailín-si dá ngoirthear Geursmachdughadh an Chuirp, dot imdhídean ar an ccéadmhnaoi, .i. Antoil na Colna, & an mhaighdean so eile dár ab ainm an Chruaidhchuing, dot choimhéad ar an daro mnaoi, .i. Saint na Súl, & an ógh-sa dá ngoirthear Inísliughadh,
1875] as baintsheómradóir dhamhsa, dod dhídean ar an treas mnaoi, .i. Díomas na Beathadh; Friochnamh a n-aghaidh na Maindeachdnaighe, .i. an ceathramhadh bean; Maith a n-aghaigh na Mailíse, .i. an bhean dhéigheanach. Beandachd an Thighearna lat, & go
1880] ccaomhna thú ar na drochmhnáibh-si, & go ttuga a ghrása dhuit do chum do ghníomh uile do dhul a seirbhís dá mhórdhacht.' {MS page 89}


Caibidil 14.

Tráchdthar ann so síos ar sheachd subháilchibh as ingheana don
1885] Umhla. D'Admháil ar nUirisle féin.

Fá mór sólás Des. ag éisdeachd lé fuighlibh an bhanabadh, & a dubhairt ria: ‘Guidhim thú, a
1890] mháthair, fá chead do thabhairt dámh dul dh'fhéchuin mhaighdion an tighe-si dochum eóluis do chur ortha.’ ‘Do bheirim chead duit,’ ar ise, ‘maille ré beannocht Dé & éirigh-se lais, a inghean darab ainm Neamhshuim a nEinni, & beir lat d'fhéachuin na
1895] sealluigheadh uile é.’

Gluaisis Des. iar sin go subhach suilbhir as sealla an bhanabadh maraon ré Neamhshuim a nEinní, do bá banaodhuigh & do bá banmhaighistir noibhísteadh san mhainistir, & rug lé é go sealla ccéidinghine
1900] na hUmhla, dá ngoirthear an Admháil. Fáiltigheas an inghean sin ré Des., & {MS page 90} ro chuir 'na shuidhe 'na fochair féin é.

‘Guidhim thú, a shiúr,’ ar Des., ‘innis damh cionnas do geineadh ón Umhla thú?’

1905] ‘Inneósad,’ ar isi. ‘Táinig an Umhla le congnamh a fir phósda, .i. A Mheas gurab Beathadhach Brúideamhuil Í Féin, a n-eólus & a n-aithne a beiginmhe féin, & as ann sin rom gabh-sa 'na bruinne, & rom gein, .i. Admháil Cia Mé Féin.’

1910] ‘Mínigh sin damh ní as fearr,’ ar Des., ‘ór ní maith thuigim é.’

‘As toil leam sin,’ ar ise. ‘Atáid a miosúiri & a dteóranna dísle féin ag na neithibh, ór atáid fada,


leathan, domhuin, árd; & mur atá an Umhla lán
1915] d'fhuath ar an n-airde, do thogh bheith roi-ísiol, d'eagla go mbuailfeadh a ceann fá fhárdhorus bfhlaitheamhnuis, an uáir do thairgfeadh dhul a steach, & as de sin atá an seanfhocal, .i. gibé bhíos áirdcheannach go mbí a nguais a chinn do bhmaladh
1920] fán bfhárdhorus. & ní lór léisi bheith ísiol, acht do ní a díthchioll ar bheith roi-ísiol; & an tan nách bí a mbaoghal a chinn do bhuain fán bfhárdhorus, íslighidh í féin ar a shon sin ní sa mhó, amhuil & chromas an {MS page 91} géadh a cheann & a chorp dá airde
1925] dorus fá a ngabhann. Do thogh fós an Umhla, tré fhad a dearrsgnaigheachta & tré fhóirleithni a hoirdh-earcuis, cumhgach ro mhór, & uireasbuigh iomlán na neitheadh saoghaltha, d'eagla a toirmisg ó fhlaitheamhnus, mar a deir Críosd: ‘Déanam ar
1930] ndíthchioll fá dhul don ghlóir, gé go bfhuil an dorus cumhang’; & a deir 'na dhiaigh sin: ‘Iarrfuid & tairgfid mórán dul astcach, & ní fhéadfuid é.’ As do na daoinibh díomsacha thuigthear so, bhíos coimhleathan is sin, iar n-at ó dhíomus, nách tuillid
1935] san dorus. Atá an Umhla, trá, do thaoibh a doimhni folamh, uair ní thuillionn innte acht Dia, ór gé mór do thiodhlaicthibh & do mhaith do bhiadh aice, creidigh nách uaith féin (atá 'na neimhthní dá meas féin) tigid, acht ó Dhia, dá ttugann do ghnáth
1940] altughadh buidhi san uile ní.’ ‘Guidhim thú, a shiúr,’ ar Des., ‘dochum go madh, móide do thuigfmn na neithe dorcha sin a deire, do bhéasa féin d'innisin damh.’ A dubhairt an {MS page 92} Admháil gá fhreagra: ‘Ag so
1945] mo bhéasa: mar as inghean don Umhla ó chroidhe mé, & mar as deisgiobal don mháthair naomhtha-sa, atá ad choimhideacht-sa, .i. Neamhshuim a nEinní,


admhuim ó thoil mhaith cia mé féin, .i. gurab fíu mé an uile tharcuisne & go bfhuilim am pheacthach
1950] shalach, gan fhoghnamh sa bhioth; & ní lór liom a mheas & a admháil go bfhuilim mar sin, acht breathnuighim gurab measa & gurab uirísle mé iná an chuid eile dom dheirbhsheathrachaibh.’ ‘Cionnas as éidir lat sin do mheas,’ ar Des.,
1955] ‘maille fírinne, más aithnidh; dhuit go bfhuil subháilche ar bioth agot ón Thighearna? Uair má táid subháilche & grása ó Dhia agad, ní fhuile ad pheacthach. Ar an n-ádhbhar sin do ghéanthá bhréig dá admháil gurab peacthach thú féin, & ní cóir don
1960] tshubháilce bréag do dhéanamh, & mar sin ní cóir dhuitsi bréag do rádh. Fa ris sin as gné dhobhuidheachuis gan duine dh'admháil na ttíodhlaictheadh do gheibh ó Dhia. Ar an n-ádhbhar sin más aithnidh dhuitsi grása nó tíodhlaicthe ar bioth agat féin nách
1965] fuil ag do chomharsuin, {MS page 93} cionnas as éidir dhuit a rádh gurab lúgha & gurab measa thú féin inás, & gu bfhuile míotharbhach gan fheidhm ar bioth, an tan atáid tíodhlaicthe agad léna bhfédann bfhédann tú dul a sochar do mhórán? Adeir maille ris so an sgrioptúir gu
1970] n-umhluigheann daoine iad féin gu holc. Tabhair dot airi, ar an h-ádhbhar so, nách drochumhla atá agat tréna beith (mar tá) a n-aghaidh na fírinne as aithnidh dhuit féin, ag rádh neith ód bheul contrárdha don ní atá ad chroidhe.’
1975] ‘Ná tabhair na drochbharamhla sin ag nách fuil cúis ná fundaimeint dhamhsa,’ ar an-Admháil. ‘As deimhin gu n-úmhluighid daoine iad féin gu holc, .i. an uair adeirid gurab peacthaigh iad féin, & a deirid sin do chum droichcríche, .i. do chum go mbeith
1980] meas umhlachta nó naomhthachto orra ag daoinibh


eile, nó do chum anma onóra, nó innmhe égin, d'fhagháil san saoghal, nó fós má deirid sin ó bhéul amháin, & gan iad dá mheas amhluidh sin 'na n-inntinn (ór do níd mar sin bréaga & cumadóireacht),
1985] nó an tan tig mórán uilc as an {MS page 94} umhlacht shimplidhe mhídheiscréididh, mar adeir S. Aibhisdín san riaghail, an uair thaisbéanoid na huachtaráin umhla gu hiomarcach, go ccaillid a n-úghdarás do chum smachtaighthe. & as dóibh so uile thuigthear an ní sin
1990] adeir an sgrioptúir, .i. go mbíd daoine ann umhlaigheas iad féin go holc, mar as follas as na briathraibh eile adeir an sgrioptúir san áit sin féin: Gé go n-umhlaigheand é féin go foirimiollach, as cumadóireacht sin , ór breathnuighidh ní eile go hinmheadhónach.
1995] Gidheadh, bíodh a fhios agatsa uaimsi go measuim óm chroidhe gach a n-admhaim ó bhéul, .i. gurab fíu mé gach uile tharcaisne, & go bhfuilim am pheacthach ghráineamhail nách fíu maith ar bioth d'fhagháil, & thuilleas gach éanolc, & ní hé sin
2000] amháin acht as mó mheasuim am chroidhe mo mhídhiongmháltus féin iná as eól damh d'admháil ó bhéul. Agas do thaoibh na neith eile sin adeire, .i. nách éidir dhamh peacthach do ghairm dhíom féin maille firinne, & a fhios agom go bhfuilim a ngrásaibh
2005] & a subháilchibh Dé, adeirim mar adeir Pól, gé nách {MS page 95} aithnidh dhamh tré ghrásoibh mo Thighearna peacadh am choinsias, nách bia ar a shon sin meas naoimh ná fíréin agam oram féin, ar an n-ádhbhar nách fuil a láinndearbh ag éannduine an ccéin bheas
2010] san saoghal-sa, gan taisbéanadh speisialtha ó neamh, an fíu é grádh do bheith ag Dia air; & as uime so nách áil leam anndóthchas díomhaoin guasachtach do bheith agom as mh'fhíréantus féin.


Ar an n-ádhbhar-sa bídh eagla oram, & saoilim
2015] go bhfuilim am peacthach, ór as aithnidh dhamh fhéin go rabhadhas a bpeacadh, & ní fheadar nar thuilleas a mhaitheamhnas ó Dhia tréam aithreachas, féadfuidhe do bhí uireasbhach, nó tré gan Dia do thabhairt aithrighe dhamh mar do bheir do pheacthachaibh
2020] eile ó chúis éigin cheirt atá díamhair oramsa; & mar sin ní pheacuighim agá mheas go bhfuilim am peacthach & ag admháil an neith chéanna. Agas gé nách beinn a bpeacadh mharbhtha, as éidir damh labhairt mar súd, ór atú claon uaim féin
2025] do chum peacoidh & do chum na ndubháilchiodh, gonadh aire {MS page 96} so nach bí mo bheatha, dá ghloine dá mbím san saoghal, saor ó pheacadh, & asé so admhaim an tan bhreathnuighim mé féin am peacthach; & más éidir dhamh peacthach do ghairm
2030] dhíom féin ar au modh-sa, mar as éidir dá ríribh d'fhiaghnaisi Eoin Bruinne, as éidir dhamh a rádha ar an raodh ccéadna nách fíu énní mé, & go bhfuilim brodhach, gráineamhail, & fós olc, gé go mbeind a ngrásaibh, mar adeir Críosd ag Lúcás. & gé go
2035] madh aithnidh dhamh gráso nó tiodhlaicthe agam féin nách beith in mo chomharsanaibh, ní shaoilim go mádh bréag dhamh a rádha gurab lugha & gurab uirísle mé iná iad, ór aithnighim & admhaim (do chum gan bheith dobhuidhcach) na tiodhlaicthe thug
2040] Dia dhamh, & measaim fós gurab mó mé ar son na ttíodhlaictheadh-so inád na daoine ag nách fuilid; ionann so ré a rádh & go measaim gurab mó mo chumas ar dhul a sochar do dhaoinibh eile iná cumas na ndaoine dá nách tug Dia na tiodhlaicthe-si.
2045] Gidheadh, ar a shon so uile, measaim go bhfuil grása éigin folaightheacha ag gach aonmhnaoi dom sheathrachaibh, lé mbeirid barr oram, mar {MS page 97} adeir S.


Aibhisdín: ‘Bíodh meas mór agaibh, a lucht dhearrsgnaigheas go puiblidhe, ar dhaoinibh ele as
2050] fearr go folaightheach iná sibh,’ & mar iarras Pól ar an Gcríosdaighe bhfíre a mheas gurab fearr gach énChríosdoighe eile iná é féin, & ní ó chumadóireacht nó ó bhéul amháin as cóir dhúinn so do mheas, acht a bhreathnughadh dá ríribh go bhfuil ní éigin sna
2055] daoinibh eili tré mbeirid ar mbarr, gé go mbeth maith éigin ionnainne go follas nách taisbéanaid-sin ionnta féin. Gonadh aire so shaoilimsi go mbíd grása éigin foluightheacho ag mo dhearbhráithribh & ag mo dheirbhsheathrachaibh ó Dhia, tréur lugha
2060] mé féin ináid & as ar éidir dhamh sin do mheas am chroidhe & a admháil dá ríribh. Tairis so, an uair bhíos duine ós cionn cháich eile 'na uachtarán, gé go mbtfth an meas-sa aige air féin ina chroidhe, ní cóir dhó a fhoillsioghadh ó bhréithir d'eagla go
2065] gcaillfeadh a úghdarrás do chum na ndaoine bhíos faoi do smachtughadh, mar adeir S. Aibhisdín san ionadh thuas; & mar nách uachtarán meisi, admhaim an ní-si, & foillsighim do réir inar mheasoim {MS page 98} am chroidhe, mar as duál d'inghin mo mháthar, .i. an
2070] Umhla, do dhéunamh.’


Caibidil 15.

Do dhara hinghin na Humhlachda, .i. Fonn mo Tharcaisnighthe.

Tug Des. taithneamh mór do chéidinghin na
2075] Humhlachta, & don neamhdhúil baoi aice a moladh dhíomhaoin, & iar cceileabhradh dhi téid leis an n-óigh sin fá heólach dhó go seallo idara hinghine na Humhla, dár ainm Fonn mo Tharcaisnighthe. Fáiltighís an mhaighdean-soin roimhe, & do chuir 'na shuidhe
2080] é.

‘Guidhim thú,’ ar Des., ‘Indis damh cionnas do geineadh ón Umhla thú?’ ‘Inneósad,’ ar isi. ‘Geinthear ón éadtruime atá san Umhla (as cúis & as tosach dá gluasacht ó
2085] ísle go hairde & ó bhochtacht go glóir) mian roi-ísiol & cách dá meas mar sin, & as don mhian-sa ghoirthear Fonn mo Tharcaisnighthe, as ai{MS page 99} nm dhamhsa as dara hinghean don Umhla.’ ‘Ní thuigim thú,’ ar Des., ‘ór cionnas bhúdh
2090] éidir leis an n-éadtruime a gluasacht do chum ísiol & do chum bheith árd, atá contrárdha dhá chéile, ór más í an éadtruime as cúis dá tógbháil suas do chum bheith onórach, cionnas as éidir don éadtruime chéadna bheith 'na cúis léna cur síos dá
2095] heasonórughadh? Guidhim thú,’ ar Des., ‘& mínigh so dhamh.’ ‘As toil leam sin,’ ar isi, ‘ór as aithnidh dhamh nách urasa an gheineamhain-si do thuigsin, mar atá sí roi-spioradálta. Ní fhuil a n-éadtruime na Humhla
2100] acht an fhoilmhe atá innte óna meas féin. Bídha an duine umhal folamh ón uile mheas maith air féin, ór mar bhíos an duine díomsach lomnán dá


mheas féin, bídh an duine umhal folamh ón uile mheas maith air féin, ar an n-ádhbhar go measann
2105] gurab lugha é féin & gurab measa iná an uile dhuine eile, ionnas gurab í an fhoilmhe-si bheirios an duine umhal a bhfad síos (gá mheas gurab cóir dhó féin bheith don leith thíos don uile), ionnamhail & bheirios an truime an ccloich síos gó a hionad {MS page 100} ndílios féin.
2110] Gidheadh, dhá fhad síos dá ttéid an Umhla tréas an n-édtruime-se & trés an bhfoilmhi, as é a chomhfhad sin árduighthear suas í a bhfiaghnaisi Dé, mar adeir an Slánaightheóir: ‘Gibé ísligheas é féin, árdaighthear é.’ Gonadh aire sin nách fuil a n-ísliughadh na
2115] Humhla acht árdughadh a luaighidheacht & a nglóir, ór as do réir an chéime a n-ísleócha neach é féin san saoghal-sa ó urahla, airdcóchas Dia é a nglóir & a n-onóir. & as uime sin adeirid na diadhaireadha gur ab airde an ghlóir 'na bhfuil Muire a bhflaitheamhnas
2120] iná glóir enphearsan dár cruthaigheadh idir aingiol & duine, mar do sháruigh iad uile á n-umhla ar an saoghal-so.’ ‘Tuigim anos,’ ar Des., ‘an ní adeire, a dheirbhshíur, & innis damh feasda do mhéin & do bhéusa.’
2125] ‘Do ghéan,’ ar isi. ‘Asé mh'ainm Fonn mo Tharcaisnighthe, ór as dom mhianaibh an uile dhuine dom dhímheas & dom dhísbeagadh, dom cháineadh & dom mhaslughadh, acht a mháin gan peacadh mo chomharsan nó míomhodh Dé d'órdughadh, & go
2130] háiridhe nách ttuga {MS page 101} mé féin siocair pheacaidh d'éinneach, & as áil leam gan mheas gan meas ar bioth do bheith aca oram, & so uile ar son Ngrádha Dé.’ Bá hiongnadh lé Des. méin na hingheine-si, mar do bhí contrárdha don ghnáthughadh dhaonnaidhe, & baoi
2135] meas mhná naomhtha aige uirthe,mar do thuig gurab ar son Ngrádha Dé do bhíodh an fonn-soin uirthe.


Caibidil 16.

Do threas inghin na Humhla, da ngoirthear Aoibhinn Leam mo Tharcaisnioghadh

2140] Gabhais Des. a chead ag dara hinghin na Humhla, & téid gu sealla an treas inghean, darab ainm Aoibhinn Leam mo Tharcaisnioghadh. Fáiltighis an inghean sin roimhe, & tug ionad suidhe dhó 'na fochair féin.

2145] ‘Innis dhamh, a ógh,’ ar Des., ‘cionnas rod gein an Umhla, ór as éidir a smuaineadh gu madh ait lé duine tarcaisne dh'fhagháil suil do chich{MS page 102} siodh é féin ar n-a tharcaisnioghadh, gidheadh, an uair do chífiodh duine an masla nó an tarcaisne dá láthair,
2150] & é féin iar n-a mhaslughadh dá riribh, as iongnadh leam cionnas bhúdh éidir dhó lúthgháire dho bheith air tríd sin; & as uime so bhudh maith leam fios an neith nuaidhe-si d'fhagháil.’ ‘Inneosad-sa sin duit,’ ar an mhaighdean. ‘Do
2155] ghabh an Umhla 'na broinn, ag cur aithne & eóluis ar a fear pósda dhi, rún ro dhaingean gan cathughadh ná cur a n-aghaidh égcóra ná tharcuisne dá ndéanthaoi uirthe san saoghal-sa, & tig dhi as sin bheith doibh-risthe dochlaoithe, ionnas nách éidir lé hénní dár
2160] cruthaigheadh buaidh do bhreith uirthe. & ní hé sin amháin acht beirigh sisi bhuaidh ar gach n-énní dá ttairgionn a claoi, & geinthear ón bhuaidh sin mórán sóláis. & mar as ón tarcaisnioghadh, & ón bhuaidh sin bheireas ar an ttarcaisnioghadh, gheinthear
2165] a sólás, as uime sin as inghean don Umhla misi, ar a mbí an sólás cédna, & lerab aoibhinn mo tharcaisnioghadh.’


‘Cionnas as éidir dhi,’ ar Des., ‘bheith doibh-risthe dochlaoithe an uair nách cuirionn a n-aghaidh
2170] énneith?’ {MS page 103} ‘Inneósad-sa sin duit,’ ar an mhaighdion, ‘maille ré heisiomláir. An uair thairgios duine slat úr do dhiorghadh, ní bhrisionn í, mar fhilleas go hurasa lais; gidheadh, an uair bhíos cruaidh,
2175] láidir, daingion, & nách bí soifhillthe, bristhear ar an mball í. As amhlaidh so don dhuine dhlomsach, ór mar bhíos cruaidh, láidir, ag cur a n-aghaidh gach énneith bhíos contrárdha dhó, bristhear é a ccéadóir lé mífhoighidne; gidheadh, mar fhuilngios an Umhla
2180] a filleadh, ní bristhear í choidhche. & as dá fhoillsioghadh so do sgríobhadh an sgéul fábhaill ar an ndaruigh & ar an ngas ngiolcaighe, .i. gu raibhe an dair roi-reamhar ro-láidir, iar n-a fréamhughadh gu foirtill san thalamh, & a n-aimsir ghaoithe móire
2185] gur leagadh í & gur briseadh 'na bloghuibh beaga, & gur an an ghiolcach 'na seasamh. A dubhairt an dair ris an ngiolcaigh: ‘Créud do ainic thusa, & tú beag anbhfann, ar neart na gaoithe lér leagadh & lér bloghadh misi, do bhí ramhar láidir?’ Do fhreagair
2190] an gas giolcaighe: ‘Do bhí tusa, a dhair, ro uaibh-reach, & do shaoilis gu ttiocfadh lat {MS page 104} tréd chalmacht seasomh ré ní budh láidire iná thú féin, & níor aonthaighis dó ghabháil ós do chionn, & nír iongnadh mar sin gu leagfuidhe thú. Gidheadh, ní amháin
2195] don ghaoith láidir fhuilngim-si gabháil toram, acht dá gach gaoith dá laighiod, dom fhilleadh & dom chromadh féin roimpi; gonadh aire so nách déanann éanghaoth díoghbháil dhamh.’’ ‘Guidhim thú,’ ar Des., ‘a mhaighdean, ó
2200] thugais éolas do gheineamhna dhamh, innis damh do mhéin & do bhéusa.’


‘Inneósad,’ ar isi. ‘Bídh sólás mór oram agas lúthgháire an uair do gheibhim tarcaisne & easonóir, nó do níthear égcóir oram, t-áinthear mé nó do
2205] gheibhim oil nó athais, & do uíthear fochaidmheadh fúm, ór as aoibhinn & as sáimh leam ar son Ndé gach uair dá ndéanthar so oram.’ Fá roi-iongnadh lé Des. an mhaighdean-sa & méad a subháilcheadh, & adobhairt ria: ‘Innis
2210] damh, a dheirbhshíur, cionnas bhúdh éidir dhamhsa leithéid na subháilche-sin agatsa d'fhagháil, ór atú conntrárdha don ní sin a deiri-si, ar an n-ádhbhar nách mothuighim mé féin {MS page 105} sólásach an uair tharcaisnighthear nó mhasluighthear mé, & ni hé sin amháin
2215] acht mothuighim mé-féin lán d'fheirg & do dhólás do bhuaidhreadh.’ ‘A sé ádhbhar fá a mbí mar sin,’ ar isi, ‘mar nách fuil urduil an dadoimh d'umhla ionnad; & as comhardha maith'an ní sin a cleire ar dho bheith
2220] lán dod ghrádh & dod mheas féin & líontha dh'uabhar. Gidheadh, ó do tharruing Dia do chum an thighe-si thú, múinfeamaoid duit bheith subháilceach, & an croiceann tuguis lat do chur dhíot, & bheith ad dhuine eile dár bhfágbháil; & uillmheócham thú dochum
2225] gumadh éidir lat labhairt ré Grádh Ndé, ór do bheith do thuras díomhaoin ar mhodh eile. Ar an n-ádhbhar so, madh áil leat mo shubháilce si do bheith agad, ní fuláir dhuit ó thús rao dheirbhshíur rér labhrais roimhe so, dar ab ainm Fonn mo Tharcaisnighthe, do
2230] chur ad chroidhe gu daingean, & smuaineadh meinic uirthe, & a rádh at inntinn mar so: ‘As áil & as mian leam ó so suas bheith iar nam tharcaisnioghadh & iar nam mhaslugliadh, aindligheadh d'fhulang, & bheith am fhuigheall fochaidmhidh &
2235] fanámhaid {MS page 106} ag cách, & fá mhímheas ag gach én


nduine.’ & dá raibh an fonn-so agad ad chroidhe, tiocfae lé hurnaighthe, lé díthcheall & le dúthracht do chum mo shubháilce-si do bheith agad; gidheadh, ní a n-éineacht acht a ndiaigh a chéile, ag cleachtadh
2240] gu meinic tarcaisne & aindligheadh d'fhulang, & gach neith eile bhías contrárdha dhuit. & gé gu moitheócha tú documhal ó thosach tré chontrárdhacht na cédfaigheachta, tiucfae leis an ccleachtadh & leis an ngnáthughadh dochum a chlaoithe fá dheireadh go
2245] hurasa, ionnas gu moitheócha tú féin sólás ort fád mhaslughadh. & bíodh a fhios agat gurab mór atá uait ar chomhéigniodhadh do dhéanamh ort féin dochum gu mbiadh fonn agat ad tharcaisnioghadh & at easonórughadh, ór as deimhin nách bí énduine
2250] umhal acht an tí bhíos ceart fíréan, & gibé ar nách bí fonn a tharcaisnighthe, a easonóruighthe, a mhas-luighthe, & fanámhuid do dheanamh faoi, nách bí fíréan nó ceart.’ ‘As iongnadh leam,’ ar Des., ‘an ní a deire,
2255] .i. nách bí enneach fíréan ná ceart acht an tí ar a mbí an fond {MS page 107} sin a deire. Cionnas as éidir sin? ór as beag do geabhthar géabhthar do dhaoinibh fíréanta nó ccarta mar sin, & dar leam ní maith résun na mbriathar soin a dubhartais.’
2260] ‘Cuirfeadsa a ccéill duít, duit’ ar isi, ‘maille réasún féin gurab fírinneach an ní a dubhart. As dearbh gibé ar bioth atá fírén nó ceart, gurab mian leis a cheart & a dhualgas féia do bheith ag gach aon, & gach ní as cóir dhó d'fhagháil ó dhligheadh; & muna
2265] dhligheann an duine d'fhagháil acht tarcaisne & masla, ainndligheadh & fanámhad, as ainbfhíréan, éicceart é muna raibh fonn air sin d'fhagháil.’ ‘Cionnas dhearbhas tú,’ ar Des., ‘nách dligheann an duine acht tarcaisne & easonóir?’
2270] ‘As urasa leam sin do dhearbhadh,’ ar isi. ‘As


follas gurab dual an mhaith do ghrádhughadh, d'iarraigh, do shanntughadh, d'onórughadh, do mheas & do mholadh; & dá uaisle & dá feabhas dá mbia, gurab móide dhlighthear so dhi. As follas mar an
2275] ccéadna a chontrárdha sin, .i. gurab cóir dhúinn fuath, gráin, & tarcaisne do bheith {MS page 108} aguinn ar an n-olc, & a inghreim, & a easonórughadh,
2280] & a iomcháineadh; & mar atá an uile pheacthach olc, as éigion gurab dual a tharcaisnioghadh & a easonó-rughadh, a neamhghrádhughadh, & fochaidmheadh do dhéanamh fáoi.’ ‘Dearbh dhamh an ní-sin,’ ar Des., ‘.i. gu bfhuil an uile dhuine olc.’ ‘As toil leam sin,’ ar isi. ‘Ní fhuil maith acht
2285] Dia amháin; ar an n-ádhbhar sin atá an duine uá féin gu holc.’ ‘Dar leam,’ ar Des., ‘ní maith dhearbhas tú fós gu bfhuil an uile dhuine olc.’ ‘As maith,’ ar isi, ‘agus dearbhaim mar so ní
2290] sa mhó an ní céadna. Atá Dia maith, & ní fhuil ní ar bioth nách fuil 'na Dhia, maith uaidhe féin, acht olc. Ar an n-ádhbhar sin atá an duine, nách fuil 'na Dhia, olc, & má tá sé olc, as dú dhó ó cheart neamhghrádh, tarcaisne, easonóir, & gráin d'fhagháil.’
2295] ‘Féuch,’ ar Des., ‘nach fuilim coisgthe lé arguimeintibh fós, lé ttairge a dhearbhadh nách fuil maith acht Dia amháin, & mar sin nách fuil éinní nách fuil 'na Dhia, maith; ór adeir an sgrioptúir naomhtha go {MS page 109} bhfacoidh Dia na huilc do rinne, & go
2300] rabhadar, ní amháin maith, acht ro-mhaith. & fós má tá Dia maith—mar atá gan amharas, uair asé féin an mhaith fhíre, & an árdmhaith uas gach maith—an uair as é as cúis don uile chréutúir, & do chruthoigh iad, as éigean go bhfuilid uile maith, ór


2305] as dual don ní do níthear bheith cosmhuil réna chúis, mar adeir an feallsamh; & má tá an uile ní dár chruthoigh Dia ro-mhaith, ní héidir nách fuil an duine, atá 'na chréatúir as uaisle dár chruthoigh do na créutúiribh corpardha, mur an ccéanna ro-mhaith;
2310] & má tá sé maith, do réir na loighice sin agatso, as éigion a admháil gurab cóir grádh, onóir, agas moladh do thabhairt dó, & meas maith do bheith air.’ ‘Ní háil leam,’ ar an mhaighdean, ‘dol a
2315] nduibheacán diospórachta riot, ór atá sin a n-aghaidh mh'umhla; gidheadh míueóchad duit na neithe adubhart, do chum go ttuigthea iad. Bíodh a fhios agat nách fuil maith acht Dia amháin, & go n-abair bél an Tighearna so san soisgél {MS page 110}
2320] naomhtha. Tairis sin, as amhlaidh as cóir so do thuigsin, nách fuil maith ag éinní uaidhe féin iná óna nádúir acht ag Dia amháin, 'sa dhísligheacht bheith maith uaidhe féin & ó nádúir; ór gé go bhfuil gach éinní dár chruthaigh Dia maith, má mheasmaoid
2325] iad do réir na nádúire thug Dia dhóibh, ní uatha féin, ná óna nádúir, atáid maith, acht ó Dhia do pháirtigh riú & tug dhóibh gach maith dhá bhfuil aca. Gidheadh, ní héanchuid dá mhaith nádúrtha neamhchruthaighthe neamhfhoircneadhoidh, as
2330] iononn is é féin, atá spioradálta go huilidhe & nách éidir do roinn, tug dhóibh, acht maith chruthaighthe chríochnuighthe chuimir do rinne as neimhthní, as ionann is iadsan; & ar an n-ádhbhar-soin, má mheasmaoid an mhaith-si atá sna créatúiribh, do
2335] chuir Dia ionnta, as dual grádh, onóir, & moladh do thabhairt dóibh. Gidheadh, as do Dhia théid so uile, & ní do na créatúiribh; & as ar an modh-sa as cóir dhúinn grádh do thabhairt dúinn féin & don uile


chréatúir, .i. an mhéid go bfhuilid maith ina subsdainnt,
2340] ina {MS page 111} nádúir, & ina mbeith, & ní fhuil ann so acht Dia do ghrádhughadh inntibh. Ná sanntuigheadh aoinneach, ar an n-ádhbhar sin, a mholadh ná a onórughadh ná a ghrádhughadh ar son aoinneith dá bhfuil aigei-uaidhe féin, acht ar son
2345] na maithiosa thug Dia dhó, agus gan an moladh sin nó an n-onóir d'iarruigh mar sin féin dó féin, acht do Dhia amháin, ór as mór an t-eideirdhealughadh atá idir a mbí ag duine ó Dhia & a mbí aige uaidhe féin. Do chéidneithibh, as ó Dhia atá aigi á bfhuil
2350] do mhaith nádúrtha & do thiodhlaicthibh aige; 'na dhiaigh sin as uaidhe atá aigi, sna neithibh mórálta, bheith 'na íomháigh bhéo ag Dia, & an mhaith & an tshubháilce do shanntughadh, & na deaghoibreacha da dhénamh. As uaidhe féin cheana atá aige na
2355] droichmhiana, & é féin do dhénamh léna dhroichbhésuibh éagcosmhuil ré Dia, & bheith dubháilceach lochtach, & an t-olc do shanntughaclh agas d'oibriughadh. As so thuigthear gu follas gurab é an t-olc atá ag an duine uaidhe féin, & as díslidheacht
2360] dó san {MS page 112} staid ina bfhuil d'éis pheacuidh Adhuimh. As dual dúinn mar so grádh do thabhairt don uile ní do chuir Dia san nduine, .i. don bheith, & don mhaith nádúrtha, & gan an duine do ghrádhughadh ar a shon féin acht ar son Ndé, & gráin & fuath do
2365] thabhairt do chuid an duine féin, .i. don locht, don pheacadh, & don dubháilce, ionnas gurab éidir linn onóir & míoonóir, cion & neimhchion, do thabhairt d'én nduine abháin ar mhodhuibh éxamhla. & ós éigion dá gach én nduine, dá naomhthacht & dá
2370] fheabhas dá mbiadh, a admháil nách fuil aige uaidhe féin acht an t-olc, as cóir dhó, dhá mhéad do thiodhlaicfeadh Dia dhó do shubháilcibh, do ghrásaibh,


& do dhearlaicthibh, gan fonn a mholta, a onóruighthe nó a ghrádhuighthe féin do bheith air, acht an
2375] moladh, an onóir, & an ghlóir do léigion uile ag Dia, as tobar & as cúis don uile mhaith, & ós aithnidh dhó gurab úaidhe uaidhe féin atá a chuid uilc & dubháilciodh aige, fonn a easonóruighthe, a mhaslaighthe, a tharcuisnighthe {MS page 113} & a cháinte do bheith air; & an
2380] uair thig do chum an fhuinn-se, as éidir dhó baramhail mhaith do bheith aige gu bfhuil féin fíréan, ceart. Agas an tan as cóir don duine mhaith, dhá naomhthacht agus dá ghloine dá mbiadh, fonn do bheith aige 'na mhaslughadh & 'na tharcaisnioghadh, nách
2385] búdh mór an égcóir don drochdhuine dhubháilceach, as airighe ar mhasla & ar mhíocháta, gan an fonn so do bheith air acht a chonntráir, .i. fonn a ghrádhuighthe, a onóruighthe, a mhoitha, & a mhóir-mheasa? Ná smuaineadh an drochdhuine gurab
2390] mór an ní do ní, gé gu mbeath an fonn-so air, & gu bfhuil d'fhiachaibh ar an nduine naomhtha a bheith air fhéin.’ Fá mór do thaitin lé Des. gach a ndobhairt an mhaighdean, & adobhairt ria: ‘Guidhim thú, múin
2395] damh na neithe as mó do bhéaradh cuidioghadh dhamh fán bhfonn naomhtha-sa d'fhagháil & do bheith oram.’ ‘Ag so an dá ní,’ ar ise, ‘as fearr chuige sin,— an cední, ionmhaine Dé an dara ní, fear pósda mo
2400] mháthar an Umhla. Fá ris so, má ghabhann tú an chomh{MS page 114} airle do bhéar-sa dhuit, búdh héidir lat mórán dod leas féin do dhénamh san thigh-si & mo shubháilce-si d'fhoghlaim go hurasa.’ ‘Do ghéan do chomhairle ’ ar Des., ‘ó chroidhe
2405] mhaith.’


‘Meas agat féin,’ ar ise, ‘& cuir ad chroidhe go daingean nách fuil námha nó easccara ar domhan as mó ag Grádh Dé (ar a bhfuil roi-chion agodsa) iná do cholann ainmhianach féin; ar an n-ádhbhar-sa
2410] gnáthuigh gacha maidne & gacha hoidhche labhairt rét anam mar so: ‘Faiciom, a mo anoim, cionnas bhéaras tú gráin a niogh don drochcoluinn-se, as easccara dot Thighearna & dot Chruthaightheoir mhilis, Iosa. Faiceam créd an fonn bhíos ort fána
2415] tarcaisnioghadh, fána heasonórughadh, fána maslughadh, & fána hinghreamughadh, lé fochuidmheadh, lé náire, lé himdheargodh, lé hiomcháineadh, & leis gach ndrochbhail eile.’ & iar tteacht na hoidhche abair an ní céanna: ‘Faicim, a mo anuim, cionnas
2420] fríoth thú a niogh ar ghráin do thabhairt dot choluinn, th'easccara féin agus do thighearna, & cionnas do bhí {MS page 115} fonn a heasonóruighthe, a tarcaisnighthe, & a masluighthe ort, & créad an díthchioll do rinne tú ar a smachtughadh & ar a hinghreim gan a coigill a
2425] ccúis ar bioth.’ & dá ccongmhae an cleachtadh-sa, a dhearbhráthair,’ ar an mhaighdean, ‘& gan a léigean as do chuimhne ná as do smuaineadh, búdh héidir lat teacht do chum mórán subháilcheadh & go céim n-árd san Umhla, & biaidh gráin agat ar do
2430] cholainn & ort féin, & búdh fonnmhar lat tarcaisne & easonóir d'fhagháil dí & an tan thairgfeas duine oile spreagadh nó masla do thabhairt duit, biaidh misi & mo shubháilche agat, ór búdh sólásach sáimh leat an mhasla sin d'fhagháil, & do bhéarae buidheachas
2435] do Dhia, ag rádh: ‘Beannughadh & moladh dhuit, a Thighearna, fhuilngeas an díoghaltus-sa do theacht ar námhaid mo Chruthaightheóra & mo Shlánaightheóra, Iosa Críosd.’’


Caibidil 17.

Do cheathramhadh inghein na {MS page 116}
2440] Humhla, dárab ainm an Tshimplidheachd.

As mór an sólás fuair Des. a ccomhrádh na hingheine-se, & iar ngabháil a cheada ria, téid a
2445] ccuideachta na banaodhuighe go sealla cheathramhadh inghine na Humhla, dá ngoirthí an tSimplidheachd. Fáiltighis ré Ndes., & cuiris 'na shuidhi é, & do thionnsgnadar araon labhairt ar Dhia. Fiafraighis Des. dí cionnos do geineadh í ón Umhla.

