<?xml version="1.0" encoding="iso-8859-1"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "/dtds/tei/p4x/teicelt.dtd" [
<!ENTITY % TEIbase "TEI.prose">
<!ENTITY % ISOgrk1 SYSTEM "/dtds/tei/p4x/iso-grk1.ent">
<!ENTITY % ISOgrk2 SYSTEM "/dtds/tei/p4x/iso-grk2.ent">
%ISOgrk1; %ISOgrk2;
]>
<TEI.2 id="G600025">
<teiHeader creator="Beatrix F&auml;rber" status="new" date.created="2019-11">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title type="uniform">Anathomia Gydo</title>
<title type="gmd">An electronic edition</title>
<title type="editorial">An Irish translation of the first two doctrines of Guy de Chauliac's De anathomia</title>
<author>Cormac mac Duinnshl&eacute;ibhe</author>
<editor>Eithne N&iacute; Gallchobhair</editor>
<respStmt>
<resp>Electronic edition compiled by</resp>
<name id="BF">Beatrix F&auml;rber</name>
</respStmt>
<funder>University College, Cork</funder>
<funder>School of History</funder>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition n="1">First draft</edition>
</editionStmt>
<extent> 
<measure type="words">21800</measure></extent>
<publicationStmt>
<publisher>CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of the Department of History at University College, Cork</publisher>
<address>
<addrLine>College Road, Cork, Ireland&mdash;http://www.ucc.ie/celt</addrLine>
</address>
<date>2019</date>
<distributor>CELT online at University College, Cork, Ireland.</distributor>
<idno type="celt">G600025</idno>
<availability status="restricted">
<p>Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.</p>
</availability>
</publicationStmt>
<sourceDesc>
<listBibl>
<head>Manuscript Sources</head>
<bibl n="1">National Library of Ireland (NLI) MS G 453, ff 110r&ndash;126v (G).</bibl>
<bibl n="2">Dublin , Trinity College, MS 1436, pp 17a1&ndash;35az (T).</bibl>
<bibl n="3">National Library of Scotland (NLS) MS Adv. 72.1.2, ff 1r&ndash;5v (S).</bibl>
<bibl n="4">London, British Library, MS Arundel 313, ff 10r9&ndash;13vz.</bibl>
<bibl n="5">National Library of Ireland (NLI) MS G 8, pp 101.10&ndash;101.24.</bibl>
<bibl n="6">NUI Galway, James Hardiman Library, Additional MS 175, pp 175&ndash;184.11.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>A selection of literature</head>
<bibl n="1">Edouard Nicaise, La grande chirurgie de Guy de Chauliac, chirurgien, ma&icirc;tre en m&eacute;decine de l'universit&eacute; de Montpellier, compos&eacute;e en l'an 1363 (Paris: &Eacute;ditions Alcan 1890).</bibl>
<bibl n="2">Jean Enselme, La longue histoire de la Grande chirurgie de Guy de Chauliac (Lyons 1970).</bibl>
<bibl n="3">Margaret Sinclair Ogden, The cyrurgie of Guy de Chauliac, (Oxford: Oxford University Press 1971).</bibl>
<bibl n="4">Richard J. Durling, 'Burgundio of Pisa's translation of Galen's <frn lang="gr">&Pgr;&egr;&rgr;&igr; &tgr;&ohgr;&ngr; &pgr;&egr;&pgr;&ogr;&ngr;&thgr;&ogr;&tgr;&ohgr;&ngr; &tgr;&ogr;&pgr;&ohgr;&ngr;</frn>: ' 'De interioribus ', Traditio 42 (1986) 439&ndash;442; DOI: https://doi.org/10.1017/S0362152900004141</bibl>
<bibl n="5">Andr&eacute; Thevenet,  'Guy de Chauliac (1300&ndash;1370): The "Father of Surgery"', Annals of Vascular Surgery 7 (2) 1993: 208&ndash;12.</bibl>
<bibl n="6">Michael R. McVaugh and Margaret S. Ogden (ed and tr), Guigonis de Caulhiaco (Guy de Chauliac) Inventarium sive Chirurgia Magna, 2 vols. Studies in Ancient Medicine, no. 14 (Leiden: Brill 1997).</bibl>
<bibl n="7">Michael R. McVaugh, The Rational Surgery of the Middle Ages, (Florence: Sismel/Edizioni del Galluzzo 2006).</bibl>
<bibl n="8">Aoibheann Nic Dhonnchadha, translation of section 2.7.5, Field Day Anthology of Irish Writing, vol. 4 (Cork: Cork University Press 2002) 346.</bibl>
<bibl n="9">Aoibheann Nic Dhonnchadha, 'Ollscoil na h&Eacute;ireann, Gaillimh, LS Bhreise 175', Celtica 27 (2013) 148&ndash;53.</bibl>
<bibl n="10">Luke Demaitre, Medieval Medicine: the art of healing, from head to toe. Praeger Series on the Middle Ages (Santa Barbara, California 2013).</bibl>
<bibl n="11">G. Tsoucalas, M. Karamanou, K. Laios, K. Markatos, G. Androutsos, Oncologic conceptions in the work of the surgeon Guy de Chauliac (c. 1300-1368), JBUON 2019 Jan-Feb; 24(1) 410&ndash;414.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Internet</head>
<bibl n="1">Dictionary of the Irish Language, mainly compiled from Old and Middle Irish materials: eDIL. See http://www.dil.ie/.</bibl>
<bibl n="2">LOGEION, A Dictionary incorporating several dictionaries of Greek and Latin at the University of Chicago http://logeion.uchicago.edu/.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>The edition used in the digital edition</head>
<biblFull>
<titleStmt>
<title level="m">Anathomia Gydo</title>
<editor id="ENG">Eithne N&iacute; Gallchobhair</editor>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition>First edition</edition>
</editionStmt>
<extent>vi + 187 pp.</extent>
<publicationStmt>
<publisher>Irish Texts Society</publisher>
<pubPlace>Dublin</pubPlace>
<date>2014</date>
</publicationStmt>
<seriesStmt>
<title>Irish Texts Society [Cumann na Scr&iacute;bheann nGaedhilge]</title>
<idno type="volume">66</idno>
</seriesStmt>
</biblFull>
</listBibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc>
<projectDesc>
<p>CELT: Corpus of Electronic Texts</p>
</projectDesc>
<samplingDecl>
<p>The present text represents even pages 1&ndash;150 of the volume. The English translation is available in a separate file.</p>
</samplingDecl>
<editorialDecl>
<correction status="medium">
<p>Text has been checked and proof-read twice.</p>
</correction>
<normalization>
<p>The electronic text represents the edited text. Most footnotes and the index have been omitted. Important variant readings have been retained. Surplus text is shown in parentheses. Text supplied by the editor is in square brackets. Most footnotes and the index have been omitted. Expansions are marked ex. Latin terms in the printed text are italicized. Therefore any expansions within them are not shown. Editorial practice of marking vowel length, especially in plural endings, fluctuates and has been left untouched.<!--why is the second i of f&iacute;rinneach expanded as long throughout? Dinneen and DIL have a short vowel.--></p>
</normalization>
<quotation>
<p>There is no direct speech.</p>
</quotation>
<hyphenation>
<p>When a hyphenated word (hard or soft) crosses a folio-break, this break is marked after completion of the hyphenated word. The same applies to an unhypenated word, of which there is one instance.</p>
</hyphenation>
<segmentation>
<p><emph>div0</emph>=the text; <emph>div1</emph>=the chapter; <emph>div1</emph>=the section; page-breaks are marked <emph>pb n=""</emph>.</p>
</segmentation>
<interpretation>
<p>Personal names and book titles are tagged, so are anatomical and medical terms from Latin, Greek and Arabic.</p>
</interpretation>
</editorialDecl>
<refsDecl>
<state gi="div2" freq="1" label="section" unit="section"/>
</refsDecl>
</encodingDesc>
<profileDesc>
<creation>Original by Guy de Chauliac, 1363. Irish translation by Cormac Mac Duinnshl&eacute;ibhe, fl 1459. 
<dateRange from="1450" to="1490" exact="none">1450&ndash;1490</dateRange>
</creation>
<langUsage>
<language id="ga">The text is in Early modern Irish.</language>
<language id="en">Witness list and notes are in English.</language>
<language id="la">Some anatomical and medical terms are in Latin, or derived from it.</language>
<language id="ar">Some anatomical terms are derived from Arabic.</language>
<language id="gr">Some terms are in Greek, or derived from it.</language>
<language id="uncl">The language of the word rodol is unclear.</language>
</langUsage>
<textClass>
<keywords>
<term>medicine</term>
<term>anatomy</term>
<term>Guy de Chauliac</term>
<term>De anathomia</term>
<term>Inventarium sive Chirurgia Magna</term>
<term>Montpellier</term>
<term>Cormac Mac Duinnshl&eacute;ibhe</term>
<term>c14</term>
<term>c15</term>
</keywords>
</textClass>
</profileDesc>
<revisionDesc>
<change>
<date>2019-12-23</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Online-proofing of file (2) finished. File reparsed, validated, uploaded.</item>
</change>
<change>
<date>2019-12-10</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>SGML and HTML files created and uploaded.</item>
</change>
<change>
<date>2019-12-10</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>File parsed and validated.</item>
</change>
<change>
<date>2019-11</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Provisional TEI-Header created; part of file parsed and validated (1).</item>
</change>
<change>
<date>2019-10</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Text scanned, corrected and encoded for structure and content.</item>
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>
<text n="G600025">
<front>
<div lang="en" type="front matter">
<witList>
<witness sigil="G">National Library of Ireland (NLI) MS G 453. "A sixteen-century medical manuscript. Anathomia Gydo is on ff. 110r-126v. The text begins at the outset of the first doctrine ending at 2.6.12. One anonymous scribe worked on this text between 1592" (4) and 1593. Digital Images are available on www.ISOS.dias.ie.</witness>
<witness sigil="T">Dublin , Trinity College, MS 1436. "A sixteen-century medical manuscript. Anathomia Gydo is on pp. 17a1&ndash;35az. The text begins towards the end of 1.1.10 and draws to a close at 2.8.8. There are no signatures; however, it appears that three scribes collaborated on  Anathomia Gydo about the year 1533."  (5) Cormac Mac Duinnshl&eacute;ibhe is named as translator of the treatise in the colophon at the end. Digital Images are available on www.ISOS.dias.ie.</witness>
</witList>
</div>
</front>
<body>
<div0 type="med-tract" lang="ga">
<pb n="32"/>
<head>ANATHOMIA GYDO</head>
<div1 type="chapter" n="1">
<div2 type="section" n="1.1.1"><p><mls unit="G folio" n="110r"/> (<mls unit="Latin ed" n="23.16&ndash;23.22"/>) 
<frn lang="la" rend="ital">Secundum Galenum in libro .xvii. <title type="book" rend="ital">De utilitate particularum</title> capitulo pene ultimo et cetera</frn> .i. do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex>Gail&emacr;in</ex> sa <ex>seachtmad</ex> leabu<ex>r</ex> <ex>d&emacr;ag</ex> <title type="book" rend="ital">Do Tha<ex>r</ex>bha<ex>cht</ex> na Neithe Ran<ex>aid</ex>hi</title><note type="auth" resp="BF" n="1">De utilitate particularum; the standard English translation, if translated, is On the usefulness of the parts of the body. See note in edition p. 152.</note> sa dara cabidil d&emacr;gen<ex>aig</ex>h at&amacr;id <ex>ceithre</ex> ta<ex>r</ex>bha<ex>cht</ex>a n&omacr;id <ex>ceithre</ex> socam<ex>ail</ex> a bhfios <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex>. In c<ex>h&emacr;ad</ex>ta<ex>r</ex>bha<ex>cht</ex> d&iacute;ph is ro-mh&oacute;r &ampersir; do thuicsi<ex>n</ex> c<ex>h</ex>u<ex>m</ex>ha<ex>cht</ex> Dia &ampersir; a iongantuis. In <ex>dar</ex>a ta<ex>r</ex>bha<ex>cht</ex> .i. chu<ex>m</ex> aithne na ra<ex>nn</ex> ina mb&imacr; an esl<ex>&amacr;int</ex>i. In <ex>treas</ex> ta<ex>r</ex>bha<ex>cht</ex> c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> f&amacr;istine na suighidhthi thiucf<ex>as</ex> ar an cc<ex>or</ex>p. In <ex>ceathramad</ex> ta<ex>r</ex>bha<ex>cht</ex> c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> l<ex>eig</ex>his na n-esl<ex>&amacr;int</ex>i. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> a<ex>r</ex> na hadhbu<ex>r</ex>iph si<ex>n</ex> is &eacute;igin &ampersir; is ta<ex>r</ex>bhach da g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile liaigh fios <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> do bh<ex>eith</ex> aige.
 (<mls unit="Latin ed" n="23.29&ndash;24.2"/>) <ex>Agus</ex> do-geabht<ex>h</ex>u<ex>r</ex> an<ex>n</ex>sa <ex>ch&emacr;id</ex>l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> labhr<ex>as</ex> do t<ex>hinnis</ex> na mball gu<ex>r</ex>ub c&omacr;ir do<ex>n</ex> liaigh bh<ex>eith</ex> glic a n-aithne na m[b]all an<ex>n</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> in<ex>a</ex>d in<ex>n</ex>a mb&imacr;a. M&amacr; t&amacr; so ta<ex>r</ex>bhach dona fisigibh at&amacr; s&emacr; n&imacr;sa mh&omacr; n&omacr; si<ex>n</ex> &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dona cneadh[aidh](a)ibh do r<ex>&emacr;ir</ex> f<ex>h</ex>oirceduil <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex> <title type="book" rend="ital">De ingenio sanitatis</title>, .i. ansa <ex>seisead</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> de <title type="book:Therapeutike">Terapentice</title>.<note type="auth" resp="BF" n="2">Greek title: <title type="book" rend="ital">Therapeutike Methodos</title>. The misreading of u as n is present in the Latin edition.  The authoritative Greek edition of Galen's complete works with a Latin translation is by C. G. K&uuml;hn, <title type="book">Galeni Opera Omnia</title>. 22 volumes, Leipzig 1821–&ndash;33. However, this is mainly based on Renaissance editions. A recent authoritative edition of the Greek text with an English translation was published under the title <title type="book">Method of Medicine</title>, edited and translated by Ian Johnston, Loeb Classic Library, 514&ndash;517, Harvard 2014.</note> <ex>Agus</ex> na cn<ex>ead</ex>aidhibh bh&imacr;s ainbhfis<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an<ex>n</ex> <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> p<ex>ea</ex>caidhid go minic ag g<ex>earr</ex>adh na bhf&eacute;ith<ex>ead</ex>h &ampersir; na ccean<ex>n</ex>gulr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> an t&imacr; bh&iacute;os feas<ex>a</ex>c<ex>h</ex> san <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> at&amacr; an<ex>n</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ran<ex>n</ex> fo l<ex>eit</ex>h don chorp budh eol d&omacr; deocha &ampersir; c<ex>eir</ex>&imacr;n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a
 d&imacr;sle do thabha<ex>ir</ex>t da g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ball fo l<ex>eit</ex>h d&amacr; tteagmhan<ex>n</ex> cn<ex>ead</ex> do d&emacr;n<ex>am</ex> &ampersir; aithe&omacr;na madh f&emacr;ith n&omacr; s<ex>r</ex>ean<ex>n</ex>g n&omacr; cean<ex>n</ex>g<ex>a</ex>lr<ex>a</ex>c<ex>h</ex> g<ex>earr</ex>thu<ex>r</ex> an<ex>n</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="1.1.2"><p>(<mls unit="Latin ed" n="24.3&ndash;24.14"/>) <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> dea<ex>r</ex>bh[aid] <ps reg="Henri de Mondeville" type="scholar"><fn>Henricus</fn> <sn>de Hermodavilla</sn></ps>, annsa <ex>ch&emacr;id</ex>l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> dd&amacr; l<ex>eabraib</ex> cn<ex>eadh</ex>[aireachta] f&emacr;in an<ex>n</ex> n&iacute; so t<ex>r</ex>&imacr; r&emacr;s&uacute;n mu<ex>r</ex> so: &omacr;ir dli<ex>gid</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile eal<ex>adai</ex>nte&omacr;ir fios na suibid<ex>eacht</ex>a ina n-oib<ex>r</ex>ighi<ex>d</ex> do bh<ex>eit</ex>h aige d&amacr;
 r<ex>&emacr;ir</ex> si<ex>n</ex> dlig<ex>id</ex> an liaigh i&umacr;l <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> do b<ex>ei</ex>th aige. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> daign<ex>ig</ex>thior<note type="auth" resp="BF" n="3">The -n- before -g- is regularly omitted in MS G.</note> an r&amacr;d so t<ex>r</ex>&imacr; chosmhuilis: &omacr;ir is inan<ex>n</ex> m<ex>o</ex>d a<ex>r</ex> a n-obrighin<ex>n</ex> an dall isi<ex>n</ex> maide &ampersir; an cn<ex>ead</ex>aige isi<ex>n</ex> c<ex>hor</ex>p an tan is ainbhfis<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &eacute; in<ex>n</ex> <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> &omacr;i<ex>r</ex> an tan bh&imacr;s an dall ag g<ex>earr</ex>adh an mhaide s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>r&amacr;naigh go ro-mhinic ag g<ex>earr</ex>adh n&imacr;sa mh&omacr; n&omacr; n&imacr;sa l<ex>u</ex>ga n&omacr; do dli<ex>g</ex>f<ex>ead</ex>h. <ex>Agus</ex> cosmuilt<ex>ear</ex> an d<ex>r</ex>ong so leis na dr<ex>och</ex>ch&omacr;cu<ex>ir</ex>ibh d&amacr;<ex>r</ex> labu<ex>ir</ex> <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps> sa <ex>dara</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> do <title type="book" rend="ital">Terapentice</title> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <ex>gearr</ex>an<ex>n</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> na n-alt a<ex>cht</ex> a mb<ex>r</ex>ugha &ampersir; a licadh &ampersir; a m&imacr;n<ex>iug</ex>hadh. <ex>Agus</ex> tuict<ex>hear</ex> a si<ex>n</ex> gu<ex>r</ex>ub &eacute;igi<ex>n</ex> do<ex>n</ex>a leag<ex>aib</ex> i&umacr;l 
<pb n="34"/>