2450] ‘Inneósad Innéosad sin duit,’ ar an teachd. ‘Gabhaidh an Umhla gu meinic óna fior phósda duibhiogán mór do smuaintighthibh simplighe cearta comhthroma, ag smuaineadh ar an ní as fíu na neithe, ar a bhfoirfeacht, & ar a neamhfhoirfeacht;
2455] & tig as so gu measann sí gurab cóir dhi féin bheith taobh thíos dá gach {MS page 117} énnduine, & gan bheith as cionn éinneich. & mar as taosga reathas an t-uisge do líonadh na n-ionad n-ísiol ndomhuin, iná do líonadh na n-ionad n-árd, as amhluidh sin thuitios
2460] uisgeadha spioradáltha na ngrás, ngrás & gu háiridhe háiridhe na heagna, gus na croidheadhuibh ísle doimhne tré mheas maith do bheith aca ar an n-uile ní. & as uime sin adeir Solamh gu n-áitigheann an eagna a bhfochair na Humhla, & a deir Pól gu ttugann an
2465] duine spioradáltha meas maith ar gach n-éinní & as ann san ísle-se, as an duibhiogán smuaintightheadh, gheinthear misi, mar bheirim aithne & meas simplidhe ar na neithibh.’ ‘Innis damh anois,’ ar Des. ‘do bhéasa.’
2470] ‘As béas damh,’ ar isi, ‘baramhuil réidh shimplidhe gan chumadóireacht, gan fhimíneacht, do


bheith agam ar gach n-uile ní, & gan droichmheas ná drochfháth do bhuain as éinní dá bhfaicim ná dhá cchunim, acht a mheas gurab maith naomhtha do
2475] níthear gach éinní. Go háiridhe ní thughaim bharamhuil gurab ó dhroichinntinn do níthear ní ar bioth, & ní bhí amharas sarr chúis sin agam ar éanndu{MS page 118} ine acht oram féin amháin, ór bím a bfhaire oram féin do ghnáth, ar mo smuaintighthibh & ar
2480] mo mhianuibh, & bídh súil na críonnachta osgoilte agam do chum an uilc do sheachna, mar a deir an Slánaightheóir, & dochum gu madh éidir leam bheith subháilcheach.’ ‘Nach beitheá subháilcheach mar búdh bhúdh eadh,’
2485] ar Des., ‘& gan an súil sin do bheith oscailthe agad?’ ‘Ní bheinn,’ ar isi, ‘ór ní fíu éinní an tshimplidheacht gan chríonnacht, agus as mó an dochar do ní iná an sochar, & ní háil lé Grádh Ndé na daoine
2490] bhíos éigcríonna.’ ‘Guidhim thú, a dheirbhshíur,’ ar Des., ‘mínigh dhamh cionnas bhíos tú simplidhe ris an uile, nó créd dá ngoireann tú bheith simplidhe?’ ‘Ag so,’ ar isi, ‘na trí neithe ina mbím
2495] simplidhe, a smuaineadh, a labhairt, & a n-oibrioghadh. Ní háil leam neithe ro airde do smuaineadh, iná onóracha, ná dighnitidhe, ná díomhaoineas an tshaoghail; & smuainim do ghnáth oram féin gurab mé bean riaghaltha as lugha foghnamh ar domhan,
2500] & as mó atá mídhiongmhála dochum bhe{MS page 119} ith a seirbhís Dé & smuainim gu bhfuil cách eile naomhtha, beannaighthe, lán do shubháilchibh. An dara ní, ní háil leam briathra bheanas ré cluain nó ré bladar, nó bhíos ar na ndealbhadh go milis, np bhíos greannmhar,
2505] ait, nó magamhail, acht comhrádh réidh simplidhe as


a ttuigthear As eadh, nó Ni headh, ór as ó dhroichfhréimh thig a labhairthear ósa cheann so. An treas ní, ní háil leam preasántuidhe náid seóid séoid uaigneacha ná bhreaghdha do dhéanamh ná do ghlacadh, náid naíd
2510] minneithe nó siotuidhe eile bhíos bhiós gan fheidhm, gé gu mbeidís áluinn ré súil, ná obair ar bioth shaoghaltha, acht neithe simplidhe garbha tarbhacha, nách tairngionn do chum díomhaoinis mé ór coimhéduidh na hoibreacha uirísli simplidhe so mo chroidhe san
2515] umhla, & dobudh guasachtach dhamh a chonntrárdha sin do dhéanamh.’ ‘Cionnas?’ ar Des. ‘Innéosad sin duit,’ ar an tShimplidheachd. ‘Bíodh a fhios agad, an {MS page 120} tráth fár ghlac ar máthair,
2520] an Umhla, misi san tigh-si, gurab é feidhm & oifig tug dhamh dhá chloich uaisle atá againn san tigh-si do chomhéud, dá ngoirthear Gloine Chroidhe & Neamhurchóid. Atáid na leaga lóghmhara so comhuasal is sin nách éidir a luach d'innisin; & as
2525] dochum na seód séod mbuadha-sa d'fhagháil do tógbhadh an mhainistir-si, & a bhfuil do mhainistreachaibh eile ar an bhásach-so, & fós as dochum na gclach ccéadna-sa d'fhagháil & do choimhéud do nímíd-ne ar n-uile dhaghoibreacha. & ar an n-ádhbhar so dá
2530] léiginn-si don dhíomhaoineas nó don dheismireacht teacht asteach ar dhoras mo chroidhe, mo bheóil, nó mh'oibre, do ghoidfeadaois na seóda-so uainn; & dá bhríogh so bídh meas mhná éigcríonna aguinn ar an mnaoi riaghaltha nach órduigheann & nach díorghann
2535] a ndéunand ó smuaineadh, ó bhréithir, ó ghníomh, dochum na gcloch n-uasal-sa dh'fhagháil & do choimhéad.’ ‘Créad da bhfoghnuid na clocha uaisle sin?’ ar Des., ‘nó cionnas nach fuiltí-si, agas sibh in bhur {MS page 121}


2540] mnáibh riaghaltha bochda, a nguais tuitme a bpeacadh na sainnte tréas na seóduibh séoduibh ro dhaora ro uaisle sin atá aguibh, & a liacht duine bocht ag ég don ghorta seachnóin an fhásaigh-si?’ ‘Ní fhuilmíd san mbaoghal sin,’ ar isi, ‘ór gé
2545] gu madh éidir sainnt & mealládh do theagmháil ngrádh & a bhfonn & a seilbh shaidhbhris eile (bíodh gu mbeith 'na shaidhbhreas spioradáltha féin) do réir na críche fá sanntuighthear nó fá sealbhuighthear é, nó do réir mar churthar é, gidheadh, ní héidir
2550] mealladh ná sainnt do bheith a ngrádh na seód n-uasal-sa atá aguinne, ar an n-ádhbhar gurab dochum seirbhísi & sóláis do dhéanamh dhénamh do Ghrádh Dé, & dochum a onóruighthe leó an tan tig dar ttigh, nó thiaghmaoid-ne dhá thigh-sion, shanntuighmíd iad;
2555] ór gé gu madh éidir meirge dhroichinntinne d'fhás san saidhbhreas oile, mar bhíos ós aird gan fholach, ní hurasa do mheirge ná do mhíol chríon an díomhaoinis ionad d'fhagháil dochum an tshaidhbhris-si do chreim, mar bhíos a ccleith san chroidhe, &
2560] nách faicionn aoinneach é acht Dia {MS page 122} amháin & an tí ga mbí.’ ‘Cionnas,’ ar Des., ‘nách budh baoghlach don tshaidhbhrios sin féin meirge nó míol críon, dá ttairngeadh an tí agá mbí amach ar chomhair ccáich
2565] é?’ ‘Ní baoghlach,’ ar an tShimplidheacht, ‘ór más dochum gu bfhaicfidhe an bfhuil aige thaisbéanas é, an tráth shanntuigheas nó thionnsgnas a thaisbéanadh, ní fhaghann enní aige féin de; & as gnáth
2570] leis an tí agá mbí eagla do bheith air nach bí aige, & bheith ag dréim do shíor réna fhagháil, ionnamhail is nách biadh sé aige; & as minic thiodhluictheas an Tighearna é do dhuine nách saoileann & nách smuaincann a fhagháil, & dá nách feas an bfhuil aige


2575] nó nách fuil. & as é fáth fá ndéanann an Tighearna so, d'eagla gu ngadfadh an t-andóchas nó a mheas féin, bhíos a bhfolach bfholach a ccroidhe an duine, uaidhe é.’ Ba mór do thaitin lé Des. comhrádh na Simplidheachda, & a dubhairt ria: ‘Múin damh
2580] cia hiad na neithe as tarbhuidhe dochum na ccloch n-uasal-soin do choimhéd.’ ‘Eideir mhórán do neithibh, ní fhuil ní as tarbhuidhe chuige sin,’ ar isi, ‘& {MS page 123} as mó atá do riachtanas ar na daoinibh óga thionnsgnas, & nách
2585] téid fós a n-olc do na daoinibh aosda féin, iná teitheamh, & dóirsi na ccéadfadh d'iadhadh, ór ní hurasa a ccoimhéad gu maith a bfhochair mhóráin chomhluadair & chainnte, uair samhluighthear ar n-anam ris an sgáthán ghabhas chuige íomháigh gach
2590] neith dá ccuirthear ar a chomhair, nó ris an cciaraigh mbuig chongmhas fioghair & cuma gach cuirp dá tteanntar ria.’ ‘Cionnas,’ ar Des., ‘fhéudfas an tí bhias a ccoimhthionól teitheamh & doirsi a chédfadh
2595] d'iadhadh? Nách faicionn thú gurab éigion dó dul annso & ann súd, & labhairt ris an bpearsain-se & ris an bpearsuin eili & ré cách uile, gach uair fhógraid na huachtaráin dó é & & dá ndearnadh a chontráir so, do measfuidhi go mbeith lán do dhéanmhus &
2600] d'ainiongnadh ann féin, & do-bhéaradh mur sin cúis fhuatha & ithiomráidh do chách eili.’ ‘As fíor,’ ar ise, ‘gurab éigean mórán do labhairt, do chlos, & d'fhaicsin do chum tola na n-uachtarán do choimhlíonadh, & do chum an chairdis
2605] {MS page 124} & an ghrádha do choimhéad. Gidheadh, as inchiontuighthe an tí do ní iad so dá dheoin féin gan riachtanus ná uachtaráin dá choimhéigniughadh, ní hionann & an tí do ní lé riachtonus nó lé haithne


uachtoráin iad, ór do gheibh luaigheacht ó Dhia gá
2610] ndéanamh, go háiridhe an uair do ní a dhíthchioll, mar as cóir dhó, do chum na ccloch n-uasal-sa do choimhéad.’ ‘& créad an díthcheall as cóir dhó do dhéanamh,’ ar Des., ‘do chum nách tuillfeadh meas duine
2615] mhainneachtnuigh do bheith air?’ ‘Ní fuláir,’ ar isi, ‘don tí dá nách éidir bheith a n-uáigneas, & ar a ccuireann aithne a uachtaráin nó riachtonus fíre d'fhiachaibh bheith a ccomhluadar dhaoine, mise do bheith 'na fhochair, ór dá rabhar-sa
2620] 'na choimhideacht, gé go siobhluigheadh an saoghal, ní baoghal dó na geama uaisle-si do chailleamhuin.’ ‘Ar son Ndé,’ ar Des., ‘tabhair eisiomláir ar sin damh, uair as mór feidhm na ndaoine simplidhe ar na neithibh do mhínioghadh dhóibh.’
2625] ‘Do ghéan,’ ar an tShimplidheacht. ‘Gibé léarab áil an ghloine chroidhe & an neamhurchóid do choimhéad (atá 'na ccrích & 'na ccus{MS page 125} póir ag na subháilchibh lé bhfaghthar an chríoch dhéigheanach as éidir don anam d'fhagháil san saoghal sa, .i.
2630] Déshearc fhoirfe), ní fuláir dhó teitheamh, & doirsi a chédfadh do dhrud; & munab éidir leis so do dhéanamh, beireadh misi lais 'na choimhideachd, & cuireadh mé 'na shúil deis an tan fhéachfas ar gach n-uile ní, & an uair thairgfeas an tshúil chlé féachain
2635] ar na neithibh maille saint nó le meardhántas, filleadh súil deas na simplidheachta gá shilleadh, dá smuaineadh nách fuil san uile dhuine, idir mhnaoi & fhear, acht aingiol & clann don Thighearna. Measadh fós nách fuil sna créatúiribh eile acht orgáin & adhbha
2640] cíuil bhíos ag moladh & ag beannughadh an Tighearna do ghrés, do chum ar cruthoigheadh iad; & géubhoidh an tshúil deas ar an modh-sa leithsgél a ccluinfe & a


bhfaicfe ina comharsom, & molfoidh & beannóchoidh Dia sna crétúiribh do chum a cclaonann súil na
2645] sainnte, ag smuaineadh sgéimhe, mhillseachta, mhaitheasa, & shubháilche an Tighearna ionnta, & adéara ris féin: ‘Ní háil leam saint ná grádh do thabhairt don chrétúir-si, ór {MS page 126} ní chuige sin do chruthoigh an Tighearna é, acht do chum go ngráidheóchuind
2650] & go mbeinneóchoinn a mhórdhacht naomhtha tríd agá fhaicsin.’ Ní fuláir dhó mar an ccéadna,’ ar isi, ‘mo bheith 'na choimhideachd sna neithibh adéara & do ghéana sé.’ ‘& cá tráth,’ ar Des., ‘do ní nó adeir duine na
2655] neithe lé simplidheacht?’ ‘An uair,’ ar isi, ‘bhíos an inntind lé a ndéanand nó lé n-abair iad glan díreach, & bhíd na neithe féin maith ceart, ó uile shiorcumstaint nó thimchiolmhadh ionaid, aimsire, & phearsan, & nách déantur iad acht
2660] do chum glóire & moltha Dé, nó do chum sláinte a chuirp nó a anma féin nó a chomharsan, nó leasa an mhaitheasa puiblighe. As amhloidh sin shiobhluidheas duini go simplidhi is na huili neithibh, & shiobhluidheas go hinnill daingean a slighidh bhflaitheamhnois,
2665] do chum ar cruthoigheadh inn.’ {MS page 127}


Caibidil 18.

Do chúigeadh inghin na Humhla,dá ngoirthear an Bhochdachd.

Ba roi-bhinn le Des. comhrádh na Simplidheachda,
2670] & iar cceileabhradh dhí, téid a ccuideachda na maighdine sin baoi ag déanámh eólais dó go sealla an chóigeadh hinghean don Umhla, dár ainm an Bhochdachd; & iar bfháiltioghadh réna chéili dhóibh, & iar suidhe, do thionnsgainseád labhairt ar Dhia.

2675] Adobhairt Des.: ‘Innis damh a inghean, cionnas do geineadh ón Umhla thú?’ ‘Inneósad,’ ar an Bhochdachd. ‘Measuigh ar máthair, an Umhla, do ghnáth go bhfuil féin folamh ón uile mhaith, & nách fuil foirfeacht ná iomláine ar
2680] bioth aice, mar do innis an chéidinghean duit, .i. an Admháil, & do ní ar an n-ádhbhar sin sac mór innte féin do chum saidhbhris maithiosa Dé do ghacadh inn, ór as do chum a thiodh{MS page 128} luicthe dá chréatúiribh do rinne Dia an uile shaidhbhrios, & as ait leis bheith
2685] dá thiodhlacadh dhóibh. & mar as aithnidh maith dár máthair na béasa-sa an Tighearna, ní ar na daoinibh díomsacha do ní aithris, agá mbí a bfhochrus lán do mheas orra féin, ionnas nách bí ionad aca ina ttuillfiodh maithios Dé, acht do ní a
2690] díthcheall ar í féin d'fholmhughadh ó mheas uirre féin, ag breathnughadh nách uaithe féin atá éinní dá bhfuil aice, mar do chualaidh tú ón chuid eile dom dheirbhsheathrachaibh. & iar mbeith folamh dhi mar sin do réir a breathnuighthi féin, guidhidh do
2695] ghnáth an Tighearna fána sac do líonadh, ag iarruidh


déirce air, ag aithris ar na bochtaibh théid ó dhorus go doras, nách gnáthuigheann an chuid bhíos slán dá mballaibh nó dá n-éadach do thaisbénadh, acht an chuid bhíos caite nó briste dhe, & an chuid bhíos
2700] easlán ciorrbhadhach nó créachtach dá ccorpaibh, do chum na ndaoine do chí iad do ghluasacht do chum truaighe & trócaire; & ní hé so amháin, acht tuirsighid cách lé comh{MS page 129} arcaibh do chum déirce do bhuain díobh, munab éidir leó ar mhodh eile, lé
2705] hainleanmhain liosda féin. As mar so do ní an Umhla, ór an tan mheasas sí í féin folamh ó mhaitheas spioradáltha, cuiridh roimpe bheith ag iarroidh déirce do ghnáth, & mar sin gheinthear misi uaithe; & asé mh'ainm an Bhochtachd. & do bheirim mo láimh
2710] dom mháthair ag breith eólais di ó dhoras go doras idir naomhoibh na cúirte neamhdhoidhe, ag guidhe a bfhoghair do chum an Tighearna, & taisbéanaim dhóibh mo chréchta féin & creachta mo mháthar, ar riachtanos, ar mbochtacht spioradálta, & ar n-uile
2715] uireasbhoigh, & do-ním so lé huaillfeartoigh & lé gothoibh árda mailli re crádh ccroidhe, & labhroim ré naomh dhíobh anois & ré naomh eile arís ag cuartughadh fhlaitheamhnais mar sin, & labhroim ríu uile ar uairibh do chum go ngluaisfinn iad lé
2720] liosdacht féin do chum déirce do thabhairt damh, & tiaghuim arís a bhfiaghnuisi an Tighearna féin léna bfhoghar-san, dá thuirrsiughadh lém dhéaruibh & lém osnadhuidh dochum gu {MS page 130} bhfóireadh mo riachtanos.’ ‘Innis damh a mhaighdean,’ ar Des., ‘do
2725] bhéasa.’ ‘Do thréigeas an saoghal uile,’ ar isi, ‘ar son Ngrádha Dé & ní fhuil éinní agom dhe, & ní háil leam & ní shanntoighim a bheith.’


‘Créad an ní ina bhi'uil do shólás nó th'aoibhneas
2730] mar sin?’ ar Des. ‘Asé sólás, asé aoibhneas, & asé saidhbhrios as annsa leam ar domhan, bheith folamh gan éinní don tshaoghal ar son Ngrádha Dé,’ ar ise. ‘As iongnadh leam sin,’ ár Des., ‘ór do
2735] hinnisiodh dhamh nách fuil aoinneach ar domhan as saidhbhre & as uaisle iná an tighearna do thogh an mainistir-se, & créd fá n-aontuigheann daoine do bheith 'na thigh lán. do bhochtacht, do riachtanus, & d'ainnisi? & as deimhin,’ ar Des., ‘nách tuigim
2740] créd an tsheirbhís nó an sólás bheanus seision as ibhse do bheith bocht.’ ‘Inneósad sin duit,’ ar isi. ‘Asé an tighearna do thóguibh an mainistir-se as Rí & as Tighearna ar an ndomhan uile, & as aige féin atá ionnmhus &
2745] maoine an domhuin uile; gidheadh, ní háil leis gan sinne do bheith bocht d'eagla go ccuirfeamaois ar ccroidhe nó ar ngrádh a ní {MS page 131} ar bioth eile acht ann féin, ór atá ar a láimh saidhbhrios an tshaoghuil do thabhairt go fairsing dhúinn dá dtogradh féin, & ní
2750] gnáth leis sin do thabhairt don lucht ar a mbí roichion aige, dochum go ngráidheóchdaois é féin a mháin, & go ttugdaois fuath & gráin don tshaoghal. & ní fhuil fiághnuise ná dearbhadh aguinne as mó ar a ghrádh do bheith oruinn iná gan sólás saoghalta
2755] ar bioth do thabhairt dúinn; & fós as mian leis ar mbeith bocht do chum gan anbharr aire nó cúruim do bheith aguinn fá mhaithios an tshaoghail-se, acht ar n-aire uile do bheith ar sheirbhis dho dhéanamh dhó féin ó thoil & ó chroidhe iomlán gan roiun, & do
2760] chum go mbeimís maille ris sin ag déanamh sóláis & lúthgháire ó spioraid inn féin amháin, & nách biadh dobrón díomhaoin oruind fá bhreith nó fá


chaili-eamhuin na maithiosa saoghaltha, & dochum go mbeith ar ccroidhe ciuin síothchánta síothóilte gan
2765] mhíoshuaimhneas ná iomad cúruim, ór atá Grádh Dé comhmuirneach coimhcheanamhail & sin air féin gurab ait leis anmhuin {MS page 132} a n-ionad uaigneach, neamhchongháireach, ghlan, shíothchánta. Gidheadh, dochum nách saoiltea saoilteá (mar shaoilid muinntear an
2770] tshaoghail) nach fuil do bhochtacht ann acht uireasbhuigh na maithiosa teamporálta, bíodh a fhios agot gurab í an bhochtacht fhíre an uaír fhuilngthear ó chroidhe an uireasbhuigh sin ar son Ndé, & nách fuil saidhbhrios as mó iná í an uair sin, ór as deimhin
2775] go reacfadh Dia a fhlaitheamhnus ris na bochtuibh ar an ní bhíos aca; & mar nách bí aca acht an bhochtacht, as follas go cceannchar fíaithios Dé uirre, & gurab luach dhó í. Ní fhuil ar an n-ádhbhar sin saidhbhrios as mó iná í, ó cheannchar flaithios
2780] Dé uirre, as uaisle iná an n-uile shaidhbhrios eile.’ ‘Innis damh,’ ar Des., ‘créd an tshubháilce as mó agot?’ ‘Ní fhuil agom subháilce as mó,’ ar ise, ‘iná mar thigim go maith leis na deirbhsheathrachuibh-se
2785] fá ré a bfhuilim, & mar chuirim mé féin a n-oireamhuin dóibh, ór gé gurab é mo mhian mhían & mh'aoibhneas gan ní ar domhan do go bheith agom, ni háil léam mháthair bheith ní as boichte dhamh iná bhíos an chuid eile dom dheirbhsheathrachuibh, d'eagla do dtiobhruinn
2790] shlighidh teachda a{MS page 133} steach do mhuic allaidh bhíos ag brath oirnn, & ithios taradh ar ngarrdha, darab ainm Ainiongantus Indte Féin. & dochum nách caillfind luaighidheacht mo shubháilceadh, do phós mo mháthair mé re fear naomhtha darab ainm Ná
2795] Hiarr Einní Duit Féin, & fós a dubhairt mo mháthair riom, dá madh áil leam bheith foirfe naomhtha,


bheith réidh riartha ar an ní do béarthaoi dhamh, & bheith comhshuilbhir fán mbeagán d'fhagháil amhuil & do bheinn fán mórán, & bheith fán ní maith
2800] ionnamhuil & do bheinn fán ní'saith; & fós ar son Ndé ní ghlacuim féin dá ttairgthear dhamh acht m'fhírriachtanus.’ ‘Ní fhuil ann sin,’ ar Des., ‘acht tairgsin bheith ní as mó iná maith, & ní as mó fós do dhéanamh iná
2805] atá d'fhiachuibh ar an nduine, ór breathnuighim gurab é ní do chuir bhur bfhundúir d'fhiachuibh oruibh bheith bocht ó spioraid, & mur a deir an Fáidh, gé go mbeith saidhbhrios aguibh, gan bhur ccridhe do chur inn. Ar an n-ádhbhar so saoilim
2810] nách a mórán ná a mbeagán do bheith ag duine atáid subháilce ná bochtaine, acht {MS page 134} a neamhghrádh nó a neimhspéis do bheith aige san saidhbhrios.’ ‘As fíor,’ ar ise, ‘gurab san spioraid atá lán-fhoirbhtheacht subháilce na bochtaine; gidheadh,
2815] as innille & as daingne do dhuine ar son Ngrádha Dé gan éinní do bheith aige, ór atá ar ngrádh & ar ttoil comhchlaon is sin dochum dúile do chur san maoin shaoghalta, & sna neithibh breaghdha nuaidhe áille, nách mór gurab éidir lé duine beagán nó mórán do
2820] bheith aige gan a fhonn do chur ionnta & a ghrádh do dhortadh orra. Dá bhrígh sin as oircheas an tuighe do dhrud ón teiuidh, ór ní háil lé Grádh Ndé gan ar dtoil & ar n-annsa uile d'fhagháil dó féin gan roinn. Agus as mór do dhaoinibh mheallthar san
2825] ccúis-se a deir: ‘Ní fhuil ar ngráidhne ná ar ccroidhe sna neithibh-se gé go bhfuilid bfhuilid aguinn, & dá dhearbhadh sin ní bhiadh doilgheas oruinn fána ccailleamhuin ’; ór as deimhin go bhfuil bfhuil an toil comhchlaon is sin dochum seirce & míochúise do thabhairt do na


2830] neithibh do chí {MS page 135} aice féin, gur ab ro annamh theagmhus gan a beith ceanguilthe dhíobh. & dá dhearbhadh so tabhair dot aire eisiomláir ar Ttighearna léar éidir go maith saidhbhreas an
2835] tshaoghoil do shealbhughadh gan ghuais a ghrádho ná a chroidhe do chur ind; & féach nár áil leis sin, acht é féin, a mháthair mhilis dhil, a eapsdail, & a dheisgiobail naomhtha do bheith bocht, dá ccothughadh féin ar an ndéirc amháin. & créad fá ndearna
2840] so acht do chum eisiomláire do thabhairt dúinne, do chum gan saidhbhrios saoghaltha do bheith agoind ó fhonn, ó dhísligheacht, ná ó sheilbh, mar do thuig go maith athair iongantach na bochdachta, S. Proinsias, do lean san ccéim-si lorg Chríosd & na
2845] n-eabsdol ní as díorgha & ní as uaisle ináid pátrúin na n-órd éile; ór do fhágoibh d'fhiachoibh ar dhaoinibh riaghalta a uird gan díslidheacht neith ar domhan do bheith aca féin fó leith, mar atá d'fhiachoibh ar an uile órd, nó a ccoitchinni, inar shároigh bochtacht
2850] na n-uile órd eile, dhá ttugann a riaghlacho, & Comhairle Triont, cead cíosa do bheith agá ccoimhthionóluibh. {MS page 136} Agas do theilgeas-sa amach as mo shealla, do leanmhain luirg bhochtachta mo Thighearna, gach a
2855] raibhi agom and, & nír chongmhas astigh dhíobh acht íomháigbin mo Thighearna amháin, an tan do bhí lomnochd san chroich, do chum go ccuimhneóchainn ar an ngrádh do bhí aige dhamh, do chuir d'fhiachoibh air an bás-soin d'fhulong ar mo shon,
2860] & beagán don mhórán leabhar fá gnáth leam do bheith agam, .i. an Bíoblo, beatha Chríosd, beatha na n-aithreadh naomhtha, & leabhráin bheago oile. Ní háilleam ní as mó, ór as lór leam mh'íoso miochair milis, & a bheatha bheannoighthe.’


Caibidil 19.

Do sheiseadh inghin na Humhla, dá ngoirthear Umhla do na
2865] Huachdaránaibh.

Fá mór an sólás tug comhrádh na maighdine-si do Dhes., & iar ngabháil a cheado ria téid a ccuideachta
2870] na banaodhoighe go sealla n-inghine eile don Umhla dár {MS page 137} ainm Umhla dá Huachtaránoibh. Do rinne Des. rébheirens & lútáil lútáil ro-mhór dhi, ór do innis an bhanaodhuigh dhó gur roi-ionmhoin lé Grádh Dé í, & an úair do thairg póg do thabhairt dá láimh, nír
2875] aontoigh an onóir sin do ghlacadh, mar do bhí 'na hinghein ag an Humhla.

‘Indis damh,’ ar Des., ‘cionnas do geineadh ón Úmhla thú?’ ‘Do ghéan,’ ar isi. ‘As maith as aithnidh dár
2880] máthair, an Umhla, go ronnand Dia a ghrása ar a chréutúiribh ar mhórán do mhodhoibh éxamhla, go ttugand ní sa mhó do ghrásoibh do chuid díobft iná do chuid oile; do chuid díobh grása folaightheacho, & do chuid eile grasa follaso; do chuid díobh gráso
2885] na fíréantachta, & do chuid oile aisgeadho grás, do chum tarbha dhaoine oile. Agos fós as aithnidh dhi gurab cóir don uile chrétúir urruim, umhla & rébherens do thabhairt do Dhia & do na huachtaránoibh bhíos 'na ionad ar an talamh-sa; ór as ceart & as réusúnta
2890] don tí as lugha & as anuaisle urroim do thabhairt don tí as mó 's as uaisle. Tuigidh an Umhla as an dá ní-si adobhram{MS page 138}ar as aithnidh dhi, & gabhoidh óna fior phósda smuaineadh naomhtha, .i. go bhfuil grása follaso nó folaightheacho ag gach uile dhuine nách


2895] fuil aice féin, & cuiridh roimpe ar an n-ádhbhar sin í féin do chur fá urroim an uile chréutúir ar son Ndé, nó fá Dhia san uile chréutúir, & go háiridhe háiridhe fá urroim Dhé & na n-uachtarán agá mbí a chumhachto; & ann sin geinthear misi, dár ab ainm Umhla dom
2900] Uachdaránoibh. & do chum nách caillfinn luaighidheacht mo shubháilce, do bhuail mo mháthair séula luaighe oram dá ngoirthear A Mheas Cia Mé Féin, & 'na dhiaigh sin beirid an dís deirbhsheathar as sine agom ar láimh oram dom chongmháil am
2905] sheasamh, d'eagla go leagfoidhe mé, .i. an Admháil, & Fónd mo Tharcaisnighthe, ré bhfuilim ro-chosmhoil. As do na cedneithibh do mhúin mo mháthair dhamh gurab é ainm do bheir an sgrioptúir ar na daoinibh díomsacha, cáith, & go mbí an cháith do
2910] ghnáth ag iarroigh bheith ós chionn a gráin féin, & gurab ó dhá ní thig dhi fonn do bheith aice bheith a n-uachtar .i. {MS page 139} óna héttruime féin nó ón ghaoith thógbhas í. As amhloidh so don duine uaibhreach, ór gé gurab measo é inád na daonn eili, bídh do
2915] shíor ag righe ré bheith ós a ccionn, & as ó ní éigin do dhá ní thig so dhó, .i. ón díomhaoineas fhásas and ón uabhar, nó ó ghaoith mholaidh shaoghaltha trér dú a thógbháil féin uas na daoinibh eile, amhail thógaibhthear an cháith uas an ghrán.’
2920] ‘Innis damh a mhaighdean,’ ar Des., ‘do bhéasa & do mhéin.’ ‘Atám pósda,’ ar ise, ‘ré fear naomhtha dárab ainm Ná Fáguibh Einní gan Déanamh. As duine ro shubháilceach an fear so, & as duine uasal árdhachta
2925] é, ór claoidhidh a ccomhrac aoinfhir, & leaguidh, an beathadhach as uathbhásuighe & as allta mhallaighthe dá bfhuil ar an nclomhan-sa, darab ainm Mo Thoil Féin, lé sgriosthar & lé ndíoláithrighthear an mhéid


leanas & ghrádhuigheas é, & agá bhfuil an oiread-sin
2930] do mhillseachd & do phiseóguibh go ccuireann na daoine ar saobhadh céillé, ionnus gur roi-bheag dhíobh nách lean é, & nách teith uaimse dá ionnsuighidh, {MS page 140} gé gurab deimhin nách édir don mhéid aca thréigeas misi Grádh Dé d'fhagháil, as tighearna ar an
2935] ndomhan, as fearr iná an saoghal ré chéile. & mar thug Dia dhamh a chomhmaith so d'fhior phósda, ní háil leam ni ar bioth do dhéanamh uaim féin acht an ní fhógras damh, & ní háil leam cead d'iarruigh air dochum neith ar bioth eile do dhéanamh gan
2940] roi-riachtanus, & ní lamhuim an uair-sin féin dul dá dhéanamh sin am aonar d'eagla go dteigeómhadh ar bhithbheanachaibh mé, fholchus iad féin san bfhásach-sa chomhmaith & sin nách faiceann éanduine iad nó go raibhe ro-fhogas dóibh.’
2945] ‘Cia bheirios tú leat ad choimhideacht an uair-sin?’ ar Des. ‘Beirim,’ ar isi, ‘ó thús gadhar as cosmhuil réd ghadhar-sa, dá ngoirthear Fonn Maith, & mo dheirbhshiúr an tSimplidheachd, & mh'ingheana, .i.
2950] an Debhósion, an tShuilbheireachd & an Friochnamh, an Buainsheasamh, an Ghloine, & ós a ccionn so uile ar máthair, leis nách áil choidhche gan dul leam; & an uair as mian leam imtheacht go daingean innill gan ghuais, ní fuláir dhamh iad so uile do bhreith
2955] leam.’ {MS page 141} ‘Guidhim thú,’ ar Des., ‘innis damh créad an modh ar a ttéid do mháthair leat do dhéanamh na neitheadh sin do ní tú, ór ní thigim go soilléir, mar as mían leam, a n-abrae.’
2960] ‘Inneósad-sa sin deit,’ ar Umhlughadh do na Huachtaránuibh. ‘Ní shaoilim go ndéanuim éinní go maith don mhéid do ním, gé go madh móra na


neithe do dhéanuinn ó mheas cháich eile; ní thógbhuim suas mo mheanma ar son n-aoinneith;
2965] ní mheasuim gurab fearr do ním éinní iná do níd na daoine eile; ní smuainim gurab maith mé féin tré mhaith ar bioth dá ndéanuim óm chumhachtuibh féin. Ní háil leam mo mholadh, ná meas do bheith ag éinneach orm go mbeith cumas damh ar mhórán
2970] foghuinthe do dhéanamh; acht do bheirim buidheachus go humhal do Dhia tré chéill & chuimhne & chumas do thabhairt damh ar ní éigin do dhéanamh ar son a ghrádha féin, & an tan do ním éinní a deirim am chroidhe: ‘As mó t'fhiacha orm a nois, a
2975] Thighearna, iná roimhe; do bhrígh go dtuguis grása dhamh dochum an neith-si do dhéanamh.’ Ní háil leam ar an n-ádhbhar so éinní ar son mh'oibre ó na daoinibh eile {MS page 142} acht an Tighearna do bheannughadh; & an saothar & an dochar do bheith oram féin, an
2980] ghlóir & an moladh do bheith ag Dia, & an tarbha do bheith ag an chomharsuin. Ní háil leamsa éinní, ór as aithnidh dhamh nách fiú mé éinní d'fhagháil, acht amháin guidhim an Tighearna fána ghrádh féin do thabhairt damh do chum ní sa mhó do dheagh-oibreachuibh
2985] do dhéanamh, & chum gan a dhiomdha do thuilleamhuin ar mhodh ar bioth. & ós chionn an uile neith guidhim é fána thrócaire, fána mhillseacht, & fána fhéile do thaisbéanadh dhamh a n-uair mo bháis, do réir an dóthchuis atá agam
2990] amháin as a árdmhaith.’


Caibidil 20.

Do sheachdmhadh inghein Na Humhla, dárab ainm an Gheanmnuidheachd.

As mór an t-urgháirdiughadh inntinne thug
2995] seiseadh inghean na Humhla do Dhes., & iar cceiliobhradh dhi, téid a ccoimhideachd na banaodhuighe go sealla an seachtmhadh {MS page 143} hinghean don Umhla, dá ngoirthear an Gheanmnuidheacht. Fáil- tighis an mhaighdion sin ré Ndes., & do chuir 'na
3000] shuidhe é.

‘Guidhim thú, a mhaighdean,’ ar Des., ‘innis damh créd fá ngoire inghean na Humhla dhíot féin, ór go bhfios damh do budh córa dhuit inghean na Measurdhachda do ghairm dhíot, dárab díslidheacht
3005] srían do chur ris an ccoluinn dá congmháil ó ainmhianuibh, & mur sin ní haithnidh dhamh cionnas a taoi at inghin ag an Umhlachd, acht muna leisinghean (féadfaidhe) nó daltha dhi thú.’ ‘Tabhair dot aire,’ ar isi, ‘go bhfuil dá ghné
3010] don gheanranaidheacht ann ar a bhfuil a hainm. As é as feidhm & as oifige don chedghné, ar ccolann do chuibhreach & do smachtughadh, do chum nách cuirfeadh a fonn a neithibh truaillighthe salcha; & gé go bhfuil an ghné-sin don gheanmnaigheacht
3015] agamsa, ní lór leam sin gan an dara gné fós do bheith agam, lé ccuirim srian ris na mianoibh & ris na háilgheasoibh as gnáth don anom do bheith aige an uair do gheibh na neithe ina ccuireann dúil, & bhíos ag buain a shóláis aisdibh trés {MS page 144} na súilibh nó tréas
3020] an n-éisdeacht, trés an mblas nó trés an mboltanas, nó tréas an mothughadh, nó tréns an smuaineadh


amháin, nó tréas an meabhair; ór dá n-ana an t-anom dá dheóin féin a n-éanshólás díobh so a n-aghoidh ttola Dé, do ní drúis spioradáltha do chum
3025] a sháimhe féin d'fhagháil sna peacadhoibh sin do ní, gé nách beidís 'na bpeacodhoibh colnaighthe. & mar atá an ghné dhéigheanach-so don gheanmnoidheacht agam-sa ar mhodh ro-uasal, ní lór leam an t-anam do chongmháil ó na drochshólásoibh-si, acht
3030] ón tshólás dob éidir lais do bhuain go dlisdionach ceadoightheach as na crétúiribh créutúiribh amháin, gé nách biadh a n-aghoidh ttoile Dé, ar an n-ádhbhar go ccuireann so féin toirmeasg ar an n-anom fána shólás go huilighe iomlán do bheith a Ndia. & mar as
3035] d'airrgheanoibh na Humhla an chaoile & an tsheinge (ór ní háil lé cum fairsing do bheith aice líonta dá mheas féin, mar bhíos ag lucht an uabhair & an díomois, bhíos torrach óna ccion & óna meas orra féin), as uimi sin as inghean di meisi, mar sheargaim
3040] & mar ghear{MS page 145}raim antholo an chuirp & an anma uaim, gum chongmháil féin seang mar sin cosmhoil réum mháthair.’ ‘& cionnas choimhéadas tú do gheanmnoidheacht?’ ar Des.
3045] ‘Atá dias indiltiodh agom,’ ar isi, ‘choimhéadas mo gheanmnaidheacht, .i. Absttinéid & Náire; agas cuidighidh fós mh'ffeear pósda leam, dá ngoirthear Coimheud an Chroidhe, & atá buachoil aige dárab ainm Cumhdach na Ccédfadh.’
3050] ‘Iarroim d'athchuinghidh ort,’ ar Des., ‘taisbéin an buachail sin damh.’ ‘As toil leam sin,’ ar isi, & a dobhairt réna cailín, .i. an Náire, an buachail do ghairm.


Caibidil 21.

Do bhuachuil na Geanmnuidheachda .i. Cumhdach Na gCéadfadh, dá
3055] earrodh & dá innióll.

Fá roi-iongnadh lé Des. an modh ar a ttáinig buachuil na Geanmnuidheaehda do láthair, ór do
3060] bhí srian 'na bhéal, & glas mailli ris sin ar a bhéal már an {MS page 146} ccéanna, & ar pholláire chlí a shróna, & an polláíre deas osguilthe; do bhí cloch a leathchluais leis, & brat beag ar a shúil chlé baoi cros ar a dhruim, & a lámh chlé ceanguilthe dhi lé tairrngibh;
3065] do bhí a lámh dheas fo réir, & coinneallbhrudh coinnealbhrudh innte lán do choinnlibh ar lasadh; do bhí culaidh uaine air, & é 'na sheasomh ar ubhall luaidhe, a chos deas fó réir & a chos chlé ceanguilthe a ngeimheal; & do bhí cnumh sáidhthe 'na thaobh dheas a n-ionnamhail
3070] eirci sléibhe, do bhí ag cognamh a éaduigh gus an bhfeóil. & a dubhairt Des. ris: ‘Innis damh, a mhic, créad as ciall don lán iarnuigh sin ort?’

‘Asé adhbhur fá n-iomchruim an srian-sa,’ ar an buachuil, ‘dochum beathadhuigh atá agam
3075] thighearna do cheannsughadh & do mhíniughadh, ór dá léigthi fó réir aon uáir amháin é, gé go bhfuil beag, do dhéanadh mórán díoghbhála. & ní fhuil duine do fhéadfadh a fhasdódh ná srian do chur ris arís acht amháin an doirseóir, .i. Eagla Dé.’
3080] ‘Créd as ainm don droichbheathadhoch sin?’ ar Des. ‘An teanga,’ ar eision, ‘agá bfhuil bás & beatha ar a lá{MS page 147}imh, & ré a n-abuir Dáibhí Rí: ‘Guidhim thú, a Thighearna, cuir coimhéad ar mo bhél ’ ’


3085] ‘& créd fá bfhuil an glas sin agod?’ ‘Asé ainm an ghlais-se,’ ar an buachuil, ‘Measardhachd an Bheóil, & dochum doruis na mainistreach dh'iadhadh atá aguinn, d'eagla na mban riaghaltha atá asttigh d'éulódh, ór muna bheth an
3090] glas so agoind ní bhiadh crábhadh ar bioth san thigh-si, do bhrígh gurab díomhaoin crábhadh an duine riaghalta ag nách bí tocht.’ ‘Agas créad fá n-iadhonn tú an polláire clí, & an polláire deas osgailthi?’
3095] ‘Dá fhoillsioghadh nách cóir dhúinn polláiri clí an fhormaid & an iomthnúidh ré deaghoibribh ar ccomharsan do bheith osgoilthe aguind, tréna ttiocfadh daghbholadh Chríosd 'na blioladh báis chugoind, acht an polláire deas, tréna sláineócha an daghbholadh
3100] céadna sin sind, mar adeir Pól do réir ghluaise S. Aibhisdin.’ ‘Créad dábhfoghnand an chloch sin agat? ’ ar Des ‘Do chum puill atá a ccúl an thighe-si do dhúnadh (ar eision), dá ngoirthear an tEisdeachd,
3105] d'eagla bithbhean{MS page 148}ach bhithbheanach do theacht a steach air, ghnáthoigheas teacht tríd an tan nách bí an chloch-sa dhá chumhdach; & asé ní chialloigheas an chloch-sa Iosa, ar Slánoightheóir, as cóir dhúind do chur a n-éistteachd ar ccroidhe, ag smuaineadh do
3110] shíor ar a bheathoigh do chum nách léigfimís na drochsmuaintighthe asteach; & as minic fós chuirim an ccloich-si am bél d'eagla go laibheóraind.’ ‘Adéarthur riot mar sin,’ ar Des., ‘go bhfuile balbh.’
3115] ‘Ní fhuilim,’ ar an buachoil; ‘gidheadh, do ním mé féin balbh ar son Ngrádha Dé.’ ‘Créad an tsheirbhís nó an sólás do Ghrádh Dé tusa do bheith balbh?’ ar Des.


‘As mór an tseirbhís dó é,’ ar eision, ‘ór as
3120] tréas an ndoras-sa élóighid an dá chloich uaisle ar labhair an tShimplidheachd riot, dá ngoirthear Gloine Chroidhe & Neamhurchóid.’ ‘& créad fá bhfuil an brat, beag sin ar do shúil?’ ar Des.
3125] ‘Asé ainm an bhroit-si,’ ar an buachail, ‘an Ghloine, & asé a fheidhm an tshúil chlí d'fholach, bhíos ag seirbhís do na céadfadhoibh.’ ‘& nách foilgheann tú an súil ndeis?’ ar Des. ‘Ní fholchoim,’ ar an páisde, ‘ór así {MS page 149} an tshúil
3130] dheas súil na simplidheachta, nách tairrngeand olc ar bioth don thigh acht neithe maithi tarbhacho. Gidheadh, así an tshúil chlé súil na céadfoigheachto, lé & as roi-ghéiri an radharc atá aici iná ag an tshúil dheis, & do ní mórán díoghbhála dhúind, ór tairrngidh
3135] an bás asteach orainn; & as uime sin as éigean a folach ris an mbrat mbeag-sa, do chum go bhféachfadh ar na neithibh maille ghloine.’ ‘Mínigh dhamh ní as sothuigsi,’ ar Des., ‘ciondas fhéuchthar na neithe mailli ghloini.’
3140] ‘Do chuala tú,’ ar eisean, ‘san thigh-si mórán do neithibh as dorcha dhothuigsi iná a ndobhart-sa riot, agá bhfuil bfhuil ciall & mínioghadh ro-tharbhach dá mínighthí iad go soilléir; ar an n-ádhbhur-soin búdh éidir lat, an uair fhilleas tú san sligheidh-si ar th'ais,
3145] iar bfhaicsin Ghrádha Dé dhuit, gluais fhai d'iarroigh ar ar labhradh riot a ccéill mhisdeagha dhorcha spioradáltha san mhainistir-si, rachas a ttarbha dhuit féin & do dhaoinibh eile.’ ‘As ro-mhaith an chomhairle do bheire dhamh,’
3150] ar Des., ‘& gealloim, maille ghrásaibh an Thighearna, a {MS page 150} déanamh. Gidheadh, guidhim thú, innis damh


gan cáirde chéiíl a bfhuil d'iarnoighibh ort, & ó thús créd fá bfhuil an chros sin ar do mhuin?’ ‘Do chum mo chuirp do chrochadh innte,’ ar an
3155] buachail, ‘dá tharcaisnioghadh, & do chum mo spioraid do chongmháil béo a Ndia maille ré toil & lé grádh, mar a deir an t-eabsdal: ‘Atú iar nam chésadh san ccroich a bhfochair mo Thighearna Iosa Críosd, & as uimi sin atám am beathoidh; ní mise
3160] mharas anos acht Críosd ionnam,’ ór así mo bheatha-sa smuaineadh a Ccríosd, & a oibreacha do leanmhain. & as uime sin a tá mo lámh chlí greamoighthe lé tairrnge don chrois do chum nách diongnainn drochoibreacha díomhaoine, & asé an tairrnge Eagla na
3165] Péine ina mbeid lucht an uilc; & asé so do bhí Dáuí dh'iarroigh ar Dhia san áit a n-abair: ‘Greamoigh go daingean & cuibhrigh mo cholann ré tairrngibh th'eagla.’ Gidheadh, atá mo lámh dheas fó réir do chum na ndeaghoibreach do dhéanamh, & glac
3170] choinneall innte ar lasadh, chialloigheas rádho an Tighearna san soisgél, .i. ' Dealraigheadh ar an modh {MS page 151} sin bhur soillsi a bhfhiaghnaisi na ndaoine, ionnas go bhfaicdís bhur ndaghoibreacho, & go ttugdaois ghlóir dá bhur nAthair atá ar nimh.'’
3175] ‘Créd fá bhfuil an chnumh sin ad thaobh?’ ar Des., ‘ór as baoghal duit go ccrindfe thú.’ ‘Do chum go ccuimhneóchadh dhamh,’ ar eision, ‘an chnumh bhias ag creim mo choinsiais go síordhuidhe, muna choimhéada mé mo ghloine, ór ní
3180] fhaghann cnumh na ndaoini ndamantha bás tré bhioth shíor.’ ‘Agas créad chialloigheas do chuloigh?’ ar Des., ‘& créad fá bhfuil glasuaini amhoil búdh fear fiadhoigh thú?’
3185] ‘Nách aithnidh dhuit,’ ar eision, ‘go ccialloigheand an dath glasuaine an dóthchas tréar


thoghas-sa mar dhath é, mar atá dóthchas agom mo chorp do theacht slán a n-am na heiséirghe as an mbochtacht, as an neimhthní, as an n-urchra-a-sa
3190] ina bhfuil anosa, dá-bhfuilngi an saothar ina bhfuil ar son Ngrádho Dé.’ ‘& créad fá bhfuile ad sheasamh ar an n-ubhall sin?’ ar Des. ‘Dá thaisbéanadh,’ ar eision, ‘go bhfuil
3195] tarcaisne & mimheas agom ar an saoghal-sa, mar ní dhiombuan théid seocha gan fhuireach. & atá mo chos chlé greamoighthi lé {MS page 152} geimheal an Bhuainsheasoimh, d'eagla go ttiobhradh coisgéim n-iomraill, mar do ráidh an Fáidh; & atá mo chos deas fó réir
3200] do chum reatha a sligheidh na n-aithneadh, mar adeir an Fáidh céadna: ‘Do shiobhlaidheas am rioth shlighidh th'aithneadh.’ Agus ag so agatsa,’ ar an buachuil, ‘ciall mh'innill & mh'earruidh, & an modh ar a ndéunuim seirbhís dom thighearna,
3205] .i. Coimheud an Chroidhe.’