<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> do bh<ex>eit</ex>h acadh. <ex>Agus</ex> &omacr; do lab<ex>r</ex>adhma<ex>ir</ex> d '<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> anuas ansa ab<ex>r</ex>am anois cr&emacr;ad is <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> an<ex>n</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ps reg="Guy de Chauliac" type="scholar"><fn>Gydo</fn></ps>.</p></div2>
<div2 type="section" n="1.1.3"><p>(<mls unit="Latin ed" n="24.25&ndash;24.39"/>) 
<mls unit="G folio" n="110v"/> <frn lang="la" rend="ital">Anatho[m]ia est recta divitio<note type="auth" resp="BF" n="4">i.e. divisio.</note> et determinatio membrorum corporis</frn> .i. is <ex>ead</ex> is <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> an<ex>n</ex> deal<ex>ug</ex>a<ex>d</ex> &ampersir; cr&imacr;ochnug<ex>a</ex>d d&imacr;r<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ball g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile c<ex>huir</ex>p. <ex>Agus</ex> is uime adeirar <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> ria &omacr;i<ex>r</ex> is inan<ex>n</ex> <ex>anna</ex> isan nG<ex>r</ex>&emacr;ig &ampersir; <frn lang="la" rend="ital">rectum</frn> sa L<ex>aidin</ex> &ampersir; d&imacr;r<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> sa <ex>n</ex>G<ex>aoidhilg</ex> &ampersir; is inan<ex>n</ex> <frn lang="gr">thomia</frn> isi<ex>n</ex> nG<ex>r</ex>&emacr;ig &ampersir; <frn lang="la" rend="ital">divitio</frn> san L<ex>aidin</ex> .i. deal<ex>ug</ex>a<ex>d</ex> sa <ex>n</ex>G<ex>aoidhilg</ex> &omacr;ir deal<ex>uig</ex>i<ex>d</ex> si<ex>n</ex> na boill go <del resp="ENG">go</del> d&imacr;r<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> &omacr; ch&emacr;ile. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> b&imacr;odh a f<ex>h</ex>ios agad go bfuilid <ex>d&amacr;</ex> m<ex>o</ex>d &omacr; bfaght<ex>h</ex>u<ex>r</ex> i&uacute;l <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> .i. m<ex>o</ex>d dh&imacr;bh t<ex>r</ex>&imacr; fhoirc<ex>ead</ex>ul leabu<ex>r</ex> &ampersir; cidh at&amacr; an m<ex>o</ex>d si<ex>n</ex> ta<ex>r</ex>b<ex>ach</ex> n&imacr; le&omacr;r &emacr; d'in<ex>n</ex>isi<ex>n</ex> [n]a neithi aith<ex>ch</ex>eanta<ex>r</ex> &omacr; c<ex>h&emacr;ad</ex>faidh av&amacr;in do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an><ex>Gail&emacr;in</ex></an></ps></ex> sa <ex>ch&emacr;id</ex>l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate</title> san <ex>ochtmad</ex> c<ex>aibidil</ex> <ex>d&emacr;ag</ex>. Do r<ex>&emacr;ir</ex> <ps reg="Ibn Rushd" type="scholar"><sn>Averoes</sn></ps> sa <ex>ch&emacr;id</ex>l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> do <ex><title type="book">Colliget</title></ex><sup resp="BF">.</sup> <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> n&iacute; fa adhbhu<ex>r</ex> eile c<ex>h</ex>oim(h)righim<ex>i</ex>d <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> an<ex>n</ex>so n&omacr; a<ex>r</ex> so<ex>n</ex> gu<ex>r</ex>ub g<ex>&emacr;arr</ex> &ampersir; gu<ex>r</ex>ub beag an t-insamhla anso a<ex>cht</ex> d'f<ex>h&emacr;a</ex>c<ex>h</ex>ain na neith[e] at&amacr; a<ex>n</ex>ns<ex>n</ex>a forch<ex>ead</ex>laibh eile. Modh eile &omacr; bfagt<ex>h</ex>u<ex>r</ex> <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> .i. &omacr;na d<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> a cc<ex>or</ex>p mha<ex>r</ex>bh &omacr;i<ex>r</ex> d<ex>ear</ex>bhamaid &iacute; isna c<ex>or</ex>puibh do-gheibh b&aacute;s go nuadh d&amacr; mbeantu<ex>r</ex> a ccin<ex>n</ex> n&omacr; c<ex>h</ex>rochda<ex>r</ex>. <ex>Agus</ex> do-gheibhmaid ma<ex>r</ex> sin a[n] n<ex>ea</ex>ch is l<ex>ug</ex>ha de <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> na mball oiffig<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; na feola inm<ex>ead</ex>&omacr;n[aigh]e &ampersir; na musc<ex>uil</ex>ibh &ampersir; an c<ex>h</ex><ex>r</ex>oicin<ex>n</ex> &ampersir; m&omacr;r&amacr;n do c<ex>h</ex>uislin<ex>n</ex>aibh &ampersir; d'f<ex>h&emacr;ith</ex>ibh &ampersir; go h&amacr;<ex>irigth</ex>i do r<ex>&emacr;ir</ex> a mbunuguis. <ex>Agus</ex> is mu<ex>r</ex> si<ex>n</ex> do-rin<ex>n</ex>e <ex><ps reg="Mondino de Luzzi" type="scholar"><fn>Mundinus</fn></ps></ex> &ampersir; do sc<ex>r</ex>&imacr;bh s&emacr; leabu<ex>r</ex> a<ex>r</ex> an m<ex>o</ex>d si<ex>n</ex>.</p></div2>
<div2 type="section" n="1.1.4"><p>(<mls unit="Latin ed" n="25.7&ndash;25.13"/>) 
<ex>Agus</ex> do d<ex>ear</ex>bhama<ex>ir</ex> &iacute; ion<ex>nas</ex> eile is<ex>n</ex>a c<ex>or</ex>puibh t<ex>hir</ex>m<ex>i</ex>gt<ex>hear</ex> le gr&emacr;in n&omacr; c<ex>h</ex>na&imacr;t<ex>hear</ex> a<ex>r</ex> talamh n&omacr; leigt<ex>h</ex>u<ex>r</ex> a n-uis<ex>g</ex>i s<ex>r</ex>otha n&omacr; fiuch<ex>aig</ex> &ampersir; do gabhama<ex>ir</ex> ma<ex>r</ex> si<ex>n</ex> <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> na gc<ex>n</ex>&amacr;m &ampersir; na maoth&amacr;n &ampersir; na n-alt &ampersir; na bf<ex>&emacr;it</ex>he reamu<ex>r</ex> &ampersir; na s<ex>r</ex>eang &ampersir; na gceang<ex>a</ex>lr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> is t<ex>r</ex>&imacr;d an m<ex>o</ex>d so t<ex>h</ex>&amacr;nic <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gaile&amacr;n</an></ps></ex> a n-i&umacr;l <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> a c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex> na ndaone &ampersir; na n-apadh &ampersir; na m<ex>u</ex>c &ampersir; m&omacr;r&amacr;n d'ainmhentibh <ex>eile</ex> &ampersir; n&iacute; t<ex>r</ex>&emacr; phict&uacute;ireacht mu<ex>r</ex> do-rine <ex><ps reg="Henri de Mondeville" type="scholar"><fn>Henricus</fn></ps></ex>. &Omacr; do labhramair go n-uige so d'<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> an ch<ex>uir</ex>p d<ex>aonn</ex>a f<ex>&emacr;a</ex>c<ex>h</ex>um anois cr<ex>&emacr;ad</ex> is c<ex>or</ex>p d<ex>aonn</ex>a an<ex>n</ex>.</p> </div2>
<pb n="36"/>
<div2 type="section" n="1.1.5"><p>(<mls unit="Latin ed" n="25.15&ndash;25.23"/>) 
<frn lang="la">Corpus humanum est unum totum ratione decoratum ex multis et diversis membris et particulis compossitum</frn> .i. <q>is <ex>ead</ex> is c<ex>or</ex>p d<ex>aonn</ex>a an<ex>n</ex> aon-n&iacute; uil<ex>id</ex>i a<ex>r</ex>na maisuig<ex>a</ex>d &omacr; r&emacr;s&umacr;<ex>n</ex> &ampersir; a<ex>r</ex>na c<ex>h</ex>o<ex>m</ex>hshuidhiughadh &omacr; ball<ex>aib</ex>
 &ampersir; &omacr; ran<ex>n</ex>aibh iomdha &emacr;xamhla.</q> <ex>Agus</ex> is <ex>ead</ex> is ball an<ex>n</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ps><fn>Gydo</fn></ps> ad<ex>eir</ex> na b<ex>r</ex>iat<ex>hr</ex>a so <frn lang="la" rend="ital">Membrum est quodam corpus quod omnino non est separatum neque <mls unit="G folio" n="111r"/> (neque) alteri coniunctum</frn> .i. is <ex>ead</ex> is ball an<ex>n</ex> (do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex>) c<ex>or</ex>p &eacute;igin ga<ex>n</ex> bh<ex>eit</ex>h dealaithe n&omacr; ceangailte go huil<ex>id</ex>i le ch&emacr;ile. N&omacr; is <ex>ead</ex> is ball an<ex>n</ex> do  r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex> c<ex>or</ex>p c<ex>h</ex>ruit<ex>higthear</ex> &omacr; ch<ex>&emacr;ad</ex>chumusc na lean<ex>n</ex>an<ex>n</ex>. N&omacr; is <ex>ead</ex> is ball an<ex>n</ex> ran<ex>n</ex> daigean dl&umacr;ith a n-ai<ex>n</ex>m<ex>id</ex>hi a<ex>r</ex>na c<ex>h</ex>omhs<ex>h</ex>uighiug<ex>a</ex>d &omacr; nethib &emacr;axamhla &ampersir; a<ex>r</ex>na t<ex>h</ex>abha<ex>r</ex>t chum oiffige specialta &emacr;igin &ampersir; is dona ball<ex>aib</ex> oiffig<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a amh&amacr;in t<ex>hui</ex>ct<ex>hear</ex> an d&emacr;an<ex>am</ex>h so. <ex>Agus</ex> is <ex>ead</ex> is ball comc<ex>h</ex>osmhuil an<ex>n</ex> an ball d<ex>ar</ex>ub inan<ex>n</ex> coimpl<ex>ex</ex> &ampersir; n&amacr;d&umacr;ir da g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ran<ex>n</ex> c<ex>h</ex>omplexam<ex>ail</ex> de &ampersir; d&omacr; f&emacr;in go huili<ex>d</ex>i. D&emacr;n<ex>am</ex>h <ex>eile</ex> an<ex>n</ex>so &oacute; <ps reg="Arnaldus de Villanova" type="scholar"><fn>Arnaldus</fn></ps> a<ex>r</ex> an mball .i. gu<ex>r</ex>ub <ex>ead</ex> is ball an<ex>n</ex> ran<ex>n</ex> ioml&aacute;n daigean sos<ex>h</ex>l&amacr;naigthi at&amacr; gabht<ex>ha</ex>c<ex>h</ex> a<ex>r</ex> an tsl&amacr;i<ex>n</ex>te. <ex>Agus</ex> follamhn<ex>uig</ex>thior ansa d&emacr;namh so co coitchion<ex>n</ex> deithf<ex>ear</ex> an bhoill &omacr;na neithibh n&amacr;d&umacr;<ex>r</ex>a <ex>eile</ex> &omacr;ir an tan ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> ran<ex>n</ex> deif<ex>r</ex>igt<ex>hear</ex> coi<ex>m</ex>pl<ex>ex</ex> &ampersir; br<ex>&imacr;g</ex> &ampersir; oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i &omacr;n mball &ampersir; an tan ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> ioms<ex>h</ex>l&amacr;<ex>n</ex> deithfr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ior &emacr; &omacr;na d&umacr;il<ex>ib</ex> at&amacr; ina ran<ex>n</ex>aibh adhbu<ex>r</ex>dha don c<ex>hor</ex>p <ex>et</ex> an ua<ex>ir</ex> ad&umacr;rama<ex>ir</ex> daigin deithf<ex>r</ex>igthior &eacute; &omacr;na lean<ex>naib</ex>h &ampersir; &omacr;na spir<ex>ad</ex>aibh. <ex>Agus</ex> is ime adub<ex>air</ex>t sogab&amacr;ltach na sl<ex>&amacr;int</ex>i do dh&emacr;na<ex>m</ex>h deithf<ex>r</ex>e <ex>eadar</ex> &eacute; &ampersir; in folt &ampersir; na hingne.</p></div2>
<div2 type="section" n="1.1.6"><p>(<mls unit="Latin ed" n="25.24&ndash;25.32"/>) 
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> <ex>eadar</ex>dheal<ex>aigthear</ex> na boill a nd&amacr; m<ex>o</ex>d .i. a mball aonda &ampersir; a mball c<ex>h</ex>omhs<ex>h</ex>igthi am<ex>ail</ex> thuigis an liaigh in aonda &ampersir; comhs<ex>h</ex>igthi go foirl<ex>eat</ex>han. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is iad na boill aonda .i. na boill c<ex>h</ex>omhchosm<ex>ail</ex>i n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fhuil sodheal<ex>aigt</ex>hi (a ng<ex>n</ex>ei) a ng&emacr;it<ex>h</ex>i<ex>b</ex> <ex>eile</ex> a<ex>cht</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ran<ex>n</ex> so-&amacr;ir<ex>igt</ex>hi d<ex>&imacr;b</ex> ag ranchuidiug<ex>a</ex>d rena uilidh<ex>eacht</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> anma &ampersir; r&emacr;s&uacute;in. <ex>Agus</ex> is &emacr; l&iacute;n at&amacr;id na boill sin .i. a <ex>naoi</ex> .i. ma<ex>r</ex> a(a)t&amacr;id maoth&amacr;in &ampersir; f<ex>&emacr;i</ex>the &ampersir; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>idhi &ampersir; b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n&imacr; &ampersir; cea[n]g<ex>a</ex>lracha &ampersir; s<ex>r</ex>eanga &ampersir; c<ex>r</ex>oicin<ex>n</ex> &ampersir; fe[o]il &ampersir; &amacr;<ex>ir</ex>migthior leo so m<ex>&emacr;ath<ex>r</ex>ad</ex>h &ampersir; fin<ex>n</ex>fadh &ampersir; ingne &omacr;ir gin go bfuilid sin ina mball<ex>aib</ex> co d&imacr;lis <ex>acht</ex> ina n-iuma<ex>r</ex>c<ex>a</ex>c<ex>h</ex>aph cidh <ex>ead</ex> at&amacr; ta<ex>r</ex>bha<ex>cht</ex> &ampersir; athnuaid<ex>eacht</ex> <ex>&emacr;ig</ex>in a<ex>cu</ex> am<ex>ail</ex> at&amacr; ag na ball<ex>aib</ex> ma<ex>r</ex> f<ex>h</ex>uill<ex>sigthear</ex> sa

<pb n="38"/>
<ex>dara</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> do <ex><title type="book">Tegni</title></ex><note type="auth" resp="BF" n="5">I.e. the Tekne.</note>. <frn lang="la" rend="ital">Et</frn> g<ex>i</ex>d aduphra[d] gu<ex>r</ex>ub ball aonda an t-<ex>ai</ex>rt<ex>eir</ex>i t<ex>eag</ex>a<ex>r</ex> ina ad<ex>aig</ex> si<ex>n</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> an d&emacr;nmh<ex>us</ex>a so do-b<ex>eir</ex> <ps type="scholar" reg="Philaretos"><fn>Pilaretus</fn></ps> a<ex>r</ex> an a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>i &omacr;ir ad<ex>eir</ex> gu<ex>r</ex>ub eadh is a<ex>ir</ex>teire an<ex>n</ex> c<ex>or</ex>p cruin<ex>n</ex> fada a<ex>r</ex>na c<ex>h</ex>ruth<ex>ugad</ex> a ccosmhuilis f<ex>head</ex>&amacr;in c<ex>h</ex>umdaigthior &omacr; dh&amacr; ina<ex>r</ex> &ampersir; n&imacr; ha<ex>ir</ex>teire iona<ex>r</ex> d&imacr;ph si<ex>n</ex> leis f&emacr;in m&amacr;s <ex>ead</ex> n&imacr; ball aonda an t-a<ex>ir</ex>teire <mls unit="G folio" n="111v"/> &omacr;ir d&amacr; madh <ex>ead</ex> do bu ionan<ex>n</ex> ran<ex>n</ex> de &ampersir; &emacr; f&emacr;in go huil<ex>id</ex>i. A<ex>deir</ex>im chuige si<ex>n</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile ran<ex>n</ex> coimplexam<ex>ail</ex> do bhall [chomh]c<ex>h</ex>osmhuil c<ex>h</ex>o[m]s<ex>huid</ex>igthi gu<ex>r</ex>ub inan<ex>n</ex> coimpl<ex>ex</ex> &ampersir; n&amacr;d&umacr;<ex>ir</ex>(e) dh&omacr; &ampersir; don bhall go huil<ex>i</ex>dhi. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is ime si<ex>n</ex> ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> ball co<ex>m</ex>hc<ex>h</ex>osmhuil ris gan &emacr;xamhl<ex>acht</ex> c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex>a do b<ex>ei</ex>t<ex>h</ex> aga rand<ex>aib</ex>. <ex>Agus</ex> n&imacr; <ex>&emacr;i</ex>gin co ccomhaont&iacute;on<ex>n</ex> r<ex>ann</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> boill c<ex>h</ex>omhc<ex>h</ex>osm<ex>ail</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> anma risin mball go huil<ex>id</ex>i mu<ex>r</ex> is foll<ex>as</ex> don a<ex>ir</ex>teire. (<mls unit="Latin ed" n="25.32&ndash;25.36"/>) <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id cuid dona ball<ex>aib</ex> adubhr<ex>amar</ex> ina mball<ex>aib</ex> fola d<ex>earg</ex>a aca bfuil t&amacr;th &ampersir; athnuaidh<ex>iug</ex>ad f&imacr;r(e) do-gabhtha<ex>r</ex> tr&eacute; a nginemhuin &omacr; f<ex>huil</ex> d<ex>eirg</ex> ma<ex>r</ex> at&aacute; feoil &ampersir; m<ex>&emacr;ath</ex>r<ex>a</ex>d. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id cuid <ex>eile</ex> ina mball<ex>aib</ex> s&imacr;ln<ex>id</ex>i ag nach fuil t&amacr;th n&omacr; athn<ex>uaid</ex>iugadh f&imacr;r&imacr;n<ex>neach</ex> a<ex>r</ex> a mbun<ex>adas</ex> do bh<ex>eit</ex>h &omacr;n ts&imacr;llni am<ex>ail</ex> at&amacr;id na cn&amacr;umha &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ball <ex>eile</ex> <ex>acht</ex> boill f<ex>hola</ex> d<ex>eirge</ex> am<ex>&amacr;in</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="1.1.7"><p>(<mls unit="Latin ed" n="25.37&ndash;26.6"/>) 
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr; cuid dona ball<ex>aib</ex> so t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i &ampersir; cuid <ex>eile</ex> fua<ex>r</ex> fliuch &ampersir; c<ex>ui</ex>d f<ex>uar</ex> t<ex>irim</ex>. <ex>Agus</ex> n&iacute; habu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> aonbhall dona ball<ex>aib</ex> aonda do bh<ex>eit</ex>h t<ex>easaid</ex>i t<ex>irim</ex> &omacr;ir n&imacr; fagt<ex>h</ex>u<ex>r</ex> a ccomp<ex>r</ex>&amacr;id na mball aonda go huil<ex>id</ex>i chu<ex>m</ex> in c<ex>h</ex><ex>r</ex>ocin<ex>n</ex> aonbhall aonda is teo &ampersir; is t<ex>iorma</ex> n&omacr; an c<ex>r</ex>ocion<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> n&imacr; h<ex>ead</ex> 
amh&amacr;in at&amacr; an c<ex>r</ex>oiccin<ex>n</ex> ina bhall is measu<ex>r</ex>dha do<ex>n</ex>a ran<ex>n</ex>aibh aonda a<ex>cht</ex> at&amacr; ina bhall is measu<ex>r</ex>dha da g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile s<ex>hu</ex>bstaint giontior &ampersir; t<ex>h</ex><ex>r</ex>uaillt<ex>ear</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex> sa c<ex>h&emacr;id</ex>l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> <title type="book" rend="ital">De complexionibus</title> sa c<ex>haibidil</ex> d<ex>&emacr;id</ex>hin<ex>aig</ex>h. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is iad so na boill aonda adira<ex>r</ex> do b<ex>ei</ex>t<ex>h</ex> t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i .i. f<ex>uil</ex> d<ex>earg</ex> go hadhbu<ex>r</ex>dha &ampersir; t<ex>uic</ex>t<ex>hear</ex> a[n] spior<ex>a</ex>d &ampersir; an fheoil &ampersir; an f<ex>h</ex>li<ex>chi</ex>d<ex>eacht</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rd</ex>a sa sl<ex>ig</ex>idh so mu<ex>r</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Ibn Rushd" type="scholar"><sn>Averoes</sn></ps></ex> sa <ex>dara</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> do <ex><title type="book">Colliget</title></ex>. <ex>Agus</ex> is iad so na boill aon<ex>da</ex> at&amacr; f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex> .i. l<ex>ionn</ex> f<ex>ionn</ex> &ampersir; an m<ex>&emacr;ath</ex>r<ex>a</ex>d &ampersir; an sm<ex>ior</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr;id na boill <ex>eile</ex> &omacr; s<ex>h</ex>i<ex>n</ex> am<ex>a</ex>c<ex>h</ex> f<ex>uar</ex> t<ex>i</ex>r<ex>im</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> a cc&emacr;im<ex>igth</ex>i ma<ex>r</ex> at&amacr;id na cn&amacr;umha &ampersir; na f&emacr;ithe &ampersir; na cuislion<ex>n</ex>a &ampersir; na b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n&imacr;.</p></div2>

<div2 type="section" n="1.1.8"><p>(<mls unit="Latin ed" n="26.9&ndash;26.17"/>) 
Lab<ex>r</ex>um dona ball<ex>aib</ex> comhs<ex>huid</ex>ighthi &ampersir; is iad so na boill c<ex>h</ex>omhs<ex>huid</ex>ighthe &omacr;na ball<ex>aib</ex> aonda adu<ex>bramar</ex>. <ex>Agus</ex>
<pb n="40"/>
is ime si<ex>n</ex> at&amacr;id <hi rend="ital">ethomogenia</hi> &ampersir; is inan<ex>n</ex>
 <hi rend="ital">ethomogenia</hi> &ampersir; n&iacute; b&imacr;s &eacute;axam<ex>ail</ex> in<ex>n</ex>a (a)ran<ex>n</ex>aibh &ampersir; f<ex>&emacr;ad</ex>u<ex>r</ex> na boill so d'f<ex>h</ex>agb<ex>&amacr;il</ex> a ngn<ex>&emacr;i</ex>t<ex>hib</ex>h <ex>eile</ex> .i. a m[b]all<ex>aib</ex>h co<ex>m</ex>hc<ex>h</ex>osmhuile. <ex>Agus</ex> n&imacr; go ng<ex>a</ex>bhan<ex>n</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ran<ex>n</ex> d&iacute;ph r&emacr;s&uacute;n a uil<ex>ideachta</ex>-san f&emacr;in. <ex>Agus</ex> goirtha<ex>r</ex> boill org&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; <mls unit="G folio" n="112r"/> (&ampersir;) inst<ex>r</ex>umeint<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a d&imacr;ph &omacr;ir at&amacr;id ina n-inst<ex>r</ex>umentibh ag an anam ma<ex>r</ex> at&amacr;id l&amacr;mha &ampersir; aig<ex>id</ex> &ampersir; c<ex>r</ex>oide &ampersir; a&emacr; <frn lang="la" rend="ital">et cetera</frn>. <ex>Agus</ex> at&amacr;id cuid d&imacr;bh so go hoir<ex>ead</ex>a &ampersir; cuid gan bh<ex>eit</ex>h or<ex>ead</ex>a. Is iad na boill oir<ex>ead</ex>a .i. c<ex>r</ex>a<ex>id</ex>i &ampersir; a&emacr; &ampersir; inc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> &ampersir; uirghe; &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile ball l<ex>eath</ex> amuith dona ball<ex>aib</ex> si<ex>n</ex> n&imacr; boill oir<ex>ead</ex>a iad.</p></div2>
<div2 type="section" n="1.1.9"><p>(<mls unit="Latin ed" n="26.21&ndash;26.28"/>) 
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> g&emacr; at&amacr;id na boill org&amacr;n<ex>ach</ex>a adu<ex>bramar</ex> a<ex>r</ex>na cco<ex>m</ex>hs<ex>huid</ex>ig<ex>a</ex>dh &omacr; neithibh iomdha c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> gn&imacr;omha &ampersir; c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> fuluing maill<ex>e</ex> c&amacr;ilidh<ex>eacht</ex> &ampersir; le cai<ex>n</ex>d<ex>i</ex>ge<ex>acht</ex> dlistin<ex>aig</ex> cidh <ex>ead</ex> at&amacr; aonran<ex>n</ex> aonda co<ex>m</ex>hc<ex>h</ex>osmhuil eattorra ina t<ex>h</ex>os<ex>a</ex>c<ex>h</ex> don g<ex>n</ex>&imacr;mh uil<ex>id</ex>i. <ex>Agus</ex> at&amacr; cuid <ex>eile</ex> chu<ex>m</ex> ta<ex>r</ex>bha<ex>cht</ex>a &ampersir; at[&aacute;] cuid <ex>eile</ex> a<ex>r</ex>na n-ord<ex>ug</ex>had ion<ex>n</ex><ex>as</ex> go m<ex>ad</ex> f<ex>hearr</ex>de do-d&emacr;nt<ex>aid</ex>i an gn&imacr;omh &ampersir; at&amacr; cuid <ex>eile</ex> n&amacr;<ex>r</ex> f<ex>h&emacr;ad</ex>a gn&iacute;omh do dh&emacr;n<ex>am</ex> ina n-&eacute;agmuis &ampersir; at&amacr; cuid <ex>eile</ex> a<ex>r</ex>na cc<ex>r</ex>uthugadh chum coimh&emacr;ada na neithe so uile am<ex>ail</ex> is foll<ex>as</ex> ansa <ex>ch&emacr;id</ex>l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate particularum</title> &ampersir; ans<ex>n</ex>a lephra eile ina diaigh ag labuirt dona ball<ex>aib</ex>
 <ex>eile</ex> go huil<ex>id</ex>i.</p></div2>
<div2 type="section" n="1.1.10"><p>(<mls unit="Latin ed" n="26.34&ndash;27.12"/>) 
An c<ex>r</ex>a<ex>id</ex>i u<ex>morr</ex>o is <ex>c&emacr;ad</ex>bhall do<ex>n</ex>a ball<ex>aib</ex> org&amacr;nta. At&amacr; s&emacr; a<ex>r</ex>na c<ex>h</ex>o<ex>m</ex>s<ex>h</ex>uid<ex>iug</ex>adh &omacr; c<ex>h</ex>eangulr<ex>achaib</ex> &ampersir; &omacr; hs<ex>r</ex>ephan<ex>n</ex>aiph &ampersir; &omacr; f<ex>h</ex>eoil c<ex>h</ex><ex>r</ex>uaidh le n-aburtha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">caro lacertosa</term> &ampersir; is ime si<ex>n</ex> ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> a bh<ex>eit</ex>h t<ex>irim</ex> &ampersir; ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> a bh<ex>eit</ex>h t<ex>easaid</ex>i &omacr; iom<ex>a</ex>d spior<ex>a</ex>d &omacr;ir at&amacr; s&emacr; am<ex>ail</ex> teall<ex>ach</ex> tein<ex>ead</ex> do<ex>n</ex> c<ex>hor</ex>p. <ex>Agus</ex> is ma<ex>r</ex> si<ex>n</ex> a<ex>r</ex>gamentig<ex>i</ex>d na l<ex>eag</ex>a an c<ex>r</ex>a<ex>id</ex>i do b<ex>ei</ex>t<ex>h</ex> t<ex>easaid</ex>i t<ex>irim</ex> cidh <ex>ead</ex> ad<ex>eir</ex>id na feallsamhui<ex>n</ex> ar a bh<ex>eith</ex> i<ex>n</ex>a t<ex>h</ex>os<ex>a</ex>c<ex>h</ex> don b<ex>ea</ex>t<ex>h</ex>a<ex>id</ex>h a bh<ex>eith</ex> measu<ex>r</ex>dha n&omacr; a[g] dhul a tteasaidh<ex>eacht</ex> &ampersir; a bfl<ex>ich</ex>id<ex>eacht</ex>. Na ha&emacr; u<ex>morr</ex>o do-c<ex>h</ex>&imacr;t<ex>hear</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> a bhfol<ex>aid</ex> go bhfuilid t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i &omacr;ir at&amacr; an ran<ex>n</ex> is m&omacr; dh&imacr;ph feolmu<ex>r</ex> folam<ex>ail</ex> &ampersir; maill<ex>e</ex> ris [s]in curtha<ex>r</ex> m&omacr;r&amacr;n d'a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>iph chuca. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex><note type="auth" n="6">S begins at this point.</note> at&amacr; an inchin<ex>n</ex> f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex> cidh at&amacr; substaint sm<ex>ior</ex>am<ex>ail</ex> aici cidh <ex>ead</ex> d<ex>eit</ex>hfri[d] s&imacr; &omacr;n sm<ex>ior</ex> &omacr;ir is &omacr;n lean<ex>n</ex> re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <frn lang="la" rend="ital">humor cerebrales</frn> t<ex>h</ex>osg<ex>aid</ex>is an sm<ex>ior</ex> &ampersir; ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> a b<ex>ei</ex>t<ex>h</ex> t<ex>easaid</ex>i do r<ex>&emacr;ir</ex> n&amacr;<ex>d&umacr;ir</ex>e am<ex>ail</ex> is foll<ex>as</ex> sa <ex>dara</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> do <title type="book" rend="ital">Leabraib na n-Ainminti</title>. <frn lang="la">Et</frn><note type="auth" n="7">This sentence is not in L.</note> is <ex>ead</ex> is <frn lang="la" rend="ital">humor cerebralis</frn>
<pb n="42"/>
an<ex>n</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ps reg="Lanfranc of Milan or Guido Lanfranchi" type="scholar"><fn>Langfrancuis</fn></ps> substaint sm<ex>ior</ex>am<ex>ail</ex> c<ex>h</ex>oimhl&imacr;on<ex>as</ex> folm<ex>aigeacht</ex> hsiaill<ex>id</ex>i na hinc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>e &ampersir; thimchill<ex>ig</ex>is iad &ampersir; ad<ex>eir</ex> <ps reg="Lanfranc of Milan or Guido Lanfranchi" type="scholar"><fn>Langfrancus</fn></ps> go bf<ex>&emacr;ad</ex>u<ex>r</ex> ran<ex>n</ex> do<ex>n</ex> tsubstaint so do mhill<ex>ead</ex> a ccn<ex>ead</ex>aibh an chin<ex>n</ex> &ampersir; an dui<ex>n</ex>e do t<ex>h</ex>&emacr;arn&oacute; &omacr;ir n&imacr; do shubstaint i<ex>nmead&omacr;n</ex>aidhe na hinchin<ex>n</ex>e &iacute;. <mls unit="G folio" n="112v"/> In tselg u<ex>morr</ex>o &ampersir; na h&amacr;<ex>ir</ex>ne is dona ball<ex>aib</ex> teas<ex>aid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i iad cidh at&amacr;id na h&amacr;<ex>ir</ex>ne n&imacr;s &imacr;sle a cc&eacute;im na teasaid<ex>eacht</ex>a n&amacr; in tsealg &ampersir; at&amacr; in tselg n&iacute;s &imacr;sle go m&oacute;r a cc&eacute;im na t<ex>easaideacht</ex>a n<ex>&amacr;i</ex>d na ha&emacr; a<ex>r</ex> son reimhe na feola v&imacr;s isi<ex>n</ex> tseilg. <ex>Agus</ex> ad<ex>ear</ex>ar gu<ex>r</ex>ub l&umacr; is fl<ex>iuch</ex> feoil an sgamh&amacr;in n&amacr; m<ex>&emacr;at</ex>hr<ex>ad</ex> &omacr;ir an tan t<ex>h</ex>eilct<ex>hear</ex> &iacute; n&iacute; thsilin<ex>n</ex> mu<ex>r</ex> do-n&iacute; an m<ex>&emacr;ath</ex>r<ex>a</ex>d do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex> an<ex>n</ex>san in<ex>a</ex>d adu<ex>bramar</ex> hsuas. <ex>Agus</ex> ad<ex>earar</ex> an sgamh&amacr;n do bh<ex>ei</ex>t<ex>h</ex> t<ex>easaid</ex>i &omacr;ir is &omacr;n f<ex>h</ex>uil ts&emacr;imh d&amacr;ilt<ex>ear</ex> c<ex>h</ex>uige &omacr;n c<ex>h</ex><ex>r</ex>a<ex>id</ex>i oilt<ex>ear</ex> &emacr; mu<ex>r</ex> ad<ex>ubairt</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> sa <ex>cheathramad</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate</title>. <ex>Agus</ex> is m<ex>ar</ex> si<ex>n</ex> is i<ex>n</ex>t<ex>ui</ex>ci do c<ex>h</ex>ompl<ex>ex</ex>aibh na mball <ex>eile</ex> gu<ex>r</ex>ub &emacr; an co<ex>im</ex>pl<ex>ex</ex> &emacr;irghis dona neithiph &omacr; ccoms<ex>h</ex>uidthior iad t<ex>h</ex>iaga<ex>r</ex>nis ionta.</p></div2>