Caibidil 22.

Críochnuighthear an céadrann don leabhrán-sa.

Ba mór an lúthgháire do bhí ar Dhes. trér innis
3210] an Gheanmnuidheachd & an buachuil dó, & iar ngabháil a cheada riú, rug an bhanaodhuigh lé é, tar chlabhstra na mainistreach amach, & a dubhairt ris: ‘Do chonnairc tú anois mná riaghaltha na mainisdreach-sa uile.’

3215] ‘Do chonnarc,’ ar eision; ‘gidheadh, iarruim d'athchuinghe ort, innis damh an bfhuil éinní oirrdheirc ei{MS page 153}le san mainistir as fíu a fhaicsin?’ ‘As maith dhuit-se,’ ar ise, ‘a bhacadhuis dochum Grádha Dé d'fhagháil, má chuire a ngníomh
3220] iad; tar a cheann sin taisbéanfad duit crand breaghdha atá aguinn inar n-abhollghort.’ Gluaisis Des. d'fhéachuin an chroinn, & fá hiongnadh leis a áille. Do bhí dá shórt toraidh air. ‘Créad é an toradh-sa? ’ ar Des.
3225] ‘Asé as ainm don thoradh bhuidhe-si (ar isi) fhásos ar na géagoibh íochdaracha, Neamhdhóthchas Asom Féin, ór fásoigh míodhóthchas san nduini, 'na bhrígh, 'na chumas, & 'na luaighidheachtoibh féin tré eólas do bhreith dhó ar a ísle & ar a bheiginmhe
3230] féin, & ar a neimhthní & asé ainm an thoraigh dheargórtha úd fhásas ar na géagoibh uachtaracho, Dóthchas a Ndia, ór as ó áirde & ó mhaitheas Dé thig dhúinn cumas do bheith agoinn ar éinní mhaith do dhéanamh. & gnáthuighid na daoini thig don
3235] thigh-si cuid don thoradh-sa do bhreith leó & nó ni rachadh a ttoisg ann so a ttarbha dhóibh.’


‘An áil leat cuid don toradh-soin thoradh-soin do {MS page 154} thabhairt damh-sa?’ ar Des. ‘As áil,’ ar isi & ‘& ith, dó sháith don thoradh
3240] íochtarach sin ar tús. Beir lón don thoradh uachtarach lat ad mhála do chum-na sligheadh, & do bhéara sásadh dhuit go rochtoin mhainisttreach na Désheirce dhuit.’ Do bhí Des. lán do shubhachas & do shólás trés
3245] an bproind do chaith don thoradh íochtarach, & do líon a mhála, a mhuiuchilleadha & a fhochras don thoradh uachtarach, & adobhairt ris an maighdin: ‘Guidhim thú, a dheirbhshiúr, taisbéin damh an slighidh do chum tighe Ghrádha Dé.’
3250] ‘As toil leam sin,’ ar isi, ‘ór do chím ullamh thú do chum Grádha Dé d'iarroigh, & éusgoidh do chum na sligheadh, & fós do bhéara mé chuideachta do mhuintir an thighi-si féin duit d'eagla go rachthá ar seachrán ón sligheidh.’
3255] ‘Nách lór dhamh,’ ar eision, ‘mo ghadhar am chuideachta?’ ‘Ní lór,’ ar isi, ‘ór taobh amoigh dá bhfuil do bheathadhachoibh allta san sligheidh, atá mórán innte do pholloibh doimhne, do lathachoibh, do
3260] shladoighibh & do mhealltóiribh, & ar an n-ádhbhar-sa ní lór dhuit an gadhar.’ ‘Déana grása oram máseadh,’ ar Des., ‘fán ccuideachta do thabhairt {MS page 155} damh as fearr threóróchas & choiseónas mé.’
3265] ‘Beir lat,’ ar isi, ‘an dóirseóir, .i. Eagla Dé, atá láidir comhdhaingean ré hiaronn; & más maith leat gan é dhot thréigean, beir lat a shíur, .i. an Náire; & madh áil leat gan isi dot thréigion, beir lat an lioctubháil-se na cuimhne darab ainm Féach
3270] Síos. Beir lat fós ceathramhadh inghean na Humhla,


.i. an tSimplidheachd, & tionnsgain triall a n-ainm Dhé, & beannacht an Thighearna maille riot. Gidheadh, do bheirim rabhadh dhuit, dá dteagmhadh go gcaillféa an dóirseóir dóirséoir nó an tShimplidheachd, gan
3275] do ghadhar choidhche do léigean uait, ór dá dtugae dhó chuid don thoradh sin atá agot, cuideóchuidh lat dochum do chuideachta d'fhagháil arís; & an tan rachas tú tar dhorus na mainistreach-sa amach, gabh an casán atá ar do láimh chlí ina bhfuil an aithghiorra
3280] dochum tighe na Désheirce, mar a bfhuil Grádh Dé.’ ‘Créad as ainm don chasán sin,’ ar Des., ‘dochum go bhfiafraighind an t-eólus chuige, dá ttéighind ar {MS page 156} seachrán?’ The text on p. 156 appears in the form of a cross.

3285] ‘Foighide a ainm,’ ar ise, ‘& atá do thaobh na láimhe clé, tré dtuigthior beatha ghníomhach lán do shaothar, agas atá 'na shligheidh aithghirr do chum Ghrádha Dé d'fhagháil, ór as tré annró, & tré phéin agus pheannuid, as oircheas dúinn dul go
3290] flaitheas Ndé.’ {MS page 157}


Caibidil 1.

Tionnsgantar An Dara Rand Do Sgáthán An Chrábhoidh.

Mar do ghluais Desiderius as Mainisttir Na Humhlaghta, & don
3295] fhoighide as cóir do dhuini do bheith aigi an uair bhíd na daoini saoghaltha ag fochuidmheadh air, & don tarbha bheanas as sin, & as gach annró oili dá n-éirgheand
3300] dó an tan bhíos fulong maith aige.

Do ghluais Des. go suilbhir sólásach ó thigh na Humhlachto iar n-a shásadh ar thorthoibh, & rug leis chuideachta maith do chum na sligheadh, .i. a mhadra
3305] dá ngoirthí an Thoil Mhaith, & an doirseóir ar thaobh dhe, .i. Eagla Dé, & an tShimplidheacht ar an ttaobh eile dhe; & rug leis do chum na sligheadh a mháladha líonta do thoradh dár ainm Dóthchas a Ndia, & do thionnsgain mar sin {MS page 158} triall a slighidh na Foighide.

3310] Do conncas do Dhes. go raibhe an tshlighe anshocair, aggarbh, aimhréidh, driseach, deilgneach, ór fá mór do chrádh, do shaothar, d'amhgar, d'easláintibh, & do ghnéibh éxamhla eile bhuaidhridh fá héigean dó d'fhulong, & gé go ndubhrodh ris go
3315] raibhe an tshlighe aithghearr, do mheas-san go raibhe ro-fhada; ór dob í toil Dé a beith garbh saothrach réna siobhal, do chum nách diongnadh an drong do shiobhóladh thríthe do chum nimhe cínnas ná comhnaidhi innti (ar son an tshóláis do ghébhdaois


3320] dá mbeith sí aoibhinn ionnfhuar), acht go ndéandaois deithneas ag teitheadh ón ionnarbadh neamhchonáigh-si 'na bfhuilmíd, & go ndeachdaois ar neamh do shealbhughadh na glóire. & gé go bfhacoidh Des. mórán do neithibh 'na shligheidh fá docair leis
3325] d'fhulang, ní fhacoidh éinní as mó do ghoill air iná mar do chonnaire iomarcoidh daoini ar gach ttaobh don tshlighidh 'na aghoidh, ag tabhairt mhasla dhó, & ag fanámhad faoi, & ag fochuidmheadh ar a thriall & ar a thionnsgnamh, & fós ga lot agas agá {MS page 159} bhualadh,
3330] & dar leis féin fá lucht gaoil & cairde dhó, & daoine dá ttabhradh roimhe sin mórán onóra & tiodhlaictheadh, cuid don mhuinntir do bheireadh an masla-soin dó, ionnas gur ghoill a ndobhuidheachas air comhmór as sin gur mheadhoigh slighe na Foighide
3335] d'fhágbháil, & dul do dhéanamh díoghaltois orra. A dubhairt an tShimplidheachd ris: ‘A mhic, madh áil leat seirbhís do dhéanamh don Thighearna, & a ghrádh d'fhagháil, ní héidir leat congnamh ar bioth d'fhagháil chuige sin as fearr iná contrárdhacht
3340] & eascairdeas na ndaoine, ór do níd seirbhís duit dochum buadha do bhreith ar do lochtuibh; gonadh aire sin a deir Solamh: ‘An tí do ní olc ar dhuine oile, do ní seirbhís dó, madh duine glic an tí ar a ndéantar an t-olc dochum a tharbha do bhuain as
3345] lé sgéith na foighide.’ A deir fós Pól naomhtha gu n-iompóighthear na huile neithe maithe don lucht ghrádhuigheas Dia, gémadh iad na peacadha féin & na huile do níthear 'nar n-aghaidh, ór ní bhí san olc do níthear 'nar n-aghaidh acht brod lé mbrosduighthear
3350] inn do chum {MS page 160} ar ccos do tharruing as lathaigh & as morgadh an tshenchomhluadair 'na bhuilmíd bfhuilmíd gu hasgolluibh ag truailleadh inar ndubháilcibh, mar adeir an fáidh Iohel. Rom. viii, 28. Foghnaidh & oiridh gu meinic


an brod sa do na daoinibh atá toghtha fá chomhair
3355] flaitheamhnais, dochum a chora d'fhiachuibh orra teitheadh ó na bithbheanachuibh ifrionda bhíos ag siubhal ar feadh díthreibh an tsaoghail-si ag déanamh éirghe sligheadh ar na daoínibh bhíos ag dul ar shligheidh fhlaitheamhnais; ór na daoine ar a ccuir
3360] bochtaine an tsaoghail d'fhachuibh aire do thabhairt do Dhia, do níd deithneas dochum iad soin do sheachna, ar an n-ádhbhar gu nguidhid Dia fána mbreith dá dhúthaigh féin, & gu flaitheamhnas, san áit a bhfuil a ccroidhe & a bhfonn, as an bpríosún
3365] ttalmhuidhe-si. Ní fhuil san léathtrom shaoghaltha fhuilngeas duine maille ré foighide ar son Ndé acht purgoíd lé nglanthair droichleannta a dhubháilceadh, dá dhaingne dá mbeidís; laghduighidh sí lionn ruadh na feirge, díbrigh lionn fionn na leisge, measruidhigh
3370] teasbhach {MS page 161} na fola deirge, .i. na hantoile, & glanaidh í ar an modh sin gu bfhágbhann falláin ullamh í fá chomhair bheathadh Ghrádha Dé do thabhairt uaithe, & bríoghmhar dochum na ndeaghoibreadh agá bfhuil neamh mar luaighidheacht. Foghnaigh an fhoighide
3375] mar leighios réamhchoimhédach; ór ní bhí ní ar bioth d'uireasbhoigh ar an tí agá mbí. Sásoighidh lé gorta, coisgidh íota lé tart, do ní saidhbhir leis an mbochtachd; ór as do ghlóir na foighide, gibé háit a mbí, gu mbí saidhbhir acfuingeach lán don
3380] uile mhaith. Do ní an fhoighide an fásach, dá thiorma & dá aimhréidhe dá mbiadh, 'na phárthas aoibhneasa; do ní luibhe daghbhaloidh daghbhlastta do na fóth-annánoibh, don neanntóig, & dá gach garbhluibh eile.
3385] Dar lé fear na foighidi, as leabaidh chlúimhe gach talamh dá chruaidhe, & as soishíon gach gaoth dá géire, ionnas, dá raibhe foighide agat, go mbeid


créutúire na cruinne ag foghnamh dhuit, an geimhreadh & an samhradh, an teine & an t-uisge, an
3390] iomadamhlacht & an teirce, & an uile ní oile; ór dá {MS page 162} bhochta dá mbí an fhoighide, así sin uair as saidhbhre bhíos. As gnáthach gá rádh ris an lucht do ní an déirc, go ccuirid rompa a n-óirchistte fhlaithis Dé a ttugoid do na bochtoibh. As éidir an ní céanna
3395] do rádh ris an ndroing chailleas a maoin shaoghaltha go einneamhnach lé gadoighibh nó lé hanfhórlann oile, an uair fhuilngid so ar son ngrádha Dé. & as mór fá ris so an uaisle don fhoighide nách faghann díoghaltas ná éuccóir, ná fearg, ná fuath, ionad 'na
3400] fochair, & fós go sgriosann sí, ón tí agá mbí, tuirsi mhímheasardha as fréamh dhóibh so uile, & go mbeireann bhuaidh ar a huile naimhdibh; ór ní díoghbháil acht foghnamh as éidir leó do dhéanamh dhi, ar an n-ádhbhar nách foil, go soiche an mbás
3405] nó an easláinti, ní nách déan a seirbhís. Saoroidh an bás féin í ó phríosún an chuirp do chum a chora a saoirsi ghlóire chloinde Dé.’ ‘A mháthair,’ ar Des., ‘ó tá an fhoighide comhuasal & sin, do ghéan mo dhíthcheall ar a
3410] coimhéad, & bíom ar siobhal feasda.’ {MS page 163}


Caibidil 2.

Do chealgoibh na n-eiriceadh, & mar nách cóir do na Catoilicibh a n-aonta do thabhairt do chum na cléire D'ionnarbadh uatha.

3415] Iar mbeith do Dhes. ag siobhal athoigh oile a slighidh na Foighidne, ag fulang iliomoid do dhuadhoibh dofhaisnéisi, an tráth do shaoil gur thoil lé trócairi an Tighearna crioch do chur ar a imshníomh,
3420] tárla cúis dóláis & dobróin dó fá haidhbhle inás ar imthigh air gó sin; ór tárfás dó go ttárla a measg mhóráin eiriceadh é, & gur thairgsead an uile chathughadh do chur air a ccúis a chreidmhe. Do fhógradar dhó do chedneithibh, fá phéin díoghaltois
3425] dofhulaing, gan caidreamh ná cumann do bheith aigi ré sagartoibh ná ré daoinibh riaghaltha, & fós gan a léigean a n-aoinionad fris, acht a ndíbirt uadh nó a ttoirbhirt dóibh féin. Gabhois an urdail sin d'uamhan & d'eagla Des. tréas a ndearnsad, do bhagar air gur
3430] thionnsgain {MS page 164} aontughadh do chum ar iarrsad.

Mar do chondairc an tShimplidheacht an claochlughadh do rinde Des. tré iomarcoidh eagla, gabhois agá neartoghadh, & a dobhairt: ‘A mhic,’ ar isi, ‘osgoil do shúile, & smuain ar an mbreitheamhnas
3435] ndéigheanach as a raghoid an cineadh daonna do chomhaitreabh a saoghal na saoghal ré teannáloibh lasrach síordhoighe, nó a nglóir & a n-aoibhneas shuthoin. Tuig gurab do réir ar ngníomhradh san saoghal-sa bhéaras Dia breath oirn an lá-soin, ag
3440] tabhoirt ghlóire do shíor do lucht na ndeghghníomh, do chomhoill a thoil ar an saoghal-sa, & phéine


suthoine do lucht na míghníomh, do lean a ttoil féin ag léigean an pheacoidh chuca a stteach a cceachtar don dá dhoras thréa ttig, mar a deir S. Aibhisttín, 20
3445] .i. tré dhoras an ghrádha bhíos aca do na neithibh saoghaltha d'fhagháil & do chruinnioghadh, nó tré dhoras na heagla bhíos orra fá na neithibh saoghalta diombuano do chailleamhoin. & ó tá gach aonduini anbhfann éittreórach do chum na ndoirseadh-sa do
3450] chongmháil dúntha do ghnáth a n-aghoidh an pheac{MS page 165} oidh, bhús cúis a mháin ag an mbreitheamh do chum lochta na míghníomh do dhamnughadh, nách búdh mór an mearughadh céille do dhuine ar bioth, ar son eagla dhaoine, a aithre spioradáltha do
3455] thréigean, as lánchuidioghadh & fós as doirseóireadha dhó do chum na ndoirseadh sin do choimhéad; ór bíd ag forchoimhéad choinsiais a ccloinne spioradáltha do chum cundois do thabhairt ar a son, mar adeir Pól.’ ‘A mháthoir,’ ar Des., ‘as dóigh leam go
3460] ttiocfadh leam mé féin do choimhéad aimsir fhada, ór, bhuidheachas do Dhia, ní mhothuighim mé féin ro-chlaon do chum uilc; & gé do gheallfoinn gan daoine riaghaltha do léigean a n-aoinionadh riom féin, atá súil agom réna bhfaicsin go foluightheach
3465] a ttighibh choda éigin dom chomharsanoibh, & leas mh'anma do dhéanamh mar sin ós íseal. & nár búdh hiongnadh leat so, ór do ghabh an oiread-soin d'uathbhás rompa súd mé, & do dhroichmheisnigh, nách léigeann corp eagla dhamh gan a ghealladh
3470] dhóibh díultadh don chléir; & go háiridhe mar do gheallsad damh nách cuirfidhe ní as mó do {MS page 166} bhuaidhreadh oram ó so suas a ccúis mo choinsiais, dá ccuirinn an ccléir uaim.’


Cíis an tSimplidheachd gu hathtuirseach éccaointeach
3475] ag clos na mbriathar sin Des. ‘Caidhi ádhbhar h'iarghnó, a mháthair?’ ar Des. ‘A mhic,’ ar isi, ‘níor iongnadh dá ndéarnuinn déara fola ag smuaineadh ar a olcas do thógbhuis-si
3480] an tteagasg naomhtha fuarais a ttigh ar máthar, an Umhla, an tráth a deiri go huaibhreach andóthchasach gu madh éidir lat tú féin do choimhéud gé gu mbeithea gan chongnamh na cléiri agad, & nách mothuighi claoine do chum peacaidh. As cosmhuil
3485] gur ibhis dhigh ndearmaid, ór as moch do dhearmadais a ndubhradar mo dheirbhsheathracha riot dá fhoillsiughadh dhuit nách fuil ag an nduine uaidhe féin dochum flaitheamhnais, an tan fhágbhas grása Dé é, gu háirithe d'éis pheacaidh Adhuimh, acht peacadh
3490] & brég, mar a deirid na comhairleadha & fós an soisgéul.21 Nach cumhuin leat briathra Eoin Bruinne: ‘Dá n-abram nach fuil peacadh aguinn, atámuid dár mealladh, & ní fhuil {MS page 167} an fhírinne ionnuinn; ’ & an tan a deir Críosd ar Ttighearna gu
3495] soilléir san soisgéul gurab leathan fairsing an doras bheireas cách gu hifrionn, & gurab mór ghabhas tríd, & gurab caol cumhang an doras tré a ttiaghthar gu flaitheamhnas, & gurab beag ghabhas tríd, & fós a deir Peadar, ag aidhbhsioghadh na guaisi céadna-soin,
3500] gurab ar éigin shláineóchthar an fírén féin, nách budh mór an mhire dhuit-si, & a chomhmór sin do chonntabhairt ar na naomhuibh féin, th'anam bocht do léigion ar th'ionchuibh féin amháin? An tráth do aointeóchthá druim do chur ris an ccléir, do
3505] bhéarthá siocair & sompla dhot uile chomhursuin fá aithris do dhéanamh ort ag déanamh an neith


chéadna, & budh éigion duit mar sin conntas do thabhairt ar son a ccaillfithíl d'anmannuibh tréud dhroicheisiomláir, mar a deir S. Aibhisdín; &
3510] fédfuithi gu bfhuileóngadh Dia, a ndíoghaltas na droicheisiomlára sin do bhéarthá dod chomhursuin, nách léigfeadh eagla an tshaoghail duit caidreamh ná cumann do dhéanamh gu foluightheach féin {MS page 168} ré sagartuibh, gé gu mbiadh a fhios agad cáit 'na
3515] mbeidís, & gu raghadh mar sin droichchríoch ort, mar do chuaidh ar mhórán eile atá aníu a n-ifriond, ar ar chuir eagla an tshaoghuil d'fhiachuibh dealughadh ris an nEagluis beagán ar bheagán. & dá léghthá an sgéul atá ag Esopus, theigéamhadh gu
3520] ttuigfithea nách fuil ag na heiricidhibh-si acht m ealltóracht, gá ghealladh dhuit, dá léige an ccléir dhíot, nách déanuid ní as mó d'inghreim ort.’ ‘Guidhim thú,’ ar Des., ‘innis an sgéul-sin damh.’ ‘Inneósad,’ ar isi. ‘Aithristtear ag Aesopus 22
3525] go rabhadar cogtha & conghala móra ag na faolchonoibh ris na caorchoibh, & mar do chonncadar na faolchoin nár éidir leó buaidh do bhreith ar na caorchoibh, tré líonmhaire na ccaorach, & trés an ccuidiughadh do bheirdís gadhair mhóra bhaile bádar
3530] dá ccoimhéad dóibh, do thairgsiod síoth shuthoin do na caorchoibh ar choinghioll na gadhair sin do thoirbhirt ar a láimh féin; & do bhí an urdail-sin d'eagla & d'fhonn na síthe ar na caorchoibh gur réidhighsead ris na faolchonaibh {MS page 169} ar an ccundradh-soin,
3535] ag seachadadh na ngadhar dhóibh; & an tan fuaradar na faolchoin na caorcha gan chosnamh na ngadhar ortha, do ghabhsad gá leadradh & gá luathchognamh, gur chuirsead chum báis gus an ccaoirigh ndéigheanoigh íad.’


3540] ‘A mháthair,’ ar Des., ‘ní hiongnadh leam thú do thabhairt an sgeóil sin lat, gé go bhfuil 'na sgéul fábhoill, & fós iar n-a chuma lé feallsamh gan chreideamh, ór as aithnidh dhamh go ttabhair an sgrioptúir féin sgeóil leis, dá ngoírthear parábolae,
3545] d'fhoillsioghadh neitheadh eile leó, & go n-aboir S. Aibhisdin 23 gurab éidir leisna Críosdoighibh na neithe maithe do gheibhid a leabhroibh na bhfeallsamh n-eithniocdha do chur 'na bhfeidhm féin, an tan oirid do chreideamh. Críosd. Gidheadh, as iongnadh
3550] leam más é ní thuigeas tú gur ab mian leó súd misi do mharbhadh an uair do ghéubhoid mé am aonar, iar ccor na cléire uaim.’ ‘As deimhin,’ ar an tShimpligheacht, ‘nách mó fond an mhic-thíre fán ccaoiridh do gheibh gan
3555] chosnamh uirre do mharbhadh, iná fonn na n-eiriceadh-sa fa bhás {MS page 170} anma do thabhoirt don lucht do gheibhid gan chuidiughadh na cléire.’ ‘As eagoil leam, a mháthair,’ ar Des., ‘gurab fíor sin; gidheadh, ní haithnidh dhamh créad an
3560] bhuain atá ag do sgéul ris an ccéill-sin bheanas tusa as, acht amháin go n-admhoim gurab meinic ghoireas an sgrioptúir caorcha 24 don phobol chreidmheach; & do chum do sgeóil do bhuain ré hádhbhar, nír fholáir a dhearbhadh gurab meic thíre na heiricidh,
3565] & gurab gadhair an chliar; & dar leam-sa dobadh córa madoigh do ghairm do na heiricidhibh, bhíos ag gearradh na Ccatoiliceadh, iná do na pearsanoibh Eaglaisi, dár aithin Críosd bheith mín maordha.’ ‘Léagh S. Aibhisdín, 25 ’ ar an tShimplidheachd,
3570] ‘& do ghéubha tú aige a mórán d'ionaduibh gur ab


faolchoin na heiricidh, & gurab gnáth don sgrioptúir mic thíre do ghairm dhíobh féin & do na drochdhaoinibh eile, mar ghoireas caorcha do na daghdhaoinibh. Léagh Matha & Eoin sán. Soisgéul, &
3575] Lúcás san Soisgéul, & a nActoibh na nEaspol, san áit 'nar thairrngir Pól go follas {MS page 171} na neithe do chímid anois dá ccomhall sna heiricibh a n-aghoidh na Heaglaisi. ‘Atá a fhios agom,’ ar Pól, ‘go ttiocfaid faolchoin fhuadoigh a stteach eadroibh, ag nách bia
3580] truaighe don tréad.’ & gé gurab fíor an ní sin adeiri-si, .i. go ngoireann an sgrioptúir madadha do na heiricidhibh, & fós madadha gaoithe, do réir mhínighthi S. Aibhisdín, 26 mar ghearroid an nEaglais lé fiaclaibh nimhi, goiridh mar an ccéadna gadhra a n-ionadoibh
3585] oile do phréláidibh na Heaglaisi & don chléir Chatoilici chathoigheas ar son na Heaglaisi go dortadh a bhfola ar a son; ór bíd ar son a Ttighearna ag amhasdraigh ar a naimhdibh, na heiricidhe, ag faire mhuinntiri a thighi, .i. na Heaglaisi, orra a n-ionnamhoil mhadadh
3590] n-uasal n-ionnruic, mar dhearbhas S. Aibhisdín ag mínioghadh na fearsa úd don tshalm Lingua canum tuorum.’ ‘As ro-mhaith dhearbhas tú, a mháthair,’ ar Des., ‘gurab mic thire na heiricidh, & as a nois as
3595] léir dhamh go follas an doilli do bhí oram ar tí taobhadh do thabhairt ríu; ór má tá nách léigeand an eagla {MS page 172} ar uairibh do na faolchonoibh a ndroichmhiana do chur a ngníomh, ní bhíd choidhche dílios don tréad. & as ro-mhóide mh'eagla ré san sórt
3600] faolchon-sa an tan mheasoim an cceilg réar chuirsead rompa mo mhealladh.’ ‘Buidheachas do Dhia,’ ar an tShimplidheacht, 'fána fheabhas do chí tú a nois an nguais a rabhadhois. Nár bá hiongnadh lat na heiricidh


3605] faolchonda fhaolchonda úd do bheith cealgach, ór as siondoigh mar an ccéadna iad, mar adeir S. Aibhisdín 27 a n-ionadh eile, san áit a ndearbhthar leis gurab sionnoigh iad & go mbí méin na sionnach aca; ór bíd meangach meabhlach, lán do chealgaibh & do
3610] mhealltóracht, & bíd a n-uamhchlasoibh talmhan dá bhfolach féin ar sgáth na cclaoinchiall ccam chuirid san sgrioptúir, ar a ttairgid dath na fírinne do chur, do chum an phobail shimplidhi do mhealladh; & bídh drochbhaltanos don taobh thiar orra, mar
3615] sgríobhas an Doctúir céadna: odore etiam retro putentes, 28 a n-aghoidh a n-abair Pól ris féin & ré lucht shíoltha bhréithri Dé: Christi bonus odor sumus in omni loco, ‘as deaghbhaladh {MS page 173} do Chríosd sinn san uile ionadh.'’
3620] ‘Mínigh a n-ainm Dé, a mháthair,’ ar Des., ‘cionnas bhíos drochbhaladh do leith a ccúil ar na heiricidhibh, ór ní hiongnadh leam, a ccéill chodarsna don chéill a ngoirionn Pól daghbhaladh Críosd de í'éin & do na fíréanchoibh oili (dár ab fioghair an
3625] úinnemeint uasal do chumoil Muiri Magdáléana do chosoibh ar Ttighearna, léar líonadh an teagh do dhaghbhaladh, do bhrígh go moltur & go móruighthear ainm Chríosd tréna ndaghbheathoidh & tréna ndaghghíomhaibh ndaghghníomhaibh), drochbhaladh do ghairm do na
3630] heiricidhibh, ar an n-ádhbhar go n-iomcháinthear & go mblaisbhéimthear ainm Chríosd tríthibh; gidheadh, ní thuigim caidhe an chúis fá n-abair S. Aibhisdín go mbíd bréan do leith a ccúil.’ ‘Saoilim-si,’ ar an tSimplidheacht, ‘gurab mar
3635] so thuigeas S. Aibhisdín an ní sin atá cruaidh ortsa. 29 Geinthear an duini ó thosach a bpeacadh, 'na chathraightheóir a Mbábiolóin mhisttiocdha, & 'na


mhodh agá rígh, an diabhal, suil aithgheinthear é a ngrásoibh trés an mbaisdeadh 'na chathraightheóir
3640] ag Ierus{MS page 174}álem neamhdhoighe, 'na gharmhac ó ghrásoibh ag Dia, & 'na chomhoidhri Chríosd, Rí Ierusaleim; & an tan bhaisttear é, diúltoidh díultoidh do Rí na Bábiolóini, don diabhal, dá phoimp & dá oibreachoibh, ag cur chúil ris an n-uile pheacadh;
3645] 30 gealloidh creideamh a Ndia Athar uileachumh-achtach, & a níosa Críosd, a éanmhac, ar Ttighearna, san Spiorad Naomh, an Naoimheaglois Chatoilice, & an chuid eile dh'airteaglaibh an chreidmhi do chreideamh. As cóir mar sin don tí ghabhas
3650] baistteadh Críosd cúl do chur ris an n-uile pheacodh, bheith ag smuaineadh do ghnáth ar an n-aoibhneas síordhuidhe atá 'na oirchill ar neimh, & ní as mó do chúram a anma iná a chuirp do bheith air, mar nách mairfi an corp san saoghal-sa acht aimsear
3655] aithghearr, & go mairfe an t-anom go suthoin 'na rígh a bhflaitheamhnas, dá ndearna maith, nó a lasrachoibh síordhoighe a n-ifrionn, dá ndearna olc. An tráth, iomorro, nách smuain an t-eiricidhe acht ar bheathoidh a chuirp a mháin, & ar shólás an
3660] tshaoghail-si, a n-ionnamhoil ainmhidhi bhrúidea-mhoil, fill{MS page 175}idh a ndiaigh a chúil ar a ais ar na peacadhoibh sin dár dhíult 'na bhaistteadh, & ar an ccéidthighearna sin do bhí aige iar n-a gheineamhoin, .i. an diabhal, mar adeir an Soisgéul ris na deisgioblaibh
3665] úd do dhíult do Chríostt & do rinni an ccéideiriceacht a n-aghoidh a chreidimh (mar adeir S. Aibhisttíne): 31 Abierunt rétró, .i. 'Do imthighsiod ar a nais' n-ais; mar a deir Pól 32 lé mnáibh áiridhi: Quedam conuersae sunt retro post Satanam, .i. 'Do


3670] fhilleadar cuid díobh ar a n-ais a ndiaigh an diabhoil.' Gonadh aire so adeir an doctúir naomhtha S. Aibhisttín go mbí drochbhaladh ar, an n-eiriciodh do leith a chúil, mar as ag filleadh ar a ais ar na peacadhoibh, & ar an ndiabhal dár dhíult 'na
3675] bhaistteadh, thuiteas sah pheacadh arís. As éidir fós a rádha go mbí drochbhaladh ar na heiricidhibh do leith a ccúil, ór, gé go mbí difeir idir gach éan dá dhroing dhíobh ina cclaoinchréideamh féin, tigid ré chéile uile a ccúl do thabhairt don chreideamh
3680] Chatoilice & do Dhia. & as í an chomhaonta sin na n-eiriceadh chialloigheas an fhoghail or{MS page 176}dhruic do rinni Samsón ar na Philísttínibh an tan do cheangoil eirbli na ttrí ccéad sionnach dá chéili, mar adeir an Doctúir céudna S. Aibhisttín.’ 33
3685] ‘Beandachd an Dúilimh dhuit,’ ar Des.; ‘do aincis mh'anom, & tugois é ó dhoras ifrind, ór dá léiginn é ar fhaosamh na bhfaoilshionnach bhfallsa bhfeillchealgach úd, do bhiadh anois caillte.’


Caibidil 3.

3690] Teaguisgthear and so nách eidir do na tuathadhuibh dul a mbreitheamhnas ar an ccléir, & nách éidir do na heiricidhibh easboig fhíre do bheith aca, & mórán punc eile.

3695] Iar ndul do Dhes. uidhe eile a sligheidh na Foighide, tárla a measg dhroinge eile dona heiricidhibh é, agá rabhadar mórán do shagartuibh & do bhráithribh a nglasuibh & a ngéibhionnuibh, & do fhógradar easbuig na {MS page 177} n-eiriciodh sin dó, fá phéin diomdha
3700] an Ríogh, dul a mbreitheamhnas ar na braighdibh riaghaltha sin. & do ghabh an oiread sin d'uamhan & d'eagla Des. gur chuir roimhe dul a mbreitheamhnas bháis ar an ccléir Catoilghe.

Do labhair an tShimplidheachd ris: ‘A mhic,’
3705] ar ise, ‘tabhair dot aire ó thús an éidir dhuit ó choinsias dol a mbreitheamhnas ar an ccléir.’ ‘Créad an fáth nách bhudh éidir?’ ar Des., ‘ór ní mian leam éccóir do dhéanamh orra, acht, dá ndearbhthur a mbeith ciontach, a ndamnughadh
3710] do réir dhlighidh.’ ‘Fiafruighim (ar an tShimpligheachd) an tuata nó an duine riaghalta thú?’ ‘As mian leam,’ ar Des., ‘bheith riaghalta an tan roichfead gu mainistir Grádha Dé; gidheadh,
3715] ní ránag fós dochum sdaide naomhtha na ndaoine ríaghaltha, gé gu bfhuilim ar a lorg, & do réir mo bharamhla féin as tuata mar sin mé.’


‘Bíodh a fhios agad, más eadh (ar an tShimpligheachd), nách éidir do thuata dul a mbreitheamhnas
3720] a n-énmh{MS page 178}odh ar phearsuin Eagluisi, & gu háirithe a mbreitheamhnas báis, mar adtir an dligheadh a mórán d'ionadaibh: 11. q. 1 c. Placuit, c. 2. c. Nullus clericus, c. Si quis clericus, c. Nullus episcopus, c. Clericus nullus.’
3725] ‘An tan,’ ar Des., ‘fhógruid na heasbuig-si dhamh dul a mbreitheamhnas ar an ccléir, & fós coimhéignighid mé chuige sin, dar ndóigh ní cóir a mheas gurab lé húghdardhás thuata théighim a mbreitheamhnas orra, acht lé húghdardhás na
3730] n-easbog as prionnsadha ar an nEaglais.’ ‘Fá ríor,’ ar an tShimplidheacht, ‘as ainbhfeasach do thagra, ór ní héidir lé heasbagoibh fíre na Heaglaisi, as prionnsadha dá ríribh uirthi, úghdardhás do thabhairt do thuata fá dhol a mbreitheamhnas
3735] báis ar phearsoin Eaglaisi; & cionnas búdh éidir dhóibh súd úghdardhás do thabhairt uatha, nách fuil 'na n-easbagoibh ar mhodh ar bioth?’ ‘Créad an chúis,’ ar Des., ‘fá n-abrae nách easboig iad súd, ór goirid féin easboga dhíobh, & fós
3740] adeirid go ndíonoid agas go ccosnaid creideamh Críostt?’ ‘Ag so an {MS page 179} t-ádhbhar,’ ar an tShimplidheacht, ‘as a ttuigfe go soilléir nách easpoig iad; ór as iad na heasboig do cuireadh leis an Spioraid Naoimh a
3745] n-ionad na nEasbal, an mhéid go rabhadar na Heasboil 'na n-easbogoibh, mar adeir 34 S. Aibhisttín & na comhairleadho, & as iad na heasboig mar sin as comharbadha ar na Heasbolaibh do chum na Heagloisi d'fhollamhnughadh i do sttíuradh, mar adeirthear
3750] a nActoibh na nApsttol.35 & ionnamhoil do bhí


Peadar ó Chríostt 'na phrionnsa & 'na uachtarán ar an ccuid oile do na Habsttolaibh, mar as follas as an Soisgéul, as amhluidh sin as dual do chomharba & d'oighri Peadair bheith 'na árduachtarán & 'na
3755] mhonarc ar chomharboibh &ar chloinn na nEasbal, .i. ar an uile easbog, & ar a ttrédoibh. & maille ris sin as é do bheir inmhe spioradáltha dhóibh, & do ní aodhaireadha dhíobh ar thréadoibh éxamhla, ag tabhairt choda dá úghdardhás spioradáltha féin dóibh
3760] do chum a cceartoighthi & a smachtoighthi, mar do thug Dia cuid do spioraid Mhaoise do na seanoibh do chuir do chuidioghadh leis fán {MS page 180} bpobal Israélda d'fhollamhnughadh; & amhoil nár laghdoigh úghdardhás Mhaoisi an chuid tug dá spioroid don
3765] tsheachtmhodhad sean sin do chuir Dia do chuidioghadh lais, mar dhearbhas S. Aibhisttín, 36 as amhluidh sin don Phápa, ní lughuide a ughdardhás uas an ccruinne dhomhandha gurab uaidhi atá ughdardhás ag an uile easbog. Gonadh aire sin as
3770] follas nách easboig iad súd nár hóirneadh a ngrádhoibh easboig riamh, & ag nách foil úghdardhás ón Phápa, & fós nách comharbadha dona Habsttaloibh, ná clann, acht seubhdeasboig & tuilighthe ar na Habsttaloibh. Ar an n-ádhbhar-sa as bréag fhollas, & as
3775] seachrán, a rádh go ccosnaid creideamh Críostt, & gan ar a n-aire do ló & d'oidhche acht a chur síos & a mhúchadh, ag tairreang na n-anmann (do fhuasgoil ar a fhuil) as an nEaglais naomhtha do chum an diabhoil. Admhoim, ar a shon so, go madh éidir a
3780] ccéill áiridhe dídnightheóiri an chreidimh do thabhairt orra súd, mar adeir S. Aibhisttín 37 ag míniughadh na mbriathar úd don tshalm Contra inimícum et defensorem {MS page 181} &c., san áit a n-aboir gur ab easchara &


dídnightheóir don chreideamh an t-eirice. Bídh 'na
3785] easchara ag an chreideamh ag tairgsin an sgrioptúir do thuigsin go claon, seachrahach; bídh 'na dhídnightheóir an mhéid go ttabhair mar sin cúis & siocair do dhoctúiribh na Heaglaisi do chum fírinne an sgrioptúir & an chreidimh d'fhoillsioghadh & do
3790] chosnamh, gé nách cóir ar a shon sin dídnightheóir an chreidimh do ghairm dhe san chéill-sin, acht leis an mínioghadh-sa S. Aibhisttín d'fhoillsioghadh lé a chois.’ ‘Guidhim thú,’ ar Des., ‘ó do dhearbhois go
3795] follas nách easboig iad súd, & nách foil mar sin úghdardhás ná cumhachta ar bioth eagailsi aca, innis damh cia ar a bhfuilid 'na ccomharbadhoibh?’ ‘Ní doiligh leam sin d' innisin,’ ar an tSimplidheacht. ‘As comharbadha eiriceasboig ainchreidmheacha
3800] na haimsire-si ar an dá eirisearc fá mó olc & urchóid dár éirigh a n-aghoidh na Heaglaisi san aimsir dhéigheanoigh-si, .i. ar Lútéur lobhtha mhac Lúsifeir, & ar Chailbhín choirpthe chneasdóiti, mac na mallacht. Sgríobhaid úghdair eagnoidhe thromdha
3805] {MS page 182} go raibhe deamhan do ghnáth ag imtheachd ar mháthair Lúitéir, & gur ab uaidhe do ghlac sí Lúitéar mar tAoirrcheas; & sgríobhoidh sé féin 'na leabhroibh an muinteardhas & an cumonn do bhí aige ris an ndiabhal, mar do ith seachd miaich shaloinn 'na
3810] chuibhreann, & mar do bhí 'na oide múinte aige; & do geibhthear sgríobhtha air a leabhroibh annála, gé go ttug mhóid ngeanmnoidheachda do Dhia, gur luigh iar sin lé nuimhir éiccinnte do dhrochmhnáibh, & gur phós 'na dhiaigh sin challuigh nduibh, 'sa
3815] leaboigh 'na bhfuair bás ar meisge. As follas go raibhe an dara fear, .i. Cailbhín, comh shalach & comh madramhoil & sin gurab í pian phuiblidhe fuair


trés an bpeacodh sodomdha do níodh do ghnáth, .i. tré choimhriachtoin ré buachuillighibh, creachuireachd
3820] do dhéanamh ar a dhruim lé hiarand ndearg. As iad so,’ ar an tShimplidheacht, ‘as absttola, & fós as Dée, do sheactoibh Lútéir & Chailbhín, lucht na mbéas, na beathadh, & an bháis-se; & a Dhé dhil, as truagh an chinneamhoin lé ttig an lucht leanas
3825] iad ar an saoghal-sa do reic an aoibhnis {MS page 183} shíordhuidhe ar mhoimint mhire & mhíchéilli 'na mbíd ag diall don diabhal dochum dola a síordhuidheacht ilphian leis.’ ‘A Chríosd cáidh,’ ar Des., ‘ós amhluidh sin atá, as truagh an doille & fós an fé fiadh atá ar
3830] shúilibh an phobuil bhoicht dár ab apsduil na bathluigh bhrodhacha bhiastuighthe-sin, 'sa seachrán as slighe dhíreach go hifriond.’ ‘A mhic,’ ar an tShimplidheachd, ‘as fíor sin, & as ró urusa dár Slánuightheoir & dár Mbreitheamh
3835] cion i aithfear a ndamnuighthe do chur orra féin a ló an bhreitheamhnais, an tan bhéaras 'na ríothróin bhreith orra & a déara riú: 'Éirgidh dá bhur bpianadh tré bhiotha shíor san teinidh shuthuin do hollmhuigheadh a n-urchomhair an diabhail & a
3840] dhrochaingiol, ó do rugabhair do roghuin mo naoimhEaglais do tharcaisniughadh, & leanmhuin do Lúitér agas do Chailbhín, dár fhuilngios bheith gá n-únfuirt féin san uile olc & bás d'fhagháil gu follas 'na bpeacadhoibh, dochum gu bhfaiceadh an saoghal gu
3845] huru{MS page 184}sa gurab é an diabhal fá maighistir dóibh.'’ ‘A mháthair mhilis,’ ar Des., ‘as mór an sólás leam a bhfuaras uait d'eólas ar an ndaoscairchléir ndásachtuigh ndíchéilligh úd, gé gu ccraidh mo chroidhe an tan smuainim ar an siabhradh seachráin
3850] lé bhfuilid ag breith an phobuil bhoicht éisdios iad


gu hifriond; & guidhim thú, fuasgail anois an cceisd eile-si dhamh, .i. créud an fáth nách budh éidir leis na seubhdeasboguibh úd féin, & leam-sa, gé gu mbeimis 'nar ttuatadhuibh, dul a mbreitheamhnas
3855] ar an ccléir Chatoilghe lé húghdardhás na bprionnsadh tteamporáltha, madh iad as ceann ar an nEagluis 'na ndúthuigh féin, mar adeirid súd? ór as cumhain leam go n-abraid doctúire an dlighidh chanóna gurab éidir leis an Bpápa, tré bheith 'na cheann ar an
3860] nEaglais, tuata do chur a ccumhachtoibh uas phearsoin eaglaisi a ccásoibh áiridhe.’ ‘A mhic,’ ar isi, ‘cuir conntracht ar an ní sin adeirid na heiricidhe, .i. gurab iad na prionnsadha teamporáltha as ceann ar an nEaglais, ór as eiriceachd
3865] sin do fhás as eiriceachd oile as fréamh {MS page 185} dhi, .i. a mheas nách foilid cumhachta oile san mbioth acht cumhachta na tuaithe a mháin, & go bhfuilid so ar láimh na bprionnsadh saoghaltha, & nách foilid cumhachta mar sin san nEaglais do chum an phoboil
3870] Chríosttoighe d'fhollamhnughadh & do sttiúradh a slighidh a slánoighthe; nó a mheas, má táid cumhachta spioradáltha and, go bhfuilid doidheagliailthe ré cumhachtoibh na tuaithe, & go mbíd mar sin ag na prionnsadhaibh tuaithe amháin, agá bhfuilid
3875] árdchumhachta na tuaithe. Atá an chéadchuid de so, dhiúltas na cumhachta spioradáltha 'na eiriceacht, ór atá a n-aghoidh an tShoisgéil & Phóil, 38 'na bhfaghthar go solas na cumhachta spioradáltha tug Críostt do Pheadar, & na cumhachta, mar adeir Pól,
3880] tug Dia dhó féin & do na heasbogoibh do chum na Heaglaise d'fhollamhnughadh; ór adeir Críostt ré Peadar san seiseadh c. déug ag Matha: ‘Do bhéar dhuit eochracha fhlaitheamhnois Dé, & gach a


ccingeólae ar an ttalamh, biaidh ceangailthe a
3885] bhflaitheamhnas; agas gach a sgaoilfe ar an ttalamh, biaidh sgaoilthe a {MS page 186} bhflaitheamhnas Dé.’ & adeir maille ris sin, san n-aonmhadh caibidil fichead, ag labhairt na ccumhacht sin dó: 'Biathoigh mo chaorcha'; & adeir san ochtmhadh caibidil déug:
3890] 'Bíodh meas eitnice & publicain agoibh ar an tí nách éisttfe an nEaglais.' Agas atá an dara cuid, do ní ceangal dosgaoilthe eidir chumhachtoibh spioradáltha & teamporáltha, ar an modh ccéadna a n-aghoidh an tShoisgéil & Phóil;
3895] ór ní do na prionnsoibh, acht do Pheadar, tug Críostt na cumhachta spioradáltha, mar do dhearbhas cheana, & do bhádar ag Pól, 39 mar adeir féin, ag nách raibhi cumhachta tuaithe. & as deimhin gurab éxamhoil nemhionand an modh ar ar thionnsgnadar cumhochta
3900] spioradáltha & teamporáltha, ar an n-ádhbhar gurab iad an pobal tug do na ríoghuibh, nó dhá shinnsearuibh, a bhfuil do chumhachtoibh aca anois; & gurab é Críostt féin, & nách é an pobal, tug cumhachta spioradálta do Pheadar & do na Habsdoloibh oile,
3905] lé ttugadh na cumhachta céadna do na heasbogoibh, gan cead d'iarroigh chuige {MS page 187} sin ar an bpobal, mar as éidir a dhearbhadh as eibisttil Phóil go Tíotus, & as a eibisttil eile go Timótheus.’ ‘Más fíor sin,’ ar Des., ‘(mar chreidim anois go
3910] daingean gurab fíor), ní héidir na mionda do thabhairt as gnáth leó súd d'iarroigh ar an bpobal mbocht, .i. gurab iad na prionnsadha as ceand ar an nEaglois.’ ‘Ní héidir ar mhodh ar domhan,’ ar an tShimplidheacht, ‘ór ní bhiadh sua mionnaibh sin
3915] acht éitheach mearrdhánta míchreidmheach, do thuillfeadh inneachadh ó fhlaitheamhnas d'fhior an éithidh, & do ghreinneóchadh Dia uileachumhachdach


do chum plágha na Fphilisttíneach do chur ar na heiricibh do thairgfeadh a bprionnsa do chur suas
3920] mar sin, do chum díola Dhágóin, dia na Bhfilistti neach, gá choimmeas ré háirc Ndé bhí, do thabhairt ar an ttorathar eagluise do bhíadh ag righe ré hí féin do chur ar deis Eaglaise Críostt, & fós ag dreim léna dícheandadh.’
3925] ‘Guidhim thú,’ ar Des., ‘ó do dhaingnidhis mé am chreideamh sna pungeaibh sin, foillsigh dhamh an éidir {MS page 188} leam, ó choinsias, anmanna. Ceatoiliceadh leis nách áil dol go teampoll na n-eiriceadh do thabhairt sgríobhtha do na seubhdeasboguibh úd?
3930] Ór atáid dom buaidhreadh, ag bagar oram dá ndíulta mé an sgríbhioim-soin do thabhairt dóibh.’ ‘Bíodh a fhios agad, a mheic,’ ar isi, ‘gurab iad na Catoilghe an Eaglas, mar adeir Pól, & gurab í an Eaglas chéadna-so chéuadna-so as corp mistiocdha do Chríosd,
3935] as ceand don chorp-so, mar adeir an tApsdal céadna; ionnas gibé do ní énní a n-aghaidh an chuirp-si, gurab a n-aghaidh Chríosd do ní, mar dhearbhas S. Aibhisttín 40 gu follas as na briathraibh úd Chríosd re Pól, an tan do bhí ag inghreim na Heagluisi: ‘A
3940] Phóil, a Phóil, créad fá bfhuile dom inghreim? ór doiar adeir an doctúir céadna) nír éidir lais daonnacht Chríosd, do bhí a bhflaitheamhnas, bfhlaitheamhnas, d'inghreim; gidheadh, mar do bhí ag inghreim bhall a chuirp mhisticdhe, do bhí ar an ttalamh, a dubhairt
3945] ‘Créad fá bfhuile dom inghreim?’ ionnamhuil adeir an theanga ‘Cia do shaltair oram?’ an tan shaltras neach {MS page 189} ar an ttroigh amháin. Ar an n-ádhbhar-sa dá ttugthá-sa anmanua na Ceatoilghiodh uait dona heiricidhibh d'eagla gu mbeanfadaois cháin díot, do
3950] budh éidir do Chríosd a rádh riot lá an Bhreitheamhnais:


'Do bhraithis mé dom eascairdibh ar son n-airgid, ór do bhraithis bhalla mo chuirp mhisdicdhe, & ní fhuile mar sin acht ad lúdás oile dárab dual leithéid a phéine do thabhairt.’ ’
3955] ‘Gu ccúitighe Diá riot,’ ar Des., ‘mar do réidhighis as an ccathair ghriobháin a ttárla ag na heiricidhibh úd mé, & gluais romhuinn san sligheidh dár ttreórughadh budh easda.’


Caibidil 4.

Dearbhthar annso gu follas nách fuilid na Lúitéruigh ná na Cailbhínigh
3960] á nEaglais Chríosd, & neithe oile bheanas risan ccreidiomh.

3965] Do thionnsccuin Des. dol ar aghaidh a sligheidh na Foighide, iar sgaradh do na heiricidhibh sin ris, & ní fada do chuaidh {MS page 190} an tan thárla ar bhuidhnibh ádhbhalmhóra oile do na heiricidhibh é fá doilghe dhó inás a ttárla dhó gó sin. Do fhógradar dhó
3970] fá phéin phríosúin, agas a choda don tshaoghal do cháilleamhuin, dol go teampoll na n-eiriceadh. Do bhí Des. lán d'eagla & d'uathbhás, & do chuir roimhi comhairle na n-eiriceadh sin do leanmhuin. ‘A mhic,’ ar an tShimplidheachd, ‘as truagh
3975] an ní chuire romhad do dhéanamh, .i. dol go teampoll na n-eiriceadh, dod chur féin a n-oirearahuin dóibh & dá reacht, i as iomdha olc gránna a n-aghaidh Dé uilechumhachtaigh san pheaeadh soin, ór gé nách ó chroidhe ná ó inntinn do raghthá dá n-eaglais, acht
3980] ó eagla, ní lughuide do bhiadh do ghníomh dá chur a ccéill go foirimleach go mbeithea ag gabháil réna cclaoinchreideamh & dá admháil, & ag diúltadh chreidimh Chríostt atá d'fhiachuibh ar an n-uile Chríostuidhe d'admháil 'na leithéid sin d'am & do
3985] chás, & do bhiadh an chumadóracht sin do dhéantá mar sin os comhair cháich 'na pheacodh chreidimh fhallsa, ionnamhuil & do bhiadh íodhaladhradh fhoirimleach 'na peacodh íodhal{MS page 191}adhraidh, ór atá an uile chumadóracht 'na ngabh duine go foirimleach
3990] ré creidiomh comhuightheach, 'na pheacodh chreidimh fhallsa, mar dhearbhas S. Aibhisttín 41 go


láidir as an sgrioptúir a mórán d'ionaduibh, do bhrígh go ndéantur san chumadóracht sin fiaghnuisi go foirimleach ó ghníomh gurab maith an droichchreideamh
3995] & gurab olc creideamh na Heagluise Rómhánuighe, .i. creideamh Críostt. Do beirthear fós leis an ngníomh ccéadna sin eisiomláir do na Catoilicibh eile fán gcreidiomh mbréagach-sin do leanmhuin, & siocair dona heiricidhibh fá iad féin do dhaingnioghadh
4000] 'na seachrán, an tan do chíd na Catoilici ag gabháil ris, & fá tharcuisne do thabhairt do chreidiomh Chríosd. Budh éigion duit, maille ris so, dá ndeachae dá tteampall, bárr do chur ar do chédolc, .i. an comúinion do ghlacadh, dá ngoirid san leasainm
4005] caena Domini, .i. 'séine an Tighearna,' & gan ann acht suipéur Chailbhín choluigh fhógras Pól dona Críosduidhibh do sheachna, ag rádh: ‘Ní héidir libh cailís an Tighearna & cailís na ndeamh{MS page 192}an d'ibhe. Ní héidir libh bheith páirteach fá mhéis an Tighearna
4010] & fá mhéis na ndeamhan.’ & smuain féin mar sin an mór an chúis athtuirsi & eólchuire druim do chur ré hárdshácraimeint iongantuigh na haltóra, 'na bfhuil Críosd 'na dhiadhacht & 'na dhaondacht, dó bheir an Eaglas dá cloinn; & cailís thaisge na
4015] híodhalfhleidhe-si Chailbhín & na ndeamhan, bhíos dá sunnadh ar mhacaibh meirtneacha an mhíáidh, do dhéanamh dot chroidhi.’ ‘A mháthair bhúidh,’ ar Des., ‘nách bhfaici go bhfuilid ag bagar mo chora a bpríosún le hórdughadh
4020] an phrionnsa, & go n-abair Pól rinn go ccuirmíd a n-aghoidh órduighthe Dé an tan chuirmíd a n-aghoidh na n-árdchumhacht bhíos ós ar ccionn ar an ttalamh.’ ‘A mhic,’ ar ise, ‘cuiridh S. Aibhisttín ceist
4025] ag mínioghadh an ionaid sin Phóil, & do bheir freagra uirre lé bhfuasgoilthear do cheistt-si. ‘Créad as


indéanta.’ ar Aughusttín, 42 ‘dá bhfógroid cumhachta dhuit ní do dhéanamh nách cóir do dhéanamh?’ Freagroidh an cceistt ar an modh-sa: ‘Tarcaisnidh
4030] an tan-soin na cumhachta ar eagla, na ccumhacht ’; & míni{MS page 193}ghidh an fhreagra-sa lé heisiomláir. ‘Dá bhfógra an tImpeir dhamh: Bídh ullamh do chum mo sheirbhísi, as cóir sin; gidheadh, ní do chum dola lat go heaglais na n-íodhal, ór do fhógair Impir
4035] as áirde dhamh gan dul ann sin; gabhoim cead agot, ataoi-si ag bagar phríosúin, atá seisean ag bagar theineadh ifrinn oram; ar an n-ádhbhar-so ní dlighthear do Shéusair acht a cheart féin, & ní dó as cóir ceart Dé do thabhairt.’ Adeir fós an
4040] naomhdhoctúir céadna-sa 43 nách foil san eiricidh acht nathair neimhe léarab gnáth, mailli ré ceilg, na daoini do lot léna nimh, & nách bí do shíor acht ag aithris ar an nathair nimhe úd léar cuireadh Adhamh as párrthus, ag iarroidh an Chríosttoighi do tharrang
4045] as parrthas na naoimhEaglaisi. Tugadh mar sin Adhamh rabhadh dhuit, a mhic; ná fágoibh parrthas na Heaglaisi, & ná mealladh aitheasg ilchealgach na naithreach nimhe thú.’ ‘A mháthair ghrádhach,’ ar Des., ‘adeirid súd
4050] gur ab aca féin atá parrthas na heaglaisi.’ ‘A mhic thairisi,’ ar an tShimplidheacht, ‘nocha ní nuaidhe neamhghnáthach {MS page 194} do na heiricibh sin, ór measoigh gach sórt dá ttig dhíobh fá seach gurab aca féin a mháin atá an creideamh cóir & an eaglas
4055] fhíre, & go bfhuil an uile, uatha féin amach, ar seachrán, mar as follas ar an méid do chuaidh seachuinn díobh & do claoiiodh leis an nEagluis gó so; & ní mheallfuidís uiread a mealluid do dhaoinibh muna chuirdís dath éigin ar a mbréuguibh, ag aithris


4060] ar an ttí 'sa fhoghnamh 'na bfhuilid, an diabhal, tig go meinic a riochd aingil na soillsi do mhealladh na ndaoine, mar a deir Pól. Gidheadh, do chum go ttuigfithea go follas nách ag na heiricibh-si atá Eaglas Chríostt, ní fuláir dhuit a thuigsin gurab í as Eaglas
4065] Chríostt san slighidh-si fhlaitheamhnais na daoine agá bhfuil baistteadh agas creideamh Chríostt, & a reacht, & gurab díobh so ghoireas Pól corp Críostt, ar a ttabhair féin an Eaglas; & go n-abair go bhfuil an corp-sa aonda, mar adeirid fós Siomboil na
4070] Absttol & Siombail Chomhairle Níséun nách foil acht aoineaglas ann, ionnamhoil nách foil acht aoinchreideamh, {MS page 195} mar adeir Pól; ór gé go bhfuil eaglas fá leith ag gach aoineasbog, ní fhuil ionnta so uile acht boill don aoinEaglais chomhchoitchinn,
4075] dá ngoirthear an Eaglos Chatoilice. Maille ris sin as éigean a admháil nách éidir leis an nEaglois ccomhchoitchiun-si, nó Chatoilice, eiriceacht nó seachrán creidimh do bheith uirthe choidhche, mar as follas as na geallamhnoibh tug
4080] Críostt di. Do geibhthear ag Matha & ag Eoin go ttóigeóbhadh í ar charroig, & nách béardaois doirsi ifrinn buaidh uirre, & go mbiadh féin maille ria go deireadh an tshaoghoil, & go nguidhfeadh a Athair, & go ttiobhradh abhcóidigh oile, nó pátrún, dóibh,
4085] Spiorad na fírinne, do chum anamhna 'na bhfochair go bráth. & an tan mhairfeas an Eaglas go bráth, mar adeir Pól, & mar bheanas S. Aibhisttin as briathroibh an tShailmcheadloigh, Deus fundáuit eam in aeternum, ní héidir dhi an creideamh cóir do
4090] léigean a mugha; ór mar cheangloid na cuisleanna & na féithe bhalla an chuirp nádúrtha dhá chéile, chéile as amhloidh sin {MS page 196} cheanglas an creideamh boill chuirp spioradáltha mhisticdhe na Heaglaisi dhá chéili chéili


eatorra féin, & do Chríostt, ionnas dá ndeachadh an
4095] Eaglas Chatoilice ar seachrán san chreideamh, go sgaoilfeadh an coimhcheangal atá eidir í féin & a ceand, .i. Críostt, a ccéadóir, & go mbiadh an tan-soin mar gach eaglais oile thuiteas a n-eiriceachd, 'na sínagóig Satáin. Gonadh aire so do bheir an Spiorad
4100] Naomh a béul Phóil an t-ainm ordhuirc úd ar an nEaglais, .i. ‘colamhuin i fortoildhaingion na fírinne,’ do bhiadh 'na leasainm dhi, muna bheith gurab ní éttualuing doidhéanta a cor ar seachrán ó fhírinne an chreidimh.
4105] Bíodh a fhios fios agad mar an ccéadna gu n-admhaid na Lúitéruigh & na Cailbhínigh gu raibhe an creideamh ceart ag an nEaglais Rómhánuigh & ag na Haithribh naomhtha gu ceand chóig céd bliaghan d'aithli Chríostt. As éidir a nois a dhearbhadh ar an modh-sa,
4110] & gan dul tar S. Aibhisttín d'iarraigh chongantha ar énndoctúir eile, nách fuil an eaglas cheart ag seictibh Lúitéir & Chailbhín, & {MS page 197} gumadh éigion dóibh féin sin d'admháil, nó an ní sin do admhuighsiod cheana do dhiúltadh arís; & dá ndiúltuid sin, budh
4115] follas a mbréaga, a n-udmhaille & a neamhchobhsuidheacht chreidimh. As éigion dóibh, do réir a ráiteadh féin, a admháil gu raibhe S. Aibhisttín san nEagluis chirt, ór as a ccionn deich mbliaghan bhfichiod & 400 d'aois an Tighearna fuair bás, & gu
4120] raibhe fios eagluisi & chreidimh Chríosd aige; ór as deimhin nách táinig d'aithle aimsire na nApsttal aondoctúir san nEagluis as mó dár fhoillsigh Dia misteiri & rúindiamhra an chreidimh iná é, & gur dhearsgnuidh uas dhoctúiribh na Heagluisi a n-eagna
4125] & a n-eólas, mar dhearsgnuidheas an ghrian uas reannuibh & réllannuibh nimhe a soillsi, mar as urusa a aithni ar an tteisd do bheirid pápadha foghlomtha


& doctúiri na haimsiri-sin, & fós gach aimsiri ó shoin ale, air.
4130] A deir thrá, an doctúir naomhtha-so a mórán dá leabhruibh, & dearbhuidh gu fada fairsing as an sgríobtúir, gurab eiriciocht mhalluighthe na puinge {MS page 198} as priunsiopáltha do geibhthear a ccreidiomh Lúiteir & Chailbhín. Ar an n-ádhbhar-so, d'fhiaghnuisi
4135] San Aibhisdín, ní fhuil an Eaglais chóir aca so, ór ní liéidir an Eaglas chóir do ghairm don eagluis ar a mbí seachrán creidimh, & chreidios eiriciocht, mar do dhearbhamar as Pól, acht síonaghóg Shatáin & eaglas an aidhbhirscóra. & as follas, dá mbeidís
4140] na neithi-si a dcir Lúitéur & Cailbhín 'na bpungcuibh creidimh, mar a deirid-sion, gu mbíadh S. Aibhisdín 'na eiricidh, gá ndíchreidiomh, & fós gá ndamnughadh mar eiriciocht, & nách biadh mar sin a nEagluis Chríosd (ní nách éidir dhóibh-sion do rádh, ór do
4145] bhiadh contrárdha don ní do admhuighsiod cheana, .i. go raibhi an creidiomh cóir ag Aithreibh na ccóig ccéad bliaghan d'aithle Chríosd); dá bhrígh sin as éigion dóibh a admháil gu bfhuilid féin ar seachrán ó Eagluis Chríosd, & mar sin a sdaid dhamanta.’
4150] ‘A mháthair,’ ar Des., ‘dá ndearbhthá as S. Aibhistín—do bhí 'na dhuine as foghlomtha thánuig san ndomhan riamh a nuas ó aimsir na nApsttol, & lé ccuirid {MS page 199} súd féin fiaghnuisi gu raibhe san Eagluis chóir & go raibhi fios an chreidimh chóir
4155] aigi—go mbeith éanphungc amháin dá ccreideamh 'na eiriceachd, do chreidfinn go daingean gu bfhuilid 'na n-eiricidhibh agas nách fuil eaglas aca acht sionaghóig Shatáin.’ ‘A mhic,’ ar isi, ‘as do na pungcuibh creidimh
4160] as oirrdhearca ag Lúitéur & ag Cailbhín & agá ndeisgiobaluibh: Zuinglius, Melancton, Aecolampádius,


Besa, Cemnísius, Carolsttádius, &c., na neithi-sí. A deirid, do chéidneithibh, gurab é Dia as úghdar
4165] & as cúis don uile pheacadh. Atá an ponc-sa comhmalloighthe & sin, & comhmór d'eiriceachd & do bhlaisbhéim a n-aghoidh Dé uileachumhachtoigh, nár léig an eagla don tsheict sheineiriceadh dá ngoirthí Manichei a rádha go díreach go mbeith Dia 'na
4170] chúis ag an bpeacadh, gé gur dhearbh S. Aibhisttín 44 orra go follas go n-abradh an droichchreideamh sin, léar chlaoi fá dheóigh iad, dá dhearbhadh as an sgrioptúir nár éidir lé Dia, as {MS page 200} árdmhaith uas gach maith, & as tobar don uile mhaith, bheith 'na chúis
4175] ag án bpeacadh, dárab cúis toil an chréutúir, mar as éidir a fhaicsin sna trí leabhroibh do sgríobh De Lib. Arb., & 'na eibisttil 105, lib. 13 De Trinitáte, c. 12, lib. 5 De Civit. Dei, c. 8 et c. 9, lib. 12 Confes., c. 11, lib. De Spiritu et Litera, c. 31. lib. 2 De Pecc.
4180] Mer., c. 17 et 18. lib. De Praedest. Sanc., c. 10, & a mórán d'ionadoibh oile. & as deimhin gur ab mór an t-ainbhfeas do na daoithibh daillinntleachtacha-so ní do chur a leith Dé uileachumhaohtoigh uileathrócairigh 'na ttairgfiodh (dár ndóigh) an diabhal
4185] féin a leithsgéul do ghabháil ar, mhodh éigin, dá madh air do cuirfidhe é; ór dob éidir leis a rádh nách é féin as cúis go huilidhe don pheacadh, & gé go mbí ag aslach cháigh chuige, nách foil ar a chumas aoinneach do choimhéignioghadh, ar an n-ádhbhar
4190] go ttug Dia an oiread-soin d'uaisligheachd don duine nách éidir lé héinní oile a thoil d'éiguiughadh, mar dhearbhoid na diadhaireadha, as S. Aibhisttín, lib. 5 De Ciuit. {MS page 201} Dei, c. 10, lib. De Spir. et Litera, c. 31, ét in Enchyrid., c. 105.


4195] A deirid mar an ccéadna, & as do na pungcoibh as oirrdhearca dá ccreideamh, nách fuil toil shaor ag an nduine; ionann so ré a rádh & gurab éigean dó a ndéin do dhéanamh, más maith nó olc do ní. Sgríobhoidh S. Aibhisttín 45 gurab seineiriceachd so
4200] do bhi ag an seict eiriceadh dá ngoirthí Bardesaníte, & fós ag seict na Manichei, & ag seict na Prisiollanistae; Priscillianistae ór adeirdís na seineiricidh-si go mbíodh ar ndán don duine gach éinní dá ndiongnadh, & nách bíodh neart aige gan a dhéanamh. Dearbhoidh S. Aibhisttín 46 a
4205] n-iliomad n-ionádoibh gur ab eiriceacd ró-ainbhfeasach so, & gurab éigean di a rádh go bhfuil Dia éuccórách éuttrócair ainbhreathach, ag damnoghadh na ndaoine go hifrionn ar son bpeacoidh mun bhúdh éidir nár éidir dhóibh a sheachna, nách búdh fíu an duini
4210] moladh nó flaitheás Dé d'fhaghál ar son na ndaghoibreach mun bhúdh éidir dhó gan a ndéanam & nar chóir duine {MS page 202} ar bióth do son maitheaso, ná do dhiomoladh, ar son n-uilc. Agas adeir an doctúir ceádna-soin go suairc nách géubhadh
4215] eiricidh dhíobh so mar leithsgél óna mhnaoi, dá bhfaghadh ag ciontughadh ré féar oile í rádh gur éigean di sin do dhéanamh, & go raibhe sé a ndán di. Dearbhuidhi sna hionadoibh-si; ar a ccuimbnighim a nosa gur ab eiricechd a dhiúltadh go bhfuil toil
4220] shaor ag an duine, sna trí leabhroibh do sgríobh De Lib. Arb. per totum; lib. 4 Ad Bonifa c. 4; Epist. 46 et 47; lib. De Gratia et lib. Arb., c. 2, 3, et 4; lib. 2 Nuptiis et Concupisc., c. 3; lib. uno Contra Manich., c. 10 et 11.
4225] As punc ro-shuaitheanta do chreideamh na n-eiriceadh-sa gurab lór an creideamh a mháin, gan daghoibreacha, do chum duine do shlánoghadh, go


háiridhe dá ccreide go daingean gan chonntabhairt ar bhioth gur maitheadh a pheacodha dhó. Sgríobhoid
4230] S. Aibhisttín 47 go raibhe leith{MS page 203}éid so d'eiriceachd ag seinsheicht eiriciodh dá ngoirthí Eunomiani, adeireadh nár mhistte do dhuine an uile pheacadh do dhéanamh, acht go ccreideadh a ccreideamh-san. Dearbhoidh S. Aibhisttín san leabhar do sgríobh a
4235] n-aghoidh na heiriceachda-so. De Fide et Operibus, nách lór do dhuine creideamh do chum dula go flaitheamhnas Dé, muna dhearna dhearná daghoibreacha, & go n-osgail an eiriceachd-sa an doras don uile olc, & go bhfuil a n-aghoidh an sgrioptur sgrioptúir ag S. Séum adeir:
4240] 'Créad an tarbha do dhuine a rádh go bhfuil an creideamh aige, muna fhuilid oibreacha aige? nó an éidir leis an ccreideamh gan oibreacha a slánoghadh?' & Phóil, adeir: ‘Dá mbeith an uile chreideamh agom comhmór & sin go n-aithreóchainn na sléibhte,
4245] & gan déshearc do bheith agom, atú am neimhthní ’; & a n-aghoidh an tSlánuightheóra fé, adeir: ‘Madh áil leat teachd go flaitheamhnas, coimhéid na haitheanta.’ Sgríobhoidh S. Aibhisttín a n-aghoidh ná heir{MS page 204}iceachda-sa a morán oile dh'ionadoibh, in
4250] Enchyr. ad Laur., c. 67; De Agone Christiano, cap. 13; De Gratia et Lib. Arb., c. 7; lib. 12. De Ciuit., c. 25. Maille ris so as urasa a dhearbhadh leis na sgrioptúiribh léar chlaoi S. Aibhisttín 48 sect na Bpelagiani, go bhfuil an chuid oile don phunc chéadnasoin
4255] a n-aghoidh an sgrioptúir, .i. a n-aghoidh Eoin adeir: 'Dá n-abrom go bhfuilmíd gan pheachadh, do mheallamar sinn fein, & ní fhoil an fhírinni iónoinn'; & a n-aghaidh an Spioraid Naoimh, 49 adeir: ‘An tan


shuidfhios an rí ceart 'na thróin, cia mhaoidhfios 'na
4260] fhiadhnuisi go mbia croidhe geanmnuidh aigi nó go mbia glan ón pheacadh?’; & a n-aghaidh Chríostt, adeir san phaidir: ‘Maith dhúinn ar bhfiacha mar mhaithmíd-ne dár bhféicheamhnuibh,’ ór créud an riachdanas atá ag an luchd chreidios go daingean
4265] gur mhaith Dia a bpeacadha uile dhóibh, réna iarruidh ar Dhia a bfhiacha do mhaitheamh dhóibh? Diúltoid maille ris so an t-aithreachas, mar do níd na seacta seineiriciodh dá ngoirthí {MS page 205} Cathari & Nouatiáni ag S. Aibhisttín, Haeresi., 38. Diúltuid
4270] an absttanuid & an trosgadh, mar do nídís na seineiricidhe Aríus & Iouiniánus ag Sant Aibhisttín, Haeresi., 53 et 82. Diúltuid, leis na seineiricidhibh céadna, go bfhuil difir eidir easbog & shagort. A deirid, lé Aríus, nách eóir guidhe ar na marbhuibh.
4275] A deirid, 50 lé Iouiniánus, nách fuil difir eidir na peacadhuibh, & nách uaisle staid na geanmnuidheachta nó ‘na hóghachta riaghaltha iná staid an phósda. Ag so agot-sa, a mhic,’ ar an tShimplidheachd,
4280] ‘bladh d'eiriceacht Lúitéir & Chailbhin, ór ní háil leam tuilleamh gráini & uathbháis do chur ar do chroidhe Críosduidhe ag clos a ndoirtid do nimh ar Mhuire óigh, ar dhaondacht ar Ttighearna, & ar an Ttríonnóid, ag aithris ar na seineiricidhibh úd
4285] áirmhios S. Aibhisttín 'na leabhar De Haeresibus ad Quoduultdeum: Heluidius, louiuianus, Priscillianus, Manichaeus, Aríus, Photínus, & a leithéide so do phlághuibh oile. {MS page 206} Gonadh aire so as éidir a rádh nách fuil a n-eiriceacht Lúitéir & Chailbhín acht
4290] camra cáidheach, mar chruinnighid aoileachmhoirt & uile shalchar ifrionda na n-eiriceacht oile, & nách fuil


inntibh féin acht cúpla ilphiastt aincisioch do bhí ag sgeith blaismhémiodh, aor & aithisiodh, an ccéin ro mhairsiod agas a haithle a mbáis, ar Eaglais Chríosd
4295] agas ar a hárdnaomhuibh, ar an ccúirt neamhdhuidhe, ar dhaonnachd ar Ttighearna, ar a Mháthair mhilis, & ar an Ttríonnóid féin. As éidir an fhírinne chéadna-so do dhearbhamar gó so do chomhdhaingnioghadh leis an cceisd úd chuirios S. Aibhis. ar an seict
4300] eiriciodh dá ngoirthí Donatistae, a deiriodh an ní si a deirid eiricidhe na haimsiri-si, gur cailleadh Eaglas Chríostt & nách raibhe ar an saoghal di acht a raibhe aco féin a ccuid don Aifric. Nar chaill Eaglas na Rómha an creidiomh & an Chatoilghiocht ria
4305] ndealughadh do Lúitéur & do Chailbhín ria, nó nar chonguibh aice? Munar chaill créad fár dhealuighsiod ria? Má dho chaill cia do rug nó do rinne {MS page 207} eagluis Lúitéir & Chailbhín.? Ór más eagluis chóir atá aca, as deimhin nách iadsan do rug nó do rinne
4310] í acht Dia, ór ní hobair dhaonda, acht obair Dhé, an Eaglas, mar dhearbhas S. Aibh.51 as Isai. ar an n-eiriciodh dá ngoirthí Gaudentius. & ó nách éidir dhóibhsion a dhearbhadh ná a rádh gurab é Críosd féin do rinne an n-eagluis 'na bfhuilid, nách mó as
4315] éidir dhóibh a dhearbhadh gu bfhuair Lúitéur ná Cailbhín úghdarrás ó aonduine dochum a ttiocfadh cumhachta diaigh a ndiaigh ó na Habsttaluibh, as éigion dóibh a admháil nách fuil aca, acht seachrán do chumadar féin & eaglas an áidhbhirséora agas
4320] ós follas an seachrán atá orra ón Eagluis chóir, madh áil leó a lorguireacht gu maith, as oirchios dóibh a tturas do thionnsgnamh ó bhun tobair na hEagluisi ó Chríostt & ó na Habsttaluibh, mar adeir S.


Aibhisttín, 52 & do ghéubhuid gu hurusa fíoruisge na
4325] Heagluise ag teacht ó Pheadar gó a chomharbuibh diaigh a ndiaigh gus an Bpápa Rómhánach atá aguind a niú, tréas na Pápadhuibh, ionnamhuil tig fíor{MS page 208}uisge ón tobar tré fheadánuibh. & as-mar, so do lorguir S. Aibhisdín 53 fíoruisge thobuir na Heagluisi
4330] a n-aghaidh na n-eiriciodh-sa, gá leanmhuin ó Pheadar gu Anastásius Pápa do bhí 'na shuidhe a ccathaoir Pheadair san Róimh, port oireachuis na Heagluisi Catoilghe, ré linn na n-eiriciodh-sa. & as do Pheadar, & dá chomharbuibh a n-ainm Pheadair, do rinne
4335] Críostt charruig ndaingin ndoghluaiste na Heaglaisi, dár gheall nách rachadh a chreidiomh choidhche a mbáthadh, & nách budh éidir do dhoirsibh díomsacha ifrinn, .i. do na heiricidhibh, buadhughadh gu bráth uirri.
4340] As urasa fós do na heiricidhibh-si a thuigsin gurab ag an Bpápa & agá ngéillionn dó atá creidiomh Chríostt, ór ní fhuil aca féin, mar do dhearbhas gu soilléir, & ní fhuil ag éntsheict eiriciodh eile dá mairionn, ór ní fhuil énchuid díobh nách fuighthior
4345] a n-eiriciocht, nó cuid éigin di, ar n-a damnughadh a leabhruibh S. Aibhisttín. Ní fhuil creideamh Chríostt ag Turcach{MS page 209}uibh ná ag Págánachuibh, as námhuid fhollas dó, ná ag an ccuid díobh nách cualuigh é riamh; ar an
4350] n-ádhbhar sin as éigion gu bfhuil ag an lucht leanas Eaglas na Rómha, ór an ccéin mhairfios an saoghal-sa méaruigh creidiomh Chríostt, mar do dhearbhas thuas as Pól & as S. Aibhisttín. Maille ris so uile as é an creidiomh atá ag an Eagluis Rómhánuigh a
4355] níu do geibhthear a leabhruibh S. Aibhisttín, & do


bhí aige féin, mar as éidir a dhearbhadh gu hurasa, gé nách fuilim ar a shon so ag cur úghdardháis S. Aibhisdin a ccoimeas ré húghdardhás na Heagluisi Rómhánuighe, dár mhac & dár dheisgiobal umhal é,
4360] mar admhas sé féin, lib. 1 Ad Bonif., c. 1, acht gá dhearbhadh gu bfhuil a n-aghaidh na n-eiriciodh-so lér ab gnáth a mhaoidhiomh gu n-anfadaoís ar a fhiaghnaisi.’ ‘A mháthair,’ ar Des., ‘creidim créidim a nois gu ro-dhaingion
4365] gu bfhuilid súd ar seachrán, ag dol uile gu hifrionn, ór as deimhin, 54 ó nách fuilid a nEagluis Chríostt (mar do dhearbhais as S. Aibhis., & mar as éidir {MS page 210} a dhearbhadh lé húghdardhás iomlán na Heagluisi Catoilice, do bhí ann, do réir a n-admhála
4370] súd féin, sul do coimhlíonadh cóig céud bliaghan d'aithle Chríostt, lér damnadh d'énaonta na seineiricidhe úd ar ar labhrais gó so, tré bheith ag cosnamh an tseachráin chéadna chosnuid eiricidhe na haimsire-si, nách fuil slánughadh 'na ccionn ina
4375] ccreidiomh féin, & dá mbeith, gu madh leasainm do Chríostt ar Ttighearna Slánuightheoir na n-uile dhaoini, & gu sunnradhach na ccreidmheach, mar a deir Pól. Gidheadh, créud fá nách budh éidir leam mé féin do chur a n-oireamhuin dóibh féin & dá
4380] bfháischreidiomh fallsa ó bhéul a'mháin, do sheachna an inghreama, acht go ccungbhuinn chreidiomh ccóir na Heagluisi Rómhánuighe am chroidhe?’ ‘A mhic,’ ar isi, ‘ná smuain gumadh éidir sin do dhéanamh ar mhodh ar domhan, ór dearbhaidh
4385] S. Aibhisttín as an sgríoptúir nách éidir dhúinn, dochum na n-eiriciodh féin do thairreang chum creidimh, diúltadh dár ccreidiomh ó bhréithir ná ó


ghníomh, & gibé do shaoilfiodh gu madh éidir dhó diúltadh dá {MS page 211} chreidiomh ó bhéul amháin, acht gu
4390] ccongbhadh é 'na chroidhe, do thuitfiodh a n-eiriciocht na n-eiriciodh úd ar a ttig S. Aibhisttín, lib. De Haeres. ad Quoduultdeum, 55 a deireadh an ní céadna; ór atá an oiread sin-do ghráin ag Dia ar an n-eiriceacht nách áil leis sinn do dhéanamh comhlnadair ná
4395] chomuinn dá laghod re heiricidhibh a n-éinní do bheanfadh réna ndroichchreidiomh. Gonadh aire sin fhógras Eoin Bruinne dhúinn fá phéin pheacaidh gan fiu na fáilte do chur rompa san cháil-sin.’ ‘A mháthair,’ ar eision, ‘atá an Tighearna.
4400] ro-thrócaireach; & ar son nách measfoinn gomadh ceadoightheach dhamh mé féin do chor ré creideamh na n-eiriceadh, dá ttugadh a mháin loige inntinne, & grádh an tshaoghail bhoicht, & fós eagla mo choda cothuighthe do chailleamh, oram a léigean oram ó
4405] bhéul go mbeinn dá ccreideamh, as cosmhail go ndiongnadh Dia trócaire oram fá dheireadh, & go ttiobhradh ré n-aithrighe dhamh, ó nách ó dhroichinntinn ná ó neamhghrádh air féin, acht ó anbhfainne, do dhéanainn sin.’
4410] ‘A mhic,’ ar an tShimplidheachd, ‘as truagh {MS page 212} leimhe an chomhráidh sin. Bíoth a fhios agot gurab iomad anndóthchais as trócairi Dé, lé n-anaid san pheacadh, bheireas forgla a ndamnoighthear do na Críosttoighibh; go hifrionn, & gé go bhfuil Dia
4415] trócaireach, átá roi-cheart roi-fhírinneach, & nír léig peacadh riamh gan díoghoil; & as uime sin adeir an Psailmcheadlach ré Dia gur ghrádhoigh aa fhírinni, .i. nach léig an peacadh gan smachtughadh, mar mhínigheas S. Aibhisttín.56 Agas nách tabhrae, dot
4420] aire, dá fheabhas dá mbia do bheatha, go ma héigean


duit dul ar sgáth thrócaire Dé, & dá ngreannoighthea léad pheacadhoibh é do chum díoghaltais, go bhféadfoidhe, an tan do shaoilfea a theacht chugad lé trócaire, gurab lé breitheamhnas do thiocfadh. ?
4425] Cuimhnidh ar an ní adeir S. Aibhisttin ris an lucht anas san pheacadh do shúil lé trócoire Ndé. 'A deirid-sion (ar Augusttín): 57 Ní fhuiléanga Dia trócaireach, féadfaidhe, do lucht an uilc do dhéanamh drochbhás d'fhagháil. Adeirim-si: Ní fhuileónga, {MS page 213}
4430] gan chonntabhairt ar bioth, do lucht na deighbheathadh drochbhás d'fhagháil.’ Créad Créd iomorro an, fáth nách é an ní sin atá gan chonntabhairt do bheirmíd do roghoin? As ríu so labhras an psalm adeir: ‘Do ghrádhoighsiod Dia ó bhéul, & do
4435] rinneadar bréag ris ó theangoidh,’ or an tráth adeirid nách dá neamhghrádh anoid san pheacodh do níd bhréig ris ó theangoidh, do bhrígh go n-aboir a ccroidhe ní oile, & measoid, & as mian leó, Dia féin do bheith bréagach, ag bagar phéine síordhuighe ar
4440] lucht an uilc; & mar náchréidir leósan Dia do mhealladh lé bréig, ní mheallfa Dia iad lé fírinde ag bagar phéine síordhuidhe orra, ór do chífid gurab dá ríribh do labhair. Ar an n-ádhbhar-sa (mar adeir an Doctúir 58 céadna) grádhoighidh maith & trócaire
4445] an Tighearna, & bídh ar crioth réna chumhachtoibh & réna cheart, & ná bíodh an uiread sin d'ann-dóthchas agot 'na thrócaire go ccuirfea a cheart nó a chumhachto a ttarcaisne, ná d'eagla réna chumhachtoibh go rachthá a n-édóthchas {MS page 214} ar a thrócaire; & ná tigeadh ad smuaineadh choidhche peacadh do
4450] dhéanamh, nó anamhoin and, a muinighin mhór-thrócaire Dé: ór ní bhiadh and sin acht cead gan chéill d'iárroigh ar Dhia fá dhol 'na aghoidh ar thaobh a námhad. Ní fhuil fios uaire an bháis ag aoinneach.