<div2 type="section" n="1.2.1"><p>(<mls unit="Latin ed" n="27.15&ndash;27.34"/>) 
Tinsgnim an <ex>dara</ex> c<ex>aibidil</ex> an<ex>n</ex>so d'<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> an c<ex>h</ex>roicin<ex>n</ex>. <frn lang="la" rend="ital">Est autem cutis quooperimentum corporis ex filis nervorum venarum et arteriarum contectam ad defensionem et largisionem sensus creatum</frn> .i. is <ex>ead</ex> is c<ex>r</ex>oicin<ex>n</ex> an<ex>n</ex> cu<ex>m</ex>hdach an chuirp a<ex>r</ex>na f<ex>h</ex>ighi &omacr; s<ex>h</ex>n&amacr;ith<ex>ead</ex>haibh f<ex>&emacr;it</ex>headh &ampersir; c<ex>uis</ex>lin<ex>n</ex> &ampersir; a<ex>ir</ex>t<ex>eiread</ex>h a<ex>r</ex>na c<ex>h</ex>rut<ex>hug</ex>adh chum tidhl<ex>ict</ex>hi &ampersir; chum coim&emacr;ada an mhoit<ex>higt</ex>hi. <ex>Agus</ex> at&amacr;id <ex>d&amacr;</ex> g<ex>n</ex>&emacr; ai<ex>r</ex> .i. gn&emacr; f<ex>h</ex>olch<ex>as</ex> na boill f<ex>h</ex>oirimill<ex>ac</ex>ha &ampersir; is ris si<ex>n</ex> ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term type="anat" lang="la">cutis</term> .i. c<ex>r</ex>oicin<ex>n</ex> go d&imacr;lis &ampersir; g<ex>n</ex>&emacr; eli thimchill<ex>ig</ex>is na boill in<ex>n</ex>m<ex>ead</ex>&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; ad<ex>earar</ex> <term type="anat" lang="la">paniculus</term> ris .i. b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n go d&imacr;lis &ampersir; ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term type="anat:tela" lang="la">dela</term> .i. s<ex>r</ex>eabon<ex>n</ex> na hinc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>e ris &ampersir; <term type="anat" lang="la">perecraneum</term> ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> risi<ex>n</ex> s<ex>r</ex>eabhon<ex>n</ex> thimchill<ex>igeas</ex> in cloigion<ex>n</ex> &ampersir; 
<pb n="44"/>
cn&amacr;u<ex>m</ex>ha an c<ex>huir</ex>p &omacr; s<ex>h</ex>i<ex>n</ex> am<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="gr" type="anat">pleura</term> re c<ex>r</ex>oicin<ex>n</ex> an easn<ex>aig</ex> &ampersir; <term lang="ar" type="anat">siphic</term> re c<ex>r</ex>oicin<ex>n</ex> n&omacr; re sicne na b<ex>r</ex>on<ex>n</ex> &ampersir; adera<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">percardinum</term> risin s<ex>r</ex>eabhoin<ex>n</ex> thimc<ex>h</ex>ill<ex>igeas</ex> an c<ex>r</ex>aidhi &ampersir; <term lang="la" type="anat">panicula</term> ris an srebhuin<ex>n</ex> thimc<ex>h</ex>ill<ex>igeas</ex> na boill inm<ex>ead</ex>h&omacr;nac<ex>h</ex>a &omacr; s<ex>h</ex>i<ex>n</ex> amach  uile. Lab<ex>r</ex>am anois don m<ex>&emacr;ath</ex>r<ex>ad</ex>h &ampersir; is amhla at&amacr; s&emacr; am<ex>ail</ex> ola ag t&emacr;agh<ex>ad</ex> &ampersir; ag fl<ex>iucha</ex>d na mball. <ex>Agus</ex> at&amacr;id <ex>d&amacr;</ex> g<ex>n</ex>&emacr; a<ex>ir</ex> .i. gn&emacr; dh&imacr;ph go foirimill<ex>a</ex>c<ex>h</ex> a bfocc<ex>as</ex> an c<ex>hr</ex>oicin<ex>n</ex> &ampersir; is de sin goirt<ex>hear</ex> <term lang="la" type="anat">adeps</term> .i. m<ex>&emacr;a</ex>t<ex>h<ex>r</ex>ad</ex> go <ex>d&imacr;</ex>lis &ampersir; &amacr; gn&emacr; <ex>eile</ex> de go hin<ex>n</ex>m<ex>ead</ex>h&omacr;nach a nga<ex>ir</ex>e na b<ex>r</ex>on<ex>n</ex> &ampersir; na n-&amacr;ran<ex>n</ex> &ampersir; is ris [s]i<ex>n</ex> ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">auxungia</term> .i. blon<ex>a</ex>c go d&imacr;l<ex>is</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> ina dhiaigh sin at&amacr; an fheoil &ampersir; at&amacr;itt t<ex>r</ex>&imacr; gn&emacr;the uirre: feoil glan aenda &ampersir; is te<ex>ar</ex>c di si<ex>n</ex> an<ex>n</ex> <mls unit="G folio" n="113r"/> &ampersir; n&iacute; fagth<ex>ar</ex> &iacute; <ex>acht</ex> am<ex>&amacr;in</ex> a cc<ex>eann</ex> na slaite ferr<ex>d</ex>h<ex>a</ex> &ampersir; <ex>ead</ex>ar na fiacla; an da<ex>r</ex>a g<ex>n</ex>&emacr; re n-aburtha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">caro glandulosa</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat">adenosa</term> .i. feoil m<ex>eas</ex>&omacr;gach ma<ex>r</ex> at&amacr; feoil na n-uirghe &ampersir; na cc&imacr;och &ampersir; na n-in<ex>ad</ex> re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:emunctoria">emuntoria</term> &ampersir; is inan<ex>n</ex> <term lang="la" type="anat">emunctoria</term> &ampersir; na hinaid cho<ex>m</ex> a ccu<ex>ir</ex>id na boill uaisle a n-iumu<ex>r</ex>cacha ma<ex>r</ex> at&amacr;id na hasgalla &ampersir; na g&emacr;ill &ampersir; na locha bl&eacute;n; in <ex>treas</ex> gn&emacr; ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">caro musculosa</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat">lacertosa</term> ria &ampersir; is iomdha si<ex>n</ex> an<ex>n</ex> &ampersir; do-ghabht<ex>h</ex>a<ex>r</ex> sin a<ex>r</ex> fud an c<ex>huir</ex>p uile i ngach inad a bfuil gluasa<ex>cht</ex> foll<ex>as</ex> togh<ex>aid</ex>i.</p></div2>
<div2 type="section" n="1.2.2"><p>(<mls unit="Latin ed" n="27.35&ndash;28.2"/>) 
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is &emacr; i<ex>n</ex> m<ex>us</ex>c<ex>ui</ex>le org&amacr;n an gluasa<ex>cht</ex>a foll<ex>ais</ex> togh<ex>aide</ex> <ex>do</ex> r<ex>&emacr;ir</ex> <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps> <title type="book" rend="ital">De utilitate particularum</title> &ampersir; ansan in<ex>a</ex>d a lab<ex>r</ex>an<ex>n</ex> dona gluasa<ex>cht</ex>a&iacute; foll<ex>as</ex>a a<ex>r</ex> fud an l<ex>eab</ex>u<ex>ir</ex> uile. <ex>Agus</ex> cidh at&amacr;id na m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>e ina mball<ex>aib</ex> aonda do r<ex>&emacr;ir</ex> c<ex>&emacr;ad</ex>f<ex>aid</ex>h
<pb n="46"/>
gidh <ex>ead</ex>h at&amacr;id co<ex>m</ex>hs<ex>h</ex>ighthi go f&imacr;r&imacr;neach &omacr; f<ex>h</ex>&emacr;ithibh &ampersir; &omacr; c<ex>h</ex>eang<ex>a</ex>lr<ex>a</ex>c<ex>haib</ex> &ampersir; &omacr; f<ex>h</ex>eoil c<ex>h</ex>oimhl&imacr;n<ex>eas</ex> a <ex>villidi</ex> &ampersir; a s<ex>r</ex>ebhan<ex>n</ex>aiph t<ex>h</ex>imc<ex>h</ex>ill<ex>igeas</ex> iad &ampersir; is m<ex>ar</ex> si<ex>n</ex> dob &amacr;il le h<ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex> in <frn lang="la" rend="ital">primo <title type="book" rend="ital">Canonis</title></frn><note type="auth" resp="BF" n="8">Avicenna is best known for this principal medical work, translated into Latin under the title <title type="book" rend="ital">Canon Medicinae</title></note>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> b&imacr;odh a f<ex>h</ex>ios agad 
gu<ex>r</ex>ub ionan<ex>n</ex> <term lang="la" type="anat">musculus</term> &ampersir; <term lang="la" type="zoo">lacertus</term> <ex>acht</ex> <term lang="la" type="anat">musculus</term> aga r&amacr;dh a cosmhuilis an ainm<ex>id</ex>i re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="zoo">mus</term> .i. luch &ampersir; <term lang="la" type="zoo">lacertus</term> aga r&amacr;dha a cosmail<ex>eas</ex> na nathr<ex>a</ex>c<ex>h</ex> nimhe re n-n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="zoo">lacertus</term>; &omacr;ir is amhla at&amacr;id na hainm<ex>id</ex>ti<note type="auth" n="9">hain<ex>m</ex>in<ex>n</ex>ti T.</note> so caol fada an<ex>n</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> c<ex>eann</ex> d&imacr;ph &ampersir; go h&amacr;<ex>iri</ex>gt<ex>h</ex>i do l<ex>eith</ex> na n-iorbull &ampersir; at&amacr;id r<ex>eam</ex>u<ex>r</ex> ina m<ex>ead</ex>h&omacr;n. <ex>Agus</ex> is mu<ex>r</ex> si<ex>n</ex> at&amacr;id na m<ex>us</ex>cuil&imacr; &ampersir; na <term lang="la" type="zoo">lacerti</term> <ex>acht</ex> an mh<ex>&emacr;id</ex> at&amacr; <ex><ps reg="Henri de Mondeville"><fn>Henricus</fn></ps></ex> d'f<ex>h</ex>oills<ex>iugad</ex> do deithfir attu<ex>r</ex>a.</p></div2>
<div2 type="section" n="1.2.3"><p>(<mls unit="Latin ed" n="28.3&ndash;28.29"/>) 
N<ex>o</ex>d l<ex>eat</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> intin<ex>n</ex>e <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate particularum</title> go huil<ex>id</ex>i an tan do coms<ex>h</ex>uig<ex>iugad</ex>h na muscul&imacr; mu<ex>r</ex> adu<ex>bramar</ex> go ttigid na s<ex>r</ex>eanga &ampersir; na ceang<ex>a</ex>lr<ex>acha</ex> c<ex>r</ex>uin<ex>n</ex>e uadha &ampersir; an tan thigid a ngoire na n-alt l<ex>eath</ex>n<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex> iad ina ttimchill &ampersir; ceangl<ex>aid</ex> an t-alt maill<ex>e</ex> <ex>r</ex>is an mb<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n thimchill<ex>ig</ex>is na cn&amacr;u<ex>m</ex>ha &ampersir; gluaisid &emacr;. <ex>Agus</ex> an tan f<ex>h</ex>&amacr;gmhuid<note type="auth" n="10">fagaid T.</note> an t-alt c<ex>r</ex>uinnthior <mls unit="G folio" n="113v"/> ar&iacute;s iad &ampersir; do-n&iacute; s<ex>r</ex>eang dh&imacr;ph &ampersir; do-n&imacr;d m<ex>us</ex>caile eile maill<ex>e</ex> ris an bfeoil. <ex>Agus</ex> t<ex>&emacr;id</ex> ceang<ex>a</ex>lr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; s<ex>r</ex>eanga ar&iacute;s &omacr;n m<ex>us</ex>cuile si<ex>n</ex> &ampersir; l<ex>eath</ex>n<ex>ui</ex>gt<ex>hear</ex> iad timchill an ailt &ampersir; ceanglaid an t-alt ina dhiaigh &ampersir; gluaisid &emacr; &ampersir; n&imacr; anaid ma<ex>r</ex> si<ex>n</ex> go n-uige na rain<ex>n</ex> fhoirimill<ex>ach</ex>a. D&amacr; r<ex>&emacr;ir</ex> si<ex>n</ex> b&imacr;d m<ex>us</ex>cuil&imacr; do t<ex>s&imacr;or</ex> reimh an alt &ampersir; reimh an mball ghluaisis &emacr; &ampersir; is foll<ex>as</ex> so is<ex>n</ex>a l&amacr;m<ex>aib</ex> &omacr;ir na f&eacute;ithe d&amacr;ilt<ex>ear</ex> &omacr; smior smentain
<pb n="48"/>
an mhuin&imacr;l c<ex>hum</ex> na l&amacr;mh gabhuid foirm m<ex>us</ex>cuili isi<ex>n</ex> mui<ex>n</ex>&emacr;l &ampersir; isi<ex>n</ex> chliaph. <ex>Agus</ex> ina dhiacch si<ex>n</ex> ag t<ex>eacht</ex> c<ex>hum</ex> alt na gualan<ex>n</ex> cuirid s<ex>r</ex>eanga uatha &ampersir; leathnaigt<ex>hear</ex> iad &ampersir; tachmagid i<ex>n</ex> t-alt uile &ampersir; sait<ex>hear</ex> iad a cn&amacr;i<ex>m</ex> mail na gualann &ampersir; gl<ex>u</ex>aisid &emacr;. <ex>Agus</ex> an tan fh&amacr;gbh<ex>as</ex> an t-alt si<ex>n</ex> &ampersir; t<ex>&emacr;i</ex>d uadha <ex>d&amacr;</ex> ordhlach n&omacr; a <ex>tr&imacr;</ex> (&ampersir;) c<ex>r</ex>uin<ex>n</ex>ior &iacute; &ampersir; do-n&imacr; s<ex>r</ex>eang ar&imacr;s di &ampersir; do-n&iacute; m<ex>us</ex>guile maill<ex>e</ex> risi<ex>n</ex> bhfeoil &ampersir; risi<ex>n</ex> cceang<ex>a</ex>lr<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do-chuaidh &omacr; c<ex>heann</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;umha an tslinein a m<ex>ead</ex>h&omacr;n na raig<ex>ead</ex> &ampersir; t&emacr;id s<ex>r</ex>eang <ex>eile</ex> uatha &ampersir; leat<ex>h</ex>naight<ex>hear</ex> l<ex>eit</ex>hf<ex>hio</ex>d t<ex>r</ex>&imacr; m<ex>&emacr;ar</ex> a ngoire na huillin<ex>n</ex>e &ampersir; tachmhui<ex>n</ex>gidh an uille uile &ampersir; gl<ex>u</ex>ais<ex>i</ex>dh <term lang="la" type="anat">brachium parvum</term> .i. an ran<ex>n</ex> at&amacr; &omacr;n uillin<ex>n</ex> go n-uige an c<ex>r</ex>op<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> ta<ex>r</ex> &emacr;is t<ex>r</ex>&imacr; n-ordl<ex>ach</ex> <ex>eile</ex> c<ex>r</ex>uin<ex>n</ex>t<ex>ear</ex> &iacute; &ampersir; do-n&imacr; s<ex>r</ex>eang dhi &ampersir; t<ex>&emacr;id</ex> m<ex>ai</ex>ll<ex>e</ex> risi<ex>n</ex> ccea<ex>n</ex>ngulr<ex>a</ex>c<ex>h</ex> thig &omacr;n uillin<ex>n</ex> &ampersir; do-n&imacr; m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>e maill<ex>e</ex> feoil a<ex>r</ex> m<ex>ead</ex>h&omacr;n na righ<ex>ead</ex>h bige adu<ex>bramar</ex> &ampersir; t&emacr;id s<ex>r</ex>eang uadha si<ex>n</ex> &ampersir; l<ex>eath</ex>n<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ior &iacute; l<ex>eith</ex>f<ex>hio</ex>d t<ex>r</ex>&imacr; m&emacr;ar &omacr; cheangal an chruibh re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> an l&amacr;mh bheg &ampersir; tachmaig<ex>id</ex> s&iacute; alt na l&amacr;imhe sin adu<ex>bramar</ex> go huil<ex>id</ex>i. <ex>Agus</ex> c<ex>r</ex>uin<ex>n</ex>ight<ex>hear</ex> ina dhiaigh sin &iacute; &ampersir; t&emacr;id a m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>e a m<ex>ead</ex>h&omacr;n na l&amacr;imhe &ampersir; t&emacr;id s<ex>r</ex>eang uadha c<ex>hum</ex> na m<ex>&emacr;ar</ex> d&amacr; ngluasa<ex>cht</ex>. <ex>Agus</ex> is foll<ex>as</ex> asda si<ex>n</ex> gu<ex>r</ex>ub guas<ex>acht</ex>ach na cn<ex>ead</ex>a t<ex>heag</ex>mh<ex>as</ex> l<ex>eat</ex>hf<ex>h</ex>ad t<ex>r</ex>&imacr; m<ex>&emacr;ar</ex> a ngoire do<ex>n</ex>a halt<ex>aib</ex> &omacr;ir b&imacr;d s<ex>r</ex>eanga f<ex>&emacr;ith</ex>eamhla isna hion<ex>a</ex>d<ex>aib</ex>h si<ex>n</ex> go foll<ex>as</ex> maill<ex>e</ex> t<ex>eir</ex>ce feola &ampersir; tig <term lang="la" type="med">spasmus</term> &omacr;na ngoin &ampersir; tic b&aacute;s &omacr;n <term lang="la" type="med">spasmus</term> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ps
 reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps> sa <ex>treas</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> do <title type="book" rend="ital">Tegni</title> &ampersir; sa <ex>cheathramad</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> do <title type="book" rend="ital">Terapentice</title>.</p></div2>
<div2 type="section" n="1.2.4"><p>(<mls unit="Latin ed" n="28.30&ndash;28.35"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> nod l<ex>eat</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> ugdu<ex>r</ex>&amacr;is <ps reg="Haly Abbas" type="scholar"><sn>Haliabais</sn></ps> an<ex>n</ex>sa c<ex>h&emacr;ad</ex>rann an<ex>n</ex>sa <ex>treas</ex> comhr<ex>&amacr;</ex>d don <title type="book" rend="ital">Teag<ex>as</ex>sg R&imacr;ogh</title><note type="auth" resp="BF" n="11">The <title type="book" rend="ital">Liber Regalis</title>, or <title type="book" rend="ital">Liber Regius</title>, also known as <title type="book" rend="ital">Pantegni</title>, or <title type="book" rend="ital">Liber totius medicine</title>.</note> go
<pb n="50"/>
n-<ex>ead</ex>a<ex>r</ex>deli<ex>gthear</ex> na <term lang="la" type="zoo">lacerti</term> <mls unit="G folio" n="114r"/> &omacr;na m<ex>us</ex>cuil<ex>ib</ex> a <ex>c&umacr;ig</ex> m<ex>o</ex>daibh .i. &omacr; chain<ex>n</ex>d<ex>eacht</ex> &ampersir; &omacr; f<ex>h</ex>idha<ex>ir</ex> &ampersir; &omacr; s<ex>h</ex>uidh<ex>iug</ex>adh &ampersir; &omacr; c<ex>h</ex>o<ex>m</ex>hs<ex>huid</ex>ight<ex>h</ex>i &ampersir; &omacr; bhun<ex>adas</ex> a sreng. <ex>Agus</ex> is ime si<ex>n</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> sa <ex>seisead</ex> leapha<ex>r</ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate</title> go bfuilid <ex>ceithre</ex> suidh<ex>igth</ex>i a<ex>r</ex> na m<ex>us</ex>c<ex>ui</ex>l&imacr;<note type="auth" n="12">m<ex>us</ex>cailibh T.</note> .i. suid<ex>iug</ex>a<ex>d</ex> d&iacute;r<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; suidh<ex>iug</ex>a<ex>d</ex> ta<ex>rr</ex>sna &ampersir; d&amacr; s<ex>h</ex>uid<ex>iug</ex>a<ex>d</ex> c<ex>h</ex>ama. <ex>Agus</ex> is &emacr; l&imacr;n at&amacr;id na m<ex>us</ex>cul&imacr; .i. <ex>c&umacr;ig</ex> c<ex>h&emacr;ad</ex> &ampersir; aonm<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>i d<ex>&emacr;ag</ex> &ampersir; <ex>fiche</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex> in <frn lang="la" rend="ital">primo <title type="book" rend="ital">Canonis</title></frn>.</p></div2>

<div2 type="section" n="1.3.1"><p>(<mls unit="Latin ed" n="29.1&ndash;29.13"/>)
Labhru<ex>m</ex> anois d'<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> na bf<ex>&emacr;ithead</ex>h. &Omacr;ir is &omacr; fh<ex>&emacr;it</ex>hip<ex>h</ex> &ampersir; &omacr; c<ex>h</ex>eangulr<ex>a</ex>c<ex>haib</ex> &ampersir; &omacr; fheoil c<ex>h</ex>o<ex>m</ex>hs<ex>h</ex>ight<ex>hear</ex> na m<ex>us</ex>caile gu<ex>r</ex>ub ui<ex>m</ex>e si<ex>n</ex> a haithle <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> na feola re n-aburtha<ex>r</ex>
 <term lang="la" type="anat">caro musculosa</term> is labu<ex>r</ex>tha do<ex>n</ex>a f<ex>&emacr;it</ex>hibh. <frn lang="la" rend="ital">Nervus est membrum simplex ad tribuendum musculis et ceteris particulis sensum (sensum) et motum seratum et cetera</frn> .i. is <ex>ead</ex> is f<ex>&emacr;i</ex>th an<ex>n</ex> ball aon<ex>da</ex> <ex>ar</ex>na c<ex>r</ex>ut<ex>hug</ex>adh do t<ex>h</ex>abha<ex>ir</ex>t gluasa<ex>cht</ex>a &ampersir; moit<ex>h</ex>ig<ex>th</ex>i do<ex>n</ex>a m<ex>us</ex>cuilibh &ampersir; do<ex>n</ex>a ran<ex>n</ex>aibh <ex>eile</ex>. <ex>Agus</ex> n<ex>o</ex>d l<ex>eat</ex> go raphada<ex>ir</ex> t<ex>r</ex>&imacr; ha<ex>db</ex>u<ex>ir</ex> asa ttugadh na f&eacute;ithe do r<ex>&emacr;ir</ex> <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps> <title type="book" rend="ital">De utilitate</title>. An c<ex>&emacr;ad</ex>adhbu<ex>r</ex> dh&imacr;ph: do thapha<ex>ir</ex>t moit<ex>higth</ex>i is<ex>n</ex>a horg&amacr;naibh moith<ex>igea</ex>c<ex>h</ex>a; an <ex>da</ex>ra ha<ex>db</ex>u<ex>r</ex>: do t<ex>h</ex>abha<ex>ir</ex>t gluas<ex>acht</ex>a a n-org&amacr;n<ex>aib</ex>h an ghluas<ex>acht</ex>a; an <ex>treas</ex> a<ex>db</ex>u<ex>r</ex> asa ttug<ex>a</ex>d dona ball<ex>aib</ex>h <ex>eile</ex> go huill<ex>id</ex>i iad d'aithniug<ex>a</ex>d na neithe t<ex>h</ex>ursi<ex>geas</ex> iad. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is ime si<ex>n</ex> adu<ex>bramar</ex> na horg&amacr;in mhoit<ex>higea</ex>c<ex>h</ex>a &omacr;ir n&imacr; cu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> f<ex>&emacr;i</ex>thi c<ex>hum</ex> na maoth&amacr;n n&amacr; c<ex>hum</ex> na gcn&amacr;mh n&omacr; c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> m&omacr;r&amacr;in d'f<ex>h</ex>eoil m<ex>eas</ex>&omacr;g<ex>aig</ex>. Gidh <ex>ead</ex>h do-c<ex>h</ex>&imacr;t<ex>hear</ex> go ccu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> c<ex>hum</ex> na bfiac<ex>al</ex> iad do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex> sa <ex>seisead</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> d<ex>&emacr;ag</ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate particularum</title>.</p></div2>

<div2 type="section" n="1.3.2"><p>(<mls unit="Latin ed" n="29.14&ndash;29.20"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is &omacr;n inchin<ex>n</ex> t<ex>r</ex>&imacr;t<ex>h</ex>e f&emacr;in <ex>n&omacr;</ex> t<ex>r</ex>&imacr;t an sm<ex>ior</ex> smentin (n&omacr;) is s<ex>eir</ex>bh&imacr;s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> dhi t<ex>h</ex>ighaid na f<ex>&emacr;it</ex>hi go huil<ex>id</ex>i <ex>n&omacr;</ex>
<pb n="52"/>
f<ex>h</ex>oill<ex>sigthear</ex> iad. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id cuid d&imacr;bh thic &omacr;n inchin<ex>n</ex> &eacute;adain do l<ex>eit</ex>h na haidchi &ampersir; at&amacr;id si<ex>n</ex> ma<ex>r</ex> an ran<ex>n</ex> &omacr; tteaghaid n&imacr;sa bhuga &ampersir; n&imacr;s ullm<ex>a</ex> c<ex>hum</ex> an moth<ex>uigthi</ex> do t<ex>h</ex>abha<ex>ir</ex>t; &ampersir; at&amacr;id cuid <ex>eile</ex> d&imacr;bh thig &omacr;n inc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> ch&umacr;il &ampersir; &omacr;n sm<ex>ior</ex> smeantain t<ex>h</ex>ig uaithi &ampersir; at&amacr;id si<ex>n</ex> n&imacr;s c<ex>h</ex><ex>r</ex>uaidhe &ampersir; n&imacr;s ullm<ex>a</ex> c<ex>hum</ex> an gluasa<ex>cht</ex>a. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> n<ex>o</ex>d l<ex>eat</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps> in <title type="book" rend="ital">De interioribus</title> go mb&imacr; an moth<ex>ug</ex>ad &ampersir; a<ex>n</ex> gluas<ex>ach</ex>t ua<ex>i</ex>r and a n-aonf<ex>h&emacr;it</ex>h av&aacute;in &ampersir; go mb&imacr; ua<ex>ir</ex> <ex>eile</ex> a bf<ex>&emacr;it</ex>h<ex>ib</ex>h &emacr;xamhla. (<mls unit="Latin ed" n="29.25&ndash;29.28"/>) <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> t<ex>ui</ex>c l<ex>eat</ex> maill[e] ris [s]in go bfuilid <ex>seacht</ex> <mls unit="G folio" n="114v"/> gc&umacr;pla dona f&eacute;ithibh t<ex>h</ex>ic &omacr;n inc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> f&emacr;in g&amacr; <ex>n</ex>-inm<ex>ead</ex>h&omacr;n &ampersir; a <ex>tr&imacr;ocha</ex> thic &omacr;n sm<ex>ior</ex> smeant<ex>ain</ex> &ampersir; aonf<ex>h&emacr;it</ex>h ga<ex>n</ex> chomp&amacr;nach &omacr; c<ex>h</ex>n&amacr;imh &imacr;a<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ac<ex>h</ex> an d<ex>r</ex>oma m<ex>ar</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Haly Abbas" type="scholar"><sn>Haliabas</sn></ps></ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="1.3.3"><p>(<mls unit="Latin ed" n="29.29&ndash;29.31"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> b&imacr;dh a f<ex>h</ex>ios ag<ex>a</ex>d gu<ex>r</ex>ub do n&amacr;d&umacr;ir na b<ex>f&emacr;ithead</ex> na ceangalr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; gu<ex>r</ex>ub &omacr;na cn&amacr;<ex>m</ex>haibh t<ex>h</ex>osgaid. <ex>Agus</ex> at&amacr;id <ex>d&amacr;</ex> m<ex>o</ex>d ina cceangluid .i. d<ex>r</ex>ong dh&imacr;ph ac ceang<ex>a</ex>l na ccn&amacr;mh do<ex>n</ex> taobh asticc<ex>h</ex> &ampersir; d<ex>r</ex>ong <ex>eile</ex> ag ceang<ex>a</ex>l na n-<ex>al</ex>t go huil<ex>id</ex>i do<ex>n</ex> taobh amuigh. (<mls unit="Latin ed" n="29.33&ndash;29.42"/>) <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is m&omacr; at&amacr;id na s<ex>r</ex>enga do n&amacr;d&umacr;ir na bhf<ex>&emacr;ithead</ex>h n&omacr; at&amacr;id na c<ex>ean</ex>g<ex>a</ex>lr<ex>ach</ex>[a] &omacr;i<ex>r</ex> ma<ex>r</ex> at&amacr;id na ceang<ex>a</ex>lr<ex>ach</ex>[a] ana n-inm<ex>ead</ex>h&omacr;n <ex>eadar</ex> na f<ex>&emacr;it</ex>hibh &ampersir; na c<ex>n</ex>&amacr;umha is ma<ex>r</ex> si<ex>n</ex> at&amacr;id na s<ex>r</ex>enga ana n-i<ex>nn</ex>m<ex>ead</ex>h&omacr;n idir na ceangalr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>aibh &ampersir; na f&emacr;ithebh aga bhfuil m(h)ot<ex>hug</ex>ad &ampersir; gluasachd(a). <ex>Agus</ex> is &omacr;na m<ex>us</ex>sculiph t<ex>h</ex>osg<ex>aid</ex>id &ampersir; &omacr;na f&eacute;ithiph gab<ex>aid</ex> mot<ex>hugad</ex> &ampersir; gluas<ex>acht</ex> &omacr; ngluaister na boill. <ex>Agus</ex> cidh bh&imacr;d c<ex>r</ex>uin<ex>n</ex> amail adu<ex>bramar</ex> ac d<ex>u</ex>l &omacr;na m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>ib l<ex>eat</ex>hn<ex>u</ex>i<ex>g</ex>thior iad ag d<ex>u</ex>l c<ex>hum</ex> na n-<ex>a</ex>lt. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> suidh<ex>ig</ex>t<ex>hear</ex> iad a ttimchill an bhaill

<pb n="54"/>
ion<ex>nas</ex> go tta<ex>irr</ex>g<ex>n</ex>id na s<ex>r</ex>enga bh&imacr;s a l<ex>eat</ex>h astigh a<ex>n</ex> bhaill &ampersir; go s&imacr;nid na sreanga v&imacr;s l<ex>eath</ex> amuigh. Gid <ex>ead</ex>h an ua<ex>ir</ex> t<ex>h</ex>a<ex>irr</ex>ngis s<ex>r</ex>eng dh&imacr;ph lacctha<ex>r</ex> an ts<ex>r</ex>eng <ex>eile</ex> &ampersir; is ime sin arna g<ex>earr</ex>adh l<ex>eath</ex> astigh toirmeisct<ex>h</ex>ior fill<ex>ead</ex>h in bhoill &ampersir; &omacr;na g<ex>earr</ex>adh l<ex>eat</ex>h amuicch to<ex>irm</ex>eisct<ex>h</ex>ior a s<ex>h</ex>&imacr;n<ex>ea</ex>d m<ex>ar</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> sa c<ex>h&emacr;id</ex>l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> &ampersir; sa <ex>da</ex>ra l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate</title>.</p></div2>

<div2 type="section" n="1.4.1"><p>(<mls unit="Latin ed" n="30.4&ndash;30.17"/>)
<frn lang="la" rend="ital">Licet venae et arteriae secundum intentionem Galeni et cetera</frn>
.i. cidh d<ex>eit</ex>hf<ex>r</ex>ighid na cuisllion<ex>n</ex>a &ampersir; na ha<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>&imacr; do l<ex>eit</ex>h a ttossaighi do r<ex>&emacr;ir</ex> inti<ex>nn</ex>e<note type="auth" resp="BF" n="13">Latin 'intentio' is rendered 'intinn' in Irish. However, 'intenio' possesses a wide range of meanings. Here, it is not Galen's mind which is meant, but his concept. For a discussion see my PhD thesis.</note> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex> sa <ex>seisead</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> d<ex>&emacr;ag</ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate particularum</title> &omacr;ir is &omacr;na haeibh theaghaid na cuisllion<ex>n</ex>a &ampersir; is &omacr;n c<ex>h</ex><ex>r</ex>oide t<ex>h</ex>iaghaid na ha<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>i. Cidh del<ex>uigthear</ex> an c<ex>h</ex>uisle &omacr;n a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>i a n-in<ex>ai</ex>d &emacr;igin mar at&amacr; fill<ex>ead</ex> na huillin<ex>n</ex>i do l<ex>eith</ex> na haidchi &ampersir; an ball re n-abu<ex>r</ex>thar <term lang="la" type="anat">rete mirabile</term> d&amacr; laibe&omacr;rum in&amacr;<ex>r</ex> ndiaigh cidh <ex>ead</ex> n&imacr; fagtha<ex>r</ex> aona<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>i g<ex>an</ex> ch<ex>uis</ex>lin<ex>n</ex> &ampersir; is b<ex>ea</ex>c n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> bhfuil comaont<ex>ug</ex>adh &ampersir; cosm<ex>ail</ex>is attu<ex>r</ex>a a f<ex>oir</ex>imill an ch<ex>uir</ex>p. <ex>Agus</ex> is foll<ex>as</ex> gu<ex>r</ex>ub <ex>ead</ex>h is c<ex>uis</ex>li an<ex>n</ex> in<ex>ad</ex>h na fola oileamhn<ex>aid</ex>i <ex>et</ex> is <ex>ead</ex> is a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>i an<ex>n</ex> in<ex>a</ex>d na fola spir<ex>ad</ex>&amacr;lta. <ex>Agus</ex> an ta<ex>n</ex> thiccid na soigt<ex>h</ex>iph sin &omacr;na ttos<ex>aig</ex>iph fodhuilt<ex>ear</ex> iad a nd&amacr; ran<ex>n</ex>aibh &ampersir; t&emacr;id ran<ex>n</ex> d&imacr;ph suas <mls unit="G folio" n="115r"/> &ampersir; ran<ex>n</ex> <ex>eile</ex> s&imacr;os &ampersir; gabhl<ex>uigthear</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ran<ex>n</ex> d&imacr;ph si<ex>n</ex> &ampersir; t<ex>r</ex>eo[r]aidht<ex>h</ex>ior ma<ex>r</ex> si<ex>n</ex> a gaphlu<ex>g</ex>adh iad go foirimill an c<ex>h</ex>uirp d'oileamhuin &ampersir; do beoug<ex>ad</ex>h ball an ch<ex>uir</ex>p go huil<ex>id</ex>hi. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> na c<ex>uis</ex>lion<ex>n</ex>a ran<ex>naid</ex>i do-b<ex>eir</ex> guas<ex>acht</ex> an teailgin fola &omacr;<ex>n</ex>a m<ex>&emacr;id</ex> ad<ex>earar</ex> a n-<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> na mball m&oacute;r iad.</p></div2>
<pb n="56"/>
<div2 type="section" n="1.5.1"><p>(<mls unit="Latin ed" n="30.23&ndash;30.25"/>)
<frn lang="la">Ossa ultima anathomiasanatur quia sunt in profunda corporis</frn> .i. is a<ex>r</ex> na cn&amacr;mha do-n&imacr;t<ex>hear</ex> a<ex>nathomia</ex> fa d<ex>eiread</ex>h a<ex>r</ex> a mb<ex>eit</ex>h a ndoimhne in c<ex>huir</ex>p. <ex>Agus</ex> is iad rain<ex>n</ex> is c<ex>h</ex><ex>r</ex>uaidhe sa c<ex>h</ex>orp uile iad. (<mls unit="Latin ed" n="30.27&ndash;30.28"/>)<ex>Agus</ex> is &emacr; l&iacute;n at&amacr;id do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex> .i. <ex>ceathracha</ex> &ampersir; <ex>d&amacr;</ex> <ex>ch&emacr;ad</ex>. (<mls unit="Latin ed" n="30.31&ndash;30.37"/>) <ex>Agus</ex> at&amacr; cuid d&imacr;ph ana mb&iacute; sm<ex>ior</ex> &ampersir; cuid n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> b&imacr;dh &ampersir; cuid d&imacr;bh d&imacr;r<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; cuid <ex>eile</ex> cam &ampersir; is reimhe g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile c<ex>h</ex>n&amacr;i<ex>m</ex>h a ngoire an <ex>ail</ex>t n&amacr; ina mh<ex>ead</ex>h&omacr;n.<ex>Agus</ex> at&amacr;id cuid d&imacr;ph aga(a) bfuilid cin<ex>n</ex> th&emacr;id isna cn&aacute;mha <ex>eile</ex> asteach &ampersir; at&amacr; cuid d&imacr;ph in<ex>n</ex>a bfuilid cabh&amacr;in in<ex>n</ex>a ngabhuid na cin<ex>n</ex> si<ex>n</ex> chuga &ampersir; at&amacr;id cuid <ex>eile</ex> ag n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil aon-n&imacr; dh&imacr;ph si<ex>n</ex>. (<mls unit="Latin ed" n="30.40&ndash;31.2"/>)<ex>Agus</ex> na cn&amacr;<ex>m</ex>a aga mb&imacr;d cin<ex>n</ex> c<ex>hr</ex>uin<ex>n</ex>e &ampersir; caph&amacr;in is iad do-n&imacr; alt go d&imacr;l<ex>i</ex>s &ampersir; is d&omacr;ibh t<ex>heag</ex>m<ex>as</ex> <term lang="la" type="med">dislocatio</term> &ampersir; is inan<ex>n</ex> si<ex>n</ex> &ampersir; an t-alt do dhul as a in<ex>a</ex>dh. Na cn&amacr;u<ex>m</ex>a eli u<ex>morr</ex>o an tan thiagaid asa n-inadh ad<ex>earar</ex> <term lang="la" type="med">separatio</term> an tan si<ex>n</ex> riu.<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is amhla at&amacr; in c<ex>n</ex>&amacr;im do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps reg="Henri de Mondeville">Henricuis</ps></ex> ina bhall ts&imacr;lni<ex>d</ex>i aenda c<ex>h</ex>omhc<ex>h</ex>osm<ex>ail</ex> ghlan f<ex>uar</ex> t<ex>irim</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> a choi<ex>m</ex>pl<ex>ex</ex>a neamh&amacr;<ex>ir</ex>it<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> neamhfhillt<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex>. <ex>Agus</ex> is &emacr; a tha<ex>r</ex>b<ex>a</ex> don chorp .i. a bh<ex>eit</ex>h 'na f<ex>h</ex>undam<ex>ein</ex>t d&omacr; &ampersir; ina iom<ex>u</ex>rc<ex>h</ex>&omacr;ir dona ball<ex>aib</ex>h go sun<ex>n</ex>radht<ex>h</ex>ach.<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id d&amacr; adhbu<ex>r</ex> fa bhfuil

<pb n="58"/>
m&omacr;r&amacr;n do chn&amacr;m<ex>aib</ex>h sa c<ex>hor</ex>p &ampersir; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aonchn&amacr;imh at&amacr; an<ex>n</ex>. An c<ex>&emacr;d</ex>a<ex>db</ex>u<ex>r</ex> d&imacr;ph gu<ex>r</ex>ub &eacute;igin da g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aonbhall gluasa<ex>cht</ex> do dh&emacr;namh &ampersir; d&amacr; m<ex>a</ex>d aonchn&amacr;ibh do bh<ex>ead</ex>h san c<ex>hor</ex>p n&iacute; f<ex>h</ex><ex>&emacr;ad</ex>fadh an gluasac<ex>h</ex>d si<ex>n</ex> do dh&emacr;na<ex>m</ex>h gan na boill <ex>eile</ex> do gluas<ex>a</ex>c<ex>h</ex>d. An <ex>da</ex>ra ha<ex>db</ex>u<ex>r</ex> d&imacr;bh &omacr; at&amacr;id oiffig<ex>id</ex>i &emacr;xamhla ag an cc<ex>or</ex>p ionn<ex>as</ex> gu<ex>r</ex>ub &eacute;igin &emacr;xamhla<ex>cht</ex> (do) c<ex>h</ex><ex>n</ex>&amacr;mh bh<ex>eit</ex>h an<ex>n</ex> &omacr;ir n&imacr; f&emacr;adf<ex>aid</ex>i oiffig&imacr; io<ex>m</ex>dha do dh&emacr;namh le h&emacr;nc<ex>h</ex>n&amacr;imh. M&amacr;s <ex>ead</ex> is <ex>&emacr;ig</ex>in &emacr;xamhla<ex>cht</ex> na g[c]n&amacr;mh do bh<ex>ei</ex>t<ex>h</ex> ann.</p></div2>

<div2 type="section" n="1.5.2"><p>(<mls unit="Latin ed" n="31.3&ndash;31.6"/>)
Labh<ex>r</ex>um anois dona maoth&amacr;naibh. <ex>Agus</ex> do n&amacr;d&umacr;ir na gc<ex>n</ex>&amacr;mh iad cidh <ex>ead</ex>h is buga iad n&amacr; na cn&amacr;mha &ampersir; is i<ex>m</ex>e do-rin<ex>n</ex><ex>ead</ex>h iad do choimhl&imacr;on<ex>ad</ex> easb<ex>ada</ex> na gcn&amacr;mh <mls unit="G folio" n="115v"/> am<ex>ail</ex> is foll<ex>as</ex> is<ex>n</ex>a fadhbhraidhiph &ampersir; a mbarr na s<ex>r</ex>&omacr;na &ampersir; na ccluas &ampersir; go m<ex>a</ex>d f<ex>h</ex><ex>eirr</ex>de do ceangoltaighi na cn&amacr;mha rena ccomu<ex>r</ex>san<ex>aib</ex> am<ex>ail</ex> is foll<ex>as</ex> isi<ex>n</ex> u<ex>cht</ex> &ampersir; isi<ex>n</ex> lesrach &ampersir; is ime do <del resp="ENG">do</del> cuiredh iad a f<ex>oir</ex>imill na ccn&amacr;mh <ex>co n</ex>ach bruidht<ex>aid</ex>i iad &omacr;n gluas<ex>acht</ex>. </p></div2>
</div1>
<div1 type="chapter" n="2">
<div2 type="section" n="2.1.1"><p>(<mls unit="Latin ed" n="31.17&ndash;31.19"/>) 
<frn lang="la">Expedita anathomia simplicium veniendum est ad anathomiam co[m]possitorum</frn> .i. a<ex>r</ex> cc<ex>r</ex>&imacr;ochn<ex>ug</ex>adh <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> na mball aonda tigium c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> na mball ccomhs<ex>huid</ex>igt<ex>h</ex>i. (<mls unit="Latin ed" n="31.23"/>) Labhrum a<ex>r</ex> tt<ex>&umacr;s</ex> d'<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> an chloigin<ex>n</ex>.</p></div2>

<pb n="60"/>
<div2 type="section" n="2.1.2"><p>(<mls unit="Latin ed" n="31.32&ndash;31.33"/>)
<ex>Agus</ex> is ris ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> cloigin<ex>n</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex> .i. risi<ex>n</ex> ran<ex>n</ex> fhin<ex>n</ex>fadhach ina ccon<ex>n</ex>muidhthior na boill ainm<ex>id</ex>ti.</p></div2>
<div2 type="section" n="2.1.3"><p>(<mls unit="Latin ed" n="32.1&ndash;32.2"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is m&omacr; caindigh<ex>eacht</ex> c<ex>h</ex>loiginn an dui<ex>n</ex>e n&amacr; cain<ex>n</ex>dighe<ex>acht</ex> chloigin<ex>n</ex> na n-ainmenti <ex>eile</ex> is comm&omacr;r ris &omacr;ir is m&omacr; inc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> an duine n&omacr; na n-ainmenti <ex>eile</ex> is co<ex>m</ex>&omacr;r ris. <ex>Agus</ex> at&amacr; a bhfoirm c<ex>r</ex>uin<ex>n</ex> a modh sp&emacr;ire a<ex>r</ex> ndl&umacr;t<ex>hug</ex>ad go h<ex>&emacr;adr</ex>um da g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> taobh.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.1.4"><p>(<mls unit="Latin ed" n="32.8&ndash;32.21"/>)
<ex>Agus</ex> is foll<ex>as</ex> go bhfuil a shubstaint (go) cn&amacr;mhach br&emacr;i<ex>d&imacr;</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> sm<ex>ior</ex>am<ex>ail</ex> &ampersir; at&amacr; a c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex> fua<ex>r</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> nui<ex>m</ex>hr<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a ran<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> is l&iacute;n do ran<ex>n</ex>aibh at&amacr; aige do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex> .i. a <ex>deich</ex> n&omacr; a <ex>haon</ex> <ex>d&emacr;ag</ex> .i. c<ex>&umacr;ig</ex> rain<ex>n</ex> c<ex>h</ex>on<ex>n</ex>m<ex>as</ex> &ampersir; <ex>c&umacr;ig</ex> n&omacr; <ex>s&emacr;</ex> rain<ex>n</ex> c<ex>h</ex>on<ex>n</ex>maigt<ex>hear</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr; a<ex>r</ex> tt<ex>&umacr;s</ex> go foirimill<ex>a</ex>c<ex>h</ex> in fion<ex>n</ex>f<ex>a</ex>dh &ampersir; ina dhiagh si<ex>n</ex> an c<ex>r</ex>oicin<ex>n</ex> &ampersir; ain<ex>n</ex>sein feoil <ex><frn lang="la">musculosa</frn></ex> &ampersir; ina dhiagh sin s<ex>r</ex>ebhon<ex>n</ex> r<ex>eam</ex>u<ex>r</ex> &ampersir; ain<ex>n</ex>sein cloigion<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> as a haithle si<ex>n</ex> l<ex>eath</ex> astigh a<ex>r</ex> tt<ex>&umacr;s</ex> at&amacr; an m<ex>&amacr;thai</ex>r c<ex>h</ex><ex>r</ex>uaidh &ampersir; an m<ex>&amacr;thai</ex>r bhuidh &ampersir; ainsein substaint na hinc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>e &ampersir; ina dhiaigh si<ex>n</ex> u<ex>morr</ex>o faoi an inc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> at&amacr; in m<ex>&amacr;thai</ex>r bhuidh &ampersir; an m<ex>&amacr;thai</ex>r c<ex>h</ex><ex>r</ex>uaidh ar&imacr;s go d&emacr;ighinach s<ex>r</ex>ephan<ex>n</ex> re n-aburtha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">rete mirabile</term> .i. l&iacute;n ingantach. <ex>Agus</ex> ina dhiaigh si<ex>n</ex> at&amacr; in cn&amacr;imh is fon<ex>n</ex>dameint do<ex>n</ex> inchin<ex>n</ex> &ampersir; at&amacr;id plan<ex>n</ex>dagha d'<ex>fh&emacr;ithib</ex>h ag t<ex>eacht</ex> &omacr;n inchin<ex>n</ex> an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> &ampersir; is (<ex>ead</ex>) laphurtha dh&omacr;iph an<ex>n</ex>so do r<ex>&emacr;ir</ex> uird. Labrum anois dona s<ex>r</ex>ebhan<ex>n</ex>aiph remhra d&amacr; ngoirion<ex>n</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> <term lang="la" type="anat">perecraneum</term> t<ex>h</ex>imchill<ex>ig</ex>is an cloigion<ex>n</ex> uile. <ex>Agus</ex> dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> a fhis go bhfuil <ex>s&emacr;</ex> f<ex>&emacr;i</ex>theach <mls unit="G folio" n="116r"/> &ampersir; gu<ex>r</ex>ub &omacr;n m&amacr;th<ex>air</ex> c<ex>hr</ex>uaidh at&amacr; a (m)bhunudh<ex>as</ex> &ampersir; ceanguiltior &emacr; le ceangalr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>aibh &ampersir; re cuislin<ex>n</ex>aibh &ampersir; re f<ex>&emacr;ith</ex>iph t<ex>h</ex>&emacr;id ast<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; amach t<ex>r</ex>&imacr; f<ex>h</ex>uaidhel<ex>aib</ex> an chloigin<ex>n</ex> re n-aburtha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">comissure</term>.</p></div2>
<pb n="62"/>