4455] Ní fhuil do chinneamhoin ag na daoinibh uile bás d'fagháil san aois arsoigh, acht as éigean dóibh an saoghal-sa d'fhágbháil a n-aosoibh éxamhla; & gibé beatha do géubhthar ag neach a n-am a bháis, as dá réir bhreithneóchar é, ór ní fhuil aimsear aithrighe
4460] and iar mbás, mar adeir an Psalmcheadlach: 'Ní aideómha aoinneach a n-ifriond thú.' Dá bhrigh bhrígh sin ní cuirthe an aithrighi ar cáirdi ó lá go lá; ór tig an bás & fearg Dé go hoband a n-aimsir an innighthe, mar adeir béul Dé féin, &
4465] fuadoighidh leis a moimint go hifrionn lucht na haithrighe do chor ar athlá. Déanmaoid, dá bhrígh bhriágh so uile, deithneas do chum na haithrighi, & bíodh do shíor uair an bháis 'nar meabhair. An tan éireócham ar maduin, bíodh eagla oirn {MS page 215} nách béaram
4470] ar an n-oidhche, & an tan luidhfeam 'nar leaboidh, bíodh an eagla chéadna oirn nách roichfeam beó gus an madoin; & dá ndearnam so, béaram buaidh go hurasa ar antoloibh & ar lochtoibh na colna, & ní chuírfe eagla an tshaoghoil d'fhiachoibh oirn Dia do
4475] thréigean, & fós, do réir gheallamhna an Tighearna ag Matha, ní theistteóbhaid na neithe bheas 'na riachtanas oirn san saoghal féin uainn, mar do chímid a nIob, dá ttug Dia saidhbhrios fá mó iná a riachtonas, mur nár thréig dligheadh Dé ná slighidh na foighidne.’
4480] ‘A mháthair,’ ar Des., ‘ní thréigfead Diá feasda, ná slighidh na foighidne, d'iarroigh ar an saoghol; ó atá, a fhios agom gur gheall an Slánoightheóir a riachtanas saoghaltha don luchd anas 'na sheirbhís.’ ‘A mhic,’ ar ise, ‘as mór chráidheas mo
4485] chroidhe an docamhal atá a nduine riaghaltha do dhéanamh dhíot: ór dá n-antá a seirbhís Dé & a slighidh na foighide do chum an tshaoghoil d'fhagháil, dá mhéad fulang dá mbiadh agot ré gach contrár{MS page 216}dhachd dá n-éireóchadh dhuit, ní budh éidir


4490] dhuit a rádh go madh foighide an fulang-soin, acht saint, mar adeir go ro-mhaith S. Aibhisttín.59 Agos gibé iarras Dia (mar adeir an Doctúir céadna) ar son mhaitheasa nó mhaoine saóghaltha, ní hé Dia iarras acht an mhaoin shaoghaltha, ós í ghrádhoigheas;
4495] gonadh airi sin adeir; an Doctúir naomhtha-sa, ag tráchtadh ar na briathroibh úd an tShoisgéil: ‘Iarroidh ó thós ríoghacht Dé & a cheart, & do ghéubhthaoi bhar riachtanas saoghaltha maille ris sin,’ nách cóir Dia dh'iarraigh & do ghrádhoghadh
4500] ar a shon féin, & fós an saoghal d'iarroigh & do ghrádhoghadh ar a shon féin, ór ní bhiadh and sin acht foghnamh do dhá thighearna, nách éidir lé haoinneach do dhéanamh, mar a deir an Slánaightheóir; acht gurab amhloidh as cóir Dia d'iarroigh & do
4505] ghrádhoghadh ar a shon féin, & gan an riachtanas saoghaltha d'iarroigh fá leith, ná n-aoineachd lé Dia, acht an mhéid go bhfoghoin do chum go ndiongnamaois seirbhís do Dhia.’ {MS page 217} ‘A mháthair,’ ar Des., ‘do chím anois go follas
4510] gurab ro-olc adobhart súd biad, maille ré grásoibh Dé, soitheagoísg ó so suas, & ní shainnteóchad an saoghal; & núin damh cionnas leigheósad mh'anom ón pheacadh úd & ó gach peacadh oile dá ndearnas san slighidh-si.’
4515] ‘A mhic,’ ar ise, ‘as maith leam an intinn mhaith sin chuire romhad, & mar admhae féin go bhfuile easlán; & múinfead sin duit ó thoil mhaith. Ní fuláir dhuit fios do chur ar fhisigidh mhaith fhéachfas do chuisle (ór atá fiabhras teinntidhe; ort),
4520] bhéaras purgóid duit, & leigfios fuil, bhéaras sioróipe


dhuit, & bhéaras cead duit 'na dhiaigh sin éirghe as leaboidh do thinnis.’ ‘Mínigh sin dhamh, a mháthair ghrádhach, ní as fearr,’ ar Des.
4525] ‘As toil leam sin,’ ar ise. ‘As é an fiabhras na peacadha; as é an fisigidh th'athair faoisidne, fhéuchos do chuisle an tan éistteas t'fhaoisidin; as í an phurgóid an aithrighe as éigean duit do ghlacadh ó thosach, mar atá th'fhiabhras ro anbhuaineach;
4530] as í an fhuil leigfithear {MS page 218} dhuit, do dhíosgaoileadh do dhroichleannta, an t-ualach chuirfithear ort fá aiseag do dhéanamh má do bheanais a chlú, a onóir, nó a mhaoin d'aoinneach, & fós an ceangal chuirfithear ort fá shiocair an pheacoidh do sheachna. As iad
4535] na sioróipe bhús éigean duit do ghlacadh, trosgadh, urnaighthe, & déirc, mar lóirghníomh ad pheacadhoibh. As é an cead bhús éigean duit d'fhagháil ria n-éirghi, an absolóid sgaoilfeas thú ó chuibhreach do pheacadh.’
4540] ‘Cionnas do gníthear an phurgóid sin na haithrighe?’ ar Des. ‘As é an t-othar féin do ní í,’ ar-isi, ‘gé nách éidir dhó a dhéanamh déanamh gan chuidioghadh ó Dhia, ór as tiodhlacadh do bheir Dia uaidhe í don lucht dá
4545] ttabhair maitheamhnas a n-olc; & as amhloidh so do níthear & ghlacthar í, a ttrí piollairibh: an céd-phiollaire .i. smuaineadh ar na peacadhoibh do ríghnis, & doilgheas uas gach ndoilgheas oili ót uili chroidhe do bheith ort tré fheirg Ndé do thuilleamhoin,
4550] do thuillis lé gach aoinpheacadh marbhtha dá ndearnais, & gráin uas ghráin mbáis do bheith agat orra. An dara piollaire .i. a chur {MS page 219} romhat go ro-dhaingean mailli ré grásoibh Dé gan peacadh do dhéanamh ó sin suas. An treas piollaire .i. dóthchas


4555] do bheith agot a mórthrócaire Dé & a bpáis do Thighearna go bhfuighbhe maitheamhiias do pheacadh ó Dhia. & as ro-fhalláin don anom é, féin do chor fán leigheas-sa go roi-mhinic, a ccionn gacha seachdmhuine nó gacha míosa, & go háiridhe an phurgóid-si
4560] do ghlacadh riá luighe dhó gacha hoidhche, ag déanamh inchreachoidh ar ghníomharthoibh an laoi-sin.’ ‘A mháthair,’ ar Des., ‘atá an treas piollaire-sin roi-shearbh, roi-dheacrach, ór as cumhoin leam
4565] gur dhearbhois go maith as S. Aibhisttín go bhfuil an duini ro-chlaon do chum an pheacoidh; & iarraim d'athchuinghidh ort, ós éigean damh an piollaire-sin do ghlacadh, tabhair teagasg éigin uait bhús cuidioghadh dhamh do chum go madh usoide leam a
4570] ghlacadh.’ ‘A mhic,’ ar isi, ‘do bhéar teagosg ro-tharbhach dhuit as S. Aibhisttín, ór adeir an Doctúir naomhtha-sa 60 gur ab ceachtart do dhá ní as cúis don dhuine do chum an pheacoidh do dhéanamh, .i. grádh nó
4575] eagla an {MS page 220} tshaoghoil; mar as éidir a thuigsin leis an sompla-sa. Tairgidh eiricidh beatha nó onóir shaoghaltha dhuit do chionn dula lais dá theampall, nó bagroigh do chor a ccarcair & a bpríosún, nó do bhásoghadh,
4580] muna umhloidhe dhá thoil. Más é grádh an tshaoghoil bhias ag cor chathoighthi; ort do chum tola an eiriciodh na n-eiriciodh do dhéanamh, smuain ad chroidhe ar Dhia, & abair riot féin na briathra-sa adeir Críostt rind san Soisgéul: ‘Créd; an tarbha do dhuine an
4585] saoghal uili do ghnóughadh, & a anom féin do dhamnoghadh?’ Más í an eagla bheas dot choimh-éignioghadh, smuain mar an ccéadna ar Dhia & aboir


na briathra úd oile an tShlánoightheóra: 'Ná bíodh eagla oraibh réas an lucht mharbhas bhur ccorp &
4590] leis nách éidir bhar n-anom do mharbhadh, acht réas an ttí léar ab éidir bhar ccur, idir chorp & anam, go teinidh ifrind.' Ní héidir lé haoinneach th'anom do mharbhodh acht lat féin ag déanamh an pheacoidh. Ciondas budh éidir lét eascaroid, acht go ndiongnadh
4595] a dhíthcheall, {MS page 221} ní sa mhó dot olc do dhéanamh iná a ndéine féin ag déanamh an pheacoidh? As éidir leission do chorp amháín do mharbhodh, & as mó iná sin an t-olc do ní féin, ór marbhae th'anom ag déanamh an pheacoidh. An éidir leis an saoghal a
4600] uiread do thabhairt duit do chionn bheith olc & a ttiobhra Dia dhuit do chiond bheith maith? Dá mhéud bagar dá ndiongna an saoghal ort ar son bheith maith nó fíréanta, an éidir leis uiread a ndéan Dia do dhíoghaltus ar an ainbhfíréan do dhéanamh
4605] ort? An áil leat a chlos créd bhéras Dia dhuit do chionn bheith fíréanta? 'Tigidh, a chlann bheannuighthe mh'Athar féin, glacuidh an ríoghdhacht-sa atá ar na hullmhughadh dháoibh ó thosach dhomhuin.'
4610] An áil leat a chlos créd bhéras bhéaras do mhacuibh na mallachd? 'Eirghidh san teinidh shiórdhuidhe atá fá chomhair an diabhuil & a dhrochaingiol.' ‘A mháthair,’ ar Des., ‘as ro-mhaith an reiseapta sin tuguis dhamh as S. Aibhisdín do chum
4615] an treas piolluire do ghlacodh gan urlagodh, & {MS page 222} atá mo dhóigh a Ndia go mbiad slán ó so suas; & bíom feasda ar siobhal. Gidheadh, guidhim thú, innis dhamh ria ngluasachd dhúinn créd fá ndearbhae gach éinní as S. Aibhisdín tar Dhoctúiribh oile na
4620] Heaguilsi?’


‘A mhic,’ ar ise, ‘nách aithnidh dhuit gurab é Sant Aibhisdín Aibhisdín an acuil iongantach úd an Sgrioptúir do éirigh d'áirdeitil uas na doctúiribh oile lé heitibh grás, & do bhí ag dearcadh dhealroidh na Tríonnóidi
4625] lé rinn ruisg a aigéininntleachda go díreach, nó gur líonadh é do dhealradh éigsi & eagna, léar dhíosgaoil ar thógoibhsiod eiricidhe a aimsire féin do cheó doilbhthi draoítheachda a n-aghoidh na Heaglaise, go bhfuil ó shoin ale 'na lóchrann lasamhoin 'na lár,
4630] ag soillsioghadh an uile dhomhuin, is sa úghdardhás bheirim-si leam comhminic & so do chum go bhfaicfithí a dhíorgha atá a n-aghoidh na n-eiriceadh, léarab gnáth a chomhmaoidheamh gurab ar a son féin bhíos (gé nách tuigid é), do chum an phoboil shimplidhe
4635] do mhealladh ar sgáth a ughdardháis, gé nách tuigid {MS page 223} éunchuid dá seicréidibh sheicréidibh doirche diadha; ór ní théid an eagna a stteach san chroidhe mhiosgaiseach, & ní áitigheann san choloinn ar a mbí a hualach peacoidh, mar adeir an Spiorad Naomh.’’


Caibidil 5.

4640] Cuirthear síos an so siombal Chreidmhe, & tráchtar ar neithibh eile bheanas ris an ccreidiomh.

Iomthúsa Des., do thriall imtheacht 'na shlighidh
4645] iar cclaoi na n-eiriciodh sin dó, & tárla a ccionn treimhsi iar sin a measg dhroinge eile d'eiricibh é fá haighmhéile, aindéine, aingidhe, inás a bfhacuidh gó sin. Do ghabhsad ag diospóracht ris a n-aghaidh a chreidimh, & tugsad anuas an oiread sin do bhriáthruibh
4650] an sgrioptúir, ar ar chuirsiod an n-uile dhath dob édir léo do dhearbhadh a ndroichcreidimh féin & do dhamnughadh an chreidimh Chatoilghe, gá rádh nár chneasda céillidhe na neithe dorcha dothuigsi a deireadh {MS page 224} an crediomh muna fhaghthaoi dearbhadh
4655] súl ortha; ionnas gur thionnsguin Des., mar nách raibhe éolas san sgríoptúir aige, contabhairt do chur 'na chreidiomh.

‘A mháthair,’ ar Des., ‘ní rabha riamh a n-éigion budh mó iná an t-éigion 'na bfhuilim anois,
4660] ór mothuighim mórán do smuaintighthibh ag teacht chugam a n-aghaidh mo chreidimh, tréna bhfaicim bhfhaicim d'úghdardhás aca súd dá thabhairt leó as an sgríoptúir 'na aghoidh.’ ‘A mhic ghrádhoigh,’ ar an tShimplidheachd,
4665] smuain ar bhréithir bhaoghloigh bhagroigh an Tighearna san áit a n-aboir linn uile: ‘Cuimhnighidh ar mhnaoi Lót'; & ó do sheasois gó so, & ó do chuiris romhad bheith' ag foghnamh do Dhia, ná féach ar th'ais, mar do rinne bean Lót, dá ndearnadh
4670] an cairthe saloinn, & as fioghair don lucht fhilleas ar a n-ais do chum a seinbhéas ó shligheidh a


slánoighthe, & dá ndearnadh salann seach ní oile do chum cáich do choimhéad ó mhorgadh an pheacoidh, ag cuimhuioghadh uirre, mar {MS page 225} adeir S.
4675] Aibhisttín.61 Nách aithnidh dhúit gur ab béas do na huile eiricidhibh a ndíthcheall do dhéanamh ar a seachrán do dhearbhadh asan sgríoptúir & gurab trés an sgríoptúir mhaith do thuig-sin gu holc do fhás an uile eiriciocht, mar a deir an doctúir céadna.62
4680] ccuirtheá th'arm díot, cionnas do bheitheá ionchomhruic réd naimhdibh? Asé an creidiomh as sgiath & as lúireach don Chríosduighe, mar a deir Pól; ar an n-ádhbhar sin ní fuláir dhuit a choagmháil gu daingion, muna mian leat tú féin do thoirbheirt dod
4685] námhuid, & uile shleadha argnimeinnteadh th'eascarad do chor díot léd sgéith. Nach faice féin, dá modh fíor an ní a deirid-sion, .i. nách cóir do dhuine an ní nách faicfe do chreidiomh, go mbíadh an saoghal do ghnáth lán d'easaonta &
4690] d'aimhréiteach, mar dhearbhas S. Aibhis.;63 ór cia do ghrádhócihadh a chompánach nó a chomharsa ar son an ghrádha bhíos aca oirn muna chreidmís dóibh, do bhríogh nách éidir an grádh atá 'na ccroidhe d'fhaicsin? Cia do ghrádhóchadh ar an modh {MS page 226}
4695] cceadha a ghaoi, & fós a aithre nó a chlann, ór ní héidir linn a ngrádh oruinn d'fhaicsin; ionnas gu n-imeóchadh an muinnteardhas & an caradradh as an saoghal uile mar sin. As éigion fós don lucht a deir so mórán do chreidiomh nách faicid, ór creidid
4700] stairtheacha & mórán neitheadh aithristear dhóibh ar ionaduibh nach facadar riamh, & cia as aithre dhóibh féin, ór ní fhuil dearbhadh súl aca ar a n-aithribh acht fiaghnuisi dhaoine eile; & ós éigion


dúinn neithe nách faicmíd do chreidiomh, créad nách
4705] creidfiomaois na neithe a deir Dia rinn, gé nách faicmíd iad?’ ‘A mháthair,’ ar Des., ‘dar leam-sa ní hionann sin; ór as éidir lem grádh mo charad & mo ghaoil oram do thuigsin & do chreidiomh trés na dearbhthuibh,
4710] trés na sighnibh, & trés na comharthadhuibh do gheibfam, & ní haitímidh damh dearbhtha ná sighne ar na neithibh bhíos d'fhiachuibh oram do chreideamhuin óm chreidiomh Chatoilghe.’ ‘As maith leam,’ ar an tShimplidheachd, ‘gu
4715] n-admhae mar sin gurab éigion dúinn mar sin neithe nách faicmíd do chreidiomh & gurab bréag {MS page 227} mar sin an ní a deir súd. Maille ris sin as mór an mealladh a mheas nách fuilid dearbhtha & sighne ar na neithibh a deir an creidiomh Catoilghe, ór as ró-mhór an
4720] dearbhadh air gur thairrngirsiod fáidhe an tseinreachta gach a bfhaicmíd a nois dá ccomhall & iar n-a ccomhall. As mór an dearbhadh ar fhírinne ar ccreidimh a onóraighi & a áirdi labhras ar Dhia, ar a labhraid eiricighe & págánoigh go ro-mhaslaightheach, ag cor
4725] pheacoidh 'na leith, & ag rádh mhóráin do bhlais-bhéimibh oile ris. As mór an comhartha ar fhírinne ar ccreidimh ceart & naomhthacht a dhlightheadh & a theagoisg, & méad an fhoghair bhíos aige do na subháilchibh, & an mhíofhoghair do na dubháilchibh.
4730] As mór an dearbhadh air gur chuirsead na daoine as foghlamtha & as naomhtha bádar san ndomhan fiaghnaisi leis, & gur dhoirtsead iliomad díobh a bhfuil ar a shon, do chor séula ar a bhfiaghnaisi. As mór fós an dearbhadh air, an t-iliomad {MS page 228} d'fhear-toibh
4735] & do mhíorbhailibh do righneadar ilmhílthe ar feadh an domhain dá dhearbhadh, léar iompuighsiod chineadha oirrdhearca na cruinne dhomhanda gona


n-impeiribh & gona ríoghoibh do chum an chreidimh Chatoilice.’
4740] ‘A mháthair ghrádhach,’ ar Des., ‘as agotsa atá an fhírinne, & ní haca súd; & indis dámh a nois cionnas chuirfead uaim ná drochsmuaintighthe thugsad súd chugam a n-aghoidh mo chreidimh, ag tabhairt úghdardháis as an sgrioptúir 'na aghoidh.’
4745] ‘A mhic,’ ar ise, ‘ná cuireadh ní ar domhan dá ccluinfe conntabhairt dá laghat ort a n-airteagloibh do chreidimh; & dá ttigeadh aingiol ó nimh do sheanmóir 'na n-aghoidh (mar adeir Pól), cuir contracht ar a sheanmóir, & cuimhnidh, mar do
4750] dhearbhas as S. Aibhisttín, 64 gur ab gnáithbhéas dona heificibh bheith ag mealladh cháigh lé saobhchiallaibh chuirid san sgrioptúir. Ar an n-ádhbhar-soin, mar chomhairligheas an Doctúir céadna, gach uair dá ttiobhraid sgrioptúir bhias cruaidh ort a n-aghoidh
4755] do chreidimh, creid go {MS page 229} daingean nách í an tuigsí chuirid-sean and as ciall dó, achd go bhfuil ciall dhorcha éigin oile aige nách tuige féin.’ ‘A mháthair,’ ar Des., ‘as ro-mhaith an chomhairle sin, & créad do ghéan anois, ór atáid ag
4760] bagar bháis oram, muna dhíuitar dom chreideamh?’ ‘A mhic,’ ar isi, ‘ní fuláir dhuit bheith foighideach neartmhar; ór as iad so biodhbhoigh mhainisttreach an chreidimh, & tángadar romhainn ann so. Cuir do dhóthchas uile a Ndia mar do
4765] nídís na mairtírighe; & ó nách éidir lé haoinneach mairtíreachd fhíre d'fhulang óna neart nádúrtha féin, gan grása móra ó Dhia, mar dhearbhas S. Aibhisttín a mórán d'ionadaibh, 65 guidh Dia go dúthrachdach fá sheasamh mhaith do thabhairt duit; & má tá


4770] grádh an tshaoghail, nó eagla an bháis, ag cor chathoighthe ort, smuain ar an leigheas tugas dhuit cheana as S. Aibhisttín. Muna lór sin do chum do chathoightheadh do chor ar ccúl, smuain ar an luaighidheacht do bheir Dia a ccéadóir don droing
4775] fhuilngeas bás ar son a cc{MS page 230}reidimh, .i. a mbreith suas ar an mball go díreach, gan phéin ná purgadóir, a bhfiaghnaisi a ghnúise féin, abhal a mbeid 'na ríthigh a n-aoibhneas shíordhoighe nách éidir d'fhaisnéis; & nách búdh mór an mhire & an mhíchiall an t-aoibhneas
4780] síordhuighe sin do mhalairt ar aisling aoibhnis urchradhoigh anaoibhinn éanuaire? & nách biadh meas duine leimh ar an tté do bhéaradh sgátle an óir do roghoin? As leimhe iná sin an tí iarras & ghrádhoigheas antoil éuttarbhach a cholna ria nglóir
4785] fhlaitheamhnais, & bheireas do roghoin bheith a n-éagmhais ghnúise Críostt, & a n-éagmhais amhairc a aingeal nglórmhar & throimtheaghloigh a ríthighe tré bhioth shíor, dá mbeith cead aige gan dol go hifriond a ccomhluadar shíordhuighe dheamhan
4790] nduaimhseach ndoidhealbha, mar nách bia. & muna lór so uile, smuain don taoibh eile, dá ndearnae toil na n-eiriceadh, ar shíordhoigheacht na péine atá fád chomhair a n-ifrionn; & gé go mbeth do chroidhe 'na chloich, má tá coibhéis an ghráinne
4795] mhusttaird do chreideamh agot, uí bá hurasa dhuit gan bheith ar coimhchrioth ón smuaineadh sin, {MS page 231} ór fiafraighim dhíot cia ar an ndomhan-sa duine dá dhíchéillidhi do rachadh a bpríosún go ceand chéad bliadhan ar aoibhueas aonlaoi d'fhagháil. As deimhin
4800] nach bhfuighthí aoiuneach do bhéaradh an rogha-sa, & dá éis so uili ní príosún chéad mbliaghan ná míle do bhliaghnoibh, acht príosún a saoghal na saoghal gan chrích gan flioircheann, bheirid na truagha gan


chéill gan chuimhni leanas antoil a ccolna & na
4805] dubháilche do roghain ar son aoibhnis seachdmhoghad nó ochdmhoghad bliaghan, & ní hé sin a mháin acht ar son aoibhnis éanuairi dá n-antoil cholnaighe. Ní hí trá samhoil na barróighcachta atá ag céad bliaghan ar aon lá atá ag an tshíordhoigheachd ar sheachdmhoghad
4810] nó fós ar chéad bliaghan, acht barroigheacht as mile mó, & ar nách éidir cinriteacht do chor tré bheith don tshíordhuigheacht gan chrích gan fhoircheann. Déana, ar an n-ádhbhar-so, a mhic ghrádhoigh, seasamh ro-láidir a n-aghoidh antola do cholna, a n-aghoidh aoibhnis fhallsa an tshaoghail-si,
4815] n-aghoidh chealg an áidhbherseóra & na n-eiriceadh. {MS page 232} Seachoin maille leis an uile aire & fhriochnamh shlighidh bhfhairsing an tshaoghail tré ttiaghthar gus an mbás shíordhuighe; lean ó uile álghas do
4820] chroidhi slighidh chumhang Chríostt tré ttiaghthar gus an mbeathoigh shuthain, .i. slighidh na foighide, na habsttanaide, na geanmnoigheachta, na humhla, & an uile chrábhoidh, tré ndeachoidh Críostt ag dol dá ríoghdhacht, 'sa-lorg as cóir dhúinne do leanmhain
4825] go roicheam dá ríochathair, 'sa haoibhneas nách éidir lé hinntleacht daonna d'aithris, ór dá mhéad teisttdá ttiobhradh uirre, ní bhiadh ann sin acht braón beag don; bhóchnamhuir, nó mindrithle do mhóirtheine, ar an n-ádhbhar nách facoidh súil, nách
4830] cualaidh cluas, & nár smuáin croidhe (mar adeir an Slánaightheóir féin) na neithe do ullmhoigh Dia don lucht charas é.’ ‘A mháthair ghrádhach,’ ar Des., ‘do chuiris mo chroidhe ar comhlasadh am chliabh d'fhonn bháis
4835] d'fhulang ar an mball ar son mo chreidimh, & carcairphríosún na colla-so d'fhágbháil dochum dola dom dhí{MS page 233}oduadh & dom shásughadh gus an


n-aoibhneas n-iongantach sin. Guidhim thú, múin damh aicheapt égin eagnuidh ealadhanta as an
4840] maighistir mór sin na Heagluisi, S. Aibhisttín, le leacute; raghuinn do dhiospóracht ríu súd, do chosnamh mo chreidimh orra & do dhortadh m'fhola ar a shon.’ ‘A mhic,’ ar isi, ‘seachain a ndiospóracht, ór gé nách bíd na heiricidhe foghlumtha, mealluid duine
4845] simplidhe lé comhrádh milis, mar a deir Pól, & gealluid flaitheamhnas Dé & uile aitios a ccolna dhóibh a n-aoinfheacht, & bídh mar sin briocht mealltórachta 'na mbriathruibh, & bídh a n-úrlabhra mar aillsi ag snámhchnaoi, mar a deir an tApsttol
4850] céadna. Léig dá bhríogh sin á ndiospóracht sin a leith na bpréuláidiodh & na ndaoine n-eagnuidhe, dar ab eól a cclaoi; ór an tan nách budh eól duit freagra gu lór do thabhairt orra, do bhéurthá siocair dhóibh fá iad féin do dhaingnioghadh 'na seachrán,
4855] mar adeir S. Aibhisttin, 66 & do na Catoilghibh neamhfhoghlamtha do bhiadh ag éistteacht ribh fá chonntabhairt do chur a bhfírinne an chreidimh Chatoilghe.’ {MS page 234} ‘A mháthair,’ ar eision, ‘dobadh náir dhamh
4860] gan fios gach docamhail dá ccuirfidís oram a n-aghoidh mo chreidimh do bheith agom.’ ‘A mhic,’ ar isi, ‘ná bíodh náire ort fá gan misteire & rúindiamhra roi-dhoirche do chreidimh do thuigsin go solas, & a liacht neithe beaga nádúrtha
4865] nách tuige féin & nách tuigid-sion. Ní fhuil a fhios ag aoinneach agoibh uile cá líon ruainne 'na fholt, & cionnas do bhiadh eólas solas ar an Ttríonnóid agoibh? Adeir S. Aibhisttín 67 nách géarchúis inntleachta, acht simplidheachd chreidimh, 'doní pobal
4870] coitcheann na Heaglaise ro-dhaingean roi-innill;


gonadh airi sin adeir 68 gurab orra labhras an Sailmcheadlach; Iumenta eorum non minorauit, san áit a n-abair gurab éidir asoil & ainmhinteadha tarbhacha do ghairm don lúcht imthigheas go
4875] simplidhe san Eaglais, & bhíos ar bheagán foghláma lán do chreideamh. Do b'fhearr leam ar an n-ádhbhar-sa nách léigtheá na briathra úd Phóil as do chuimhne: ‘Ná hiarr eólas domhoin do bheith agot ar neithibh {MS page 235} árda, acht bíodh eagla ort,’ & fós
4880] an ní adeir an Spiorad Naomh: ‘Ná hiarr na neithe as áirde iná thú, & ná-sgrúd neithe as neartmhaire iná thú, achd bí ag smuaineadh do. ghnáth ar na neithibh do athain an Tighearna dhíot. ’’

‘A mháthair,’ ar Des., ‘ós amhluidh sin atá,
4885] ní bhíu féin ag dréim feasda ré bheith foghlamtha gidheadh, múin mor chreidiomh dhamh.’ ‘Nách ar fhoghlomais,’ ar isi, ‘an Teagasg Críosttuidhe an tan do bhádhais óg, mar atá d'fhiachuibh ar an n-uili Chríosttuidhi?’
4890] ‘Do righnios,’ ar Des. ‘Do fhoghlamais Symbuil na nApsttal, & mar sin, creidiomh Eagluisi Chríostt,’ ar an tShimplidheachd. ‘As fíor sin,’ ar Desiderius, ‘ór as aithnidh
4895] dhamhsa nách déin an Eaglas creidiomh eile gu miaidhe, & nách fuil aice acht creidiomh na nApsttal; gidheadh atáid cumhachta aice an tan éirghios coinntinn idir í féin & na heiricidhe, nó contabhairt, a fhoillsiughadh gu nuaidhe gu bfhuil an ní si nó ní
4900] eile 'na chreidiomh, gé nách éidir lé éinní dh'fhoillsioghadh mar sin do bhíadh a n-aghaidh chreidimh na nApsttal, acht na neithe bhea{MS page 236}nas as creidiomh & as teagasg na nApsttal & bhíos ann ní as doirche ná mar fhoillsighthear léisi. Gonadh aire so budh


4905] maith leam-sa riaghail chreidimh d'fhíagháil 'na mbeidís na puingc chreidimh gu solas dhiúltuid eiricidhe na haimsiri-si.’ ‘A mhic,’ ar an tShimplidheacht, ‘do geibhthear a bhforgla sin a bhfoirm an luidhe as dual dona
4910] heasbagoibh do thabhairt an tan oirnthear iad, & fós don lucht ghabhas cúram apmonn orra, & adeir mar so: 'Creidim-se ó chreideamh dhaingean, & admhoim ós áird, an uile ní & gach éinní dá bhfuil sa symbail
4915] chreidimh ghnáthoigheas an Eaglas Rómhánach, .i. creidim a n-aoinnDia, Athair uileachumhachtach, do rinne neamh & talamh, & na huile aicsidhe agas neamhaicsidhe, agas a n-aoinTighearna Iosa Críostt & aoinGhein Dé, & do geineadh ón Athair rés an
4920] n-uile shaoghal, Dia do Dhia, solas do sholas, Dia fíre do Dhia fhíre, atá iar n-a gheineamhoin gan déanomh, comhshubsttainteach ris an nAthair, tréas a ndearnadh an uile, táinig a nuas ó fhlaitheamhnas ar ar soinne, na daoine, & ar son ar {MS page 237} slánoighthe,
4925] ghabh cholainn ndaonda ón Spiorad Naomh as Muiri óigh, & dá ndearnadh duini, agas do crochadh mar an ccéadna ar ar soinne, do fhulaing fa Phoint Phioláid agas do hadhlacadh, & do aithéirigh an treas lá do réir na sgrioptúireadh, & do chuaidh suas ar
4930] neam; atá 'na shuidhe ar deis an Athar, & thiocfas arís maille ré glóir do bhreitheamhnas bheó & mharbh, an tí 'sa ríoghdhacht ar nách cuirfithear críoch; & san Spiorad Naomh, tighearna & beóaighthigh, tig ón Athair & ón Mhac, adharthar & chomhghlóraighthear
4935] ar aon leis an nAthair & leis an Mac, do labhair tréas na fáidhibh; agas aoinEaglas naomhtha, chatoilici, absttalda. Admhoim aonbhaistteadh a maitheamhnas na bpeacadh. Atá mo shúil ré


heiséirghe na marbh & ré beathoigh an tshaoghoil
4940] thiocfas. Amén. Admhoim go ro-dhaingean, & gabhoim chugom go fonnmhar, béulphroicheapta, asbaltha & eagalsa, & gach éanchuid oile do ghnáthaighthibh agas d'órduighthibh na Heaglaisi céadna. Admhoim
4945] mar {MS page 238} an ccéadna an sgrioptúir naomhtha san chéill 'nar chongaimh & a ccongmhann an naomhmáthair Eaglaise, dárab dual a, bhreathnughadh cia hí ciall fhíre & mínioghadh na sgrioptúireadh naomhtha, & ní ghlacfad & ní mhineóchad choidhche é achd do
4950] réir aonaonta & éinintinde na n-aithreadh. Admhoim fós ós áird ar an modh ccéadna go bhfuilid seacht Sacraimeinte fíre dísle ag an reacht nua, iar n-a bhfágbháil ó Chríostt ar Ttighearna againn agus do chum siáinte an chinidh dhaonna, gé
4955] nách fuilid uile 'na riachdanas ar gach aon fó leith, .i. Baistteadh, Dul fá láimh easboig, Sacrameint na haltóra, Peandaid, Ongadh déigheanach, Grádha coisreagtha, & Pósadh; go ttugoid so grása uatha, & nách éidir an baistteadh, dol fá láimh easboig, &
4960] grádha coisreagtha d'athghabháil gan neimheadhshár. Gabhoim chugom mar an ccéadna, & faomhoim, na gnáthoighthe atá ar congmháil & ar n-a moladh ón Eaglois Chatoilge, a bhfritháileamh sollamainte na n-uile shacramainteadh réumhráite-sin. {MS page 239} Toilighim
4965] go fonnmhar, & gabhoim, na huile neithe & gach ní fá leith dár foillsigheadh & dár snaidhmchinneadh lé naomhChomhairle Thriont, do thaoibh pheacaidh an tsinnsir, agas an fhíréantais. Admhoim ós áird ar an modh ccéadna go
4970] n-ofráiltear do Dhia san aifrionn saicrifís fhíri dhileas a síothcháin ar bpeacadh, ar son bheó & mharbh, & go bhfuil corp & fuil ar Ttighearna Iosa Críostt mailli réna anom & réna dhiadhacht a sacrameint


ro-naomhtha na haltóra go fíri, dá ríribh, & go
4975] substtainteach, & go n-iompóighthear uileashubsttaint an aráin a ccorp, & uileashubsttaint an fhíona a bhfuil, & gurab é ainm do bheir an Eaglas Chatoilge ar an cclaochlódh-sa, transubsttantiatio, .i. transubstaintioghadh. Admhoim mar an ccéadna go
4980] nglacthar Críostt go huilighe iomlán, & sácrameint fhiri, fá gach aoinghné fó leith dhíobh. Cothuighim go seasmhach go bhfuil purgadóir ann ina mbíd anmanna a láimh, dá ttugoid daghoibreacha na Ccríosttoigheadh fóiridhin; ar an modh ccéadna
4985] gurab cóir {MS page 240} na naoimh atá a ríoghdhachd a bhfochair Chríostt d'onórughadh & do ghuidhe, & go n-ofráilid-sion urnoighthe ar ar soinne do Dhia, & gur ab cóir a ttaisi d'onórughadh. Adeirim go ro-dhaingean gurab cóir íomháigh Chríostt, & Mháthar Dhé do bhí
4990] riamh 'na hóigh, & na naomh oile, do chongmháil, & do bheith a rébherens & a n-onóir iomchubhoigh. Deimhnighim mar an ccéadna gur fhágoibh Críostt cumhachta an loghoidh ag an nEaglais & go bhfuil cleachdadh a thabhartha don phobal Chríosttoighe
4995] ro-fhalláin dóibh. Aithnighim & admhoim an nEaglas naomhtha, Chatoilge, apsdalda, Rómhánach; do ním d'fhiaghnaisi gur ab í as máthair & as ban-mhaighisttir don uile eaglais; & geálloim & mionduighim umhla & urruim fhíre don Phápa
5000] Rómhánach, comharba Pheadair bheannoighthe, prionnsa na nApsttal & biocáire Iosa Críostt. Gabhoim chugam gan chonntabhairt ar bioth & admhoim ós áird na huile neithe oile do teagaisgeadh, do snaidhmchinneadh, & do foillsigheadh leis na
5005] naomhchánoinibh, naomhchanóinibh lé comhdháloibh geinearálta na Heag{MS page 241}laisi, & go sonnradhach lé Comhairle Thriont;


& damnoighim, díultoim & malloighim an uili ní atá contrárdha dhóibh, & an uile eiriceacht do damnadh, do díultadh, & do malloigheadh ón Eaglais. & do
5010] bheirim gealladh, móid & mionna fán ccreideamh bfhírinneach Ceatoiligi-si, seach nách éidir aoinneach do shlánughadh, agas gá bhfuilim dom dheóin d'admháil ós áird & do chongmháil dáríribh, do chothughadh & d'admháil ós áird mar an ccéadna
5015] iomlán gan oirbhearnadh ar feadh mo bheathadh go roi-sheasmhach, maille ré cabhair Dé, & mo dhíthchioll do dhéanamh do réir mo chumhacht ar a chur d'fhiachoibh ar na daoinibh bheas fúm, no bheas d'ualach oram, do dhruim mh'oifigi, a chongmháil,
5020] a theagasg, & a shíoladh. Go ccughna ccungna Dia mar sin leam, & na soisgéula naomhtha-sa Dé.’

‘Ag so, a mhic,’ ar an tShimplidheachd, ‘riaghoil ro-mhaith chreidimh, & bípdh sí féin & Cré na nApsttol do mheabhair go ro-mhaith agot, agas congaimh go
5025] daingean iad, & ní bá heagoil duit {MS page 242} seachrán th'eascharad.’ ‘A mháthair ghrádhadh,’ ar Des., ‘as díol beandachta do bhéul, & as urasa a aithne gur ab é sin creideamh fíre Eaglaisi Críostt, & atá do ghlainmheabhair
5030] agom a nois, & biaidh go bás; & greanndoighim eiricidhe na talmhan fán siolla as lugha dhe do bhéin díom ó so suas, ós air atá mo shlánughadh agas an tshíordhuigheachd. & muna bheith mo chorp ro-lag anbhfann ó bhfuaras d'anró
5035] & do shaothar san slighidh-si, atá an urdail sin do shólás ar mo chroidhe go madh mian leam a bhfuil romham don tshlighidh-si do shiobhal am ruagoibh reabhroidh, an tan smuainim mar do shaor Dia, maille réad chongnamh-sa, mé a lámhoibh na


5040] n-eiriceadh úd a measg na n-ilmhílteadh anam bheirid leó go hifriond.’ ‘A mhic,’ ar isi, ‘ná bíodh iongnadh agot ar do chorp do bheith lag; & nách aithnidh dhuit an seanfhocal, nách foil aithghiorra gan tshaothar ná
5045] sochar gan dochar? Tairg meisneach do dhéanamh anois, & ní fada go bhfuighbhi sólás, & budh móidi {MS page 243} do chion & do mheas an tan-soin air, a bhfuarois dá dhochar; & má mhothuighe anois anbhfainne, caith cuid don toradh thugois lat, & do bhéara brígh
5050] nuaidhe dhuit; & madh áil leat gan dochar na sligheadh do mhothughadh, déana cantaireachd.’ Dob ait lé Des. comhrádh na Simplidheachda, ar a ttug do chomhfhurtacht dó, & adobhairt: ‘Cionnas budh éidir linn cantaireachd do dhéanamh a ccuideachta
5055] an tsheanóir thromdha-sa?’ ‘As éidir,’ ar an tShimplidheacht; ‘ór gé go bhfuil tromdha ó nádúir, atá do thaoibh oile caoin, suilbhir, soghrádhach; ór as bráthair do Ghrádh Dé é. Os a chionn so, ní ó bhaois ná ó éttroma do
5060] dhéanam canntaireachd, acht do thabhairt shóláis dár spioroid, i d'édtromughadh dhochair na sligheadh, & do neartughadh ar ccroidhe.’ ‘Ciondas do dhéan-sa canntaireacht,’ ar Des., ‘& gan guth agom?’
5065] ‘Ní héidir,’ ar an tShimplidheacht, ‘nách foil guth agot, i gurab guth thú féin.’ Dob iongnadh lé Des. mar adobhairt gur guth é, & do fhiafraigh cionnas dobadh éidir sin. Do fhreagair sisi é: ‘Do rinneadh {MS page 244} thusa & an uile chréutúir le
5070] bréithir, i as é an guth thig ar an mball d'éis na bréithre, &, mar sin, mar as lé bréithir an Tighearna do rinneadh an uile chrétúir, as éigean go bhfuilid uile 'na ngothaibh.’ ‘Mínigh sin damh ní as fearr,’ ar Des.


5075] ‘As toil leam sin,’ ar an tShimplidheacht. ‘Ní fhuil a mbréithir & a ccomhrádh acht éinní amháin, & ní don ní thig as an mbéul amach ghoirthear an bhriathar, achd don smuaineadh nó don toirrcheas anas asttigh ag duine; ór as guth go dílios ghoirthear
5080] don ní thig amach, & as tríd tuigthear an bhriathar anos asttigh agoinn. Tuigfe an ní adeirim ní as fearr ar an n-eisiomláir-se. Atá agamsa asttigh am inntinn a leithéid so do smuaineadh, .i. gur ab duine thú. As í so as briathar nó as comhrádh and go
5085] dílios, gé nách laibheórainn go forimleach; gidheadh, an uair adeirim léum béul: ‘As duine thú,’ ag so an guth go dílios tré ttuigthear an bhriathar atá asttigh agom.’ ‘Teagoisg dhamh anois,’ ar Des., ‘más guth mé,
5090] cia agá {MS page 245} bhfuilim am ghuth?’ ‘Ataoi ag Dia,’ ar an tShimplidheacht, ‘do chruthoigh thú léna bhréithir, do chum go molthá & go mbeandoightheá é.’ ‘Fiafraighim dhíot,’ ar Des., ‘más guth mé,
5095] créad adeirim nó chialloighim?’ ‘Adeiri,’ ar an tShimplidheacht, ‘gurab maith Dia tréus an mbeith, tréus an ccorp, & trés an n-anam maith thug dhuit; & adeir an sgiamh thug dhuit gur ab sgiamhach é, & adeir gach éinní dár chruthaigh
5100] Dia ionnat, ar an modh ccéadna, cumhachta, subháilche & Dé, & a mhaitheas; ionnas nách foil inar chruthoigh Dia ionnat acht gotha Dé.’ ‘Créad fá n-abrae,’ ar Des., ‘nách foil inar chruthoigh Dia ionnam acht a ghotha? Nách ar
5105] éidir lat a rádh go hiomlán, gan eisgeartadh ar bioth, gur ab gotha do Dhia a bhfuil ionnam uile?’ ‘As uimi nách dobhart sin,’ ar an tShimplidheacht, ‘ar an n-ádhbhar nách gotha do Dhia a


5110] bhfuil do lochtaibh & do dhubháilchibh ionnad; ór ní lioibroacha do Dhia iad sin, acht duit féin, & adeirid go bhfuile olc, dubháilcheach; & dá réir sin mar thig an duine tréas na créutúiribh do chum eólais {MS page 246} Dé, tig tréna dhubháilchibh tréna pheacodhaibh do chum a eólais féin.’


Caibidil 6.

Foillsighthear ní as líonmhaire
5115] ciondas tigthear do chum eólais Dé tréus na créutuiribh.

Dob iongnadh lé Des., gé nách raibhe faicsin
5120] ealadhanta ar an tShimplidheacht, a fheasuighe do labhradh, & a dubhairt lé a rís: ‘Créud fá bfhuile ag iarruidh oruinn cantaireacht dho dhéanamh?’