<div2 type="section" n="2.1.5"><p>(<mls unit="Latin ed" n="32.22&ndash;33.5"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> as a haithle si<ex>n</ex> do-geiphthior an cn&amacr;i<ex>m</ex>h re <ex>n</ex>-aburtha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:cranium">craneum</term> .i. an cloigin<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> n&imacr; &omacr; haonc<ex>h</ex>n&amacr;i<ex>m</ex>h <ex>chon</ex>tin&omacr;id<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> at&amacr; a<ex>r</ex>na ordug<ex>a</ex>dh a<ex>cht</ex> &omacr; <ex>seacht</ex> gcn&amacr;m<ex>aib</ex> a ngoire d&amacr; ch&emacr;ile in<ex>nas</ex> d&amacr; tt<ex>eag</ex>mhadh gort<ex>u</ex>gad a cc<ex>n</ex>&amacr;i<ex>m</ex>h d&imacr;ph n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> beanf<ex>a</ex>d risi<ex>n</ex> ccn&amacr;imh <ex>eile</ex>. <ex>Agus</ex> cenguiltior na cn&amacr;ma so re c<ex>h&emacr;ile</ex> maill<ex>e</ex> fuidhelaiph seairamla ind<ex>as</ex> go bf&eacute;adfadhdaois deat<ex>haig</ex>i do dhul &omacr;<ex>n</ex> inichin<ex>n</ex> tr&imacr;th<ex>u</ex>. In c<ex>&emacr;ad</ex>chn&amacr;imh do chn&amacr;mhaiph an chin<ex>n</ex> at&amacr; s&emacr; do l<ex>eit</ex>h na hait<ex>h</ex>che &ampersir; ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">coronale</term> ris &ampersir; at&amacr; s&emacr; a m<ex>ead</ex>&omacr;n na gc<ex>n</ex>&amacr;mh re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">orbite</term> .i. na cn&amacr;mha at&amacr; &omacr;s cion<ex>n</ex> na s&umacr;l don l<ex>eit</ex>h [t]hia<ex>r</ex> faoina hairgiph go n-uige an fuidhel roin<ex>n</ex>is an cloigin<ex>n</ex> ar ta<ex>r</ex>sna. <ex>Agus</ex> is an<ex>n</ex> at&amacr;id puill na s&umacr;l &ampersir; fed&amacr;in na s<ex>r</ex>&omacr;na ina bhfuil cn&amacr;imh a<ex>r</ex>na t<ex>h</ex>olladh a ccosm<ex>ail</ex>is c<ex>h</ex>&imacr;r&imacr;n c<ex>ir</ex>ci &ampersir; is uadha si<ex>n</ex> th&emacr;id a<ex>n</ex> maoth&amacr;n ruin<ex>n</ex>is puill na s<ex>r</ex>&omacr;na. Gid <ex>ead</ex>h dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> a fhios go bhfagtha<ex>r</ex> an cn&amacr;imh re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">coronale</term> del<ex>aig</ex>hthi ua<ex>ir</ex> an<ex>n</ex>d maill<ex>e</ex> fuidhel a m<ex>ead</ex>&omacr;n an &eacute;adain ta<ex>r</ex>s<ex>n</ex>a &ampersir; do-geiphthior si<ex>n</ex> go minic is<ex>n</ex>a mn<ex>&amacr;ib</ex>. An da<ex>r</ex>a cn&amacr;iph at&amacr; s&emacr; do l<ex>eit</ex>h an ch&uacute;il &ampersir; ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">occipitiale</term> ris &ampersir; iadhtha<ex>r</ex> &emacr; le fuidhel thosgaidhis ai<ex>r</ex> tha<ex>r</ex>s<ex>n</ex>a a ccosm<ex>ail</ex>is nui<ex>m</ex>hr<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a <ex>seacht</ex> tr&emacr; algrisim &ampersir; at&amacr; s&emacr; cruaidh &ampersir; poll ina &imacr;a<ex>cht</ex>ur t<ex>r</ex>&imacr;na tt&emacr;id an sm<ex>ior</ex> smeantain &omacr;n inchin<ex>n</ex> t<ex>r</ex>&imacr; m<ex>ead</ex>&omacr;n alt an d<ex>r</ex>uma <ex>co n</ex>-uigi a &imacr;a<ex>ch</ex>tu<ex>r</ex>. In <ex>treas</ex> cn&amacr;imh &ampersir; an <ex>ceathramad</ex> cn&amacr;imh at&amacr;id a m<ex>ead</ex>&omacr;n an chloigion<ex>n</ex> da g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> taoph &ampersir; ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:parietales">pairietales</term> riu &ampersir; del<ex>uigthear</ex> iad t<ex>r</ex>&imacr; f<ex>h</ex>uaidhel ar f<ex>u</ex>d an chloigin<ex>n</ex> &ampersir; t<ex>r</ex>&imacr;d an <ex>d&amacr;</ex> f<ex>h</ex>uaidhel adu<ex>bramar</ex> do c<ex>h</ex>n&amacr;m<ex>aib</ex> na ccluas &ampersir; at&amacr;id 

<pb n="64"/>
<ex>ceathair</ex>-uillion<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. In c&umacr;ig<ex>ead</ex> &ampersir; an <ex>seisead</ex> cn&amacr;i<ex>m</ex>h ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">ossa petrosa</term> .i. cn&amacr;<ex>m</ex>ha ca<ex>irr</ex>g<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a riu a<ex>r</ex> mb<ex>eit</ex>h c<ex>r</ex>uaidh &ampersir; adiora<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:mendosa">mentosa</term> .i. cn&amacr;mha b<ex>r</ex>&emacr;agac<ex>h</ex>a riu &omacr;ir is co lan<ex>n</ex>amhuil c<ex>h</ex>eanguilt<ex>ear</ex> iad ris<ex>n</ex>a cn&amacr;mhaibh adubhr<ex>amar</ex> re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>u<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:parietales">pairetalis</term> (&iacute;) &ampersir; is onta si<ex>n</ex> at&amacr;id poill na ccluas &ampersir; c&imacr;ch&imacr;n<ex>idh</ex>i a<ex>r</ex>na poll<ex>ad</ex> si<ex>n</ex> chu<ex>m</ex> a tticc n&iacute; d'iumu<ex>r</ex>c<ex>aib</ex>h na hinchin<ex>n</ex>e. <ex>Agus</ex> s&imacr;nt<ex>ear</ex> iad &omacr;n bfuidhel adu<ex>bramar</ex> do bh<ex>eith</ex> a ccosm<ex>ail</ex>is fiodhr<ex>a</ex>c<ex>h</ex> a <ex>seacht</ex> re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="gr" type="anat">lauda</term><note type="auth" resp="BF" n="14">Originally lambda, so called from its resemblance to the Greek lambda. See Michael R. McVaugh, <title type="book" rend="ital">The Rational Surgery of the Middle Ages</title>, Florence: Sismel/Edizioni del Galluzzo 2006, 73.</note> a n-&imacr;a<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> an <mls unit="G folio" n="116v"/> (an) chloigin<ex>n</ex> &ampersir; a<ex>r</ex> f<ex>u</ex>d na ccn&amacr;<ex>m</ex>h adu<ex>bramar</ex> re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">parietales</term> go m<ex>ead</ex>h&omacr;n c<ex>h</ex>n&amacr;mh na ccam&omacr;g arach. In <ex>seachtmad</ex> cn&amacr;mh ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="gr" type="anat:basillare">passilare</term> ris &ampersir; at&amacr; am<ex>ail</ex> <term lang="la" type="med:cuneus">cunes</term> <ex>n&omacr;</ex> saolim gu<ex>r</ex>ub c<ex>r</ex>an stuaigh &emacr; ag daigniugh &ampersir; ac con<ex>n</ex>mh&amacr;il na ccn&amacr;mh adubhr<ex>a</ex>d uile. <ex>Agus</ex> is &omacr;s cion<ex>n</ex> an c<ex>har</ex>buid ua<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>aidh at&amacr; &ampersir; at&amacr;id puill iomdha an<ex>n</ex> chu<ex>m</ex> glanta na n-imu<ex>r</ex>c<ex>ach</ex> r<ex>eam</ex>u<ex>r</ex> &ampersir; maill<ex>e ri</ex>s si<ex>n</ex> at&amacr; s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> ro-c<ex>hr</ex>uaidh aige.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.1.6"><p>(<mls unit="Latin ed" n="33.6&ndash;33.10"/>) 
Gu<ex>r</ex>ub amhla si<ex>n</ex> at&amacr;id <ex>seacht</ex> ccn&amacr;mha isi<ex>n</ex> c<ex>h</ex>loigin<ex>n</ex> &ampersir; is m<ex>ar</ex> si<ex>n</ex> &amacr;<ex>ir</ex>m<ex>ig</ex>thar iad a ccean<ex>n</ex>aibh na ndaone ma<ex>r</ex>ph a<ex>r</ex>na mb<ex>r</ex>uith &ampersir; a<ex>r</ex>na ndeal<ex>ug</ex>adh a n-uis<ex>g</ex>i fiuch<ex>aig</ex>. <ex>Agus</ex> is mu<ex>r</ex> si<ex>n</ex> &amacr;<ex>ir</ex>mis <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex>  <title type="book" rend="ital">De utilitate</title> iad an<ex>n</ex>sa <ex>dara</ex> cabidil. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> &amacr;irmidh ta<ex>ir</ex>is si<ex>n</ex> d&amacr; chn&amacr;ibh <ex>eile</ex> re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">ossa bregmatis</term>
<pb n="66"/>
t<ex>ha</ex>cmuighthior da g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> taobh &omacr; d&amacr; c<ex>h</ex>n&amacr;imh c<ex>h</ex><ex>r</ex>uaidhe dhaigne  &ampersir; at&amacr; cn&amacr;imh do l<ex>eit</ex>h an ch&umacr;il &ampersir; cn&amacr;imh do l<ex>eit</ex>h na haithchi ina suidh<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ear cn&amacr;mha na cca<ex>m</ex>&omacr;cc a<ex>r</ex>ach. (<mls unit="Latin ed" n="33.17&ndash;33.18"/> D&amacr; r<ex>&emacr;ir</ex> si<ex>n</ex> at&amacr;id <ex>seacht</ex> ccn&amacr;mha oir<ex>ead</ex>a ac con<ex>n</ex>mh&amacr;il na hinc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>e.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.1.7"><p>(<mls unit="Latin ed" n="33.19&ndash;33.25"/>) Gidh <ex>ead</ex> at&amacr;id c<ex>n</ex>&amacr;mha b<ex>ea</ex>ca &emacr;igin eile n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> oir<ex>ead</ex>a an<ex>n</ex> c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> fu<ex>r</ex>t<ex>acht</ex>a &emacr;igin do d&emacr;n<ex>a</ex>d ma<ex>r</ex> at&amacr; an c<ex>n</ex>&amacr;imh roin<ex>n</ex>is poill na s<ex>r</ex>&omacr;na faoi an ccn&amacr;ibh re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">coronale</term> &ampersir; na cn&amacr;mha re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">ossa pacis</term> .i. cn&amacr;mha na s&imacr;c<ex>h</ex>&amacr;na
 &ampersir; is iad si<ex>n</ex> cn&amacr;mha na haithc<ex>h</ex>e &ampersir; n&iacute; don c<ex>h</ex>loigin<ex>n</ex> iad &ampersir; cn&amacr;mha <ex>eile</ex> re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">ossa acualia</term> .i. cn&amacr;mha a ccosm<ex>ail</ex>is sn&amacr;t<ex>ha</ex>d &ampersir; cn&amacr;mha re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">ossa clavialia</term> .i. cn&amacr;mha a ccosm<ex>ail</ex>is ta<ex>irr</ex>nge fo c<ex>h</ex>n&amacr;i<ex>m</ex>h na ccluas ina suidh<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ior &ampersir; ina ndaignidhthior muscuil&imacr; &ampersir; s<ex>r</ex>eanga osluigis in giall. M&amacr;s <ex>ead</ex> is &emacr; a l&iacute;n cn&amacr;mh at&amacr; an<ex>n</ex>sa chloigin<ex>n</ex> uile <ex>ead</ex>ar bh<ex>ea</ex>c &ampersir; mh&omacr;r .i. <ex>c&umacr;ig</ex> <ex>d&emacr;ag</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ps reg="Haly Abbas" type="scholar"><sn>Haliabas</sn></ps>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.1.8"><p>(<mls unit="Latin ed" n="33.32&ndash;34.2"/>) 
Lap<ex>h</ex>ru<ex>m</ex> anois d'<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> ran<ex>n</ex> inm<ex>ead</ex>&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an chloigin<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> is &emacr; c<ex>&emacr;id</ex>n&iacute; t<ex>heag</ex>mh<ex>as</ex> d&umacr;in<ex>n</ex> d&imacr;bh .i. an m<ex>&amacr;thai</ex>r c<ex>hr</ex>uaidh &ampersir; in m<ex>&amacr;thai</ex>r bhuidh &ampersir; is amhla at&amacr;id ina nd&amacr; s<ex>hr</ex>ebhuin<ex>n</ex> c<ex>h</ex>uislion<ex>na</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; s<ex>r</ex>ep<ex>h</ex>an<ex>n</ex> d&imacr;ph do l<ex>eit</ex>h an chloigin<ex>n</ex> &ampersir; an <ex>dara</ex> s<ex>r</ex>ephan<ex>n</ex> do l<ex>eit</ex>h na hinchine ag&amacr; t<ex>h</ex>imc<ex>h</ex>ill<ex>iug</ex>a<ex>d</ex> &ampersir; ag&amacr; f<ex>h</ex>alach. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is &omacr;n m<ex>&amacr;thai</ex>r c<ex>hr</ex>uaidh t<ex>r</ex>&emacr; f<ex>h</ex>uigheal<ex>aib</ex>h an chloigin<ex>n</ex> t<ex>h</ex>osg<ex>aid</ex>is an b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:pericranium">pecraneum</term> thimc<ex>h</ex>ill<ex>ig</ex>is an cloigin<ex>n</ex> <mls unit="G folio" n="117r"/> (clogin<ex>n</ex>) l<ex>eath</ex> amuith. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is &omacr;n m<ex>&amacr;thai</ex>r bhuidh d&amacr;iltior oileamuin san inchin<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> tigid cuislion<ex>n</ex>a &ampersir; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>&imacr; c<ex>hum</ex> na s<ex>r</ex>eban<ex>n</ex> so t<ex>r</ex>&emacr; f<ex>h</ex>uidhelaiph na ccn&amacr;mh at&amacr; &omacr;s a cion<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> ina diaigh si<ex>n</ex> at&amacr; s<ex>u</ex>b<ex>s</ex>taint
 na hinc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>e faoina b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n&imacr; si<ex>n</ex> &ampersir; at&amacr; si<ex>n</ex>

<pb n="68"/>

bog geal maill<ex>e</ex> fidha<ex>ir</ex> c<ex>hr</ex>uin<ex>n</ex> a n-&emacr;gmuis na cc&imacr;ch&imacr;n&imacr; at&amacr; aiste &ampersir; g&amacr; fogail a<ex>r</ex> f<ex>a</ex>d &omacr;na m<ex>ead</ex>&omacr;n go l<ex>eith</ex> na haithc<ex>h</ex>i. <ex>Agus</ex> d&umacr;bl<ex>aid</ex>thior na horg&amacr;in moith<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; m&omacr;r&amacr;n d'org&amacr;naibh <ex>eile</ex> ion<ex>nas</ex> d&amacr; tt<ex>r</ex>uailltir org&amacr;n d&imacr;ph go s<ex>ei</ex>rv&imacr;sidh an t-org&amacr;n <ex>eile</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.1.9"><p>(<mls unit="Latin ed" n="34.3&ndash;34.12"/>) 
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id tr&imacr; siall<ex>aid</ex>i isi<ex>n</ex> c<ex>h</ex>ean<ex>n</ex> &ampersir; at&amacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> siolla dh&imacr;ph ina dh&amacr; chuid n&omacr; ina <ex>d&amacr;</ex> ran<ex>n</ex> &ampersir; at&amacr; gac<ex>h</ex> ran<ex>n</ex> d&imacr;ph ina org&amacr;n br<ex>&imacr;g</ex>i. An<ex>n</ex>sa c<ex>h&emacr;ad</ex>ran<ex>n</ex> do tsiolla na hinc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>e <ex>&emacr;ad</ex>ain foll<ex>saigthear</ex> <term lang="la" type="med:sensus communis">sensus cumunis</term> .i. an c<ex>h&emacr;ad</ex>f<ex>aid</ex> choitchin<ex>n</ex>; an<ex>n</ex>sa <ex>dar</ex>a ran<ex>n</ex> suidhthior <term lang="la" type="med">imaginativa</term> .i. an br<ex>&imacr;g</ex> iontsamhl<ex>aigea</ex>c<ex>h</ex>; an<ex>n</ex>sa siolla m<ex>ead</ex>&omacr;nach suidhthior in br<ex>&imacr;g</ex> smuaintight<ex>h</ex>each .i. an br<ex>&imacr;g</ex> r&emacr;s&umacr;nta; an<ex>n</ex>sa siolla &imacr;a<ex>r</ex>t<ex>h</ex>u<ex>r</ex>ach at&amacr; <term lang="la" type="med">servativa</term> .i. an br<ex>&imacr;g</ex> c<ex>h</ex>oim<ex>&emacr;ad</ex>ach &ampersir; <term lang="la" type="med">memorativa</term> .i. an br&imacr;g c<ex>h</ex>ui<ex>m</ex>hn<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is &emacr; an siolla at&amacr; do l<ex>eith</ex> na haidhche is m&omacr; d&imacr;ph &ampersir; is &emacr; an siolla m<ex>ead</ex>&omacr;nach is l<ex>ug</ex>a &ampersir; an sioll<ex>a</ex> &imacr;a<ex>r</ex>t<ex>h</ex>u<ex>r</ex>ach go hin<ex>n</ex>mh<ex>&emacr;ad</ex>h&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr;id sl<ex>ig</ex>thi <ex>eadar</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> d&amacr; s<ex>h</ex>iolla d&imacr;ph so t<ex>r</ex>&imacr;na siublaid na spiraid. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id a siall<ex>aid</ex>i na hinc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>e <ex>&emacr;ad</ex>ain c&imacr;chin&iacute; a<ex>r</ex>na bpoll<ex>ad</ex> ina suidht<ex>hear</ex> c<ex>&emacr;ad</ex>f<ex>ai</ex>d an bholltana[i]dh. Tosgaidit &omacr;n ran<ex>n</ex> is m&omacr; de <ex>seacht</ex> cc&umacr;pl<ex>a</ex> d'f<ex>h</ex>&eacute;ithibh moit<ex>h</ex>i<ex>g</ex>eacha t<ex>h</ex>&eacute;id chu<ex>m</ex> na s&uacute;l &ampersir; chu<ex>m</ex> na ccluas &ampersir; c<ex>hum</ex> na tengtha &ampersir; c<ex>hum</ex> an g<ex>aile</ex> &ampersir; c<ex>hum</ex> na mball a<ex>ir</ex>cheana. (<mls unit="Latin ed" n="34.16&ndash;34.18"/>) <frn lang="la" rend="ital">Itim</frn> suidh<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ior faoina sicn<ex>id</ex>aip<ex>h</ex> go hin&imacr;a<ex>r</ex>t<ex>h</ex>urach <term lang="la" type="anat">rete mirabile</term> .i. l&iacute;n ingantach a<ex>r</ex>na f<ex>h</ex>ide &omacr; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>ibh 'na n-aena<ex>r</ex> t<ex>h</ex>ic c<ex>h</ex>uige &omacr;n c<ex>hr</ex>ai<ex>de</ex> ina nd&eacute;antu<ex>r</ex> spar&amacr;i<ex>n</ex> do spir<ex>aid</ex> n&amacr;d&umacr;<ex>r</ex>a.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.1.10"><p>(<mls unit="Latin ed" n="34.19&ndash;34.24"/>) F&emacr;chu<ex>m</ex> go d&emacr;ighinach ma<ex>r</ex> th&emacr;id an sm<ex>ior</ex> smentain &omacr;n ran<ex>n</ex> &imacr;<ex>acht</ex>u<ex>r</ex>ach don inc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> 
<pb n="70"/>
<ex><term lang="la" type="anat">pingrefada</term></ex><note type="auth" resp="BF" n="15">pair<ex>n</ex>gilefada T; p<ex>ar</ex>ingilefada S. This corrupt form is present in Guy's manuscript. This should be parengefalida (from Greek &pgr;&agr;&rgr;&egr;&ngr;&kgr;&egr;&phgr;&agr;&lgr;&iacute;&sfgr;, cerebellum), see McVaugh, Inventarium sive Chirurgia Magna, Commentary, Tractatus I: De Anathomia, p. 31.</note> &ampersir; n&imacr; ta<ex>r</ex>n<ex>ocht</ex> th&eacute;id a<ex>cht</ex> a<ex>r</ex>na t<ex>h</ex>imc<ex>h</ex>ill<ex>iug</ex>a<ex>d</ex> &omacr; <ex>d&amacr;</ex> b<ex>r</ex>&emacr;d&iacute;n am<ex>ail</ex> bh&imacr;os an inchin<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> t&emacr;id t<ex>r</ex>&imacr; m<ex>ead</ex>&omacr;n ailt an d<ex>r</ex>uma go n-uige a &imacr;a<ex>cht</ex>u<ex>r</ex> &ampersir; is uaidhe go hoir<ex>ead</ex>a thig<ex>i</ex>d f&emacr;it<ex>h</ex>e an ghluasa<ex>cht</ex>a mur adu<ex>bramar</ex> l<ex>eath</ex> [t]huas d&iacute;nn. <ex>Agus</ex> is cosmhuil &emacr; ris an inchin<ex>n</ex> &omacr;ir do-c<ex>h</ex>&imacr;t<ex>h</ex><ex>ear</ex> gu<ex>r</ex>ub ran<ex>n</ex> di &eacute; &ampersir; is ime at&amacr;id a aic&imacr;d&imacr; mu<ex>r</ex> bh&imacr;d aic&imacr;d&imacr; na hinc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>e.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.1.11"><p>(<mls unit="Latin ed" n="34.33&ndash;34.34"/>) 
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> nod l<ex>eat</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile g<ex>earr</ex>adh do-n&imacr;thior <mls unit="G folio" n="117v"/> (<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> nod l<ex>eat</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile g<ex>earr</ex>adh do-n&imacr;thior) isi<ex>n</ex> c<ex>h</ex>ean<ex>n</ex> gu<ex>r</ex>ub do r<ex>&emacr;ir</ex> t<ex>h</ex>osgaidhthi a<ex>n</ex> fhin<ex>n</ex>faidh dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> a dh&emacr;namh &omacr;ir is ma<ex>r</ex> si<ex>n</ex> thiaghaid na muscuil&imacr;.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.2.1"><p>(<mls unit="Latin ed" n="35.4&ndash;35.12"/>)
 <frn lang="la" rend="ital">Particule facsei sunt frons, supersilia, oculi, nares, aures et cetera</frn> .i. is iad so rain<ex>n</ex> na haidhchi mu<ex>r</ex> at&amacr; an t-&eacute;adan &ampersir; na mailge &ampersir; na ha<ex>ir</ex>ge &ampersir; na g<ex>r</ex>uaide &ampersir; an giall maill<ex>e</ex> <ex>ri</ex>sna fiacla. An t-<ex>&emacr;ad</ex>an u<ex>morr</ex>o n&imacr; bhfuil an<ex>n</ex> a<ex>cht</ex> feoil <frn lang="la" rend="ital">musculosa</frn> &ampersir; c<ex>r</ex>oicin<ex>n</ex> &omacr;ir an cn&amacr;imh at&amacr; futha sin is don c<ex>h</ex>n&amacr;imh re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">coronale</term> &emacr; &ampersir; a<ex>r</ex>d<ex>uigthear</ex> an cl&amacr;r ua<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach de &ampersir; l<ex>eath</ex>n<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ior a smuais ma<ex>r</ex> do bh<ex>ead</ex>h s&emacr; d&umacr;bl<ex>aid</ex>hthi &ampersir; do-n&iacute; 
<pb n="72"/>
foirm na mal<ex>ac</ex>h an<ex>n</ex>sin. Nod l<ex>eat</ex> na mal<ex>g</ex>i gu<ex>r</ex>ub c<ex>hum</ex> maisigh<ex>th</ex>i a<ex>r</ex> son na s&umacr;l do-rinn<ex>ead</ex> iad &ampersir; is ime si<ex>n</ex> at&amacr;id a<ex>r</ex>na ccu<ex>m</ex>hdach &omacr; f<ex>h</ex>in<ex>n</ex>f<ex>a</ex>d. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> na g<ex>earr</ex>tha do-n&imacr;thior isna ran<ex>n</ex>aibh so is a<ex>r</ex> fad an ch<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> a nd&emacr;namh &ampersir; n&imacr; ha<ex>r</ex> ta<ex>r</ex>s<ex>n</ex>a &omacr;ir is mu<ex>r</ex> si<ex>n</ex> th&emacr;id an <term lang="la" type="anat">musculus</term> gluaisis
 na mal<ex>g</ex>i.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.2.2"><p>(<mls unit="Latin ed" n="35.13&ndash;35.20"/>)
Labh<ex>r</ex>um anois dona s&umacr;il<ex>ib</ex>. <ex>Agus</ex> is iad is inst<ex>r</ex>umeint do<ex>n</ex> radharc &ampersir; at&amacr;id a<ex>r</ex>na suidhuigh<ex>a</ex>d fan ccn&amacr;ibh re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">orbite</term> .i. ran<ex>n</ex> eisein do <term lang="la" type="anat:coronale">choronale</term> .i. do chn&amacr;mha na ccam&omacr;g a<ex>r</ex>ach. <ex>Agus</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> gu<ex>r</ex>ub &emacr;igin f&eacute;ithe na s&umacr;l re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">nervi obtici</term> do bh<ex>eith</ex> pollta in<ex>nas</ex> go mbeadaois ina sl<ex>igt</ex>ib dona spioradaiph &ampersir; dona br<ex>&imacr;g</ex>aiph &ampersir; dob &eacute;igin a mb<ex>eit</ex>h ag t<ex>eacht</ex> do g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> l<ex>eit</ex>h c<ex>hum</ex> na s&umacr;l. <ex>Agus</ex> tiaghaid a n-aon-in<ex>a</ex>d l<ex>eit</ex>h astigh don chloigin<ex>n</ex> &ampersir; deluighthir ain<ex>n</ex>sein re ch&eacute;ile iad &ampersir; t&eacute;it f&eacute;ith dh&imacr;ph chu<ex>m</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> s&umacr;la d&iacute;bh &omacr;n l<ex>eit</ex>h &omacr; t<ex>h</ex>&amacr;ncadu<ex>r</ex> ar tt<ex>&umacr;s</ex> &ampersir; n&imacr; go c<ex>r</ex>ossach n&omacr; ag d<ex>u</ex>l &omacr;n l<ex>eith</ex> deis c<ex>hum</ex> an l<ex>eit</ex>he cl&imacr; am<ex>ail</ex> do hsaoil<ex>ead</ex>air daoine <ex>&emacr;ig</ex>in. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id na s&umacr;ile a<ex>r</ex>na ccomhs<ex>h</ex>iug<ex>a</ex>d &omacr; <ex>seacht</ex> n-ina<ex>r</ex>aibh &ampersir; &omacr; t<ex>h</ex>r&imacr; lean<ex>n</ex>aibh n&omacr; a <ex>ceathair</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.2.3"><p>(<mls unit="Latin ed" n="35.21&ndash;35.31"/>)
In c<ex>&emacr;id</ex>ina<ex>r</ex> at&amacr; l<ex>eat</ex>h muith go foirimill<ex>a</ex>c<ex>h</ex> re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">coniunctiva</term> &ampersir; at&amacr; s&emacr; geal r<ex>eam</ex>u<ex>r</ex> &ampersir; 

<pb n="74"/>
timchilli<ex>d</ex> an ts&umacr;il uile a<ex>cht</ex> an mh&emacr;id is foll<ex>as</ex> don inur re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">cornea</term> &ampersir; is &omacr;n mb<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n t<ex>h</ex>imchill<ex>ig</ex>is in cloigin<ex>n</ex> thosg<ex>aid</ex>his. Na hina<ex>ir</ex> <ex>eile</ex> u<ex>morr</ex>o n&imacr; uilid a<ex>cht</ex> a t<ex>r</ex>&imacr; go h<ex>a</ex>dbu<ex>r</ex>dha ag timcheall<ex>ad</ex>h
 na s&umacr;l uile cidh <ex>ead</ex>h t<ex>r</ex>&imacr; &emacr;xamhl<ex>acht</ex> na ndathan<ex>n</ex> &emacr;xamhl<ex>aideas</ex> iad a n-inm<ex>ead</ex>&omacr;n na s&umacr;l isi<ex>n</ex> bhf&eacute;ith re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:iris">yridi</term> ad<ex>ear</ex>ar a s&emacr; co c<ex>r</ex>uit<ex>hig</ex>t<ex>heach</ex> do <mls unit="G folio" n="118r"/> bh<ex>eit</ex>h an<ex>n</ex> .i. a t<ex>r</ex>&imacr; do l<ex>eit</ex>h na hinc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>e &ampersir; a t<ex>r</ex>&imacr; do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h amuigh. An c<ex>&emacr;id</ex>inu<ex>r</ex> d&imacr;ph is &omacr;n m<ex>&amacr;thai</ex>r c<ex>hr</ex>uaidh t<ex>h</ex>oscc<ex>aid</ex>is &ampersir; ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">scilyrotida</term> risi<ex>n</ex> chuid l<ex>eat</ex>h astigh de &ampersir; <term lang="la" type="anat">cornea</term> risin ccuid leath amuith. An <ex>dara</ex> hina<ex>r</ex> is &omacr;n m<ex>&amacr;thai</ex>r bhuid t<ex>h</ex>&eacute;id &ampersir; ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">secundinum</term> risin ran<ex>n</ex> in<ex>n</ex>m<ex>ead</ex>&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> de &ampersir; <term lang="la" type="anat:uvea">uvia</term> risi<ex>n</ex> ran<ex>n</ex> vfoirimill<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; is an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> at&amacr; poll an mhic im<ex>r</ex>isain. An t<ex>r</ex>eas inur &omacr;n f<ex>h</ex>&eacute;ith re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">nervus obticus</term> thic &ampersir; an chuid l<ex>eat</ex>h astigh de ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">retina</term> ris &ampersir; an ran<ex>n</ex> foirimill<ex>a</ex>c<ex>h</ex> at&amacr; a<ex>r</ex> mui<ex>n</ex> an l<ex>eann</ex>a c<ex>r</ex>istilin&imacr; ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:aranea">areanea</term> ris. <ex>Agus</ex> is ma<ex>r</ex> si<ex>n</ex> at&amacr;id <ex>seacht</ex> n-ina<ex>ir</ex> go c<ex>r</ex>uit<ex>higthea<ex>c</ex>h</ex> dealg<ex>nach</ex> isi<ex>n</ex> ts&umacr;il &ampersir; n&imacr; f<ex>h</ex>uil <ex>acht</ex> a t<ex>r</ex>&imacr; do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex>con</ex>tin&omacr;id&imacr; adbu<ex>r</ex>da.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.2.4"><p>(<mls unit="Latin ed" n="35.32&ndash;35.39"/>)
Dona l<ex>eann</ex>a<ex>ib</ex> u<ex>morr</ex>o. In c<ex>&emacr;id</ex>l<ex>ionn</ex> d&imacr;ph ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">cristilinus</term> ris &ampersir; at&amacr; s&emacr; a<ex>r</ex>na s<ex>h</ex>uid<ex>iug</ex>adh i m<ex>ead</ex>&omacr;n na s&umacr;l a<ex>r</ex> dhath in c<ex>hr</ex>isduil &ampersir; a bfoirm cloich[e] snea<ex>cht</ex>a v&imacr;s &ampersir; is an<ex>n</ex> s<ex>h</ex>uidhthior a<ex>n</ex> rada<ex>r</ex>c go hoir<ex>ead</ex>a. <ex>Agus</ex> ina diaigh sin do l<ex>eit</ex>h na hinchin<ex>n</ex>i at&amacr; in l<ex>ionn</ex> re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:vitreus">uitreus</term> .i. l<ex>ionn</ex> gloin<ex>id</ex>h<ex>e</ex> c<ex>h</ex>on<ex>n</ex>m<ex>as</ex> &ampersir; t<ex>h</ex>achmuingis an l<ex>ionn</ex> c<ex>r</ex>isdillinac<ex>h</ex> do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h ania<ex>r</ex>. 
<pb n="76"/>

<ex>Agus</ex> iomluaidillthior iad a<ex>r</ex>aon isi<ex>n</ex> b<ex>r</ex>&emacr;d&iacute;n adu<ex>bramar</ex> do t<ex>heacht</ex> &omacr; <term lang="la" type="anat">nervus obiticus</term>. Ina diaigh si<ex>n</ex> at&amacr; do leith na haithc<ex>h</ex>e n&imacr;s mh&omacr; do<ex>n</ex> l<ex>ionn</ex> re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">albubgenius</term> <ex>ead</ex>a<ex>r</ex> an mb<ex>r</ex>&emacr;id&imacr;n adu<ex>bramar</ex> &ampersir; an s<ex>r</ex>ebhuin<ex>n</ex> thic &omacr;n m<ex>&amacr;thai</ex>r bhuidh. <ex>Agus</ex> foills<ex>ig</ex>idh s&emacr; an c<ex>eathramad</ex> l<ex>ionn</ex> do bh<ex>eith</ex> ion<ex>n</ex>ta &ampersir; d<ex>ear</ex>bh<ex>aid</ex> san in<ex>a</ex>d adu<ex>bramar</ex> hsuas si<ex>n</ex> .i. a bh<ex>eit</ex>h a r&emacr;gion an mhic im<ex>r</ex>isain &ampersir; is &emacr; a ainm <term lang="la" type="anat:ethereum lucidum">etherum lucidum</term> i. sol<ex>as</ex> aerdha &ampersir; &emacr; cubhr<ex>a</ex>c<ex>h</ex> go huil<ex>id</ex>i.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.2.5"><p>(<mls unit="Latin ed" n="35.40&ndash;36.3"/>)
<ex>Agus</ex> is &emacr; si<ex>n</ex> suidhiug<ex>a</ex>d na s&umacr;l inte f&eacute;in gidh <ex>ead</ex>h n&imacr; lughuidi at&amacr;id f&eacute;ithe aga bhf<ex>uil</ex> gluasa<ex>cht</ex> ag tea<ex>cht</ex> c<ex>h</ex>uice &omacr;n <ex>da</ex>ra c&umacr;pla dona f&emacr;ithibh thic &omacr;n i<ex>n</ex>chin<ex>n</ex> <ex>&emacr;ad</ex>ain &ampersir; at&amacr;id <ex>s&emacr;</ex> m<ex>us</ex>culi ag&amacr; gluas<ex>acht</ex> &ampersir; at&amacr;id c<ex>uis</ex>lin<ex>n</ex>a &ampersir; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>&imacr; aice &ampersir; feoil c<ex>h</ex>uasach timchill na nd<ex>ear</ex>c&amacr;<ex>n</ex> c<ex>h</ex>oimhl&imacr;neas na (na) folm<ex>aig</ex>ea<ex>cht</ex>a at&amacr; an<ex>n</ex>si<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr;id a ngoire fabhr<ex>aid</ex>i maoth&amacr;nach maill<ex>e</ex> fion<ex>n</ex>f<ex>ad</ex>h t<ex>h</ex>osg<ex>aid</ex>is suas. <ex>Agus</ex> iadhtha<ex>r</ex> a<ex>n</ex> fabra ua<ex>cht</ex>a<ex>r</ex>ach le h&eacute;nm<ex>us</ex>cuile &ampersir; osluicthior &emacr; re d&amacr; m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>e ta<ex>r</ex>s<ex>n</ex>a.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.2.6"><p>(<mls unit="Latin ed" n="36.6&ndash;36.16"/>)
Lap<ex>h</ex>rum anois don ts<ex>r</ex>&omacr;in. <ex>Agus</ex> at&amacr;id rain<ex>n</ex> f<ex>h</ex>eolmha<ex>r</ex>a &ampersir; rain<ex>n</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;m<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a inte &ampersir; rain<ex>n</ex> mhaoth&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a. An ran<ex>n</ex> feolmu<ex>r</ex> at&amacr; c<ex>r</ex>oicin<ex>n</ex> aige &ampersir; <mls unit="G folio" n="118v"/> at&amacr;id d&amacr; m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>i ina f<ex>h</ex>oirim<ex>ill</ex>. A<ex>n</ex> ran<ex>n</ex> cn&amacr;mhach u<ex>morro</ex> at&amacr;id <ex>d&amacr;</ex> ch<ex>n</ex>&amacr;imh t<ex>r</ex>&imacr; b<ex>ean</ex>nacha an<ex>n</ex>sin &ampersir; at&amacr; a ccorr &omacr;s cin<ex>n</ex> na s<ex>r</ex>&omacr;na &ampersir; at&amacr;id a mbuin ceanguilte re ch&emacr;ile a m<ex>ead</ex>h&omacr;n na s<ex>r</ex>&omacr;na a<ex>r</ex> f<ex>a</ex>d d&omacr; t<ex>h</ex>aobh d&imacr;ph &ampersir; do<ex>n</ex> taobh <ex>eile</ex> l<ex>eat</ex>h ris<ex>n</ex>a g<ex>r</ex>uaidhiph. An ran<ex>n</ex> maoth&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> at<ex>&amacr;</ex> s&emacr; d&umacr;bl<ex>aid</ex>i &omacr;ir at&amacr; cuid go foirimill<ex>a</ex>c<ex>h</ex> de &ampersir; is &emacr; sin do-n&imacr;
<pb n="78"/>
foirimill na s<ex>r</ex>&omacr;na &ampersir; at&amacr; an ran<ex>n</ex> <ex>eile</ex> l<ex>eat</ex>h astigh &ampersir; is &emacr; roin<ex>n</ex>is puill na s<ex>r</ex>&omacr;na. Is aml<ex>aid</ex> u<ex>morro</ex> at&amacr;id puill na s<ex>r</ex>&omacr;na 'na nd&amacr; f<ex>head</ex>&amacr;n ag d<ex>u</ex>l suas co n-uige na cn&amacr;mha re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">colatoria</term> .i. s&imacr;thl&amacr;in mu<ex>r</ex> a bhfuil bun na s<ex>r</ex>&omacr;na &ampersir; is an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> at&amacr;id na c&imacr;ch&imacr;n<ex>id</ex>i ina bhfuil an bolltan<ex>a</ex>d &ampersir; tigid go n-uige an <term lang="ga" type="anat">ca<ex>r</ex>bad ua<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach</term> l<ex>eat</ex>h hsia<ex>r</ex> don <term lang="ga" type="anat">tsi<ex>n</ex>e sid&amacr;in</term>. <ex>Agus</ex> is t<ex>r</ex>&imacr;d na f<ex>ead</ex>&amacr;<ex>n</ex>aibh si<ex>n</ex> t<ex>h</ex>airrng<ex>ear</ex><note type="auth" n="16">tairrnight<ex>hear</ex> T; tairrngt<ex>ear</ex> S.</note> ceo d<ex>eat</ex>hmu<ex>r</ex> c<ex>hum</ex> na n-in<ex>a</ex>d adu<ex>bramar</ex> in<ex>nas</ex> go nd<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aidh an t-aer am<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; isteach chu<ex>m</ex> an sgamh&amacr;in &ampersir; c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> glanta imu<ex>r</ex>cach na
hinchin<ex>n</ex>e.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.2.7"><p> (<mls unit="Latin ed" n="36.17&ndash;36.23"/>)
At&amacr;id na cluasa go maot<ex>h</ex>&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> c&eacute;im<ex>n</ex>ach arna n-ordugadh chu<ex>m</ex> an &eacute;isde<ex>acht</ex>a ar muin na ccn&amacr;mh re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">ossa petrosa</term> .i. an cn&amacr;<ex>m</ex>h ca<ex>irr</ex>gech. <ex>Agus</ex> tig<ex>i</ex>d c<ex>h</ex>uca t<ex>r</ex>&imacr; p<ex>h</ex>oll<ex>aib</ex> cama na ccn&amacr;mh si<ex>n</ex> <term lang="la" type="anat">porre</term> &ampersir; f&emacr;ithe &omacr;n <ex>ch&umacr;igead</ex> ch&umacr;pla d'f<ex>h</ex><ex>&emacr;it</ex>h<ex>ib</ex> na hinc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>i &ampersir; is ionta si<ex>n</ex> at&amacr; an t-&emacr;aisd<ex>eacht</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr; fona cluasaiph feoil meas&omacr;gach ina ngaphtha<ex>r</ex> iomu<ex>r</ex>cacha na hinchin<ex>n</ex>e &ampersir; tigid cuislin<ex>n</ex>a l&amacr;imh risna hinadaibh si<ex>n</ex> iomc<ex>h</ex>rus ran<ex>n</ex> don adhbu<ex>r</ex> hs&imacr;ln<ex>id</ex>i c<ex>h</ex>um na n-uirghe do r<ex>&emacr;ir</ex> <ps reg="Lanfranc of Milan or Guido Lanfranchi" type="scholar"><fn>Langfrancuis</fn></ps> &ampersir; d&amacr; ng<ex>earr</ex>t<ex>h</ex>aoi iad miltior an gineam<ex>ain</ex> cidh <ex>ead</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> a <ex>contr&amacr;rd</ex>a so am<ex>ail</ex> ait<ex>h</ex>risis <ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex> mar a labhran<ex>n</ex> d'f<ex>h</ex>olm<ex>ug</ex>ad na c<ex>uis</ex>l<ex>ionn</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.2.8"><p>(<mls unit="Latin ed" n="36.24&ndash;36.38"/>)
<ex>Agus</ex> is iad rain<ex>n</ex> taoibh na haithche .i. na ha<ex>ir</ex>ghe &ampersir; na g<ex>r</ex>uaide &ampersir; na leaicne &ampersir; at&amacr; feoil <term lang="la" type="anat">musculosa</term> ionta maill<ex>e</ex> cuislin<ex>n</ex>aiph &ampersir; re ha<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>ibh &ampersir; at&amacr;id rain<ex>n</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;<ex>m</ex>hacha ionta &ampersir;
 at<ex>&amacr;</ex>it <term lang="la" type="anat:musculi">muscul&imacr;</term> iomdha is<ex>n</ex>a ran<ex>n</ex>aiph si<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr; a<ex>r</ex> tt<ex>&umacr;s</ex> a <ex>seacht</ex> d&imacr;ph <mls unit="G folio" n="119r"/> ghluaisis na g<ex>r</ex>uaide &ampersir; an b&emacr;l uachdu<ex>r</ex>ach. Do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex> is &omacr; long&amacr;n na b<ex>r</ex>&amacr;ghad &ampersir; &omacr;na ran<ex>n</ex>aiph &imacr;<ex>acht</ex>rac<ex>h</ex>a thig<ex>i</ex>d. Ina
<pb n="80"/>
diaigh si<ex>n</ex> at&amacr;id d&amacr; mhusg<ex>uil</ex>e d<ex>&emacr;ag</ex> gluaisis an giall &imacr;a<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach &ampersir; ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">temporales</term> riu &ampersir; at&amacr;id ro-uas<ex>a</ex>l ro-mhoit<ex>h</ex>i<ex>ug</ex>ach &ampersir; is ro-guasa<ex>cht</ex>ach a ngortugadh. <ex>Agus</ex> is ime sin do hord<ex>aige</ex> &omacr; n&amacr;d&umacr;ir go glic an ceang<ex>al</ex> si<ex>n</ex> adu<ex>bramar</ex> a ccn&amacr;mhaiph na n-arach d&amacr; ccoimh<ex>&emacr;ad</ex> &ampersir; fan c<ex>h</ex>eangul si<ex>n</ex> at&amacr;id na m<ex>us</ex>cuil&imacr; &ampersir; tigid f&emacr;ithe &omacr;na muscuil&imacr; si<ex>n</ex> (&ampersir;) &omacr;n treas c&umacr;pla d'f<ex>h</ex><ex>&emacr;i</ex>thiph na hinc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>e. <ex>Agus</ex> at&amacr;id cuislion<ex>n</ex>a &ampersir; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>&imacr; iomdha is<ex>n</ex>a r<ex>annaib</ex> si<ex>n</ex> &ampersir; go l&aacute;nmh&oacute;r faoina ha<ex>ir</ex>giph &ampersir; fa f<ex>h</ex>adhbhr<ex>aib</ex>h na s&uacute;l &ampersir; fan mb&eacute;al &imacr;a<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach &ampersir; uachdu<ex>r</ex>ach.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.2.9"><p>(<mls unit="Latin ed" n="36.39&ndash;37.5"/>)
<ex>Agus</ex> at&amacr;id m&oacute;r&amacr;n do ran<ex>n</ex>aibh cn&amacr;mhacha is<ex>na</ex> hinadaiph sin. <ex>Agus</ex> a<ex>r</ex> tt<ex>&umacr;s</ex> at&amacr;id cn&amacr;mha na ng<ex>r</ex>uadh &ampersir; gin gu<ex>r</ex>ub foll<ex>as</ex> d&omacr;ibh a<ex>cht</ex> <ex>d&amacr;</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;imh cenguilti fan s<ex>r</ex>&omacr;in g<ex>i</ex>d (dh) <ex>ead</ex>h at&amacr;id a ceatha<ex>ir</ex> n&omacr; a <ex>c&umacr;ig</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr;id cn&amacr;mha <ex>eile</ex> isna ha<ex>ir</ex>giph &ampersir; isin ghiall &imacr;<ex>acht</ex>rach &ampersir; isin ran<ex>n</ex> &imacr;a<ex>cht</ex>a<ex>r</ex>ach don g<ex>r</ex>uaidh &ampersir; at&amacr; deal<ex>ugad</ex>h gan bh<ex>eit</ex>h foll<ex>as</ex> go huil<ex>id</ex>i isi<ex>n</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;imh sin do l<ex>eit</ex>h f<ex>h</ex>oirimill na f&emacr;s&omacr;ige.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.2.10"><p> (<mls unit="Latin ed" n="37.9&ndash;37.17"/>) 
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> as a haithle si<ex>n</ex> tigim chu<ex>m</ex> ran<ex>n</ex> an bh&eacute;il (mu<ex>r</ex> at&amacr; an b&eacute;l) ua<ex>cht</ex>uir &ampersir; &imacr;ac<ex>ht</ex>uir &ampersir; an c<ex>h</ex>arbaid &ampersir; in teangaidh &ampersir; <term lang="la" type="anat">uula</term>. Na fiacla u<ex>morr</ex>o is do n&amacr;d&umacr;ir na cc<ex>n</ex>&amacr;mh iad cidh ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> moth<ex>ug</ex>adh do bh<ex>eit</ex>h ionta <ex>do</ex> r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex>; cidh <ex>ead</ex>h is a<ex>r</ex> son f<ex>&emacr;it</ex>he &emacr;igin t<ex>h</ex>ig &omacr;n treas c&umacr;pla d'f<ex>h&emacr;ithib</ex> na hinc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>e c<ex>h</ex>um a mbunaidh at&amacr; sin. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is &emacr; l&imacr;n v&imacr;d go minic .i. a dh&omacr; d<ex>&emacr;ag</ex> ar <ex>fhichid</ex> .i. a <ex>s&emacr;</ex> <ex>d&emacr;ag</ex> i ngach giall gidh <ex>ead</ex>h b&imacr; d<ex>r</ex>ong ag nach b&iacute; <ex>acht</ex> a <ex>fiche</ex> <ex>hocht</ex> .i. a d&omacr; re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">duales</term> &ampersir; is iad sin na cl&amacr;<ex>ir</ex>-fhiacla &ampersir; a d&omacr; 