‘Do chum ar ccuir & ar ndoilghiosa do chur dínn,’ ar isi, ‘& fós do chum nách caillmís dóthchas
5125] teachta go tigh Dé, choimhédtar gu maith lé bheith ag smuaineadh ar na créutúiribh taisbéntar dhúinn a sgríoptúir liteardha Dhé, & fós 'na sgríobtúir chorpardha, .i. an saoghal a tá ar n-a dhéanamh ó Dhia, mar leabhar ina léaghthar na créutúire.’
5130] ‘Os mar sin atá,’ ar Des., ‘tionnsgnam ar {MS page 247} chantaireacht, ós gotha sinn; molam & beannuigheam ar Ttighearna.’ ‘As cóir sin,’ ar an tShimplidheachd, ‘& do ghéubham gotha éxamhla oile chuideóchas linn san
5135] slighidh-si; ór do ghéabham a ttosach na sligheadh gotha troma saothracha, & do ghéubham 'na lár gotha inmheadhónacha, & do ghéubham 'na deireadh gotha árda , do réir éxamhlacht na ccréutúireadh; & ós mian linn cantaireachd do dhéanamh do réir
5140] riaghla na cantaireachda-sa ní fulair dhúinn eólas na healadhna féin do bheith aguinn ó thús.’ ‘Cia mhúinfios sin dúinn?’ ar Des. ‘Múinfid na créutúire féin,’ ar an tShimplidheachd, ‘ór atá cuid díobh mhúinfios dúinn maith ar
5145] Ttighearna, cuid eile mhúinfios dúinn a eagna, cuid


eile a uaisle, cuid eile a sgéimh, cuid eile a mhórdhacht, cuid eile a bhronntanas; & as mar so, thríd síos, bheirid na créutúiri sinn dochum eóluis ar Ttighearna, dochum gu ndiongnamaois a mholtha
5150] agas a onóir do chantaireachd. Ar an n-ádhbhar-sin déana do dhíthchioll san slighidh-si {MS page 248} ar chantuireachd d'fhoghluim, ór ní fhuil d'oifig ag na daoinibh roichios go tigh Ghrádha Dé do chum a bhfuili-si ag triall acht cantuireacht, & an tí as fearr fhoghlumas
5155] cantuireacht mholta Dé san sligheidh, as dá réir do ghéubha an t-ionad as feárr a dtigh Ghrádha Dé.’ Do bhí Des. ag cur na sligheadh thairis ar feadh mhóráin aimsiri, & do fhoghluim mórán do shubháilcibh
5160] & do dhearsgnuidheacht ar Ttighearna tréus an tteagasg tug an tShimplidheachd dó. Gidheadh as ro-mhór do fhuluing do phéin & do pheannaid. As meinic thárla tuisleadh dhó, .i. do thuiteadh a bpeacadh shologhtha, & do chongmhadh an tSimpli.
5165] gan tuitim a bpeacodh mharbhtha. Do bhíodh, uair oile, claon do chum tuislidh, tré chathughadh éigin, & do bheireadh an tShimplidheacht a lámh dhó dá chongmháil ó aontughadh. Do thuiteadh ar uairibh go talmhuin, .i. a bpeacadh
5170] mharbhtha, & muna bheth Eagla Dé, do thógbhadh é, ní éireóchadh choidhchi & ní bhiadh mian éirghe {MS page 249} air. Uair oili a n-ionadh dola ar a aghaidh dhó, as ar a chúl do théigheadh, .i. do fhilleadh óna shubháilchibh & ó shlighidh na fírinne, & a n-ionadh a tharbha
5175] do bhuain as na créutúiribh, mar nách déanadh suim do smuaineadh ar mar do bhídís ag moladh an Tighearna mar ghothoibh, as éuttarbha do bheanadh eisttibh; & an uair do thairgeadh canntaireachd do dhéanamh tréus na créutúiribh, do bhriseadh ar a


5180] ghuth, nó go ttugadh Eagla Dé brodadh and, dá chor ar a aghoidh. As meinic do théighdís deilg ina chosoibh, .i. do thigdís smuaintighthi saoghalta chuigi; gidheadh, do chongmhadh an tShimplidheacht a chos, & do thairrngeadh Eagla Dé an dealg as. Do
5185] bhíodh codladh go meinic ag luighe air, tré dhearmad a Chruthaightheóra, & do bheireadh, Eagla Dé ionga dhó, agá dhúsacht. Do shuidheadh go meinic tré fhoiréigean cuirtheachta & bochtaine, .i. an uair do bhiodh fuar 'na chrábhadh, nó go ndiongnadh a
5190] ghadhar tafann air, & go ccuireadh 'na sheasamh é. As meinic do ghabhadh fearg é, & do thionnsgnadh filleadh ar {MS page 250} a ais tré anbhfainne chroidhe agas tré édóchas; gidheadh, an uair do bhlaiseadh beagán don toradh tug lais mar lón 'na mhála, do théigheadh
5195] ar a aghoidh. Do chailleadh a shlighidh uair oile, ag siobhal na hoidhche, .i. an uair do bhíodh a ndrochsmuaintighthibh nó a ndrochoibrighthibh, do chailleadh a chuideachta, Eagla Dé & an tShimplidheacht; gidheadh, an uair do thigeadh an mhaidin, &
5200] iar n-éirghe gréine, .i. tréna eólas féin, & tré eólas bhaoghoil a sttaide, & tré chongnamh an ghadhair, .i. na Toili Maithe, do bhíodh aige do chum seirbhíse Dé, do gheibheadh arís shlighidh na foighidni & an aithreachais, & do gheibheadh a chuideachta uile
5205] innte. Agas d'éis bheith mórán do laithibh ag siobhal ar an n-órdughadh so, táinig fó dheireadh ar mhadh aoibhinn, & do chonnairc pálás ríoghdha ro-áloinn a meadhón an mhuighe sin, dá ngoirthí Déshearc, &
5210] as é Grádh Dé, .i. an tí do bhí ar iarroigh ag Des., bá doirseóir san phálás sin. {MS page 251}


Tionnsgnuidh an Treas Rand do Sgáthán an Chrábhuidh

Caibidil 1.

5215] Mar do hosgladh doras Mhainistreach na Désheirce do Dhes., & mar do labhair ris an ndóirseóir, .i. Grádh Dé, ar mhórán do neithibh.

Do thionnsgain Desid. doras mhainistreach na
5220] Désheirce do bhualadh go ciúin critheaglach, & ar mbeith a bhfhad dó agá bhualadh ní fhuair aonduine do oisgeóladh an doras dó ná do fhreigeóradh é.

A dubhairt an tShimplidheachd ris: ‘A athair, ná bíodh droichmheisneach ort. Buail gu láidir an
5225] doras leis an dá bhaschrann sin, dá ngoirthear Osna agas Deór, & ní héidir nách cluinfid thú, & gé gu mbeidís 'na ccodladh muisgeólae iad, & tiucfuid d'osgladh an dorais, ór {MS page 252} mun bhudh áil leó na daoine thig ann so do léigion asdeach, ní fhuighdís é
5230] ar énchor.’ Ba mór gairdeachas Des. trés an meisnigh thug an tShimpl. dó, & do bhuail an doras ní as láidire gu mór iná mar do rinne an chéaduair, ionnas gu bhfacuidh chuige dóirseóir na mainisttreach dá
5235] ngoirthí Grádh Dé, an té do bhí d'iarruidh, agas nír aithin é. A dubhairt an doirseóir: ‘A athair, créud iarrae ann so? Féadfuighe go bfhuil fearg oruibh tréna fhad do congmhadh sibh tar éis an dorais do
5240] bhualadh; ná bíodh fearg ort, ór as sé so as gnáthughadh dhúinne, do dhearbhadh foighidne na


droinge thig chuguinn, & go háiridhe na ndaoine ndíomsach fearguighthear muna osgalthar dhóibh a ccéadóir, amhuil & do bheith riachtanas aguinne réna
5245] seirbhís; ór ní léigthear astteach annso an drong mheasas gurab fiú & gurab dióngmhála iad féin an onóir sin d'fhagháil.’ ‘Ní díobh sin damhsa, a thighearna (ar Des.), ór {MS page 253} gé gur fhuloingeas saothar ro-mhór & duadh
5250] doiríomhtha san sligheidh, as deimhin leam nách fiú énní mé muna háil libhsi, ar son bhar maithiosa & bhar subháilche féin, mo léigean a stteach.’ A dubhairt Grádh Dé: ‘Cia iarrae annso?’ ‘Tánog anos as tigh na Humhlachta (ar Des.)
5255] maille ris an ccuideachta do chíthí tré shlígheidh na foighidni, d'iarruidh Ghrádha Dé , 'sa ghnáthchomhnaidhi a dubhradh riom do bheith annso.’ A dubhairt Grádh Dé: ‘An ttugubhair litreacha ar bith libh annso, as a mbeith a dheimhin aguinn
5260] gurab as tigh na Humhlachta tángabhair?’ A dobhairt Des.: ‘Atáid dá litir leam. Fuaras litir dhíobh, dárab ainm Aithne an Duine Air Féin a ttigh na Humhlachta, & as ar an slighidh do sgríobhadh an litir oile, dár ab ainm Aithne Dé.’
5265] A dobhairt Grádh Dé: ‘Taithnidh leam go mór mar do rinneabhair bhar ngnoaighthe; gidheadh, innis damh an measonn sibh, ar son na litreach sin do bheith libh, an cóir dhúinni bhar ngabháil san tígh-si?’
5270] Adobhairt Des.: ‘A thighearna, adubhart ribh ó thús gur {MS page 254} ab ar bhar ccumas féin & fá bhar ngrásuibh amháin atá mo léigion astteach; ór ní fheadar-sa an maith do sgríobhadh na litreacha thugas leam, nó nar thuigios iad, ar an n-ádhbhar
5275] nách feadar (gé gu rabhadhas a ttigh na Humhlachta,


& gur thaisbénadar dhamh na sealluidhe & na maighdeana atáid san mhainisttir, & a mbéusa uile) nar dhíleaghas amhuil do dhligheas an toradh thugadar dhamh dhá ithe, .i. Neamhdhóthchas a Duine Féin,
5280] gé go bfhuaras blas maith air; & fós ní fheadar nar choimhédas mé san tshlighidh a ttánog ó na neithibh contrárdha thárla dhamh; & ar an ádhbhar-sin ní bhiadh do chroidhe agam a rádh gu ndearna mé ní maith ar bioth, & fios mo dhubháilciodh & mh'iomad
5285] peacodh agam féin; maille ris sin ní fheadar nar bheanas shochar as ar fhuilngeas san slighidh, ór as minic do leagadh, do leónadh & do chréuchtnuighiodh gu mór mé, gurab ar éigin tug mo chuideachta leithbheó ann so mé.
5290] Ar an n-ádhbhar sin a sí cúis as prionnsapáilte as a n-iarraim-si Grádh Dé, mar a dubh{MS page 255}radh riom gu bhfhuil 'na liaigh mhaith comhdomhuin & sin a bfhoghluim gu n-aithnighionn gach easláinte dhá seicréidighe dá mbí sna daoinibh. Gonadh aire sin
5295] as mian leamsa an t-airdliaigh comhachtach-sin aithnigheas easláinte mh'anma do ghuidhe fám anom féin do ghlanadh & do shlánughadh.’ A dubhairt Grádh Dé: ‘Créud as a n-iarrae do shlánughadh & do ghlanadh?’
5300] ‘Ar an n-ádhbhar,’ ar Des., ‘go ndubhradh riom nách éidir lé hénduine dul a steach ann so muna raibhe glan slán ó easláinte an anma, ór ní héidir ar mhodh eile dul san dúthuigh neamhdha.’ A dubhairt an doirseóir: ‘ós amhluidh sin atá,
5305] & go ccuire do dhóthchas uili ionnuinne, an ann sin nó go labhra tú ré buachuil áiridhe, 'sa aithne 'sa eólas as éigion duit do bheith agad ria tteacht a stteach dhuit.’ {MS page 256}


5310] Caibidil 2.

Do Ghrádh na Comharsan.

As mór an fonn do bhí ar Dhes. an buachail d'fhaicsin chuige dochum go mbéaradh do labhairt ré Grádh Ndé é, & bá hé ainm an bhuachalla Grádh na Comharsan; & iar mbeith mar sin do Dhes., do
5315] chonnairc chuige an buachuil, & do ghabh lúthgháire comhmór & sin é agá fhaicsin gur chuir d'fhiachaibh air caoi, tré mhéud an tshóláis do mhothuigh ag faigsin an bhuachalla, & trés an ngrádh do bhí aige ar an thighearna.

5320] Do fhiafraigh an buachuil de: ‘Créud fá bhfuile bfhuile ag caoi, & nách guileann énduine dá mbí san tigh-si choidhche, ór ór bíd lán do shubhachas?’ ‘Ní tuirsi chuirios d'fhiachuibh oramsa gul (ar Des.) acht iomarcaigh luathghára.’
5325] ‘Cia iarrae san tigh-si;?’ ar an buachail. {MS page 257} ‘A mhic,’ ar Des., ‘atú ag iarroigh Ghráidh Dé.’ ‘As mise buachoil Ghráidh Dé,’ ar eision, ‘& más é mo thighearna iarrae, as éigean duit labhairt
5330] riom féin ó thós, & mh'aithne, & cumann do dhéanamh riom; ór tá an oiread sin do ghean ag mo thighearna oram nách áil leis labhairt ré héanduine ag nách biadh cion & aithne oramsa.’ ‘Do badh maith leam,’ ar Des., ‘eólas do
5335] bheith ar do bhéasoibh agom, & dhol a bpáirt & a muinnteardhas riot, ar son do thighearna.’ ‘Más áil leat,’ ar an buachoil, ‘meisi do bheith am charoid agat, ní foláir dhuit mo chéadtomhuilt do thabhairt damh ar maduin, do lioctabháil dá


5340] ngoirthear Smuaineadh Umhal, & mo dhínnéar do lioctubhúil oile, dá ngoirthear Comhrádh Umhal, & mo chuid do lioctubháil eile, dár ab ainm Oibriughadh Umhal.’ ‘Cáit a bhfuighe mé ’, ar Des. ‘na lioctubháileadha
5345] sin?’

Adobhairt an buachoil: ‘As í an Umhla, & a buachoil, dá ngoirthear Fond Naomhtha, do ní an chedlioctubháil díobh; ór cuiridh a buachoil d'fhiach{MS page 258}aibh uirre a mheas gur ab í féin as lugha
5350] asttigh, & cuiridh fós d'fhiachoibh dh'fhiachoibh uirre toradh do chaitheamh dá ngoirthear a A Tharcaisnioghadh Féin & muna chaithe an toradh sin ní fhaghann luibh áiridhe, dár ab ainm Deighmheas Duini Eili, dá ndéantar an chéudlioctubháil sin dhá ngoirthear
5355] Smuaineodh Umhal; & bíodh cumonn agot ris an mbuachoil-sin na Humhlachta, ór ní fhuil san tír-si poitiogáirigh ór fearr an chedlioctubháil sin do dhéanamh iná é, don luibh dár ab ainm Meas Maith ar Dhuine Oile. Do níthear an treas lioctubháil,
5360] dár ab ainm Comhrádh Umhal, do thrí gnéibh luibhionn, mar atá Umhacht, Ceannsacht, & Caoineas: don Umhlacht, ag labhairt go simplidhe sólásach; don Cheannsoigheacht, ag labhairt gan chuthach gan aindeithneas; don Chaoineas, .i. maille ré gnúis
5365] shoghrádhoigh; & ní foláir púghdar do chrathadh ar na luibheannoibh sin, dár ab ainm Beagán go Mall, ór tig díoghbháil as mórán comhráidh. & as do na luibhibh-si do níthear an dara lioctubháil {MS page 259} dá ngoirthear Comhrádh Umhal, tréna ttugthar onóir do
5370] dhuine eile. Do níthear an treas lioctubháil, dá ngoirthear Oibriughadh Umhal, do luibhibh eile, & a siad a n-anmanno Sólás, Grádh, agas Friochnamh, ór as áil lé Dia go ndiongnamaois ar n-oibreacha


go friochnamhach suilbhir. As mar so do níthear na
5375] lioctubháileadha-sa, & dá ttugae mo sháith dhamhsa dhíobh, biaidh cairdeas eadruinn, & léigfead tú do labhairt rém thighearna.’ Do budh maith lé Des. na comhairleacha & na teaguisg thug an buachuil dó, & a dubhairt: ‘Ó do
5380] thaisbéanuis do bhéusa & do mhiana dhamh, do dhéan mo dhíthchioll ar na lioctubháilibh-sin d'fhagháil & do thabhairt duit.’ Do bhí iar sin aimsir imchian san doras ag déanamh comhluadair ris an mbuachuil, & ag dul 'na
5385] chairdeas, & ag tabhairt na lictubháileadh sin dó, & adubhairt ris aon do na laithibh: ‘Déana do ghrásuibh oram mo bhreith a stteach d'fhéuchuin do thighearna.’ ‘As cóir sin,’ ar an buachuil, ‘ó do rinnis an
5390] mhéid dob éidir {MS page 260} leat. An tamoll annso, & rachad dá fhéuchuin an bhudh áil lém thighearna teacht amach do labhairt riot.’


Caibidil 3.

Do Ghrádh Dé: don chéidchéim & don dara céim Dhe, dá chéird, & dá
5395] oifig.

As mór an coimhéd do bhí ag Des. ar an ndoras dá fhéuchuin an bfhaicfiodh Grádh Dé ag teachd a mach & do smuain 'na chroidhe nách raibhe ann
5400] féin acht drochdhuine lán do pheacadhuibh, & nár fhiú é a chomhmór sin do dhuíne uasal & do thighearna do theacht do labhairt ris; & an tan fá raibhe san smuaineadh-sa gu ro-dhaingean, do chonnairc duine ag teacht a mach do fhiafruigh: ‘Créad iarrae ann
5405] so, a dhearbhráthair?’

‘A thighearna,’ ar Des., ‘a tú ag iarruidh dhuine uasuil ann so dá ngoirthear Grádh Dé.’ ‘A se sin mh'ainm-si,’ ar eision. Mar do chualuidh Des. gurab é Grádh Dé do
5410] bhí aige, do thuit {MS page 261} ar talamh, & do chuaidh a n-anbfhainne. Do ghlac Grádh Dé ar láimh é, & do chuir 'na sheasomh é. Do bhí Des. ag caoi comhthrom & sin, an tráth do thóguibh Grádh Dé don talamh é, nár éidir lé Grádh Dé féin, mar do bhí croidhe uasal
5415] aige, & é féin milis, gan caoi agá fhaicsin. As mór do thaitin lé Grádh Dé méud na tola; & an cheana do thaisbéin Des., mar nár éidir leis a fhaigsin gan gul do dhénamh lé hiomarcaidh lúth-ghára, & a dubhairt ris: ‘Ná cuir ní sa mhó do
5420] dhoilghios oram, ór ní héidir leam fear mo ghrádha d'fhulang ag caoi as mo chomhair. Innis damh cia a dubhairt leat go rabhadhasa san teagh-sa?’


‘Aodhaire tárla dhamh san slighidh,’ ar Des., ‘a dubhairt riom gu rabhadhais san tigh-si, & as é
5425] do sheól mé ann so?’ ‘Créad a dubhairt riot,’ ar órádh Dé, ‘tréna bfhuil an uiriod sin do chion & do ghrádh agad oram-sa? An uime ghrádhuighe mé, mar do chualadhuis gu ttuguim mórán aoibhneasa dom
5430] chair{MS page 262}dibh, & gu ttuguim mórán tiodhlaicthiodh do na daoinibh do ní seirbhís damh, & gu ccongmhuim iad do ghnáth gan doilghios?’ ‘Ní hí sin cúis mo ghrádha ort,’ ar Des., ‘acht mar ataoi ad thighearna uasal onórach bheirios do
5435] chairde lat san n-aoibhneas as mó ar an ndomhan, .i.a bfhiaghnuisi Dé.’ Do thaitin gu mór lé Grádh Dé an intinn naomhtha do bhí ag Des. dochum a ghráduighthe, & as móide do ghrádhuigh é sin.
5440] A dubhairt Des.: ‘As iongnadh leam, a thighearna, & tú comhuasal & ataoi, in bhur mac ag Rígh, an docamhal atá an bhur bfhagháil, & a ttugthaoi do phéin do na daoinibh iarras sibh.’ A dubhairt Grádh Dé: ‘Ná habair sin, ór bíd
5445] daoine ann nách saoileann mh'aithne ná m'fhagháil, ná mo bheith aca, & bíd lán díom; bíd daoine shaoileas gu mbím ionnta, & tar a cheann sin ní aithnighid mé, & bím a bfhad uatha.’ A dubhairt Des.: ‘Guidhim thú & innis damh
5450] do nádúir, do cheird, & t'oifig, innas gu n-aithnighinn an bfhuilim féin á ngar dhuit, nó an bfhuile ad {MS page 263} thighearna & ad charuid agam.’ ‘As í mo chéard & m'fheidhm,’ ar eision, ‘Dia do ghrádhughadh, & bheith am mhac agá eólas.’
5455] ‘Cionnas do bheire grádh do Dhia?’ ar Des.


A dubhairt Grádh Dé: ‘Inneósad sin duit. Bídh fonn ro-mhór oram a ghrádhughadh óm chroidhi & óm anam, maille rém uile chumhachtuibh, & eóluis do bheith agom air san chéim in bhudh maith leis
5460] mé dá aithne, dochum a onóra & a ghlóire, & dochum sláinte mh'anma. Bídh, ós a chionn sin fós, fonn oram an saoghal uile dá aithne, & an uile chrétúir do thabhairt onóra, beannuighthe, & glóire dhó ar a shon féin & ar son a mhaitheasa dhoichríochnuighthe,
5465] & ní go prinsiopáltha ar son sochair nó tarbha dá ttiocfadh dhóibh as; ór ní bhiadh annso acht grádh sainnte. & as amhluidh as cóir dhóibh grádh do thabhairt dó, & seirbhís & onóir do dhéanamh dhó, ar an ádhbhar gurab mar sin as áil lé Dia iad dá
5470] dhéanamh dó dochum a thoile do choimhlíonadh ionnuinn, & dochum ar dtoili-ne, & toile na n-aingiol, do bhe{MS page 264}ith gnóaightheach do ghnáth gá mholadh agas gá bheannughadh ar a shon féin, do bhríogh gurab é féin maith as mó, agus atá ós gach maith,
5475] & gurab fíu é bheith iar n-a ghrádhughadh go síordhoidhi & fonn do bheith orainn a bheith mar atá, 'na mhaith dhoichríochnoighthe, agá bhfuil an uile ní ar a chumas, gion go mbiadh súil agoinn éinní d'fhagháil uadha choidhche, gé nách éidir linn
5480] gan ar súil do bheith réna thiodhlaicthibh; gidheadh, an uair bhíos súil agoinn ríu nó ghlacmaoid tiodhlaicthe uaidhe, ní ar a son go prinnsiopáltha as cóir dhúinn a ghrádhughadh, acht ar a shon féin. & an uair mhothuighmíd a shólása & a mhillseacht, ní
5485] hamhloigh as cóir dhúinn a nglacadh, dá ngrádhughadh ionnta féin, acht dá ngrádhughadh mar shlighthibh & mar ionnsttruimeintibh do chum ar cceangailthi do Dhia, do mhéadughadh ar ngrádha air, ar a shon féin; & madh áil leis don taoibh eile
5490] bochtacht chorpardha, inghreim, & éugcóir na ndaoine


do theachd orainn, sin do ghabháil, & do mheas mar thiodhlacadh ro-uasol ó fhlaitheamhnas, & mar {MS page 265} chloidheamh ngéar lé ngearrthar a mbí do dhrochghrádh
5495] dhíomhaoin ghuasachtach agoinn, ionnas go ttugmaois ar ttoil uile gan roinn don Thighearna go meinic, & fós do ghnáth. & as é fáth fá ngoirthear Grádh Dé dhíom, mar bím bhím do ghnáth ag saothrughadh Dia do ghrádhughadh mar so, & gur ab í sin as ceard damh. As é so an céim as áirde do
5500] Ghrádh Dé, & an grádh fíre foirbhthe as cóir dhúinn do thabhairt dó; & as mó thuillmíd a bhuidheachas agá dhéanamh so iná ag déanamh oibri oili dhá feabhas, acht amháin an uair iarras riachtanas na comharsan oroinn aire do thabhairt dó; ór ní háil
5505] lé Dia an uair-sin gan sinn do fhreagra an riachtanais. Gidheadh, an uair nách bí an riachtanas ann, as é ní as fearr-as éidir dhúinn do dhéanamh, smuaineadh a Ndia do ghrádhughadh ar an modh-sa amhoil adobhramar; & as mó a luaighidheacht so iná
5510] luaighidheacht éanoibri eili, do bhrígh gurab é Grádh Dé as cúis luaighidheachta do na hoibreachoibh. Gonadh aire sin bhíos luaighidheachta na ndaghoibreadh ag fás, do réir mheidhe an ghr{MS page 266}ádha ó ttigid, an ccéin bhíos neach ag foghnamh do Dhia san
5515] mbioth cé, & go roich féige an ghrádha san saoghal-sa, mar atá bás d'fhulang ar son Ndé. Fa ris so (ar Grádh Dé) do ním díthchioll gan énní do dhéanamh do chuirfeadh fearg air ná do thuillfeadh a oirbhire go beag ná go mór, & dá
5520] dteagmhadh go ndíongnuinn trém anbhuinne, iarruim ar an mball maitheamhnas air, & léigidh an uair-sin 'na chairdios mé, mar do bhádhas an chéduair. Os a chionn-so, mar atá nádúir mhaith uasal mhilis ag mo Thighearna, ni lór leam a ghrádhughadh san


5525] chédchéim-sin, acht grádhuighim san dara céim é, .i. do ním gach ní dá n-aithnidheann díom, agas fós gach ní dá n-aithnigheann énduine do mhuinntir a thighe 'na ainm nó as a ucht, .i. préaláidi na Heagluisi, ón duine as airde dhíobh gus an nduine as ísle, ór
5530] do ním a bhfógraid damh maillé ré mórán rebherens, dúthrachta, grádha, & suilbhireachta, & maille ré friochnamh & ré humhlacht, & gu háiridhe ó thoil mhaith, do ním sin do ghnáth & in gach uile ionad. {MS page 267}
5535] Agas an uair do ním gach ní dá bhfógrann mar sin damh, as annsin mheasuim go bfhuil grádh agum air, & as deimhin leam gurab férr leis mé dá dhéanamh sin iná do dhéanamh míorbhuileadh. & cionnas budh áil leat (ar Grádh Dé) fonn do bheith agom ad
5540] sheirbhís nó grádh do bheith agom dhuit, an uair nách budh áil leat an ní do fhóigeóruinn duit do dhéanamh? ór bíodh a dheimhin agod nách fuil ní as mó lé cceanglann tú do spioruid dom spioruid, & lé ccuire do thoil a n-oireamhuin dom thoil, iná ag
5545] déanamh an neith fhógraim dhuit ó thoil mhaith.’


Caibidil 4.

Tráchduigh ní as fairsinge ar Ghrádh Ndé san dara céim.

‘Cuirim romham, san dara céim-si don ghrádh,
5550] gach éinní do dhéanamh bhíos d'fhiachuibh oram ó mhóid nó óm oifig, ór, ó do cheanglas mé féin énuair amháin ó ghealladh. & ó mhóid (ní nách aithreach liom), atá an ní sin do bhí ar mo láimh {MS page 268} an chéduair do dhéanamh, nó do léigion díom, gan diomdha
5555] Dhé, d'fhiachuibh oram ó sin suas, comhdhaingion & bhíos an aithne. & ar an n-ádhbhar sin smuainim gu maith ar mo mhóid, & ar an n-oifig bhíos agam, & ar na neithibh as riachtanach dochum a coimhlíonta; riaghluidhim mé féin lé comhairleachuibh na ndaoine
5560] n-eagnuidhe, & lé heólus an sgríoptúir naomhtha. Or as aithnidh dhamh gurab mór do na daoinibh thuillios oirbhire Dé tré gan eólas do bheith aca ar na neithibh bheanas réna n-oifig; agas an uair bhíos eólas aca ar na neithibh as cóir dhóibh do dhéanamh,
5565] agas nách déanuid iad, as measa iad mar sin, ór ní tré ainbhfhios do níd peacodh, acht ó mhailís. & mar do chím gu mbí an ní do gheallas d'fhiachuibh orm, do ním díthcheall dochum a choimhlíontha mar as iomláine & mar as fearr as éidir leam; & do
5570] bhrígh gur gheallas dom Thighearna bheith fírinneach, ro-ionnruic a ccúis trír maighdion atá san tigh-si, dá ngoirthear Umhlacht, Bochtacht, & Geanmnuidheacht, tug dhamh mar {MS page 269} bhaintighearnuibh, ní bhí do sduidéur laoi ná oidhche agam acht dá fhéchuin


5375] cionnas as fearr do fhéudfuinn seirbhís do dhéanamh dhóibh & a mbuidheachas do thuilleamhuin. Agas as uime sin a deirim ar maidin rém anam: ‘A mo anuim, féach cionnas stiúrfas tú thú féin aniugh a bhfiadhnuisi do bhaintighearnadh do chum
5580] a mbuidheachais do thuilleamhuin,’ & iar tteachd na hoidhche a deirim mar a ccéadna: ‘Faicim, a mo anuim, nar chuiris fearg a niugh ar énchuid dod bhaintighearnuibh, nó nar thuillis a ndiomdha,’ ionnas nách fuil d'énchúram agam acht mo dhíthcheall do
5585] dhéanamh ar bheith am shearbhóntuidh dhílis aca.’ ‘Créud fá ndiongnae sin?’ ar Des. ‘Do ním (ar Grádh De), do bhríogh gurab iad súd as baintsheómradóireadha dom Thighearna, & nách éidir lé hénduine dá cceanglann é féin a seirbhís
5590] na mbaintighearnadh-sa, dul a stteach gan a ccead, & gan iad-san d'fhosgladh an dorais dó.’ ‘Guidhim thú (ar Des.), innis damh créud an freacrughadh nó an exersis bhíos ad spior{MS page 270}uid dochum an ionnracuis nó na seirbhísi as fearr do
5595] thaisbhénadh dhóibh so.’ ‘Cuirim (ar Grádh Dé) trí neithe romham, & as iad as biadh dhamh do ló & d'oidhche, & do bheirid bríogh iongantach dhamh do chum foghuinthe do na maighdeanuibh-si. A sé as ainm don chéidní chuirim
5600] romham Ná Hiarr Enní; ainm an dara neith, Ná Santuigh Einní; ainm an treas neith, Ná Smuain Enní. Do gheibhim blas na Humhla ar an ccédní sin chuirim romham, an uair chóruighim é lé sabhsa nó lé spíosarruibh dá ngoirthear Do Dhéanamh dot
5605] Thoil Féin; & tig dhe sin gurab é as ainm don chédní chuirim romham, Ná Hiarr Enní do Dhéanamh dot Thoil Féin; & as ris an mbiadh so beathuighthear


an Umhlachd, & dá mhionca & dá ghloine do bheirim an biadh so dhi, as móide thairrngeas a muintearrdhas
5610] mo Thighearna mé, & as móide labhras ris oram gu maith & thairrngios é do chum ceana do thabhairt damh. {MS page 271} An uair dheasoighim an biadh céadna-sa, dárab ainm Ná Hiarr Einní, lé spíosroibh eile dár ab ainm
5615] Do Bheith Agat, as é as ainm dhó an uair sin, Ná Hiarr Einní do Bheith Agot, & as é an biadh-sa as beatha don mhaighdin eile, dár ab ainm an Bhochtacht.’ ‘An mar sin beagán,’ ar Des., ‘gan dol ar
5620] th'aghoidh. Cionnas nách iarrfa mé éinní do bheith agom, má tá sé 'na riachtanas oram?’ ‘Tuig,’ ar Grádh Dé, ‘má tá éinní 'na riachtanas ort do chum teachta a ttir go bhfuil préláid as do chionn, ar a bhfuil d'fhiachoibh an ní sin do
5625] sholáthar; & ní maith do measfoidhi an áit a mbeith uachdarán, ar a mbeith cúrom soláthair do dhéanamh do chách, do chum go madh éidir leó gan toirmeasg aire do thabhairt do Dhia, go mbeith an fear-sa ag iarroigh an neith-si, & fear oile ag iarroigh neith oile,
5630] do réir mar do ghluaisfeadh a bhfhonn chuigi iad. Gidheadh, ní maith do ní an t-uachtarán muna raibhe discréid aige do chum do riachtanois d'fhaicsin, & as éidir leat an uair sin do riacht{MS page 272}anas d'iarroigh; gidheadh, tuigthear so maille ré dhá choingheall: an
5635] céadchoingheall, an uair nách fuil aire ná rún ag an phréuláid so do thabhairt duit, achd muna iarrae é. An dara coinghioll, nách d'fhonn, acht tré riachtanos, iarrae é, ór ní fhuil a n-éinní dá n-iarrfa tú ós a chionn so acht cathughadh, cúirialtacht, nó anbharr,
5640] & creid mé gurab mór do na dubháilcibh fhoilgheas iad féin fá bhrat an riachtanuis, & go háiridhe sna neithibh bheanas ré lón corpordha bídh & éaduigh.’


‘Cionnas aitheónas mé,’ ar Des., ‘cia dhíobh sin, an riachtanas nó an fonn, chuireas d'fhiachoibh
5645] oram an ní d'iarroigh?’ ‘Féuch féin,’ ar Grádh Dé, ‘an éidir leat teacht a ttír gan an ní, gan ghuais chuirp nó anma; ór dá ccreidi dá ríribh, gan mhealladh ar bioth, go bhfoil guais ad chionn fá gan a iarroidh, atá d'fhiachoibh
5650] ort an uair sin a iarroigh, & ní hé a mháin, acht atá luaighidheacht agot ar son a iarrata an uair-sin do chum seirbhísi Dé. Gidheadh, más éidir leat teacht thairis gan ghuais éfeachtuigh anma nó chuirp, {MS page 273} gé go ttiocfadh gné mhíochomhghair duit as gan a
5655] iarroidh, nách rachadh thar dheiscréid, & mar sin, gé go mbeith gné riachtanois agot ris, as mór an tshubliáilchi gan a iarroigh, gé go madh éidir go réasúnta & gan choir ar bioth a iarroigh. As éidir lat a aithni ar an tteagasg-sa cia don dhá ní chuireas
5660] d'fhiachoibh ort an ní dh'iarroigh, riachtanás nó fonn; gidheadh, ar eagla go meallfadh a bharamhoil féin duine, as mór as fíu cleachtadh & gnáthughadh subháilcheadh, & muna raibhe an cleachtadh sin aige, ní foláir dhó comhairle dh'iarroigh ar dhaoinibh
5665] eagnoidhe, nó ar an sgrioptúir naomhtha.’


Caibidil 5.

Minighidh and so an dá ní oile do chuir roimhe.

‘O do mhúineas duit go soiche so an cední do
5670] chuireas romham lé ccothuighim mé féin agas an dias maighdean adobhart, .i. an Umhla & an Bhochtachd, foill{MS page 274}seóchad duit a nos an dá ní oile chuirim romham, .i. Ná Santoigh Einní, & Ná Smuain Einní. Gidheadh, ní fuláir dhuit a thuigsin ó thús gurab
5675] ón dara ní-si chuirim romham, .i. Ná Sanntoigh Einní, gheinthear & thig an cední chuirim romham, .i. Ná Hiarr Éinní. Ór as dearbh nách iarrond duine do bheith aige, ná do dhéanamh, acht an ní shanntoigheas do bheith aige, nó do dhéanamh; & an uair
5680] chuirthear an chúis ar ccúl, .i. an tshaint, tré neamhshaint do bheith ar dhuine, cuirthear ar ccúl an ní-sin thig eistte, .i. ní dh'iarroidh, & anoidh a chontrárdha, .i. gan ní dh'iarroigh; & as leis an daro ní-sin chuirim romham, .i. gan éinní do shanntughadh,
5685] bheathoighim an dara maighdean, dár ab ainm an Gheanmnoigheacht; & as amhloidh as cóir so do thuigsin, .i. gan éinní saoghaltha ná colnaidhi do shanntughadh. Gidheadh, mar atá frémh eile ag an luibh-si ó a bhfásann, .i. an Smuaineadh, ór ní
5690] shanntoigheand duine ní acht an ní smuaineas, cuirim romham an treas ní, .i. Ná Smuain Einní; & {MS page 275} as cóir so do thuigsin, gan éinní do smuaineadh go daingean ó thoil do bheanfadh ré coir, do chum sóláis do bhuain as, ná do chum a chora a ngníomh;
5695] ór ní fhuil ar ar ccumas gan drochsmuaintighthi


díomhaoini do theacht chugoinn, gé go bhfuil ar ar ccumas gan aonta do thabhairt dóibh, & ní dhéanaid mar sin díoghbháil dúinn, & ní mó shalchoid ar n-anam, fhuilngeas iad dá aimhdheóin; & as de so
5700] ghoirthear Ná Smuain éinní. Gidheadh, mar thuarthar & mar fhliuchthar an luibh-si go meinic lé huisge dár ab ainm an Fhéachoin, as éigion dúinn púdhdar áiridhe do chrothadh ar an dá bhiadh naomhtha spioradálta-so adobhramar, & as é as ainm don
5705] phúdhdar Dúin na Súile. Agas as iad so na trí neithe,’ ar Grádh Dé, ‘ghlanas mh'anom ón tsaoghal, & óna uile acobhar & álghas, & óm thoil féin, & do bheirid damh mórán sgéimhe, & gloini chroidhe, do chum grádha do
5710] thabhairt dom Thighearna; & as do chum na ttrí neitheadh-sa chuirim romham thairreangthar an uile ex{MS page 276}ersis eile sbioradáltha do ní duini sna subháilchibh eile nó gá ísliughadh féin. Agas ná saoil (ar Grádh Dé) gur ab a n-aisgidh
5715] ním seirbhís do na maighdeanoibh-si, ór do bheirid tuarasttal maith dhamh, & tug maighdean díobh, .i. an Bhochtacht, séud buadha dhamh.’

‘Taisbéin sin damhsa,’ ar Des. ‘Atá a ttaisgidh go ro-mhaith agom,’ ar Grádh
5720] Dé, ‘a ndá ionad, .i. am chroidhe & am shealla. As ro-uasal an séud-sa, & as mór an ní as fíu é, ór ní fhuil ionnmhas as fearr, & ní thuilleann am chroidhi nó go ccuirim as gach uili ní saoghaltha, & fós ní thuilleann am shealla nó go ccuirim as a mbíd ann
5725] neithibh iomarcacha gan gnoaidhe ríu, & ní háil leis do chongmháil damh am shealla acht énchéusadh amháin & beagán leabhar.’ Do fhiafraigh Des.: ‘Créud as ainm don tshéud bhuadha-sin?’


5730] ‘Asé as ainm dhó (ar Grádh Dé) Gan Enní, ór asé so cistte as mó ag an Bhochtach, & así féin baintighearna as saidhbhri ar ah ndomhan, uair an fad mhaireas an cisdi-si ní bhí uireasbhuidh uirre, & ní héidir a bhuain di, ná a laghdughadh.’ {MS page 277}


Caibidil 6.

5735] Don oifig chéadna an Ghrádha & don urnuighthe san chéim chéadna.

‘Iarthar san chéim-si an ghrádha a dubhart (.i. gach énní do dhéanamh aithnidheas an Tighearna
5740] dhíom & atá d'fhiachaibh oram) coinghioll áiridhe atá agom & oibrighim, & asé so é, .i. do ním mo dhíthcheall ar son an chéime & na hoifige 'nar chuir mo Thighearna mé, an uair thiaghuim do dhéanamh seirbhísi dhó, nó do labhairt ris, nó dh'iarruidh neith
5745] air, teacht 'na fhiaghnuisi leis an n-ísle & leis an ngloine chroidhe as mó as éidir leam; ór dá ghloine dá mbí mo chroidhe, as móide éistteas mé. Guidhim fós mo dhearbhráthair Egla Dé, & mo shiúr Rebherens, dochum teachta dom choimhideacht.’

5750] ‘Creud an ní do ní tú (ar Des.) dochum an Rebherens do bheith ad choimhideacht?’ ‘Do ním (ar Grádh Dé) a smuaineadh cia mé féin, & a smuaineadh cia hé mo Thighearna, ór smuainim a mhórdhacht {MS page 278} naomhtha, atá ro-dhiongmhála
5755] dá gach uile rebherens & eagla, & don uile ghlóir & onóir. Smuainim arís mar atá an uile spioruid bheann-uighthe dá bhfuil a bhflaitheamhnas ar crioth 'na fhiaghnuisi, & mar chromaid uile síos dá adhradh
5760] & dá mholadh; & an uair bhím ar meadhair & ar subhachas leis na smuaintighthibh-si, lán d'iongantas 'na mhórdhacht & 'na mhaith ro-uasail, smuainim arís mar do chí uile mo chroidhe & mo smuaintighthe & mh'inntinn, & mar aithnidheas mh'uile shecréid ní


5765] as doimhne & nías soillsi gu ro-mhór iná aithnidhim féin. Smuainim uair eile mar as éidir leis gach uile ní as áil leis féin do dhéanamh. & gach uile ní as áil leis do chur ar ccúl; & mar atá bás agas beatha ar
5770] a láimh, & ar mbeith ann ná gan ar mbeith ann, slánughadh nó damnadh an domhuin; & smuainim mar atá maith uile, & comhmaith agas sin nách fuil maith eile ós a chionn nó a ccomparáid ris. {MS page 279} Agas an uair smuainim iad so, tollaid gu meinic
5775] mo chroidhe, & créad nách treaghdfadh mo chroidhe an uair smuainim gu bfhuil a leithéid sin d'oifig agam, atá am peacthach thruaillighthe tharcuisneach lochartha, as bréine, bhrodhaighe, & as morguidhe iná madadh marbh, & gu mbím comhmuinntearrdha &
5780] sin ag an mórdhacht as mó a bhflaitheamhnas, bhfhlaitheamhnas & gu bfhuilngionn damh teacht 'na ghar, labhairt ris, & suidhe ar a bhórd, mar do bheinn am charuid mhóir aige? & foillsighim ar uairibh so dó féin, agá rádh ris: ‘A Thighearna, créad fá ndéanae so? Nó
5785] créad an riachtanas atá agad ré drochdhaoinibh truaillighthe do bheith at fhiadhnuisi? Nó an iomchubhuigh créatúire comhghráinemhla rinne do bhéith ag seirbhís duit? A Thighearna, cáit a bfhuil do rebherens ríoghdha & an onóir as dleacht
5790] dod mhórdhacht?’’

A dubhairt Des.: Créad an freagra do bheir an Tighearna ort an tráth sin ‘Ní mór gu bhfeadar (ar Grádh Dé), acht gu ccuireann d'fhiachuibh oram, ó iomarcuidh sóláis,
5795] bheith ag gul. As cu{MS page 280}mhuin leam gu n-abair ar uairibh: ‘Ná bíodh cúram ort fána fhios sin d'fhagháil, ó nách tú féin do iarr an n-oifig 'na bhfuile, acht misi dod ghlacadh agas dod ghairm


chuice. As aithnidh damhsa an chúis fá ndeárnas
5800] féin sin. Bíodh aire agadsa ar an ní atá d'fhiachuibh ort, & ar th'oifig dho choimhlíonadh comhmaith & as éidir lat, & ná bíodh ní sa mhó do chúram ort.’’