<pb n="82"/> 
re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:quadrupli">rupli</term> &ampersir; is iad sin na g&emacr;r&amacr;in &ampersir; a d&omacr; re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">canini</term> &ampersir; a ho<ex>cht</ex> re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:molares">morales</term><note type="auth" resp="BF" n="17">I.e. molares, another example of metathesis.</note> .i. na c&umacr;il-fhiacla &ampersir; a d&omacr; re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> (car) <mls unit="G folio" n="119v"/> <term lang="la" type="anat">casales</term>. <ex>Agus</ex> at&amacr;id a bp<ex>r</ex>&emacr;ma s&amacr;iti sa ghiall &ampersir; at&amacr; cuid (<ex>eile</ex>) dh&imacr;bh aga bhfuil aonp<ex>h</ex><ex>r</ex>&emacr;mh &ampersir; cuid <ex>eile</ex> aga bfuilid <ex>d&amacr;</ex> p<ex>h</ex><ex>r</ex>&emacr;imh &ampersir; cuid <ex>eile</ex> aga bhfuilid a <ex>tr&imacr;</ex> &ampersir; cuid <ex>eile</ex> aga bhfuilid <ex>ceathair</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.2.11"><p> (<mls unit="Latin ed" n="37.19&ndash;37.27"/>)
Labhrum anois don teangaidh. <ex>Agus</ex> is <ex>ead</ex> is teanga an<ex>n</ex> ran<ex>n</ex> bog feolmu<ex>r</ex> cuasach a<ex>r</ex>na c<ex>h</ex>omhshuidh<ex>iug</ex>a<ex>d</ex> &omacr; m&omacr;r&amacr;n d'f<ex>h</ex>&emacr;ithiph &ampersir; do c<ex>h</ex>eangulr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>uibh &ampersir; do chuislion<ex>n</ex>aibh &ampersir; d'a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>ibh a<ex>r</ex>na hord<ex>ug</ex>adh go hor<ex>ead</ex>a c<ex>hum</ex> blasa<ex>cht</ex>a &ampersir; c<ex>hum</ex> labu<ex>r</ex>tha &ampersir; c<ex>hum</ex> follamhn<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i an bh&imacr;dh an<ex>n</ex>sa b&emacr;l. <ex>Agus</ex> tigid f&emacr;ithe ina bhfuil gluasachd &ampersir; blasa<ex>cht</ex> chuice &omacr;n <ex>cheathramad</ex> c&umacr;pla &ampersir; &omacr;n <ex>seisead</ex> c&umacr;pla d'f<ex>h</ex>&emacr;ithibh na hinchin<ex>n</ex>e. <ex>Agus</ex> at&amacr;id <ex>naoi</ex> muscuile aice thosg<ex>aid</ex>is &omacr;n chn&amacr;imh re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:sagittale">sagitale</term> &ampersir; &omacr;n chn&amacr;imh re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:laudiforme">ladiforme</term> at&amacr; sa chloigin<ex>n</ex> do l<ex>eit</ex>h an ch&umacr;il. <ex>Agus</ex> at&amacr; feoil mh<ex>eas</ex>&omacr;gach fuithe ina bhfuilid d&amacr; dhorus 
t<ex>r</ex>&imacr;na tt&emacr;id an sile &ampersir; at&amacr; in f<ex>h</ex>eoil sin a<ex>r</ex>na hordughadh mu<ex>r</ex> c<ex>h</ex><ex>ear</ex>cuill di &ampersir; d&amacr; fl<ex>iucha</ex>d. <ex>Agus</ex> at&amacr;id &oacute;s cen<ex>n</ex> na teangtha l<ex>eath</ex> ris an gcarbud ua<ex>cht</ex>urach na hinaid re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">fauces</term> .i. na g&eacute;ill &ampersir; <term lang="la" type="anat">amicduile</term> .i. n<ex>eit</ex>he is cosmhuil re halmointe &ampersir; <term lang="la" type="anat">uula</term> ag tuitim an&uacute;as d'fhollm<ex>ug</ex>adh an aer c<ex>hum</ex> a f<ex>h</ex>urt<ex>acht</ex>a f&eacute;in.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.2.12"><p>(<mls unit="Latin ed" n="37.28&ndash;37.30"/>)
 
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> an ran<ex>n</ex> ua<ex>cht</ex>urach don bh&emacr;l uile <term lang="la" type="anat">palatum</term> adhon an ca<ex>r</ex>bud goirth<ex>ir</ex> de uile &ampersir; at&amacr; s&emacr; arna f<ex>h</ex>olach maill<ex>e</ex> na ran<ex>n</ex>aiph &omacr; s<ex>h</ex><ex>r</ex>reabhuin<ex>n</ex> t<ex>h</ex>osgaidhis &omacr; inar in<ex>n</ex>m<ex>ead</ex>&omacr;nach an g<ex>aile</ex> &ampersir; <term lang="ar" type="anat">meiri</term>.</p></div2>

<pb n="84"/>

<div2 type="section" n="2.2.13"><p>(<mls unit="Latin ed" n="37.31"/>)
<ex>Agus</ex> is l&oacute;r a ndubhr<ex>a</ex>d orradh sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.3.1"><p>(<mls unit="Latin ed" n="37.39&ndash;38.1"/>)
<frn lang="la" rend="ital">Collum principatum vel principalliter ordinatum est propter traciam airteriam</frn> .i. is a<ex>r</ex> son <term lang="la" type="anat:trachaea arteriae">trasia arteria</term> go hoir<ex>ead</ex>a do hord<ex>aig</ex>e an mui<ex>n</ex>&emacr;l &ampersir; co coimhleanmhunac<ex>h</ex> a<ex>r</ex> son na ran<ex>n</ex> <ex>eile</ex> t<ex>h</ex>&emacr;id t<ex>r</ex>&imacr;d suas &ampersir; a<ex>n</ex>uas.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.3.2"><p>(<mls unit="Latin ed" n="38.3&ndash;38.9"/>)
<ex>Agus</ex> at&amacr;id u<ex>morr</ex>o isi<ex>n</ex> mui<ex>n</ex>&emacr;l rain<ex>n</ex> d&umacr;bulta: rain<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>m<ex>as</ex> &ampersir; is iad si<ex>n</ex> ord<ex>uigeas</ex> an muin&emacr;l go d&imacr;lios; &ampersir; rain<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>muighthior &ampersir; is iad si<ex>n</ex> th&eacute;id t<ex>r</ex>&imacr;d an muin&emacr;l. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is iad na rain<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>muigthior .i. an <term lang="la" type="anat:trachaea arteriae">trachia airteria</term> adu<ex>bramar</ex> &ampersir; <term lang="la" type="anat:oesophagus">isophagus</term> <mls unit="G folio" n="120r"/> (ysophagus) n&omacr; <term lang="ar" type="anat">meiri</term> &ampersir; <term lang="gr" type="anat:epiglottis">epiglotum</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat">glutor</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat">gula</term> .i. an sluguidi &ampersir; f<ex>&emacr;ith</ex>e &ampersir; cuislion<ex>n</ex>a &ampersir; airt<ex>eir&imacr;</ex> &ampersir; ran<ex>n</ex> don sm<ex>ior</ex> smeantain (&ampersir; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>i). <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> ad<ex>ear</ex>um an t-<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> so do r<ex>&emacr;ir</ex> uird ag tin<ex>n</ex>sgairt &omacr; <term lang="la" type="anat:trachaea arteriae">thracia airteria</term> am<ex>ail</ex> b&imacr;s dingb<ex>&amacr;l</ex>a.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.3.3"><p>(<mls unit="Latin ed" n="38.10&ndash;38.19"/>)
<ex>Agus</ex> a<ex>r</ex> c<ex>r</ex>&imacr;chn<ex>iug</ex>ad na h<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> &ampersir; ar scoltadh na b<ex>r</ex>&amacr;ghad n&omacr; an muin&emacr;il a<ex>r</ex> f<ex>a</ex>d do l<ex>eit</ex>h na haithc<ex>h</ex>e budh foll<ex>as</ex> duit a<ex>r</ex> tt<ex>&umacr;s</ex> <term lang="la" type="anat:trachaea arteriae">tracia airteria</term> at&amacr; 'na sli<ex>gid</ex> do<ex>n</ex> aer c<ex>hum</ex> an sgamh&amacr;in ag toscughadh uaithi go n-uige an slugaide. <ex>Agus</ex> at&amacr; a<ex>r</ex>na c<ex>h</ex>omhs<ex>huid</ex>iug<ex>ad</ex> &omacr; mh&omacr;r&amacr;n d'fh&amacr;in<ex>n</ex>ighib maeth&amacr;nac<ex>h</ex>a &ampersir; iad gan c<ex>h</ex>oimhl&imacr;n<ex>a</ex>dh do l<ex>eit</ex>h <term lang="ar" type="anat">meiri</term> arna n-egar &ampersir; arna gceangul le b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n l<ex>&amacr;idir</ex> &eacute;att<ex>r</ex>um. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> ina diaigh si<ex>n</ex> &omacr;s cion<ex>n</ex> na n-alt at&amacr; <term lang="ar" type="anat">meiri</term> <ex>n&omacr;</ex> <term lang="la" type="anat:oesophagus">ysophagus</term> at&amacr; ina tsl<ex>ig</ex>idh don bhiadh ag toscc<ex>ug</ex>adh &omacr;n tslugaide ag poll<ex>ad</ex> na sga<ex>ir</ex>te co n-uige an <ex>m</ex>proin<ex>n</ex> &ampersir; an g<ex>aile</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr; s&emacr; a<ex>r</ex>na c<ex>h</ex>omhs<ex>h</ex><ex>uid</ex>iug<ex>ad</ex>h &omacr; d&amacr; ionur a bfuil<ex>id</ex> <term lang="la" type="anat">villi</term>. <ex>Agus</ex> at&amacr; in t-inur in<ex>n</ex>m<ex>ead</ex>&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> d&imacr;ph cenguilte re b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n an bh&emacr;il &ampersir; at&amacr; in t-inur foirimill<ex>a</ex>c<ex>h</ex> d&imacr;ph feolmu<ex>r</ex> &ampersir; cenguilti re b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n an g<ex>aile</ex> f&emacr;in.</p></div2>
<pb n="86"/>

<div2 type="section" n="2.3.4"><p>(<mls unit="Latin ed" n="38.20&ndash;38.33"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr; &omacr;s cion<ex>n</ex> an d&amacr; s<ex>h</ex>l<ex>ig</ex>i si<ex>n</ex> <term lang="la" type="anat">gulla</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat">gutur</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat">epiglotum</term> &omacr;ir is ar son aon-neithe g<ex>a</ex>bmaid an<ex>n</ex>so iad. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is amhla at&amacr; an ran<ex>n</ex> maeth&amacr;<ex>n</ex>ach a<ex>r</ex>na c<ex>h</ex><ex>r</ex>uth<ex>ug</ex>adh ion<ex>nas</ex> go mb<ex>ead</ex>h s&emacr; ina inst<ex>r</ex>umeint do<ex>n</ex> guth &ampersir; ina eocha<ex>r</ex> do <term lang="la" type="anat">thrachia airteria</term> a n-aim<ex>sir</ex> an bh&imacr;dh do tslugadh maill<ex>e</ex> tuill<ex>ead</ex> <ex>&emacr;ig</ex>in a ccosm<ex>ail</ex>is mhaide at&amacr; sa dara l<ex>eit</ex>h de &ampersir; at&amacr; sin arna c<ex>h</ex>omhs<ex>h</ex><ex>uid</ex>iug<ex>ad</ex>h &omacr; t<ex>h</ex>r&imacr; maoth&amacr;naiph. <ex>Agus</ex> suidht<ex>h</ex><ex>ear</ex> <ex>fiche</ex> muscuili gluaisis &emacr; uile &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ran<ex>n</ex> de ag d<ex>u</ex>l suas &ampersir; anuas. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> ina d<ex>iaig</ex>h sin tab<ex>r</ex>um d&amacr;<ex>r</ex> n-&amacr;ire na f&eacute;ithe d&umacr;bl<ex>aid</ex>t<ex>h</ex>ear c<ex>hum</ex> an gaile &ampersir; c<ex>hum</ex> na mball inm<ex>ead</ex>&omacr;nach do t<ex>h</ex>abhuirt moith<ex>igth</ex>i dh&omacr;iph &ampersir; iont<ex>aid</ex>e suas a ngoire don b<ex>r</ex>&amacr;ghaid ar son an ghotha. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> tabhrum d&amacr;r n-&amacr;ire na cuislion<ex>n</ex>a &ampersir; na h<ex>air</ex>t<ex>eir</ex>&imacr; m&omacr;ra th&emacr;id suas ag gabl<ex>ug</ex>a<ex>d</ex> l&amacr;imh re long&amacr;n na b<ex>r</ex>&amacr;ghad &ampersir; t<ex>r</ex>&imacr; thaobhaibh an muin&imacr;l c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> na ran<ex>n</ex> uachdu<ex>r</ex>ach &ampersir; is &emacr; ainm si<ex>n</ex> <term type="anat">genedegy</term> &ampersir; <term type="anat">apopletire</term> &ampersir; is inan<ex>n</ex> si<ex>n</ex> &ampersir; na corra b<ex>r</ex>&amacr;ghad &ampersir; is ro-guas<ex>acht</ex>ach a ngerradh.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.3.5"><p>(<mls unit="Latin ed" n="38.34&ndash;39.9"/>)
<ex>Agus</ex> ina dhiagh sin f&emacr;chum <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> na mball re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">spondilia</term> &ampersir; is inan<ex>n</ex> sin &ampersir; in cn&amacr;imh ord<ex>uig</ex>is an d<ex>r</ex>uim &ampersir; poll ina m<ex>ead</ex>&omacr;n t<ex>r</ex>&imacr;na tt&emacr;id an sm<ex>ior</ex> smeantain &ampersir; puill iona thaobhaibh t<ex>r</ex>&imacr;na tteagaid f&eacute;ithe. <ex>Agus</ex> at&amacr; m&omacr;r&aacute;n do chn&amacr;mhaiph ina thuill<ex>ead</ex>h ris t<ex>h</ex>osg<ex>aid</ex>ius suas &ampersir; anuas go foirim<ex>ill</ex>ach ag d&emacr;namh fiacul an d<ex>r</ex>uma. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is <ex>ead</ex> is d<ex>r</ex>uim an<ex>n</ex> n&iacute; at&amacr; a ccosm<ex>ail</ex>ios <ex>chopa</ex> n&omacr; <ex><term lang="la" type="anat:carina">charina</term></ex><note type="auth" resp="BF" n="18">"velud cepa seu carina" L.</note> don l<ex>eit</ex>h thsia<ex>r</ex> &omacr;n c<ex>heann</ex> go n-uige an <mls unit="G folio" n="120v"/> (an) timt<ex>hear</ex>a<ex>cht</ex> a<ex>r</ex>na ord<ex>ug</ex>adh &omacr; altaiph iomdha &emacr;xamhla a ndiaigh a c<ex>h</ex>&emacr;ile do dh&imacr;den in sm<ex>ear</ex>a smentain. <ex>Agus</ex> at&amacr;id <ex>ceithre</ex> rain<ex>n</ex> mh&omacr;ra isi<ex>n</ex> d<ex>r</ex>uim do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex> isi<ex>n</ex> <ex>dara</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> <ex>d&emacr;ag</ex> &ampersir; isi<ex>n</ex> <ex>treas</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> <ex>d&emacr;ag</ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate particularum</title> .i. an muin&emacr;l &ampersir; slin<ex>n</ex>en &ampersir; na ranga d<ex>r</ex>oma &ampersir; an ran<ex>n</ex> d&amacr;

<pb n="88"/>
ngoirid daone &eacute;igin <term lang="la" type="anat">sacrum os</term> .i. cn&amacr;imh cois<ex>r</ex>ica &ampersir; ad<ex>eir</ex>id daoine <ex>eile</ex> <term lang="la" type="anat">amplum os</term> .i. cn&amacr;imh l<ex>eat</ex>han ris. <ex>Agus</ex> at&amacr;id <ex>seacht</ex> n-ailt a gcuid an muin&imacr;l de &ampersir; at&amacr; an<ex>n</ex>sa chuid re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:metphrenum/metaphrenon">mechapretum</term> .i. an slinen <ex>d&amacr;</ex> alt <ex>d&emacr;ag</ex> &ampersir; a gcuid na reang nd<ex>r</ex>uma &ampersir; a gcuid na n-&amacr;ran<ex>n</ex> <ex>c&umacr;ig</ex> ailt &ampersir; <ex>ceithre</ex> hailt a <term lang="la" type="anat:sacrum os">sacram os</term>. M&amacr;s <ex>ead</ex> as &emacr; l&imacr;n d'altibh f&imacr;r&imacr;n<ex>n</ex>ac<ex>h</ex>a at&amacr; an<ex>n</ex> .i. <ex>ceithre</ex> hailt <ex>fichead</ex> &ampersir; <ex>ceithre</ex> hailt a <term lang="la" type="anat:sacrum os">s[a]cram os</term> &ampersir; <ex>tr&imacr;</ex> hailt a gcn&amacr;imh na d<ex>r</ex>uin<ex>n</ex>e &ampersir; n&imacr; hailt f<ex>h</ex>&imacr;r&imacr;n<ex>n</ex>echa si<ex>n</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> chosm<ex>ail</ex>is ina s<ex>eir</ex>v&imacr;<ex>sid</ex>t<ex>h</ex>eoir<ex>ib</ex> &omacr;ir at&amacr;id na t<ex>r</ex>&imacr; ch<ex>&emacr;ad</ex>ailt d&imacr;ph ro-reamhu<ex>r</ex> &ampersir; n&imacr; bhfuilid cn&amacr;mha esda &ampersir; n&imacr; bhfuilid poill ina ttaobhaibh a<ex>cht</ex> do l<ex>eit</ex>h an aidhchi &ampersir; at&amacr;id r&oacute;-mhaoth&amacr;nach &ampersir; go h&amacr;<ex>ir</ex><ex>igth</ex>i in chuid d&emacr;ighin<ex>a</ex>ch d&imacr;ph &ampersir; &imacr; ag cael<ex>ad</ex>h a modh iorbuill. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is &emacr; suim na n-alt ma<ex>r</ex> sin .i. <ex>tr&imacr;ocha</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.3.6"><p>(<mls unit="Latin ed" n="39.10&ndash;39.20"/>)
<ex>Agus</ex> m&amacr; th&emacr;id aonch&umacr;pla d'f<ex>h</ex>&eacute;ithibh t<ex>h</ex>osgaidhis &omacr;n sm<ex>ior</ex> smeant<ex>ain</ex> t<ex>r</ex>&imacr; gach alt d&imacr;ph beid <ex>tr&imacr;ocha</ex> c&umacr;pla d'f<ex>h</ex>&eacute;ithiph ag tea<ex>cht</ex> &omacr;n sm<ex>ior</ex> s<ex>m</ex>eantain &ampersir; aonf<ex>h</ex>&emacr;ith ga<ex>n</ex> chomp&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> thig &omacr;n ran<ex>n</ex> d&emacr;ighinach di. <ex>Agus</ex> m&amacr; thigid <ex>seacht</ex> cc&umacr;pla &omacr;n inchin<ex>n</ex> budh &imacr; suim na bf<ex>&emacr;i</ex>t<ex>h</ex><ex>ead</ex>h .i. <ex>ocht</ex> gc&umacr;pl<ex>a</ex> <ex>tr&imacr;ocha</ex>. Ina dhiaigh sin at&amacr; a ttaob<ex>aib</ex> ailt an d<ex>r</ex>uma ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> a<ex>r</ex> f<ex>a</ex>d feoil <ex><term lang="la" type="anat:musculosa">mhusculosa</term></ex> ina luidhe in<ex>n</ex><ex>as</ex> go mb<ex>ead</ex>h ina c<ex>ear</ex>c<ex>h</ex>uill dona f<ex>&emacr;it</ex>h<ex>ib</ex>h &ampersir; ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="ana">longa</term> ria a gcoitchin<ex>n</ex>e. <ex>Agus</ex> at&amacr; br&emacr;d&imacr;n maill<ex>e</ex> ris [s]i<ex>n</ex> an<ex>n</ex> s&iacute;s &omacr;s cin<ex>n</ex> an chloigin<ex>n</ex> &ampersir; na c<ex>n</ex>&amacr;<ex>m</ex> ramu<ex>r</ex> <ex>eile</ex> ag ceang<ex>al</ex> na n-alt uile. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id <ex>seacht</ex> n-alt isi<ex>n</ex> muin&emacr;l &ampersir; t&eacute;id t<ex>r</ex>&imacr;d na poll<ex>aib</ex> sin <ex>seacht</ex> gc&umacr;pla d'f<ex>h</ex>&eacute;ithiph thig &omacr; ran<ex>n</ex> don sm<ex>ior</ex> smentain &ampersir; tsiup<ex>h</ex>l<ex>as</ex><note type="auth" n="19">shiubl<ex>aid</ex>h<ex>eas</ex> T; siubl<ex>aideas</ex> S.</note> an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> &ampersir; is iad si<ex>n</ex> do-b<ex>eir</ex> gluas<ex>acht</ex> dona
<pb n="90"/>
guailliph &ampersir; do<ex>n</ex> right<ex>heach</ex> &ampersir; do ran<ex>n</ex>aibh <ex>eile</ex> an chin<ex>n</ex> &ampersir; an mui<ex>n</ex>&imacr;l f&emacr;in.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.3.7"><p>(<mls unit="Latin ed" n="39.21&ndash;39.29"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> foghuillt<ex>ear</ex> feoil an muin&imacr;l a tt<ex>r</ex>&imacr; ran<ex>naibh</ex>. An c<ex>&emacr;ad</ex>ran<ex>n</ex> d&imacr;ph .i. feoil fhada re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">cervises</term> go d&imacr;lios &ampersir; i<ex>n</ex>a luide l&amacr;imh risna haltaiph ma<ex>r</ex> adup<ex>h</ex>rudh <ex>et</ex> feoil <term lang="la" type="anat:musculosa">musglosa</term> &oacute; nd&emacr;ntu<ex>r</ex> s<ex>r</ex>eanga gluasis an c<ex>eann</ex> &ampersir; an muin&emacr;l &ampersir; is &emacr; l&imacr;n at&amacr;id .i. <ex>fiche</ex> &ampersir; feoil <ex>eile</ex> l&imacr;n<ex>eas</ex> na hin<ex>ad</ex>aiph folmha at&amacr; an<ex>n</ex>sin. Na ceangulr<ex>acha</ex> coitchean<ex>n</ex>a u<ex>murr</ex>o c<ex>h</ex>eangl<ex>as</ex> an c<ex>eann</ex> risin<ex>n</ex> muin&emacr;l &ampersir; risna slinenaibh at&amacr;id a dh&omacr; dh&imacr;ph ag turn<ex>a</ex>d fona cluasaibh c<ex>hum</ex> lag&amacr;in na b<ex>r</ex>&amacr;gad. Do l<ex>eit</ex>h an d<ex>r</ex>uma u<ex>morr</ex>o at&amacr;id ceang<ex>a</ex>lraidh is m&omacr; n&amacr; sin c<ex>h</ex>eangl<ex>as</ex> ailt an d<ex>r</ex>uma is<ex>n</ex>a taobhaiph ag tu<ex>r</ex>namh c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> na slinen. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id m<ex>us</ex>cuili<ex>d</ex>hi <mls unit="G folio" n="121r"/> (<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id m<ex>us</ex>cuil&imacr;) ro-mh&omacr;ra <ex>eile</ex> (ion<ex>n</ex>) ion<ex>nas</ex> go bfuilid na m<ex>us</ex>cuil&imacr; &ampersir; na s<ex>r</ex>eanga &ampersir; na cean<ex>n</ex>g<ex>a</ex>lraidh timchill an mhui<ex>n</ex>&imacr;l fa gcua<ex>ir</ex>t ag fill<ex>ead</ex> &ampersir; ag t&omacr;gbh&aacute;il &ampersir; ag iomlaighill in chin<ex>n</ex> &ampersir; an mhui<ex>n</ex>&imacr;l.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.3.8"><p>(<mls unit="Latin ed" n="39.35&ndash;39.36"/>)
<ex>Agus</ex> na g<ex>earr</ex>tha do-n&imacr;thior isin muin&eacute;l is a<ex>r</ex> f<ex>a</ex>d dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> a nd&emacr;namh &omacr;ir is ma<ex>r</ex> sin at&amacr; tosgudha a ran<ex>n</ex>. Et n<ex>o</ex>d lat do r<ex>&emacr;ir</ex> <ps reg="Lanfranc of Milan or Guido Lanfranchi" type="scholar"><fn>Langfrancuis</fn></ps> in tan th&eacute;id alt an d<ex>r</ex>uma asa in<ex>a</ex>dh gu<ex>r</ex>ub <ex>conn</ex>taphurt<ex>a</ex>c<ex>h</ex> a thamalta<note type="auth" resp="BF" n="20">ANicD corrects reading 'a thamalt' ('its image is always dangerous') to 'athamalta' ('it is always injurious and dangerous').</note> si<ex>n</ex> do h<ex>s&imacr;or</ex>. Gidh <ex>ead</ex> is do r<ex>&emacr;ir</ex> mh&eacute;ide n&omacr; loighead at&amacr; si<ex>n</ex>. &Omacr;ir an c<ex>&emacr;ad</ex>alt d'altaiph an mui<ex>n</ex>&imacr;l at&amacr; s&emacr; a<ex>r</ex>na c<ex>h</ex>eangul maill<ex>e</ex> ceang<ex>a</ex>lrach<ex>aib</ex> r&oacute;-anbfan<ex>n</ex>a re cn&amacr;mhaiph in c<ex>h</ex>in<ex>n</ex> &ampersir; is ime do cea<ex>n</ex>gl<ex>ad</ex>h go ro-lag &emacr; a<ex>r</ex> son gluasa<ex>cht</ex>a minic an chin<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> an ceangal at&amacr; <ex>eadar</ex> alt d&emacr;ighinach an mhuinil &ampersir; is &emacr; si<ex>n</ex> an <ex>seachtmad</ex> halt &ampersir; an <ex>c&emacr;ad</ex>alt d'altaiph an easn<ex>aig</ex>h &ampersir; is &emacr; si<ex>n</ex> an