‘Creud a deire ris?’ ar Des., ‘nó créad an chúis fá ttige 'na fhiaghnuisi do labhairt ris, & an
5805] Umhla, an Eagla, an Grádh, & an Rebherens ad choimhideacht?’ ‘Adeirim riot ó thús,’ ar Grádh Dé, ‘an ionmhaine atá d'fhiachoibh oram do thabhairt dó, & sin ar a shon féin, do bhrígh gurab eisean an mhaith
5810] as áirde & as uaisle dár ab éidir do smuaineadh, ó ttigmíd féin uile, & a bhfuil agoinn do mhaith, & a ndéanmoid do dhaghsmuaintighthibh & do dheaghoibreachoibh; & an uair smuainim ar mhaith dhoichríochnoighthe mo Thighearna, claonaim mo
5815] thoil dá órdughadh an mhaith-si do {MS page 281} bheith mar atá, & beanoim sólás & aoibhneas as so, & adeirim rém Thighearna gurab aoibhinn leam bheith ag smuaineadh ar a mhaith, & nách áil leam aoinní oile acht é. & fillim ar an bhfonn-so & ar an mian go
5820] minic, & mh'anam ag léimnigh lé lúthgháire an uair do chím mo Dhia lán don uile mhaith, & gan éinní 'na uireasbhoigh; & adeirim ris arís gur ab mó mo ghrádh dhó ó chroidhe iná don uile ní dár cruthoigheadh & dár éidir do chruthughadh, & go bhfuilim
5825] agá ghrádhughadh & agá iarroigh mar mo Dhia; mar mo Chruthaighthéoir, mar mo Thighearna, mar an maith as áirde & as uaisle ar an ndomhan, & go bhfuilim lán do shólás fána bheith mar tá, 'na Thighearna ar na huile neithibh, & fán uile chréutúir
5830] do dhéanamh a sheirbhíse. Adeirim ris arís: ‘A Thighearna, ní háil leam éinní, & ní ghrádhoighim acht tusa a mháin, & ní fhuil do ghlóir ná do chíunas


agom acht bheith lán do shólás & do lúthgháire fád ghlóir-se, & tré bheith tré bheith dhuit comhghlórmhar {MS page 282} & ataoi.’
5835] Caithim an mhéid as éidir leam dom aimsir ag tabhairt mhíochúise mar so dom Thighearna, ór as aithnidh dhamh nách éidir leam ní as fearr iná so do dhéanamh. A deirim ris 'na dhiaigh so an chúis fá bhfuil d'fhiachuibh oram grádh do thabhairt dó, & a sheirbhís
5840] do dhéanamh, ar son mh'oifige, mo gheallamhna, mo sttaide, & a deirim so leis an n-aire, leis an ndúthracht, leis an rebherens, & leis an suilbhire, & leis an ttoil as fearr as éidir leam, & ní ó thuirsi ná ó éigean, gé go mbiadh d'fhiachuibh oram a dhéanamh,
5845] ór do ním an ní bhíos d'fhiachuibh oram ó aithni gu fonnmhar toileamhuil. 'Na dhiaigh so, an uair as mian leam énní dh'iarruigh air, do ním mo dhíthchioll ar tús ar a mholadh, agas ní tuirsighthior mé dá mholadh ar
5850] mhórán do mhodhuibh, ór as aithnidh damh gurab ait leis so; & a deirim leis, agá mholadh, na hoibreacha do rinne, ag fagháil shóláis & aoibhneasa ionnta, & 'na mhórchumhachtuibh, 'na eagna, & 'na mhaith; & aithrisim dhó na tí{MS page 283}odhluicthe, na haisgeadha, & na
5855] grása do rinne ar a dhaoinibh uaisli & ar a shear-bhóntuighthibh ó aimsir go haimsir, .i. ó thosach domhuin, an tráth fár mhian leis na daoine do ghlacadh 'na mhuinnteardhas & comhluadar grádhach muinnteardha do dhéanamh riú mar do rinne ré
5860] Maoisi, ré Abraham, ré Iacob, & ris an ccuid eile do na Patriarcuibh & do na Fáidhibh, & lé naomhuibh an nuaidhthiomna, mar atáid na Heaspuil, & na doctúireadha naomhtha, S. Aibhisttín, S. Hieoroinim, & S. Ambrós, & fós Pádraig, Colam, Ciarán, Brighid,
5665] Bréanuinn, & mórán oili, & ris na naomhuibh eili thánuig a nos fá dheireadh, S. Bearnárd. S. Froinsias,


& S. Doiminic, & mórán eile, & do bheirim moladh & beannughadh dhó ar a shon so; & aithrisim dhó arís ar thaisbéin & gach a ttaisbéanann do ghnáth do
5870] thrócaire dá naimhdibh & dá eascairdibh, & do ním gné chomhnuighe ann so, ag déanamh iongantuis don uaisle chroidhe atá ann, nách lór leis maitheamhnas do thabhairt dá naimhdibh, acht bronntanas mór do dhéanamh dhóibh. {MS page 284} Moluim é 'na dhiaigh
5875] sin ar son a bfhuil do ghrásuibh ann féin, & aithrisim dhó a shubháilce & a sgéimh, & beannuighim é ar a son, & as ait leam a mbeith aige. Do ním so gu minic, ór as aithnidh dhamh a bhéusa, gurab ait leis duine do theacht ar uaigneas fá ris do labhairt
5880] ris ar na neithibh millsi secréideacha, 'sa bfhios nách bí ag na daoinibh bhíos 'na sheirbhís & 'na thigh, an uair nách áil leó a ndíthcheall do dhéanamh ar dhul a steach 'na sheómra shecréideach.’ ‘Créad fá n-adhmholae adhmolae é?’ ar Des.
5885] ‘Do ním (ar Grádh Dé), do thabhairt onóra dhósan & dom choimhéad féin ó uabhar; ór dá mhéud dá n-árduighim eision, as móidi mo náiri é dom mheas féin, & as lughaidi mh'onóir am thimchioll féin, & as móide iníslighim mé, ní as ro-ait leision;
5890] ór as maith leis a mhaitheas, a uaisle, a mhórdhacht, & a dhearrsgnuidheacht, do bheith do ghnáth 'nar ccuimhne & ós comhair ar súl, & ar n-olc féin, ar mbochtacht, & ar mbeiginmhe. Mailli ris so, dá ttuguinn dó an moladh as mó as aithnidh dhamh
5895] & as éidir leam, atá a fhios agam nách éidir leam {MS page 285} bréug do dhéanamh ann so; ór as mó a mhaith-sion, a uaisle, & a dhearrsgnuidheacht iná an mhéid fhéuduim-si do rádh ná do smuaineadh, ná fhéudas creutúir ar bioth oile, ainglidhe nó dhaondha.’


Caibidil 7.

5900] Tráchduigh ar oifig Ghrádha Dé san dara céim, & leanuidh do mhodh na hurnuighthi.

‘D'éis mo Thighearna dho mholadh dhamh mar
5905] so (ar Grádh Dé), ofráilim mé féin dó, & mh'anam, & mh'uile thoil; & ofráilim dhó fós ní áiridhe do chuireas romham do na neithibh as fearr dá bhfuil agam, & asé so an ní sin, .i. gan a dhiomdha ná a fhearg do thuilleamhuin ar son énneith ar an ndomhan-sa;
5910] & guidhim é fán ttoil-si do dhaingnioghadh & do choimhéud agam, ór ní fhéaduim-si gan a chongnamh-san so do chur romham ná do choimhéud. Iarruim 'na dhiaigh so maitheamhnas air inar chuireas d'fheirg air riamh; guidhim é gan {MS page 286} a fhulang dhamh ní
5915] eile do smuaineadh, do thuigsin, ná do ghrádhughadh, acht é féin, & ó do badh toil leis mo leithéid do ghlacadh mar óglách dhó féin, & mo chur a ccomhárd na hoifige ina bhfuilim, an Spiorad Naomh do thabhairt damh, oibrigheas an n-úmhlacht & an
5920] naomhthachd, do chum go nglanfadh mh'anom ó gach uile lochd as aithnidh dhó and diongmhála dhá dhiomdha, & go mbeith taithneamh aige ar mo sheirbhís ó sin suas, & nách díbreadh as a fhiaghnaisi mé, nó go bhfaghoinn bás & beatha ann féin. 'Na
5925] dhiaigh so guidhim é ar son na ndaoine as annsa leam, & as mó fiacha spioradálta nó temporálta oram, & ar son an tighe a mbím, & ar son an uile chréutúir réasúnta, fá ghrásoibh do thabhairt dóibh, lé n-aitheóndaois é, & lé ttiobhradaois grádh, onóir,


5930] moladh, & buidheachas dó, mar as cóir, & do ním mo dhíthchioll ar so uili do rádh ó ghloine chroidhe.’ ‘Créud do ní tú,’ ar Des., ‘do chum teachta 'na fhiaghnaise go ngloine chroidhe?’ ‘Do ním (ar Grádh Dé) mo chr{MS page 287}oidhe do
5935] choimhéad an mhéid as éidir leam, & bím ag faire ar mo smuain-tighthibh, & bídh eagla mhór oram rém anom, & coimhéadoim mo chéadfadha mar as fearr as éidir leam. Cuirim an tShimplidheacht ós mo chomhair, & beanoidh sí an chiall as fearr as gach
5940] éinní dhá bhfaiceand dá dhéanamh asttigh; & an uair as mian leam gan eagla ar bioth do bheith oram, téighim a bfhochair mo Thighearna, & ní fhuil do mhaith, do shólás, ná do shuilbhireachd agam acht bheith ag comhrádh ris & ag iarroigh comhairle air,
5945] & ní bhí sásadh ná soirbheas, cíunas ná innilleacht agom acht an uair bhím 'na fhochair, & ar an n-ádhbhar-soin cuirim romham an uili ní d'fhágbháil, & teacht fá ris, & gan a fhágbháil choidhche.’ ‘Nách tabhrae dot aire,’ ar Des., ‘gurab
5950] tarbhach ar uairibh bheith ag léaghthóracht?’ ‘As fíor,’ ar Grádh Dé, ‘gurab maith an léughthóracht; gidheadh, ní do chum eólais do bheith ag duine, acht a mbia aige ar Dhia & ar a shlighthibh, do chum a aithne & a ghrádhoighthe, & ní hiarrthar
5955] mórán leabhar {MS page 288} chuige so. Ní fhuil ní as fearr leama iná míochúis mo Thighearna do thairreang oram, & mh'anom do líonadh dá chion, & ní hí amháin an tuigsi do líonadh dá eólas; ór as lór leam a ghrádh, & múinfidh sé féin damh a mbiai d'uireasbhoidh
5960] eólais oram, & as mó as éidir leis do thaisbéunadh dhamh do sheicréidibh, do chum é féin do ghrádhughadh & gan a dhiomdha do thuilleamhoin, iná as éidir lé leabhraibh an bheatha.


Agos as mó chruinnigheas mh'anam, & do gheibh
5965] do ghloine, d'eagla, do dhúthracht, & do rébherens, d'aithreachas, do chobhsaidheachd, do ghéarsmacht a n-aghoidh mo cholna, an uair bhím ar uaingheas a bhfiaghnaisi Dé, iná an uair bhím ag léaghthóracht. Agas as meinic smuáinim nách iarrfa Dia cunntas
5970] oram ina ndearnas do sttuidéar ná do léaghthóracht, ná inar léigeas de sin díom, acht san chéim a ttugas, nó nách tugas, grádh dhó. Gidheadh ná tuigthear as so go bhfuilim ag toirmeasg na léaghthórachta uile, go háiridhe ar na daoinibh ag nách fuil {MS page 289} eólas
5975] ar shlighthibh Dé ná ar ríoghdhacht na spioraide, nó dá nách eól difir do dhéanamh eidir na smuáin-tighthibh, ór as éigean dóibh so mórán léughthórachta do dhéanamh, & neithe spioradáltha & exersis & freacramh na hinntinde d'fhoghlaim, ar an n-ádhbhar
5980] go madh mór an leimhi, an amadánachd, & an tarcaisne ar an rígh, dá ttairgeadh duini ainbhfeasach sléibhteamhuil, ag nách bíadh sttíl, múnadh, úrlabhra, & béusa, ná modha an pháláis nó na ccúirteóireadh, dul do labhairt ris ós comhair dhaoine
5985] uasal, aghaidh ar aghoidh: ór an uair as fearr do shaoilfeadh, dar lais féin, labhairt, adéaradh ní éigin ainbhfeasach gan múnadh, do réir a oileamhna, tréna ccuirfidhe a ccéadóir as radharc an ríogh é, maille náire & ré cúthaileacht.
5990] As mar so theagmhas sna neithibh spioradáltha. Gidheadh, na daoini dár ab eól léaghthóracht, & do chualaidh nó agá bhfuil eólas, as uaisli & as áirdi an obair dhóibh an urnaighthe iná an léaghthóracht, ó atá fios urlabhra & bhéus na cúirte spioradáltha aca.
5995] {MS page 290} Gidheadh (ar Grádh Dé), atá modh áiridhe agom nách ag gach aon bhíos, an uair bhím a bhfiaghnoisi


mo Thighearna, gan mh'aghoidh d'fhilleadh uadha, ór as mór an tarcaisne & an t-aindligheadh do bhéarainn dá mhórdhacht, an uair do bheinn ag
6000] labhairt ris, dá bhfillinn mo ghnúis uadha.’ ‘Mínigh sin damh,’ ar Des., ‘ór ní thuigim é.’ ‘Do ghéan,’ ar Grádh Dé. ‘An uair bhím ag labhairt rém Thighearna, & fhillim uadh mo mheabhair nó mo thuigsi do smuaineadh nó do thuigsin neith
6005] ar bioth eile, fillim an uair sin mh'aghoidh uadh, & do bheirim mo chúl dó. Féuch-sa an bhfuil drochmhúnadh ann sin, & a dheimhin agom go bhfuil seision gom fheitheamh go díreach, & ag féuchoin ar a n-abroim ris, & gá mheas créud an rébherens nó
6010] an dúthracht, créud an truaighmhéile, an grádh, nó an náiri, lé n-abroim ó chroidhe mo chomhrádh. Dá éisi so do bheirim buidheachas mór dhó ar son a ttug do thiodhlaicthibh dhamh & don uile chréutúir, & smuainim orra go meinic, & áirmhim dhó féin iad;
6015] ór {MS page 291} as aithnidh dhamh gur ab ro-mhaith leis gan ar mbeith dombuidheach, ag léigean a fhéile & a dhearlaiceadh as ar ccuimhne.’


Caibidil 8.

Cuiridh síos an treas céim do Ghrádh Dé.

6020] ‘O do labhras riot (ar Grádh Dé) ar an ccéidchéim do ghrádh mo Thighearna, .i. gan a dhiomdha do thuilleamhoin, & ar an ndara céim, .i. a aitheanta & gach fiacha oile do choimhlíonadh, ní lór leam so;
6025] ór atá a chomhmór sin do ghrádh agom ar mo Thighearna go ccuirim fá ris an dá chéim-si an treas céim eile don ghrádh, .i. an uile ní eile do dhéanamh shaoilim nó mheasoim as ait lém Thighearna, tréna ttuillim a bhuidheachas.’

6030] ‘Créad na neithe tré dtuille a bhuidheachas ar Des.), & créad an ní as fonnmhuire leis do dhéanamh dhuit?’

‘Dá ní (ar Grádh Dé). An céd {MS page 292} ní, grádh do thabhairt don uile ní dá ttabhair mo Thighearna
6035] grádh, & fuath do thabhairt dá gach ní fhuathuigheas; & ar an n-ádhbhar-sin do choimhlíonadh an chédneith-sin, .i. do ghrádhughadh an neith ghrádhuighios, atá grádh ro-mhór agom d'éanMhac mo Thighearna, an ní as millsi, as bréghdha, as uaisle & as subháilcighe
6040] dá raibhe ar an mbioth riamh, & an Mac as umhla dá Athair, dá raibhe ná dá mbia. Atá uiread grádha ag an nAthair don Mhac-sa & atá aige dhó féin, ór ní raibhe mac ag athuir riamh comhchosmhuil réna athair féin & atá an Mac-so ris an Athuir neamhdha.
6045] Grádhuighim ar an modh ccéanda an Spiorad Naomh, tháinig ón Athair & ón Mhac, & a tá comhchumhachtach & comhuasol riú, & eidir a bfhuil, an uiriod-soin do ghrádh & d'ionannus gurab énní,


éineisiondsa, éin iosondsa éunnádúir, aonchumhachta, éineagna,
6050] & éantoil iad; ór gé go bhfuil difir eatorra a bpearsanoibh, mar atáid trí pearsanna aca, .i. Athair, Mac, & Spiorad Naomh, & go bhfuil an difir sin {MS page 293} comhmór & sin nách Athair an Mac, & nách Mac an tAthair, & nách Athair ná Mac an Spiorad Naomh,
6055] ní fhuil ionnta ar a shon sin 'na ttriúr (mar adobhart) acht aoinDia, ó bhfuil an uile, tré bhfuil an uile, & 'na bhfuil an uile, aontshubsttaint, aonnádúir, & aointshíordhuigheachd, 'na bhfuilid comhshíor ré 'roile, gan tosach dá laghad ag aoinphearsoin aca
6060] ar an bpearsoin eile.’ ‘Guidhim thú,’ ar Des., ‘ré ndul tairis sin duit ad chomhrádh, fionnam uait cionnas as éidir a thuigsin nách déighionuidhe an ní thig ó ní oile iná an ní ó ttig? & mar sin cionnas as éidir a rádh,
6065] nó a chur a n-umhuil dúinn ar mhodh éigin chosmhuil, nach fuil an Mac ní as déighionuidhe iná an tAthair neamhdha ó ttáinig? nó an Spiorad Naomh, táinig uatha-san ar aon, ní as déighionaidhe & ní as óige ináid?’
6070] ‘Ní héidir (ar Grádh Dé) samhuil iomlán na cúisi sin d'fhagháil, ór ní fhuil énní ó shíor ann acht Dia amháin, .i. Athair, Mac, & Spiorad Naomh. Gidheadh, do chímíd ar uairibh, idir na cré{MS page 294}túiribh féin, nách bí tosach ar bioth dá laghad ag an ní ó
6075] ttig ní eile ar an ní thig uaidhe, mar as follas san ghréin, ó ttig a deallradh do bhí ann a n-aoineacht lé féin, .i. san chéudmhoimint 'nar chruthuigh Dia í. As mar an ccéadna don teinidh, & dá deallradh & dá teas; ór gé gurab ón teinidh thigid so, ní bhí tosach
6080] ar bioth dá laghad aice ortha. Nár bá hiongnadh lat ar an n-ádhbhar-so aithghin an neith do chíthear sna créutúiribh do bheith a


Ndia, ar mhodh as airde & as uaisle iná san mhodh inás an modh a bhfuil bfhuil intibh si; & fós dá mbeidís na créutúire
6085] rémhráite sin ann do shíor, do bheidís na neithi-si thig uatha ann do shíor & coimhshíordhuidhe mar sin riú féin, ionnamhuil & dá mbeith cos do shíor a luaith, gu mbiadh a lorg do shíor san luaith chéadna, gé gurab ón chois do thiucfadh an lorg, mar a deirid
6090] deisgiobuil Phlato ag S. Aibhisttín.69 ’ ‘Beannachd Rí nimhe dhuit,’ ar Des., ‘ór as ádhbhal an cíunas tuguis dom inntinn, gé gur chre{MS page 295}idios gu ro-dhaingion coimhshíordhuidheacht na ttrí bpearsann rias na samhlochuibh sin do chlos;
6095] agas lean anois dod chéudchomhrádh thuas.’ ‘Do rinne (ar Grádh Dé) an tAthair culuidh aodhuire don dara pearsuin dhíobh-so, .i. don Mhac, & do ghabh an Mac uime í, & tánuig as seómra shecréideach an ríogh, a Athar, gé gur an riamh san
6100] tsheómra chéadna a bfhochair a Athar tré bheith gan tús gan deireadh dó, mar atá an tAthair; & do shuibhuil an teagh san chuluigh-sin, & do bhí eadruinne inar ccomhluadar, ór ní budh éidir dhúinn a fhaicsin muna chuireadh an cculuidh sin uime, ag gabháil ar
6105] ndaonnachta dhó a mbroinn Mhuire Oighe, & ag beith na 'na dhuine, do chuir an tAthair ar feadh an tshaoghuil d'iarruidh a thréada do bhí ar ndul a mugha san bfhásach. & an uair do bhí ag siobhal an díthribh, do fhuluing an tAthair dona faolchonuibh,
6110] .i. do na deamhnuibh, a mharbhadh, & do na madadhuibh, .i. don chiniodh Iúdaidhe, a ghearradh; & níor áil leis a anacal, gé gu raibhe ar a chumas, acht do fhuluing do na {MS page 296} faolchonuibh a bhásughadh leis an mbás as boichde, tharcuisnighi, & as neimhnighe,
6115] dá bhfhacas riamh, & as mó do mhothuigh-sion iná


aoinneach dár básuigheadh riamh, tré bheith dhó 'na Mhac Ríogh uas gach rígh, agá raibhe corp roi-shéimh as maoithe & as séimhidhe dár cruthuigheadh riamh. & as trés an ngrádh n-ádhbhal ndofhaisnéisi do bhí
6120] ag an Tighearna oruinne do rinne so uile, & dochum gu n-aitheónmaois, muinntear a thighi, méud a ghrádha dhúinn, & gu ttugmaois mar sin grádh dhó ar son ghrádha, ó do ghrádhuigh inn ó thús comhmór & sin nár áil leis a Mhac dílios do choigill, acht a
6125] thabhairt ar ar son dá bhásughadh.’ Cíis Des. go trom tuirseach agá chlos so ó Ghrádh Dé, & do bhí a chroidhe ar n-a chrádh 'na chliabh. Agas iar mbeith athuigh imchian a nualghubha dhó amhluidh-sin, fiafraighis go himshníomhach atuirseach
6130] do Ghrádh Dé: ‘A athair ionmhuin,’ ar eision, ‘cionnas dob éidir dom Thighearna bás d'fhagháil? {MS page 297} ór do bhí 'na dhara pearsoin don Tríondóid, & mar sin 'na Mhac Dé, & 'na Dhia fhíre uileachumhachtach, & ó do bhí uileachumhachtach, cionnas do ghéubhadh
6135] bás? Ór, mar sgríobhas S. Aibhisttín, 70 na himpireadha as cumhachtoighe bádar ar an mbioth riamh, bá lór do dhearbhadh ar gan a mbeith uileachumhachtach nár éidir leó an bás do sheachna ná iad féin do choimhéud air, gé go mbíodh ro-fhonn
6140] orra gan bás d'fhagháil.’ ‘A mhic (ar Grádh Dé), céimnidh an chonair sin go haireach uaimhneach, ór as urasa dhol ar seachrán innte, an tan nách eól do neach difir do dhéunamh idir mhodhoibh labhartha an sgrioptúir,
6145] labhras ar uairibh ar Chríostt do réir a dhiaghachta, & ar uairibh do réir a dhaondachda. Cuimhnidh, ar an n-ádhbhar sin, gé go raibhe ar Ttighearna Iosa Críostt 'na Dhia fhíri, go raibhi maille ris sin 'na dhuine fhíre, do bhrígh go raibhe corp daondha &


6150] anom cialloighe aige, coimhcheangailthe eatorra féin & dá phearsoin diadha, {MS page 298} ionnas go raibh mar sin aoinphearsa aige, .i. pearsa dhiadha shíordhuighe Mhic Dé, & dá nádúir, .i. náduir na diadhachda 'na raibhi féin, an mhéid go raibhe & go bhfuil 'na Dhia
6155] shíordhuighe, dhár ab comhainm an Bhriathar (mar sgríobhas Eóin san chéadchaibidil dá shoisgéul, In principio erat Uerbum), & an tAthoir neamhdha, & an Spiorad Naomh, comhaonda, coimhionand, & nádúir dhaonda 'na raibhe cosmhail linne, .i. corp & anam
6160] ceangailthe dá chéile, a sttaid urchradhoidh. Gonadh aire sin as follas gur éidir lais bás d'fhagháil, mar fuair dá dheóin féin ar ar soinne, ag sgaradh dhá anam réna chorp, an mhéid go raibhe 'na dhuine fhíre do réir a dhaonnachta, gé nár éidir leis do réir
6165] a dhiaghachta, atá uilechumhachtach, domhudhaighthe, dourchradhach, bás d'fhagháil; ionnas gur ab éidir a rádh, mar a dearar go fírinneach, go bhfuair Dia bás, mar fuair Críostt ar Ttighearna & ar Slánaightheóir, do bhí & atá 'na Dhia fhíre & 'na dhuine
6170] fhíre, bás do réir a dhaonnachta amháin, {MS page 299} ag deaghoil dá anam réna chorp, ar feadh theóra laitheadh do bhí marbh, gé nár díosgaoileadh an t-uaimcheangal do bhí idir an n-anam & phearsoin Mhic Dé, & mar an ccéudna idir an ccorp & an phearsa chéadna.
6175] Ór, gé gur sgar an bás a nÍosa an t-anom ré a chorp, mar do ní sna marbhoibh eile, go nách raibhe mar sin an daonnacht aige, .i. anom & corp ceangailthe dhá chéili, an ccein ro bhaoi marbh, cionnas ar a shon sin búdh éidir a smuaineadh go ttréigfeadh
6180] dara pearsa na Tríonnóide anam a dhaonnachta féin, do dhearrsgnaidh a naomhthacht & a ngrásoibh ar an uile chréutúir cile, & nár thréig anam ladroind na láimhe deisi, dár gheall go mbiadh 'na fhochair an


lá-soin féin a bparthus, mar fhiafraigheas S.
6185] Aibhisttín 71 go hinntleaehdach, gé gur ab éxamhoil an modh, mar adeir an daghdhoctúir-si, ar ar an ag na hanmannoibh sin. Ór do bhí a n-anam an ladroinn ag áitioghadh ann, & gá imdhídean, mar áitigheas a n-anam gach fíréin oili, ag déanamh a theampoill
6190] spioraddha féin de; & gé gur ab fíor gu bfhuil Dia ó chumhachtuibh, {MS page 300} ó radharc, & ó shubsttaint do láthair san uili ionad & san uile chréutúir tré bheith dhó díofhoirchinn, doithiomchuil, díothomhais 'na nádúir neamhchorpordha, & 'na shubsttaint spioraddha
6195] (giodh nách fuil do réir a nádúire daonda acht a bhflaithios & a n-uasalshácraimint fheartuigh airdmhíorbhuiligh na haltóra), ar a shon so uile ní áitighionn acht amháin san fhírén, bhail a mbí a ghrása, mar dhearbhas S. Aibhisttín a mórán d'ionaduibh 72;
6200] ór os is de amháin do ní a theach & a theampoll, & mar sin a aitreabh & a áras, mar a deir Pól.73 & do bhí mar so ag áitiughadh a n-anom ionnoic ionnroic fhíréanta a dhaondachta féin maille ré rabharta na n-uile ghrás, uas na huile chrétúiribh, mar dhearbhas
6205] an doctúir céanna; & do bhí fós ag an anam naomhtha-sa ar mhodh eile fá míle uaisle iná sin, ór maille ré gur dhearrsgnaidh an t-anam beannuighthi-si go dofhaisnéisi a ngrásuibh ar na huile chréatúiribh trér áitigh Dia ann ní sa aidhbhle iná inntibh uile,
6210] do bhi oilldhearsgnuidheacht & árdonóir eili aigi féin & gá chorp chaoimh{MS page 301}iodhan nách fuair riamh & nách fuighi choidhchi créatúir oile dhaonna ná ainglidhe, ór do bhí iar n-a uaimcheangal go daingean substtainteach dosgaoilte, ón phunc fár cruthaigheadh


6215] é, do phearsuinn dhiadha shíordhuidhe Mhic Dé bhí, ionnus go raibhe duine & Mac Dé a n-éinphearsuinn: duine 'na Dhia & uilechumhachtach, & Mac Dé 'na dhuine & somhudhaighthe, ón phunc-soin inar cheangail dá dhiaphearsain daonnacht (.i. corp & anom
6220] ceanguilti dhá chéile, nó nádúir dhaonna gan phearsain daonna) go punc a bháis. Dáigh níor ghabh mac Mac Dé chuige, an tan do duinighiodh é, pearsa dhaona, acht nádúir dhaonna; & dá ngabhadh, do bheidís ceithre pearsanna san Tríonnóid, ní nách éidir a rádh
6225] gan tuitim a mórán seachráin & a n-iliomad d'eiriciochtuibh uathmharghráineamhla a n-aghaigh na misttiriodh as áirde & is fundaiminnti dár gcreidiomh. & mar as do phearsain dílis Mhic Dé do ceangladh an daonnacht, & nár ceangladh í do phearsain an
6230] Athar ná do phearsain an Spioruid Naoimh, ní fhuil éin {MS page 302} phearsa don Tríonnóid acht an Mac amháin 'na dhuine, & ní héidir fós a rádh go bhfuair an Tríonnóid ná éinphearsa dhi, acht an Mac amháin, bás; gidheadh, gé gur an an t-anom naomhthu-so,
6235] mar a dubhart, & an corp ceanguilthe do phearsain Mhic Dé ar feadh na dtrí lá do bhí Críostt marbh, ní raibhe Mac Dé 'na dhuini ar feadh na haimsiri-sin (.i. ó fuair bás, nó go ndearnuigh an eiséirghe a sttaid nuaghlórmhuir neamhurchradhnigh dá nách eaguil
6240] éug ná oidheadh), mar nach raibhe a anom & a chorp ceangailte eatarra féin acht sgartha ré 'roile.’ Do lean Grádh Dé dá chéad chomhrádh a rís, & a dubhairt: ‘Do bhí an uiread sin do ghrádh ag an nAthair den Mhac-sa, gé gur fhuiling fhuiluing a mharbhadh
6245] ar ar soinni, gur aithbheódhuigh é a rís a ccionn trí lá & go rug gu flaitheamhnas é gu glórmhar buadhach cosgarach, ag breith a choda leis 'na choimhideacht don tréud do bhí ar iarruidh aigi, & ag stíuradh & ag


follamhnughadh do ghnáth, & ag coimhéad, maille
6250] réna ghrásuibh, na coda dhíobh do fháguibh dhá reamh {MS page 303} rughadh san bhfásach. Do thill, ar an modh a deirim, gu seómra an ríogh, a Athar, & a tá ann 'na shuidhe ar a dheis, agá ghuidhe ar ar soinne, & ag taisbéanadh dhó sleachta na ccrécht & na n-áladh do
6255] fhuluing ar ar son, dá ghluasacht dochum trócuire & truaighe do bheith aige dhúinn, ar aoi ar fhuluing ar ar son & an ghrádha atá aige dhúinn. Dá éisi so uile, atámaoid-ne lán d'olc, do dhearmad, & do dhobhuideachas, & fós tarcaisneach ar ar Ttighearna;
6260] ór atá an uiread-soin do neamhshuim aguinn air féin & ar fhoghnamh dhó, & do neamhchuimhne ar a mhórdhacht & ar a dhearluicthibh dhúinn, gurab deimhin, muna fhéachadh an tAthair don Mhac, gurab fada ó do dhíbeóradh as a thigh sinn. Atá
6265] an uiriod-soin do chion ag an n Athair ar an Mac so gu measuim nách fuil énní as mó 'na ttuill duine a bhuidheachas iná a ngrádh do thabhairt dá Mhac. Gonadh aire sin do ním mo dhíthcheall ar a ghrádhughadh.’
6270] ‘Creud an modh a ngrádhuidhe é?’ ar Des. ‘Ag smuaineadh,’ ar Grádh Dé, ‘ar a bheathaidh naomhtha do ghnáth, & ar a theagasg, & ar an mbás mbocht {MS page 304} bpianamhuil do fhuluing ar ar son, & ag aithris ar a bhéusuib do réir mo chumhacht; ór dá
6275] ghoire dá ttéid duine dá bheathuidh féin do chur a ccosmhuileacht ré bethaidh an Tighearna, as ann san mhéid-sin ghrádhuigheas Dia é. Agas is uime do órdoigh Dia dhá Mhac bheithe ar feadh aimsire 'nar measg, do chum go ttaisbéanfadh dhúinn an modh
6280] beathadh búdh cóir dhúinn do leanmhain, & go mbeath beatha an Mhic 'na sgáthán mar sin agoinn, ina bhféuchfamaois sinn féin, dá dhearbhadh an


mbiadh toil mhaith aguinn nó nách biadh, ag féughoin ar thoil an Mhic, ór ní fhuil ar domhan
6285] dearbhadh as fearr iná so. Do bheirim iar sin (ar Grádh Dé) díoghrais annsachta, rés an uile phearsoin ainglidhe nó dhaonna, do Bhainríoghain nimhe, máthair Mhic Dé, do an riamh 'na hóigh iodhain; ór as aithnidh dhamh
6290] nách foil impidheach a bhfhlaitheamhnas bhflaitheamhnas as mó ar an Ttríonnóid iná í.’ ‘Creidim go daingean,’ ar Des., ‘nách raibhe athair colnaidhi ar bioth agár Ttighearna {MS page 305} Iosa Críostt, acht gurab é an tAthair neamhdha a athair
6295] fíre, & gurab mac dílios Dé bhí é; gidheadh, mar atá 'na dhuine, agá bhfuil corp, as iongnadh leam cionnas budh éidir dár mbaintighearna a bhreith, & a hóghdhacht do bheith iar sin iomlán, mar adeiri-si.’ ‘Nách aithnidh dhuit,’ ar Grádh Dé, ‘go rug
6300] a chorp leis as an uaidh, gan cor do chur don líg do bhí ar a béul, & go ndeachoidh trés an doras dhúnta d'fhéachoin a asbal; & an tan tiaghoid na gaoithe gréini go nádúrtha trés an bhfeinisteir ngloini, gan díoghbháil do dhéanamh don ghloin, créud fá
6305] mbiadh díochreideamh ar ghréin an cheirt, Iosa, do thoigheacht go míorbhulach gan oirbhearnadh, a gloine na hiomláine, tré fheinistir fhlaitheamhnais, as ainm ag an Eaglais ar Mhuire, mar as tríthe tháinig an solas neamhdha dochum an chinidh
6310] dhaonna, do bhí a ndorchadas, do réir mar mhínigheas S. Aibhisttín 74 an t-ainm-sin. As ionmhuin leam 'na dhiagh sin (ar Grádh Dé) mo bhuachuil dar ab ainm Grádh na Co{MS page 306}mharsan, mar as roi-ionmhuin lé Dia é; ór atá an uiriod sin
6315] do ghrádh aige air gu ndubhairt rinne, na daoine,


gibé ar bioth ní do ghénmaois do mhaith nó dh'olc gurab dá phearsuin féin do níthear sin.’ ‘Créad an modh,’ ar Des., ‘ar a ngrádhuighe an buachuil sin?’
6320] ‘Ní hannsa leam mé féin iná é,’ ar Grádh Dé; ‘& dochum gu laibheóruinn a bpearsuin duine bhíos ag seirbhís do Dhia, a deirim do chéidneithibh gu smuainim gur ab fearr mo bhuachuil iná mé féin gé gu madh airde m'oifig nó m'fheidhm iná a oifig.
6325] Coimhéduim mé féin ó fheirg, ó dhoilghios nó ó thuirsi do chur air, & do ním dhó gach uile shólás as éidir leam. Ní thig drochsmuaineadh chugam dá thaoibh, & gabhuim do ghnáth a leithsgéul. Ní labhruim gu holc air, acht fuilngim é go ceannsuidh,
6330] gé gu mbiadh do-iongabhála, & bídh truaighe & trócaire agom dhó, & ní fhuilngim & ní aontuighim labhairt am fhiaghnuisi gu holc air. Bídh fonn oram eision do ghrádhughadh mo Thighearna mar do ním féin, & Dia do dhéanamh duine comhmaith
6335] leamsa dheision. Ní bhí formad agom ris fá ní ar domhan do {MS page 307} thoirbheartas nó do thiodhlacadh dá ttabhair Dia dhó; & smuainim nách foil ann acht aingiol Dé, & nách fíu mé féin bheith am óglách aige. Agas as uimi do ním so, mar atá roi-chion ag mo
6340] Thighearna air, & gur ab áil leis mar an ccéudna roi-chion do bheith agamsa air. & bídh ro-fhonn ram Dia dhá shlánughadh do chum a ghlóire féin, & ní a ngioll ar ghrádh dhíomhaoin ar bioth, mar do níd daoine agá mbí meas spioradáltha orra féin, lé
6345] ttugthar grádh do dhaoinibh ar son a ccomhluadair, iondas nách bhfuilngid 'na n-éagmhais, tré mhéad a ngrádha dhóibh. As meinic as comhardha so ar ghrádh dhíomhaoin ghuasachtach, ór as aite leó so comhluadar an chréutúir iná an Chruthuightheóra;


6350] & as cosmhuil mar sin nách ar son Ndé ghrádhuighid iad acht ar son a ccomhluadair mhilis, & an tan sin as ó ghrádh neamhfhoirbhthe do bheith aca ar Dhia thig so. Grádhuighim ar an modh ccéadna (ar Grádh Dá)
6355] na neithe bheanas ris an ttigh gu coitcheann, nó ris an ccoimhthionól, & bídh aire mhór {MS page 308} agom orra, mar atáid dochum seirbhísi Dé, & do chum cothuighthe a thighe & a onóra; & do ním ar an n-ádhbhar sin mo dhíthcheall dochum gan énní dhíobh do léigion
6360] a mugha, gu háirithe énní dá mbeanann ris an riaghaltacht naomhtha, mar atáid riaghlacha, statúide, órduighthe, & searmóinne nó naomhghnáthuighthe. & gé gu bfhuil daoine ann nách dén cás dhíobh so, saoilim-si nách óirdeóchadh an Spiorad Naomh iad
6365] acht munbhudh maith leis sinne dá ccoimhéad; & dá laghad dá mbí an tshearmóinn, saoilim-si gu bfhuil onóir & adhradh do Dhia innte, & do ním ar an n-ádhbhar sin í ó thoil mhaith & ó iomarcuigh rebherens: & smuainim am chroidhe, muna dhearna
6370] mé seirbhís & onóir dom Thighearna, nách fuil grádh agam dhó. & cia do ghéanadh seirbhís dó, an tan nách diongnuinn-si, aithnigheas maille réna ghrásuibh gurab mó atá d'fhiachuibh oram do dhéanamh iná atá ar chrétúiribh eili. & an uair do níd muinntear
6375] na ttighearnadh saoghaltha seirbhís dóibh ó ghrádh, créad fá nách diongnuinn-si seirbhís dom Thighearna féin, do rinne {MS page 309} dom chomhmór do pheacthach, do sháruigh an uile ar olc, a dhuine muinntire & a sheómradóir? As deimhin, dá ccuiriodh an saoghal
6380] druim ré seirbhís do dhéanamh dhó, nách diúltamh-sa díultamh-sa gu soiche an bás seirbhís do dhéanamh dom Choimdhe & dom Chruthoightheóir.’


Caibidil 9.

Do na neithibh dá ttabhair Grádh Dé fuath, & mar chuirios críoch ar a
6385] oifig d'innisin.

‘An dara ní a dubhart riot 'na ttaithnim lém Thighearna, .i. fuath do thabhairt don ní dá ttabhair fuath, as amhluidh so thuigthior sin. Saoilim-si gu
6390] bfhuil dá námhuid ag mo Thighearna, .i. an saoghal & an cholann. Ar an n-ádhbhar sin do chuirios romham fuath do thabhairt dóibh so, & neimhchion óm chroidhe, & gan muinnteardhas ná síothcháin do dhéanamh riú choidhche; & do chum so do
6395] choimhlíonadh gu maith cuirim ní eile romham, .i. gan énní dom shólás féin d'iarruigh or{MS page 310}ra choidhche, ná labhairt ríu, ná bheith 'na ccomhluadar, muna fhógra an Tighearna a chontrárdha so dhamh, ór an uair-si as mó mo shuim a n-áithne mo Thighearna
6400] iná san ní chuirim féin romham. Agus dá bhríogh so, guidhim mh'uachtarán, .i. gairdian nó príóir na mainisttreach a mbím, gan mo chor choidhche, ar son mo shóláis féin do na cathrachuibh ná do na bailtibh, ór atá gráin agom
6405] ar dhul ionnta. Gidheadh, má chuirthear d'fhiáchuibh oram dul ionnta, as uime thiaghuim, do bhrígh go dtuigim go bhfógrann an Tighearna dhamh dul ionnta, an uair chuirid mh'uachtoráin d'fhiáchoibh orom triall. & cuimhnighim an uair-sin nách áil
6410] lém Thighearna, ag dul san sligheidh dhamh, nó an uair bhím sna bailtibh, olc ar bioth, feall nó tréatúireacht, do dhéanamh 'na aghaidh féin, & gurab maith leis mé dom tharruing féin as gnóuighthibh


& filleadh dom mhainisttir comhluath & as éidir leam,
6415] ór as aithnidh dhamh, dá fheabhas dá ccongmhann duine lag é féin a measg na ndaoine saoghaltha, gurab {MS page 311} baoghluighe dhó subháilce do chailleamhuin ná d'fhagháil 'na measc. Ar an modh ccéanna (ar Grádh Dé) bí gráin
6420] agom ar mo dhubháilcibh, ar mo pheacadhuibh, ar ghluasachtaibh mo cholla, ar mo dhroichmhianuibh, & ar casláintibh oile mh'anma, & as olc leam a mbeith ionnum, ór as aithnidh dhamh nách dtaithnid lém Thighearna; & dá bhríogh sin, do sheachna shaothuir
6425] mo cheartuighthe & mo leasuighthe do ghnáth, & fós do ghrádh mo Thighearna, seachnuim a mbí a n-éintigh riom, & congmhuim mé féin uatha, achd an nair iarrus riachtanus nó déshearc a chontrádha sin. & gé go measuim im chroidhe nách fuil ionnta uile
6430] acht naoimh & aingil, & nách seachnuim iad tré tharcuisne do bheith agum orra, ná tréna mheas nách fiú iad bheith am chomhluadar, & ní hé sin amháin, acht measuim nách fiú mé féin bheith 'na ccomhluadar-san ná an talamh ar a saltraid do
6435] phógadh—gidheadh, muna fhógairthear dhamh é, ní háil leam bheith 'na ccomhluadar.’ ‘Créad an t-ádhbhar (ar Des.) {MS page 312} fá ndéanae sin?’ ‘Do ním (ar Grádh Dé) do bhrígh go bhfaicim, gach lá dá ttig, an riaghuil ag dul síos a mórán
6440] d'ionaduibh, trés an ainiomarcaigh comhluadair dhíomhaoin & tathuidhe bhíos eidir dhaoinibh saoghaltha & dhaoinibh riaghaltha. Gonadh aire sin nach faicthear acht beagán crábhuigh, úrnaighthe, & ciúnuis inntinne a measg choda dhíobh, & nach
6445] fuilid a cclabhstradha acht mur dho bheidís pálása thighearnadh mór ina bhfuilid lucht an chrábhuidh 'na ndaoinibh riaghaltha ó aibíd & ó ainm amháin,


ag sttuidéar & ag sgrúdadh a n-inntinne do ghnáth d'fhéachuin an bhfaicfithí airioc meanman & aigniodh
6450] nuaidhe dhóibh, dochum gabháltuis do dhéanamh ar an saoghal, dár chóir dhóibh diúltadh ó ghníomh & ó thoil do bhithin na móidi bochtachta thugsad do Dhia. Atá an naomhthacht aníu coimhthearc & sin aca gurab é céudní do níd in gach ionadh 'na
6455] ccruinnighid fá ré chéile, acht amháin san choruidh, labhairt ar chúisibh saoghaltha, & bheith ag anchaint & ag ithiomrádh ar órdaibh eile, & dá ccur féin uas {MS page 313} an uili órd a ccrábhadh, a naomhthachd, & a bhfoirbhtheacht phearsan & sttaide, ionnas go ttigid ón
6460] ccleachtadh-sa do bheirid dóibh féin, beagán ar bheagán, do chum gan blas do bheith aca ar Dhia, & do chum gan teacht a ngar dhó; & ní hé sin amháin acht ní bheirid beó ar an mbeagán aimsire as éigean dóibh do chaitheamh san choraidh, a n-aghaidh a
6465] ttoile, do chríochnughadh, do chum teachta a mach do thráchtadh ar ghnoaidhibh saoghaltha. Agas as í sin an chúis chuireas d'fhiachoibh orra a sailm & a n-urnaidhthi do rádha lé beagán debhóisión & rébherens, mur nách bí a n-aire acht ar dheireadh do
6470] chur ar a n-urnaidhthe, gibé gléas ar a ndiongnaid í. Ag so an chúis fá bhfuilid mórán a niogh a bhfad ón naomhthacht; ór, mar nách áil leó Dia ná a neithe do bhlasachd, & nách faghoid sólás ná aoibhneas ionnta, ní háil lé Dia iadsan do bhlas, & ní hé amháin
6475] acht bídh gráin aige ortha an fad bhíd mar sin. Agas as é so fós an t-ádhbhar fár ab áil leamsa cleachdadh do thabhairt damh féin bheith {MS page 314} am aonar, & mo dhíthcheall do dhéanamh ar an aimsir do chaitheamh lé hurnaighthe, do chum go ngnáthóchadh
6480] mh'anam millseacht & sólás d'fhagháil a neithibh an


Tighearna, & a ghrádhughadh mar as dual; ór as chuige so do fhágbhas an saoghal & tánag and so.’ ‘Tabhair dot aire,’ ar Des., ‘nách ccuirfe aonchuid don choimhthionól ad leith go bhfuili
6485] ainiongantach iondat féin.’ ‘Ní meistte leam,’ ar Grádh Dé, ‘ór ní iarroim taithneamh do thuilleamhoin ó na daoinibh, acht óm Thighearna, & as olc do ghéubhoinn droichsheirbhís do dhéanamh do Dhia, do sheachna mé féin do chur
6490] a neamhoireamhoin do na daoinibh, an tan nách tiobhra mé droicheisiomláir nó cúis pheacaidh do chách. Abradh an tí thoigeóras ó so suas an ní as áil leis, ór as í so mh'oifig-si,’ ar Grádh Dé, ‘& ar an n-ádhbhar sin, madh áil leat-sa mo bheith
6495] agat, déana aithris oram do chum glóire an Tighearna, & do chum th'anma do shlánughadh, ós chuige sin do fhágbhais an saoghal & do roighnis duine riaghaltha dhíot féin.’ {MS page 315}


Caibidil 10.

6500] Ciondas do rug Grádh Dé Desiderius a stteach.

As mór an t-iongnadh do bhí ar Dhes. fá a ndubhairt Grádh Dé ris, & adubhairt: ‘Innis damh, an uair do ní tú na neithi-si uile, an mbí eagla ort
6505] roimh éinní?’

‘Bídh,’ ar Grádh Dé, ‘ór ní foláir dhamh, gé go ndiongnaind a ndubhart, mé féin do choimhéad gan Glóir Dhíomhaoin ná Dóthchas Asom Féin do léigean astteach, ór dá n-osglainn an doras dóibh,
6510] do fhóigeóradh an Tighearna mo chur amach a ccéadóir; & as uime sin bhíos mo mháthair, an Umhlachd, léum thaobh do ghnáth.’ ‘Guidhim thú,’ ar Des., ‘fá mé féin do chur astteach.’
6515] ‘Dénam,’ ar Grádh Dé, ‘ór cuirfead tú fá ré compánach atá agom, agá bhfuil oifig as áirde iná mh'oifig-si, ór as lór a fhad do bhádhais am fhochair-se.’ ‘Ca hainm a tá ar an ccompánach sin agat,’
6520] ar Des., ‘do chum a bhfuile dom breith?’ ‘As é as {MS page 316} ainm dhó (ar Grádh Dé) Alghas Dé.’ Gluaisis Des. a ccuideachta Ghrádha Dé, d'iarroidh Alghusa Dé, & an uair thárla dhó é adubhairt Des. ris: ‘A thighearna, an tú Alghus Dé?’
6525] ‘As mé,’ ar eision, ‘& créud adeiri-si, nó an bhfuil éinní agat dá iarroigh?’ ‘Atú, a thighearna,’ ar Des., ‘ag iarroigh ortsa mo ghlacadh ad sheirbhís.’ As mór do thaitin lé Hálghas Ndé an toil mhaith
6530] do bhí ag Des., & adubhairt ris: ‘Madh áil leat bheith am fhochair-si, ní fuláir dhuit teacht ó thús, iar nad theagasg & iar nad mhúnadh go maith, óm


dhearbhráthair & óm chumpánach, Grádh Dé; ór bídh a fhios agat gur ab don bharroigheacht fhíona
6535] bhíos san n-áit 'na ndéuntar & 'na bhfáisgthear fíon Ghrádha Dé, do níthear Alghas Dé. Ar an n-ádhbhar sin ná mealltar thú, acht líon thú féin ó thús d'fhíon Ghrádha Dé.’ ‘A thighearna,’ ar Des., ‘do bhí misi a bhfochair
6540] Ghrádha Dé, & do mhúin damh gach ní as cóir dhamh do dhéunamh, & do dhéan-sa, maille {MS page 317} ré grásoibh Dé, mar as fearr as éidir leam, gach ní dá ndubhairt riom; gidheadh, nocha léigfeadh an eagla dhamh a rádha riot go bhfuil a bheag nó a mhór do Ghrádh
6545] Dé agom, ór as aige féin amháin bhíos a fhios cia ghrádhnigheas é nó cia nách grádhoighionn, & ní fhuil ní as fearr sna neithibh-si iná duine dá ísliughadh féin. Dom thaoibh féin, ní héidir leam dearbh éinneith do thabhairt duit, acht go bhfuil an gadhar-sa
6550] leam, .i. an Toil Mhaith, & ná smuain gurab uaim féin fuaras sin féin, ór as é a thiodhlacadh dhamh do rinneadh.’ Do thaithin go mór lé Hálghas Dé a ndubhairt Des., & mar nár lamh a ghabháil air féin go mbiadh
6555] Grádh Dé aige. ‘Guidhim thú, a thighearna,’ ar Des., ‘innis damh do nádúir, h'oifig, & do bhéusa.’ Do fhreaguir Alghas Dé é, & a dubhairt: ‘Fá mar thig an duine ó eólus mhór do bheith aige air
6560] féin dochum tarcuisne móire & gráine do bheith aige air féin, as mar sin thig ó eólas mhór do bheith aige ar {MS page 318} Dhia dochum mórghrádha do thabhairt dó, & as ón mhórghrádh thig do chum Alghasa Dé do bheith aige.
6565] Gibé agá mbím-si (ar Alghas Dé), ní bhí sainnt air do chum neith ar an ndomhan, ór do ním-si a


chroidhe comhuasal & sin nách bí meas aige acht ar an ní as uaisle & as dearrsgnuighthe dá bhfuil ar bioth, .i. Dia; & fós dá anuaisle dá mbí ó fhuil, do
6570] ním rígh dhe. Ní smuain an té agá mbím-si acht ar Dhia, & ní labhuir acht ré Dia, ór an áit ina mbí a chistte nó a mhaoin, as ann sin bhíos a chroidhe & a mhian, & an fonn bhíos go hinmheadhónach ar dhuine as é so adeir & labhras ór as comharthadha
6575] na neithi thig amach as an mbéul ar na neithibh bhíos asttigh san n-anam. As misi as biadh, as cothughadh, & as sásodh don anam naomhtha bhíos beó lé mianuibh maithe. As mé as sttíobhard & as feadhmantach asttigh-si
6580] na Désheirci. As mé as doirseóir do sheómra sheicréideach an Tighearna san n-áit 'na bhfuil an rí & a chodailteag, & atá cumhachta agom doras an tsheóm{MS page 319}ra sin d'fhosgladh an uair as áil leam, & an duine dom cháirdibh as áil leam do chur astteach,
6585] & as mé an bollsaire & an fear garma bhíos ag fógra go hárd ar feadh an tighe, nó go ndúisgim an Tighearna do chum dola amach do labhairt ris an tí bhíos ag gairm san doras. Cia shaoileas tusa do dhúisigh inn, an uair do
6590] bhádhuis ag bualadh an doruis leis an dá bhaschrann dá ngoirthear Osna & Deór? As mó do dhúisigh tafann an ghadhair táinig leat sinn iná énní eile.’ ‘Do hinnisiodh dhamh,’ ar Des., ‘nách éidir lé Dia codladh choidhche, & cionnas a deiri-si gu
6595] ccoduil?’ ‘Nách aithnidh dhuit,’ ar Alghus Dé, ‘briathra an tSailmcheadluigh: ‘Eirigh suas, créad fá bfhuile ad shuanchodladh a Thighearna?’ As deimhin nách éidir lé Dia codladh. Gidheadh, mar deir
6600] S. Aibhsttín, an tan nách bí cuimhne ag neach ar


sheirbhís Ndé, & gu háirithe ar a chreidiomh, as modh labhartha don sgríoptúir a rádha gu mbí Dia 'na chodladh, & gu mosgail an tan thionnsgnas seirbhís Dé do dhéanamh, mar as ó Dhia thig an
6605] daghsmuaineadh-soin.’ {MS page 320} Do lean Alghus Dé dá chéadchomhrádh & a dubhairt: ‘As meisi teachtuire as dísle ag an ngrádh, as mé as luaithe thig dochum an doruis, as luaithe léigthear asteach a bfhiadhnuisi an Tighearna,
6610] & as luaithe do gheibh éistteacht. Atá cumhachta agomsa ar thoradh chroinn dhearrsgnuighthe atá san tigh-si do thabhairt dá chaitheamh don tí dá ttogruim; & asé an toradh sin, Radharc Dé.’ ‘An bhfuil sé milis?’ ar Des., ‘ór an toradh
6515] tugadh dhamh a ttigh na Humhlachta do budh ro-dhocair a chaitheamh, go háiridhe ó thús, tré bheith searbh dhó.’ ‘Atá toradh an chroinn-si roi-mhilis,’ ar Alghas Dé; ‘gé gurab fíor go mbíd daoine as fearr do
6620] gheibh blas air iná chéile, ór dhá mhéad bhíos fonn orra, & dá fheabhas dá mbíd a bhfiacla, & dá shláine dá mbí a ccarbad, as móide mhothuighid milis é. A tá dream oile do na daoinibh agá mbí déisttean orra, & ní fhaghoid sobhlas air, mar nách eól dóibh
6625] a chognamh. Atá dream oile chaitheas é maille ré beagán ocarais, & mar bhíos a ngaile {MS page 321} lán, & iad sáitheach ó bhiadhoibh eile, ní fhaghoid blas air, & ní fhéadaid a dhíleaghadh go maith. Atá dream eile ag nách bfhuil mothughadh céadfadh nó
6630] blasdachta tré fhiabhros & easláinti, & ní bhí a fhios aca so créad an blas atá ar an toradh-sa acht a ccluinid ó dhaoinibh oile.’ ‘Iarroim d'athchuinghidh ort,’ ar Des., ‘blas an toraidh sin do thabhairt damh.’


6635] ‘Taithnidh leam,’ ar Alghas Dé, ‘mar adeire blas, ór ní héidir lé duine ann so san saoghal-sa a sháith d'fhagháil don toradh úd, ná a chaitheamh do réir a mhiána, acht amháin a bhlas, & a mhillseacht do dhearbhadh.’
6640] ‘Créad an t-ádhbhar?’ ar Des. ‘Inneósad sin dhuit,’ ar eision. ‘Dá sáthuigheadh duine é féin ann so, & go mbiadh an toradh úd go líonmhar aige, ní ghébhadh fonn é an príosún-sa d'fhágbháil choidhche, & dul go parthus, an áit ina
6645] bfhuighe fleadha & féasdoighe lóghmhara do ghnáth & go síordhuighe; & ní hé so a mháin, as maith leam a fhios do bheith agat go bfhuilmíd ann so ar ndul d'éag do ghorta agas anbfhann ó {MS page 322} throsgadh, ag fuireach ré dhul ar cuireadh an Ríogh mhóir, ar
6650] Ttighearna, lán d'fhonn an lae-sin do bhreith orainn, mur bhíos an fiadh dochum an uisge san samhradh. Bíoth a fhios agat, ós a chionn so, go bfhuil an toradh-sa comhbríoghmhar & sin gurab lór éinghreim amháin de, dá laghad, do chum gaile duine do
6655] líonadh, dá ocaroighe dá mbiadh an duine; ór sásuigh sáshuigh & líonaidh é comhmór & sin nách ttuill ní sa mhó aige. Gidheadh, an uair racham an lá úd a bfhiaghnaisi ar Ttighearna, do bhéara dhúinn gaileadha bhús mó & bhús láidire dochum sinn féin do
6660] shásughadh leis an ttoradh-sa, & dochum nách déna díoghbháil dúinn; ór dá n-iarradh duine ní sa mhó do chaitheamh dhe ann so iná do thuillfeadh ina ghaile, as mó do dhénadh do dhochar iná do shochar dhó. Ar an n-ádhbhar sin as lór dhúinn beagán
6665] chaitheamh dhe ann so, & sin go measardha, nó go ndeacham a nonn san n-áit a sáiseócham sinn féin leis an ttoradh bhlaismíd amháin ann so.’ {MS page 323}


Caibidil 11.

Cionnus do ullmhuigh Álghas Dé proinn don toradh-sa do Dhes.

6670] A dubhairt Des.: ‘Déana grása oram fá chuid don toradh-so do thabhairt dhamh, .i. an mhéid as áil leat féin.’

‘Ní fuláir dhuit, (ar Alghas Dé) do bhéul & do
6675] dhéad, do lámha & do chosa, h'aghuidh & do shúile do nighe ó thús; ór ní an an toradh-sa acht a soitheach ghlan.’ ‘Ca háit a racha mé dom ionnladh? ’ ar Des. ‘Gluais leamsa (ar Alghas Dé), & múinfead fíorthobar
6680] dhuit, as a mbíd fiuchuidh uisge do ló d'oidhche, dár ab ainm an Crábhodh Naomhtha, & goirfead chugad banógha an tighe dod t'ionnlad.’ As mór an t-urghairdiughadh meanman do bhí ar Dhes. ag fuireach ris na maighdeanaibh, nó go
6685] bhfaca chuige fá dheireadh Alghas Dé & iadsan 'na choimhideacht, & a dubhuirt ris: ‘Nách bhfai{MS page 324}ce ann so na maighdeana nighfeas thú? As é as ainm do mhaighdin díobh, an Mhillseachd; do mhaighdin eili, an Réiteach; dhi so eile, an Bhúidhe; dhi so
6690] eile, an Trócaire; dhi so eile, Deighinntinn, dhi so eile, an Mhaith, dhi so eile, na Grása, & dhóibh so oile an Mhórdhacht, an Maitheamhnas, an Deighiomchar, an Ciúnas, an Smacht, an tShuilbhire, an Discréid, & dhi so eili, an Debhósion, & do bhéara
6695] an mhaighdean-sa spíosradha dhuit chuirfios cíocaras ort dochum an toraidh d'ithe lé fonn & lé blas, ór ní tugthar é achd do luchd acaruis. Goirthear do na maighdeanoibh-se eile, an tOrd Crábhoigh, an Buainsheasamh,


an Chobhsuidheacht, an tShíothcháin, an
6700] Caoineas Labhartha, an Urnuighthi, an tShocruidheacht, & díom-sa fein, an phearsa dhéigheanach, goirthear Alghas Dé, & bím do ghnáth fáris an ccomhluadar naomhtha-so; & dá ttugae-si coimhideacht dhóibh, do bhéaruid cuidiughadh mór dhuit &
6705] ullmhóchuid thú dochum an toraidh-si do chai{MS page 325}theamh. & dá ccaithe éanuair é, beid ad dhiaigh do ghnáth & ní fhúigfid thú, muna chuire féin uaid iad, ór atáid cíocrach, & gibé ar bioth áit a bhfaicid an toradh-sa, téighid 'na dhiaigh ar an mball, amhuil
6710] thiaghuid na beich a ndiaigh na meala, & ní fhuil comhardha ar bioth as fearr ar dhuine d'ithe an toruidh-si iná iadsan d'fhaicsin ina dhoras, mar bhíd cuile abhail a mbí an fíon.’ Do bhí Des. lán do shubhachas mar do nigheadh
6715] é, & mar do chaith ní don toradh; & adubhairt Alghas Dé ris: ‘A bhráthair, a Dhes., ó do thoimhlis anos, ní foláir dhuit canntaireacht do dhéanamh; ór an uair ithid searbhóntaidhe Dé biadh, do níd canntaireacht ag tabhairt bhuidheachois dó, & ní bhí
6720] éanduine san tigh-si dá nách eól canntaireacht do dhéanamh.’ ‘Ciondas do ghéanae ghéan canntaireacht?’ ar Des. ‘Déanam,’ ar Alghas Dé, ‘don choroidh, bhal a bhfuilid na canntaireadho, dá ngoirthear Beannughadh
6725] do dhuine dhíobh, & don chuid oile Onóir, Moladh, Altughadh Buidhe. As leó so do ghéana {MS page 326} tú canntaireacht,’ ar eision, ‘ór atá eólas maith aca a múisic, & atáid gotha maithe aca.’ ‘Creud an modh ar a ndéna mé cantaireacht?’
6730] ar Des. ‘Inneósad-sa sin duit,’ ar eision. ‘An céad-channtaire dá ngoirthear Beannughadh, Discaint nó


Tiple ghabhas, .i. guth árd, & do ní canntaireacht ag beannughadh an Tighearna ar son a árdchumhacht.
6735] Canoidh an dara canntaire (dá ngoirthear Onóir) Contraténor. .i. guth árd as ísle iná an céadghuth, do bheir onóir do Dhia ar son a eagna gan fhoircheann. An treas canntaire (dá ngoirthear Moladh) Ténor chanas, .i. guth inmheadhónach, mholas Dia ar son
6740] a mhaitheasa doimheasta, & ar son a uilc shubháilceadh, a uaisle, & a dhearrsgnaidheachta ann féin. An ceathramhadh canntaire (dá ngoirthear Altughadh Buidhe), Bassus chanas, .i. guth trom saothrach as ísle ináid na gotha cile, do bheir
6745] buidheachas do Dhia ar son an uile ní do chruthoigh, & ar son a ttug do thiodhlacoibh don uile chrétúir.’ {MS page 327}


Caibidil 12.

Ciondas do fhoghlaim Desiderius canntaireacht.

6750] Ba mór do thaithin thaitin lé Des. modh teagoisg na canntoireachta, & an channtaireacht féin, tré bheith ro-aoibhinn di, & adobhairt Alghas Dé ris: ‘Féuch, an áil leat bheith ag imtheacht as so, & filleadh ar th'ais?’

6755] ‘A-Dhé, cá háit a rachoind?’ ar Des., ‘& go háiridhe d'éis a bhfuaras do shaothar & d'annró ag teacht ann so; & nách maith an t-ionad 'na bhfhuilim bhfuilim go slán, súgach, síothchánta, & cion ag cách oram? & ní háil leam athrughadh, ná dhul as so, ór gibé
6760] do gheibh é féin go maith san n-áit a mbí, ní cóir dhó athrughadh, mar adeir an seanfhocal. Ar an n-ádhbhar-soin, a thighearna, innisim dhuit nách áil leam imtheacht uaibh acht muna churthaoi féin uaibh mé, & an uair-sin féin go madh éigean daoibh
6765] mo chur a mach dom aimhdheóin.’ ‘Ní chuirfeam,’ ar Alghas Dé, ‘ór ní béas dúinn éanduine do chor uainn a n-aghoidh a tho{MS page 328}ile, & ní hé amháin, acht guidhmíd é, ag iarroidh air gan imtheacht; gidheadh, do chum go ttuigfidís
6770] nách foil riachtanas agoinn ríu, do bheirmíd cead dóibh imtheacht má thograid féin. & ó do anais ann so, ní cóir dhuit bheith díomhaoin; ór ní fuilngthear d'éanduine and a aimsear do chaitheamh go díomhaoineach.’
6775] ‘Indis damh mar sin,’ ar Des., ‘créud as cóir dhamh do dhéanamh?’ ‘Déana,’ ar Alghas Dé, ‘an ní iarrfaid ort.’


‘& créd do ghéan, ar Des., ‘an uair nách iarrfoid oram éinní do dhéanamh?’
6780] ‘Déana,’ ar eision, ‘candtaireacht, & beandoigh & mol an Tighearna, ór as chuige so as mó do glacadh san tigh-si thú. & fós an uair bheas tú ag déanamh an neith iarrfoid ort, as éidir dhuit bheith ag candtaíreacht ad th'indtind, do chum gan do smuaineadh
6785] do bheith díomhaoin. & adeirim tuilleadh riot, madh áil lat tarbha mhór do dhéanamh dhuit féin, buidheachas an Tighearna do thuilleamh, & teacht 'na mhuindteardhas an mhéid as éidir leat; & an uair nách iarrfoid ní eile ort, déuna díthcheall 'na mhuindteardhas, an mhéid as éidir leat (& an uair nách iarrfoid ní eile ort) déuna díthcheall ar
6790] bheith {MS page 329} a bhfochuir an Tighearna ar uaigneas ag comhrádh ris, & do chífe féin a n-aibeóra riot, & a liacht secréid thaisbéanfas duit, & méad an mhuinnteardhuis ina ttiucfae ris.’ ‘Cionnas?’ (ar Des.), nó an éidir lé gach aon
6795] thogras dul 'na sheómra, & labhairt ris?’ ‘As éidir (ar eision), gibé bhéaras an Umhla 'na choimhideacht; & fós adeirim ní sa mhó, nách bhfuil ní as sólásuighe leis iná duine do theacht do chum bheith 'na fhochuir ar uaigneas, & dá dhúsacht, ór
6800] atá a comhuasal sin do nádúir aige nách áil leis bheith 'na aonar; & dá laghod & dá anuaisle dá mbí duine, as ait leis a chomhluadar, ór ní dhéin difir eidir na pearsannuibh, dá raibhe an t-anom umhal inísiol aige féin, do bhrígh gurab ionann saothar
6805] fuair-sion ón uasal & ón ísiol, & gur ab d'éanmhais d'éanádhbhar amháin do rinne iad; & ní hé sin amháin, acht dá tharcuisnighe & dá uirísle bhíd daoine ó fhuil, acht go n-íslighid iad féin a bhfiaghnuisi Dé, as dóibh as mionca thaisbéanus Dia grása
6810] & foghar. Agus dochum go ttuig{MS page 330}fithea an ní adeirim, an mhéid atámuid san tigh-si as d'fhuil


ísil tharcuisnigh sinn, ór do thogh an Tighearna 'na sheirbhís neithe tarcuisneacha an tshaoghuil, dochum nách saoilfeadh éanduine dá ttiocfadh ann so gurab
6815] a ngioll ar a mhaith féin, ná ar a uaisle, do thiocfadh and, acht tré mhaith & tré thrócaire Dé. Ar an n-adhbhar sin, dá n-ana tú annso, & go ma háil leat do tharbha féin do dhéanamh do ghnáth, & bheith ag canntaireacht do ló & d'oidhche fáré canntuiridhibh
6820] an tighe, & gean an Tighearna do thuilleamh, coimhéid go maith na ceathra puingc-se—an céadphungc, an Daghthoil; an dara pongc, an Umhlacht; an treas pongc, an Fhoighide; an ceathramhadh pongc, an Déshearc. Dá ngnáthaighi canntaireacht do
6825] dhéanamh ar na pongcuibh-si, ní raghair choidhche as tuin ná as riaghuil; & dá tteagmhadh ar uairibh go ndingéantá pongc dhíobh so go righin, ag dul mar sin as riaghuil, fill ar an mball san riaghuil, lé deightheagasg na spioruide, & lé haire do thabhairt
6830] do mhodh na canntaireachda. {MS page 331} Do gníthear an channtuireacht dá ngoirthear cantus planus, .i. canntuireacht réidh shimplidhe, as fundáimeint don uile channtaireacht eile, leis an ccéadphongc, dár ab ainm an Toil Mhaith. Do
6835] gníthear an channtaireacht dá ngoirthear contra punctum, .i. a n-aghaigh phuingc, leis an dara & leis an treas pongc, dá ngoirthear an Umhla & an Fhoighidi, ór bídh an Umhlacht & an Fhoighide a n-aghuidh ar ttoile nádúrtha féin, leis nách áil annró
6840] ná tarcuisne an tshaoghuil-si. Do gníthear leis an cceathramhadh pongc, .i. Déshearc, canntuireachd orgán, maille ré ceól roi-bhinn ro-thaighiúir an anma & an Spioruid Naoimh ag coimhtheacht ré chéile. Agas tabhair dot aire, dá ccaille nó dá léige
6845] amugha do phungc, greamughadh go maith don


channtaireacht réidh; & gé go ccaillfithea tuin na bpungc eile, maille ré congnamh an Tighearna, tabhair th'aire d'fhear do cheartuighthe, .i. don tí as áirde iná thú, & do bhéara thú arís leis an ccéadphungc
6850] go riaghuil na deighbheathadh & go toil tuin na naoimhionmhui{MS page 332}ne. & aithnim dhíot ós cionn gach aoinneith, san uile channtaireacht do ghéanae, gan an toradh do chaithis a dtigh na Humhlachta do dhearmod, dárab ainm Míodhóthchas Asod Féin; &
6855] dá mhéad do Ghrádh Dé bhias agad, & dá mhionca bhlaisfeas tú é, nó dá mhéud muinnteardhas bheas agad ris an Tighearna, & dá mhéad bheas agad dá éolas, as dá réir sin, & as í an mhioncacht-soin, as cóir dhuit an toradh-sa do thabhairt a bpreasántha
6860] dhó, ór as ait leis bheith agá ithe, & as maith an blas do gheibh air.’


Caibidil 13.

Cionnas do chuir Álghas Dé Desiderius a seómra an Tighearna do labhairt ris, & do mhodh na
6865] hurnuidhthe.

‘Guidhim thú,’ ar Des., ‘énghrása amháin do dhéanamh oram, .i. mo bhreith do labhairt ris an Ttighearna, ór, ó do ghlacais mé dochum bheith am
6870] chomhnuidhe san tigh, as cosmh{MS page 333}ail damh dhol do thabhairt phóige do chois mo Thighearna, ionnas go mbiadh aithne aige oram.’

‘As toil leam sin,’ ar eision; ‘gluaiseam.’ Do bhí Des. ag imtheacht lán do chrioth & d'eagla,
6875] an uair do smuain go raibhe ag dol do labhairt ris an Rígh 'na sheómra, & go mbeith a bfhiadhnaisi a chomhárd sin do mhórdhacht, & do chuir roimhe filleadh ar a ais; gidheadh, mar do smuain a rís go raibhe 'na Rígh roi-mhilis, ro-uasal, ro-shoghrádhach,
6880] sochruidh, caoinbhriathrach ris an uile, do ghlac gné mheisnighe chuige, ag cur a uile dhóthchais a maith an Tighearna amháin. ‘An ann so,’ ar Alghus Dé, ‘ór rachad d'fhéchoin créad do ní an Tighearna, & inneósad dó mar a taoi-si ann so, ag iarroigh
6885] labhartha ris.’ Do bhí Des. ar crioth & lán d'eagla ag smuaineadh cionnas do laibheóradh ris an Ttighearna. ‘Do innsios,’ ar Alghus Dé, ‘don Tighearna gu bfhuile ann so; eirg astteach, & fuireóchad-sa lat
6890] ann so.’ Do thionnsgain Des. ag dol astteach an halla do shiobhal maille ré tromdhacht & ré ré{MS page 334}bheirens


mór; & mar do chonnairc an Tighearna uaidhe, do theilg é féin a ccéadóir ar talamh, & ag cur a bheóil
6895] ar an lár do chaoi go trom, & nír léig an eagla a cheann do thógbháil suas, ór do bhí a fhios aige go raibhe féin roimhe sin 'na námhoid mhóir ag an Tighearna, ar ar chuir fheirg gu minic, & a n-aghaidh a ndubhairt & a ndearnoidh mórán éagcóra; & nír
6900] fhéidir leis énfhocal do labhairt acht bheith ag caoi & ag osnadhoigh, mar do smuain go raibhe a bhfiaghnaisi an Ríogh ro-mhóir ór thuill diomdha go meinic. ‘Créad do ní tú,’ ar an Tighearna, ‘nách labhrae? Tógaibh suas do cheann, & faiceam créad
6905] a taoi dh'iarroigh.’ ‘Cionnas laibheórad,’ ar Des., ‘a bfhiaghnaisi do mhórdhachta-sa, nó créad as éidir leam do rádha ós do chomhair? A Thighearna, ní diongmhála mé do chum mo bhéoil bhrodhaigh d'fhosgladh at fhiaghnaisi,
6910] acht bheith am thosd, ag osnadhoigh, & caoineadh mh'olc.’ ‘Má seadh,’ ar an Tighearna, ‘créad fá ttángais astteach?’ ‘Ní meisi tháinig astteach,’ {MS page 335} ar Des., ‘ór ní
6915] mheasfoinn go madh fiú mé teacht dod thigh-se, & as ro-lugha iná sin teachd dod shéomra.’ ‘Cia do chuir ann so thú mar sin?’ ar an Tighearna. ‘A Thighearna,’ ar eision, ‘as sibhsi do tharraing
6920] ann so mé, do chuir gairm oram, do fhógair osgladh dhamh & teacht astteach, & ní fhuil a fhios agomsa, a Thighearna, créud an t-ádhbhar, nó créud do bhí uaibh ar sin do dhéanamh, nó créd an riachtanas do bhí agat ré mo leithéid; ór do badh lór dom
6925] leithéid-si bheith am buachail ag do shearbhóntaidhibh, & am shearbhóntoigh ag muinntir do thighe, & nír bh'fhíu mé sin féin. Gidheadh, a Thighearna,


ó do ghoiris mé, & ó do ba toil lat mo bheith ad ghar, & labhairt riot, osgail féin mo bhéul, & múin damh
6930] créud as cóir dhamh do rádha at fhiaghnoisi, & cuir ionnam spiorad eagla & rébherens, ionnas nách ttuillinn diomdha do mhórdhachta, & nách dénadh mo chomhmór do pheacach seirbhís daoibh maille ré míonóir ná {MS page 336} ré míocháta; ór do b'fhearr leam mo
6935] bhás do theachd ó thús iná fearg do chur oraibh arís, & bheith in bhur bhíiaghnaisi maille ré bhur masla & ré bhur dtarcaisne, & do dhéanaind mar so aindligheadh ro-mhór d'ainglibh & d'archainglibh & don chúirt neamhdhaighe uili, bhíos ag seirbhís
6940] daoibh do ghnáth ris an oiread sin do ghrádh, do rébherens, & d'onóir. Teagaisg dhamh, a Thighearna, ciondas laibheóras mé, nó créud an ní as cóir dhamh do dhéanamh, ór cuirim mé féin uile ad láimh, & ofráilim mé féin duit. Tabhair dhamh, a Thighearna,
6945] spiorad na humhlachta, do chum seirbhíse do dhéunamh dhuit, dod thoigh, & dod chloind, ar mhodh go ttuillfe mé do bhuidheachas, & go mbia tusa ad Thighearna iar nad h'onórughadh, & iar nad ghlórughadh.’ {MS page 337}


Caibidil 14.

6950] Cionnas tug an Tighearna teagasg & riaghail do Dhes. do chum é féin do riaghlughadh & do thabhairt a ttír go subháilcheach diadha.

6955] ‘Eirg suas,’ ar an Tighearna, ‘& cuir th'eagla dhíot; ór madh áil leat maith do dhéanamh ó so suas, ní bhia cuimhne agamsa ar dhiomdha ná ar fheirg dár chuiris oram. Gidheadh, do chum go mbeithea ní as fearr, múinfead-sa ceathra briathra
6960] dhuit, & dá ccoimhéada iad go maith, & gan a léigean choidhche as do mheabhair, do dhénoid tarbha mhór dhuit. Ag so an dá chédbhréithir dhíobh, .i. meisi agos tusa; an dá bhréithir oile, searbhóntuigh & rí. Dá
6965] raibhe eólas agot ar na briathroibh-si do chur a ngnáthughadh, & ar oibriughadh do dhéunamh leó, béuraid thú do chum naomhthachda móiri & do chum gloine chroidhe, & coiseónaid thú ót uili antoil, ionnas go má héidir lat teacht ré muinntir an tighe
6970] go síothchánta, socair, grádhach.’

‘Guidhim {MS page 338} thú,’ ar Des., ‘a Thighearna, taisbéin damh an modh ar a ccuirfe mé na ceithre briathra sin a ngníomh.’ ‘Inneósad sin duit,’ ar an Tighearna. ‘As
6975] éidir lat gach uile obair dá ndéna tú, do chuma leis na briathraibh-si, & do chur a n-oireamhoin dóibh; ór atá mórán do chéill & do thuigsi iongantoigh iondta, & do badh cidir mórán do leabhroibh do chur amach orra, & teacht tríotha sin do chum
6980] foirbhtheachta, gan leabhair oile d'iarruigh. An


uair thiocfas tú do labhairt riom-sa, & mhothóchus tú thú féin fuar, míshuaimhneach, nó mhothóchas tú doirbhios ar bioth ar th'inntinn fá ní éigin dár hiarradh ort do dhéanamh, meas agad féin ad
6985] th'inntinn go bfhuilim-si ag rádh na mbriathur-so riot, meisi & tusa, & dearmuid ann sin an saoghal, & teilg as th'inntinn gach a bhfaca & gach a ccuala tú riamh, & smuain nách bhfuil ar an tshaoghal acht misi & tú féin. An dá bhréithir eile .i. searbhóntuigh
6990] & ri, foighéanuid duit dochum teachta suas eidir bhráithribh an toighe, & dochum teachta riú go maith. An chédbhriathar dhíobh, .i. searbhóntuigh, foigheóna dhuit ionnus {MS page 339} go smuaintighthea thú fein do bheith ad shearbhóntuigh ag muinntir an tighe
6995] uile, & coimhéudfuidh thú a n-inísle naomhtha & a n-umhlacht. An dara briathar .i. rí, foigheóna dhuit dochum a chora ad chuimhne gur ab cóir dhuit bheith ad rígh ort féin, ór do ním-si ríghthe don dreim do ní seirbhís dhamh, & do bheirim do na
7000] ríghthibh-si saidhbhrios & sólás. Imigh anos ar an deaghuair, ór as lór an uair-si a bhfuaruis do theagasg.’ ‘Créad fá bhfógrae dhamh,’ ar Des., ‘a Thighearna, dul as t'fhiadhnuisi féin? nó cáit a
7005] bhfuighe mé ionad as fearr iná so?’ ‘Dochum go ttuigfithea,’ ar an Tighearna, ‘nách fiú thú bheith am fhochair-si do ghnáth, acht an uair bhús feirdi leam féin fios do chur ort, d'eagla go bhfuighiodh glóir dhíomhaoin nó andóthchas ionad
7010] agod; & ar an ádhbhar sin ní chuireabh gairm ort acht an uair as áil leam féin. Gidheadh, ar son go n-imeóchthá, fáguibh do chroidhe fá riom, dochum na coda as fearr dhíot do bheith am fhochair, gibé ar bioth áit a mbia tú.’


7015] ‘As maith leam sin,’ ar Des., ‘& do bheirim mo chroidhe uile dhuit.’ ‘As toil leam sin,’ ar an Tighearna, ‘do chroidhe d'anmhuin an uair-si im fhochair; {MS page 340} & ná meas go bhféadae an croidhe féin d'fhágbháil am fhochair
7020] gach uair as áil leat, ór ní toil leam sin, do bhríogh nách cuinneóchad an croidhe ar uairibh agom, ór tiocfa barr tarbha & umhlachta dhuitsi as sin. Gidheadh, as maith leam fios éinneith amháin do bheith agat atá 'na ainbhfhios ort fós, .i. gurab mó
7025] an aire bhíos agom ar na neithibh théid a ttarbha dom chréatúiribh iná ar chúis shóláis & subhachais do thabhairt dóibh; & as uime sin fhuilngim go meinic, ar mhaithibh leó féin, bochtacht & annró an tsaoghuil-si do theacht orra. Thairis so, madh áil
7030] leat do ghadhar d'fhágbháil am fhochair, .i. an Toil Mhaith, as éidir leis bheith fá riom do ghnáth, & gan mh'fhágbháil choidhchi munab áil leat-sa, & go háiridhe dá ccuire ar mo chumairce gach laoi é.’ ‘Créd an riachtanas a Thighearna (ar Des.), atá
7035] ina chur ar do chumairce, nó an é eagla an dearmoid atá ort?’ ‘Ní hé,’ ar an Tighearna, ‘ór ní dhearmaduim éinní, acht eagla go léigfea-sa ar dearmad mé, & ionnas go mbiadh siocair agat do chum cuimhnighthe
7040] oram féin, & do chum do mhaitheasa do dhéanamh, & cuidighthe lat ar son do tharbha féin; ór ní bhean{MS page 341}aim-si éntarbha dhamh féin as cuimhne ná as neamhchuimhne dá mbiadh agotsa oram.’ ‘Do bheirim buidheachas mór dhuit, a Thighearna,’
7045] ar Des., ‘ór as fada ó do bhí fios do thoile & do mhaitheasa agam, ar son a ndéine gach ní dhúinn do chum ar sochair-ne amháin, amhail & do bhiadh sochar ag teachd duit féin as sin do dhéanamh.’


Caibidil 15.

Cionnas do chuir Desiderius a n-oibriughadh
7050] & a ngníomh na briathra thug an Tighearna dhó, & don tshochar do bhean aisdibh, & mar chuirthear críoch ar an Treas Rann, & ar an leabhar uile.

7055] Táinig Des. as seómra a Ríogh & a Thighearna a mach, iar bfhágbháil a chroidhe aige, & fuair Alghas Dé san doras ag fuireach ris.

‘Créad do rinnis asttigh an fad-soin?’ ar
7060] Alghas Dé. ‘An saoile gurab ait leis an Ttighearna mórán briathar? As mó do ghéabhas tú ar uairibh lé hénfhocal amháin iná lé céad focal.’

‘Dar leam-sa,’ ar Des., ‘as ro-ghairid do bhádhas 'na fharradh.’

7065] ‘Si{MS page 342}obhail & féach an teach uile anois,’ ar Alghas Dé, ‘ó a taoi gabhtha asttigh, & rachad-sa dom shealla.’

‘Slán leat,’ ar Des.

Do bhíodh Des. gach énlá ag smuaineadh & ag
7070] sduidéar ar na briathraibh tug an Tighearna dhó, & a deireadh go meinic ‘Misi & Tusa, searbhóntaigh & Rí.’ Gibé ar bioth modh ar a ccanadh iad, dá cceangal dá chéile, nó dá ccur thar a 'chéile, nó dá sgaoileadh ó chéile, do gheibheadh ciall ro-mhaith
7075] roi-dhuibheagánach ionnta, & do thigdís ré chéili go maith, .i. an uair do cheangladh an chedbhriathar, .i. misi, ris an treas bréthir, .i. searbhónlaidh, ‘as maith,’ ar eision, ‘chanoim mar so iad, ór ní fhuil


ionnam acht scarbhóntaidh dom Thighearna.’ An
7080] uair do cheangladh an chedbhriathar ris an cceathramhadh bréithir, .i. rí, adeireadh mar an ccéadna gur ab ro-mhaith an chiall do gheibheadh ionnta, .i. go raibhe féin 'na rí, ar an n-ádhbhar gur ab comhuasol ré ríoghdhacht bheith ag seirbhís do
7085] Dhia. An tan do chanadh iad ar mhodh eile, ag cur rí lé searbhóntnidh, adéiréadh: ‘As maith chanoim mar so iad, ór do rinni Tighearna Neimhi searbhóntaidh dhe féin, do chum ríogh {MS page 343} do dhéanamh dhíom-sa, & gibé léarab mian bheith 'na rí ní fuláir
7090] dhó searbhóntaidh do dhéanamh dhe féin ar tús.’ As roi-iomdha ní dá ccuireadh Des. na briathra-sa a n-oirearahoin; ór an uair do bheanadh buaidhreadh nó bochtaine shaoghaltha dhó, nó dá labharthaoi go holc air, adeireadh: ‘As cuma leam créad an meas
7095] bheas ag cách oram, nó cionnas laibheóraid oram, ór ní fhuil ionnam acht searbhóntaidh; & dá olcas dá mbeithear riom, as í a leithéid sin d'onóir as dual do shearbhóntaidh d'fhagháil. An uair do mhothuigheadh é féin dá thairreang gá anthoil do
7100] chum uilc, adeireadh: ‘Nár léigi Dia go mbeinn-si, atá am rígh, am shearbhóntaidh gum antoil & gum dhubháilcibh tein, óir ní cubhuidh rém uaisle bheith ina comhghráineamhuil & ina coimhdheireóil sin do dhaoirsi & do mhodhsuine.’’
7105] As ro-áidhbhéil an sochar do bhean Des. as na briathraibh-si, gá cceangal mar so & gá ccor thar a chéile, ór do mhúchadh leó na hantoile do bhíodh ag éirghe ann féin, & do éttromaigheadh a inntinn, & do sgriosadh aisde doilgheas gach leatruim & gach
7110] anró dá {MS page 344}


n-éirgheadh dhó. As iomdha modh oile
7115] ar bhudh éidir na briathra-sa do mhínioghadh. Gidheadh, léigeam anosa, do sheachna an
7120] ríghnis, a meas sin do chách oile. FINIS.

The text on this page appears in the form of a cross. Libellus iste cui Titulus Speculum vitae: uel Desiderius
7125] testimonio eorum qui Hybernicum Idioma nouerunt, pius est ac proelo dignus. GVILIELMVS FABRICIVS, Apostolicus & Archiduc. librorum Censor.