<pb n="92"/>
t-o<ex>cht</ex>m<ex>a</ex>d halt &ampersir; at&amacr; s&emacr; n&imacr;s laige n&amacr;id na ceangulraidh si<ex>n</ex> <ex>eile</ex> a<ex>r</ex> son gluasachda in mui<ex>n</ex>&imacr;l. <ex>Agus</ex> is usa leis na haltaiph si<ex>n</ex> d<ex>u</ex>l as a n-in<ex>a</ex>d n&amacr; risna haltaip <ex>eile</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is ro-gusa<ex>ch</ex>dach an d<ex>u</ex>l asa n-in<ex>a</ex>dh. &Omacr;ir m<ex>a</ex>d &emacr; an ceang<ex>al</ex> ua<ex>cht</ex>ur<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dh&iacute;ph scaoiltior ma<ex>r</ex>bha[i]dh an dui<ex>n</ex>e go hobu<ex>nn</ex> a<ex>r</ex> son go ttoirmisg&imacr;on<ex>n</ex> an t-alt a<ex>r</ex>na dhl&umacr;th<ex>ug</ex>adh c<ex>hum</ex> na mball inm<ex>ead</ex>h&omacr;nach an an&amacr;l at&amacr; &eacute;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> don bheatha &ampersir; m<ex>a</ex>d &emacr; an ceang<ex>al</ex> <ex>ead</ex>a<ex>r</ex> an <ex>seachtmad</ex> halt &ampersir; an <ex>ochtmad</ex> halt sgailt<ex>ear</ex> d&umacr;nta<ex>r</ex> sl<ex>ig</ex>idh an bh&imacr;dh &ampersir; toirmisgthior sl<ex>ig</ex>idh na han&amacr;la. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> d&amacr; sgaolta<ex>r</ex> aonalt on o<ex>cht</ex>m<ex>a</ex>d alt s&imacr;s ina ttaphurtha<ex>r</ex> moth<ex>ug</ex>adh &ampersir; gluas<ex>ac</ex>hd t<ex>r</ex>&imacr;d na f&emacr;ithiph thig &omacr;n sm<ex>ior</ex> smentain (&ampersir;) milt<ex>ear</ex> an moth<ex>ug</ex>adh &ampersir; an gluas<ex>ach</ex>d do h<ex>s&imacr;or</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> d&amacr; nd<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aidh aonalt &omacr;n <ex>ochtmad</ex> alt s&imacr;os asa in<ex>ad</ex> ast<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> go huil<ex>id</ex>hi n&imacr; leasaight<ex>h</ex>ior n&oacute; go ma<ex>r</ex>ban<ex>n</ex> &ampersir; d&amacr; mb<ex>r</ex>uidh[th]e an sm<ex>ior</ex> smentain go huil<ex>id</ex>i millt<ex>ear</ex> moth<ex>ug</ex>adh &ampersir; gluas<ex>acht</ex> na mball &imacr;a<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.4.1"><p>(<mls unit="Latin ed" n="40.1&ndash;40.2"/>)
<frn lang="la" rend="ital">Sequitur de anathomia spatulae</frn> .i. f<ex>&emacr;a</ex>c<ex>h</ex>um anois d'<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> an tslinein.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.4.2"><p>(<mls unit="Latin ed" n="40.15&ndash;40.19"/>)
Dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> a fhios ar tt<ex>&umacr;s</ex> na muscuil&imacr; &ampersir; na s<ex>r</ex>eang<ex>ai</ex>d gluaisis an right<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> gu<ex>r</ex>ub a<ex>r</ex> muin an tslinein gabhuid ag tu<ex>r</ex>namh &omacr;n muin&emacr;l &ampersir; &omacr; ran<ex>n</ex>aiph uachdu<ex>r</ex>acha an c<ex>h</ex>l&emacr;liph &ampersir; daignighthior iad ag timc<ex>h</ex>ill<ex>iug</ex>adh &ampersir; ag tachmhungadh alt na gualun<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> d&amacr;ilter f&eacute;ith &oacute; sm<ex>ior</ex> smentai<ex>n</ex> an mhuin&imacr;l c<ex>h</ex>uice &ampersir; gabhlaighthior cuislion<ex>n</ex>a &ampersir; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>&imacr; an&imacr;os c<ex>h</ex>uici.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.4.3"><p>(<mls unit="Latin ed" n="40.21&ndash;40.35"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> a fhios go bfuilid d&amacr; c<ex>h</ex>n&amacr;imh aice. In c<ex>&emacr;ad</ex>cn&amacr;imh dh&imacr;ph .i. an slinen f&emacr;in do l<ex>eith</ex> an d<ex>r</ex>uma. In da<ex>r</ex>a cn&amacr;imh d&imacr;ph .i. cn&amacr;imh lag&amacr;in na b<ex>r</ex>&amacr;ghad <mls unit="G folio" n="121v"/> re n-aburtha<ex>r</ex>
<pb n="94"/>
in simlig&aacute;n do l<ex>eith</ex> an o<ex>cht</ex>a. <ex>Agus</ex> cosmhuilt<ex>ear</ex> cn&amacr;imh an tslinein re sluasaid a<ex>r</ex> a bh<ex>eit</ex>h leathan tana do l<ex>eith</ex> an d<ex>r</ex>uma maill<ex>e</ex> sliseoig t<ex>h</ex>ana ag &emacr;irghe as a l&aacute;r &ampersir; at&amacr; fad <ex>&emacr;ig</ex>in &ampersir; c<ex>r</ex>uin<ex>n</ex>e an<ex>n</ex> do l<ex>eit</ex>h an ailt a modh mhaide sgine &ampersir; at&amacr; atha<ex>rr</ex>ach tr&iacute; ccu<ex>m</ex>adh a<ex>r</ex> an cc<ex>eann</ex> sin de. In c<ex>h&emacr;ad</ex>c<ex>h</ex>uma
 dh&imacr;ph .i. pl&amacr;ta n&omacr; poll a<ex>r</ex> l&amacr;<ex>r</ex> an chin<ex>n</ex> sin ina tt&eacute;i(i)d maol na gualun<ex>n</ex>. In <ex>da</ex>ra cuma at&amacr; crum g<ex>&emacr;ar</ex> &oacute;s cion<ex>n</ex> an phuill si<ex>n</ex> a ccosmhuilis ghuib an f<ex>h</ex>iaigh. An <ex>treas</ex> cuma at&amacr; don l<ex>eith</ex> muigh don tslin<ex>n</ex>en n&imacr;s c<ex>h</ex><ex>r</ex>uime in&amacr; sin a ccosm<ex>ail</ex>is anca<ex>ir</ex>e luinge. <ex>Agus</ex> at&amacr; cn&amacr;iph lag&amacr;in na b<ex>r</ex>&amacr;ghad cruin<ex>n</ex> &ampersir; daignight<ex>h</ex><ex>ear</ex> &eacute; a ran<ex>n</ex>aibh ua<ex>cht</ex>uracha cn&amacr;mha an o<ex>cht</ex>a. <ex>Agus</ex> at&amacr;id <ex>d&amacr;</ex> bhea<ex>n</ex>g&aacute;n as &ampersir; t&emacr;id beang&amacr;n d&imacr;bh chum g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> gualun<ex>n</ex> &ampersir; ceanglaidh &ampersir; daigni<ex>d</ex> an d&amacr; ran<ex>n</ex> si<ex>n</ex> at&amacr; a ccosm<ex>ail</ex>is i<ex>n</ex> anca<ex>ir</ex>e &ampersir; guib an f<ex>h</ex>iaigh in<ex>nas</ex> go m<ex>a</ex>d f<ex>h</ex><ex>eirr</ex>de do coin<ex>n</ex>eochadh &ampersir; go m<ex>a</ex>d daignidi in <ex>ca</ex>b<ex>&amacr;n</ex> at&amacr; attira c<ex>eann</ex> an mhaoil adu<ex>bramar</ex>. <ex>Agus</ex> n&imacr; cn&amacr;mha <ex>eile</ex> na rain<ex>n</ex> sin a<ex>cht</ex> rain s<ex>h</ex><ex>u</ex>bstaint<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a in tslinein f&eacute;in ma<ex>r</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> &ampersir; <ps reg="Lanfranc of Milan or Guido Lanfranchi" type="scholar"><fn>Lanfrancus</fn></ps> &ampersir; is foll<ex>as</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> d<ex>ear</ex>phtha &eacute;. (<mls unit="Latin ed" n="40.40&ndash;41.4"/>) <ex>Agus</ex> at&amacr;id t<ex>r</ex>&imacr; coimhc<ex>h</ex>eangail maill<ex>e</ex> ris sin aige th&eacute;id &omacr; c<ex>heann</ex> na gualan<ex>n</ex> c<ex>h</ex>um an maoil &ampersir; ceangailt<ex>ear</ex> iad re ch&emacr;ile fa ccuairt re sreangaiph m&omacr;ra thosgaidhis &omacr;na m<ex>us</ex>culibh thig &omacr;n chliaph &ampersir; &omacr;n tslinen. <ex>Agus</ex> daign<ex>ig</ex>thior an<ex>n</ex>sa maoil gluaisis iad &ampersir; cuid d&imacr;ph ag gluasachd suas &ampersir; cuid ag gluas<ex>ach</ex>d s&imacr;os &ampersir; cuid <ex>eile</ex> dh&imacr;ph ag iomp&omacr;gh fa ccua<ex>ir</ex>t. <ex>Agus</ex> an t-inadh at&amacr; faoi an alt sin is de goirt<ex>h</ex><ex>ear</ex> <term lang="la" type="anat:subacella">subasella</term> .i. an asgall &ampersir; at&amacr; sin a<ex>r</ex>na l&imacr;n<ex>a</ex>dh d'fheoil meas&omacr;gaig &ampersir; is an<ex>n</ex>sin cu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> imu<ex>r</ex>cacha an
 chroidhe.</p></div2> 

<div2 type="section" n="2.4.4"><p>(<mls unit="Latin ed" n="41.5&ndash;41.9"/>)
<frn lang="la" rend="ital">Consequenter dicendum est de brachio</frn> .i. is labu<ex>r</ex>tha anois don l&amacr;imh go huil<ex>id</ex>hi roin<ex>n</ex>is <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate</title>

<pb n="96"/>
a tt<ex>r</ex>&imacr; ran<ex>n</ex>aibh m&omacr;ra. In c<ex>&emacr;ad</ex>ran<ex>n</ex> d&imacr;ph re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">ulna</term> .i. an righ; an <ex>da</ex>ra ran<ex>n</ex> .i. <term lang="la" type="anat">brachium parvum</term> .i. an righ bh<ex>ea</ex>g &omacr;n uillin<ex>n</ex> go n-uige an c<ex>r</ex>oph; an <ex>treas</ex> ran<ex>n</ex> d&amacr; ngoirther <term lang="la" type="anat:atrochita">atrocita</term> &ampersir; is ris ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> an l&amacr;mh bheag re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex><ex>ar</ex> an crop<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr; <ex>d&amacr;</ex> ran<ex>n</ex> isi<ex>n</ex> l&amacr;imh d&amacr;<ex>r</ex> labhramair ma<ex>r</ex> at&amacr; c<ex>r</ex>oicin<ex>n</ex> &ampersir; feoil.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.4.5"><p>(<mls unit="Latin ed" n="41.10&ndash;41.26"/>)
<ex>Agus</ex> labh<ex>r</ex>am <mls unit="G folio" n="122r"/> a n-aonf<ex>h</ex>ea<ex>cht</ex> dona ha<ex>ir</ex>teiribh &ampersir; dona cuisllion<ex>n</ex>aiph do-g<ex>ei</ex>bht<ex>h</ex>u<ex>r</ex> go foll<ex>as</ex> is<ex>n</ex>a l&amacr;mhaibh. <ex>Agus</ex> an tan t<ex>h</ex><ex>eag</ex>aid siad a[g] gabhlughadh &omacr;na ttosaighiph chu<ex>m</ex> na n-asgall gabhlu<ex>igthear</ex> ansi<ex>n</ex> ar&iacute;s iad a n<ex>d&amacr;</ex> ran<ex>n</ex>aiph &ampersir; t&emacr;id ran<ex>n</ex> d&imacr;ph l<ex>eat</ex>h amuigh don l&amacr;imh &ampersir; ran<ex>n</ex> <ex>eile</ex> l<ex>eat</ex>h astigh. <ex>Agus</ex> an ran<ex>n</ex> th&emacr;id don l<ex>eit</ex>h amach gabhl<ex>uigthear</ex> a gc&eacute;adoir<note type="auth" resp="BF" n="21">Note this has not been expanded to -&omacr;ir?</note> &eacute; &ampersir; t&emacr;id g&emacr;g suas &omacr;s cean<ex>n</ex> an tslin<ex>n</ex>ein d&imacr;ph c<ex>hum</ex> an chin<note type="auth" n="22">cin<ex>n</ex> T, S.</note> &ampersir; an g&emacr;g t<ex>h</ex>&eacute;aid s&iacute;s gabhl<ex>uigthear</ex> ar&imacr;s &iacute; a nd&amacr; ran<ex>n</ex>aiph. <ex>Agus</ex> roint<ex>ear</ex> g&emacr;g dh&imacr;ph a<ex>r</ex> f<ex>u</ex>d na l&amacr;imhe s&imacr;os don l<ex>eit</ex>h amuigh a ran<ex>n</ex>aiph iomdha &ampersir; is ris an ng&emacr;ig sin ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:funis brachii">funis brachiae</term> .i. t<ex>&emacr;ad</ex> na l&amacr;imhe &ampersir; gabh<ex>aid</ex> an g&emacr;g <ex>eile</ex> a<ex>r</ex> uachdu<ex>r</ex> na l&amacr;imhe do l<ex>eit</ex>h na haidhchi &ampersir; foills<ex>igthear</ex> &iacute; a bhfill<ex>ead</ex> na huillin<ex>n</ex>i n&omacr; na l&amacr;imhe &ampersir; is di goirt<ex>hear</ex> <term lang="la" type="anat">cephalica</term><note type="auth" n="23">sefalica T, S.</note> .i. cuisle an chin<ex>n</ex> an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> &ampersir; gab<ex>aid</ex> s&imacr;s &omacr;n inadh sin c<ex>hum</ex> a<ex>n</ex> ch<ex>r</ex>uiph &ampersir; do-c<ex>h</ex>&imacr;t<ex>hear</ex> go foll<ex>as</ex> &imacr; <ex>ead</ex>a<ex>r</ex> an ord&oacute;g &ampersir; an corrmh&emacr;r. <ex>Agus</ex> ad<ex>ear</ex><ex>ar</ex> <term lang="la" type="anat">cephalica ocularis</term> ris an ccuisllin<ex>n</ex> an<ex>n</ex>sin. <ex>Agus</ex> an g&emacr;g <ex>eile</ex> do roin<ex>n</ex>edh an<ex>n</ex>sna hasgall<ex>aib</ex>h gabas do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h asteach don l&amacr;imh foill<ex>sigthear</ex> a fill<ex>ead</ex>h na l&amacr;imhe &ampersir; is ria ad<ex>earar</ex> <term lang="la" type="anat">basilica</term> .i. cuisle na n-a&emacr;. <ex>Agus</ex> gab<ex>aid</ex> 

<pb n="98"/>
as si<ex>n</ex> c<ex>hum</ex> an chruiph &ampersir; is &imacr; do-c<ex>h</ex>&imacr;t<ex>h</ex><ex>ear</ex> go foll<ex>as</ex> <ex>ead</ex>a<ex>r</ex> an t&amacr;nuiste &ampersir; an m<ex>&emacr;ar</ex> b<ex>ea</ex>c &ampersir; is di goirt<ex>h</ex>ior <term lang="la" type="anat">salvatella</term> an<ex>n</ex>si<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> gabhlaighthior g&emacr;g c<ex>h</ex>oitchin<ex>n</ex> an d&amacr; chuisllin<ex>n</ex> adu<ex>bramar</ex> ag tea<ex>cht</ex> d&omacr;iph &omacr;n gualuin<ex>n</ex> &ampersir; do-c<ex>h</ex>&imacr;t<ex>h</ex><ex>ear</ex> go foll<ex>as</ex> <ex>ead</ex><ex>ar</ex> an d&amacr; chuislin<ex>n</ex> si<ex>n</ex> a bfill<ex>ead</ex> na huillin<ex>n</ex>i tumall <ex>&emacr;ig</ex>in &omacr;s a chin<ex>n</ex><note type="auth" n="24">"tumall <ex>&emacr;ig</ex>in &omacr;s a chin<ex>n</ex>" omitted T, S L. </note> &ampersir; is ria ad<ex>ear</ex><ex>ar</ex> <term lang="la" type="anat">mediana</term> <ex>n&omacr;</ex> <term lang="la" type="anat">cordialis</term> .i. cuisle inm<ex>ead</ex>h&omacr;nach <ex>n&omacr;</ex> cuisle an c<ex>h</ex><ex>r</ex>aide d&amacr; ngoirt<ex>h</ex><ex>ear</ex> a ccoitchin<ex>n</ex>e cuisle na righe. Et<note type="auth" n="25">This sentence is not in L.</note> nod l<ex>eat</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ps reg="Lanfranc of Milan or Guido Lanfranchi" type="scholar"><fn>Lancfrancuis</fn></ps> go bhfuilid <ex>tr&imacr;</ex> cuisllin<ex>n</ex>a an<ex>n</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> l&amacr;imh f<ex>&emacr;at</ex>u<ex>r</ex> do leigin a <ex>c&umacr;ig</ex> in<ex>ad</ex>aibh &omacr;ir leigt<ex>h</ex><ex>ear</ex> cuisli an chin<ex>n</ex> a n<ex>d&amacr;</ex> in<ex>a</ex>d .i. a fill<ex>ead</ex>h na huillin<ex>n</ex>e tamall &eacute;igin &omacr;s a c<ex>hinn</ex> &ampersir; is &eacute;igin duid na m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>&imacr; do s<ex>h</ex><ex>ea</ex>c<ex>h</ex>nadh ain<ex>n</ex>sein <ex>co</ex> <ex>na</ex>c<ex>h</ex> taidhle &emacr; &omacr;ir is ro-fhog<ex>as</ex> (&omacr;ir is ro-fhog<ex>as</ex>) don in<ex>a</ex>d si<ex>n</ex> &emacr;. <ex>Agus</ex> leaga<ex>r</ex> an chuisle c<ex>h</ex><ex>&emacr;ann</ex>a <ex>ead</ex>a<ex>r</ex> an ord&omacr;g &ampersir; an corrm<ex>&emacr;ar</ex> tamull &omacr;s cin<ex>n</ex> an in<ex>ai</ex>d a gceanguilt<ex>ear</ex> re c<ex>h</ex>&emacr;ile iad. <ex>Agus</ex> leigt<ex>h</ex><ex>ear</ex> cuisli na n-a&emacr; a nd&amacr; in<ex>a</ex>d mu<ex>r</ex> an gc<ex>&emacr;ann</ex>a. In c<ex>&emacr;id</ex>in<ex>a</ex>dh d&imacr;ph .i. a fill<ex>ead</ex>h na huillin<ex>n</ex>e go h&imacr;a<ex>cht</ex>urach &ampersir; at&amacr; sin a<ex>r</ex> muin a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>i m&omacr;<ex>ir</ex> <ex>n&omacr;</ex> at&amacr; s&emacr; go ro-fhog<ex>as</ex> di an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> &ampersir; dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> a s<ex>h</ex>eachn<ex>a</ex>dh maill<ex>e</ex> f<ex>r</ex>iochnamh ro-mh&omacr;r. <ex>Agus</ex> leigthior an chuisle c<ex>h</ex><ex>&emacr;ann</ex>a <ex>ead</ex>a<ex>r</ex> an m<ex>&emacr;ar</ex> mbeag &ampersir; an t&amacr;<ex>nais</ex>de &omacr;s cion<ex>n</ex> c<ex>h</ex>l&eacute;ithe na l&amacr;imhe. <mls unit="G folio" n="122v"/> <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is &omacr;n <ex>d&amacr;</ex> muscuile sin n&omacr; &omacr;n d&amacr; chuislin<ex>n</ex> c<ex>h</ex>&omacr;iright<ex>h</ex><ex>ear</ex> c<ex>uis</ex>le i<ex>n</ex>m<ex>ead</ex>&omacr;<ex>nach</ex> na l&amacr;imhe re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> cuisli na rid<ex>ead</ex>h &ampersir; leigt<ex>h</ex><ex>ear</ex> &iacute; ma<ex>r</ex> an c<ex>&emacr;ann</ex>a do l<ex>eit</ex>h na haic<ex>h</ex>the
 a bfill<ex>ead</ex> na l&amacr;imhe &ampersir; dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> a s<ex>h</ex><ex>ea</ex>c<ex>h</ex>nadh go m&oacute;r an<ex>n</ex> <ex>co</ex> <ex>na</ex>c<ex>h</ex>

<pb n="100"/>

ttadhailtidh f<ex>&emacr;it</ex>h dona f&emacr;ithiph at&amacr; ina tti<ex>m</ex>chill. (<mls unit="Latin ed" n="41.26&ndash;41.29"/>) <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id a <ex>ceathair</ex> <ex>n&omacr;</ex> a <ex>c&umacr;ig</ex> do c<ex>h</ex>uislion<ex>n</ex>a reamra isi<ex>n</ex> l&amacr;imh &ampersir; a n-uird&uacute;il sin d'a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>iph &ampersir; is guas<ex>ach</ex>tach a ng<ex>earr</ex>adh a<ex>r</ex> son mh<ex>&emacr;id</ex> a tteilgin fola. <ex>Agus</ex> at&amacr;id g&emacr;ga iomdha <ex>eile</ex> an<ex>n</ex> nach <ex>&emacr;ig</ex>in dona cn<ex>ead</ex>aighi do c<ex>h</ex>u<ex>r</ex> a mbr<ex>&imacr;g</ex> t<ex>r</ex>&emacr;na loig<ex>ead</ex>h.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.4.6"><p>(<mls unit="Latin ed" n="41.30&ndash;41.40"/>) 
<frn lang="la" rend="ital">De nervus</frn> .i. dona f&emacr;thiph. Ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> go ttigid <ex>ceithre</ex> f&emacr;ithe foll<ex>as</ex>a &omacr;n smior s<ex>m</ex>entain t<ex>r</ex>&imacr; alltaibh an mhuin&imacr;l c<ex>hum</ex> gach l&amacr;imhe fo l<ex>eit</ex>h .i. f&eacute;ith do l<ex>eit</ex>h an d<ex>r</ex>uma &ampersir; f&emacr;ith <ex>eile</ex> do l<ex>eit</ex>h na haidhche &ampersir; f&eacute;ith <ex>eile</ex> &omacr;s cion<ex>n</ex> na l&amacr;imhe &ampersir; f&eacute;ith <ex>eile</ex> fuithe. <ex>Agus</ex> is iad si<ex>n</ex> arna bhfoghail go huil<ex>id</ex>i do-b<ex>eir</ex> gluas<ex>ach</ex>t &ampersir; mothugh dona l&amacr;mha<ex>ib</ex> uile t<ex>r</ex>&imacr;thu f&emacr;in ac d<ex>u</ex>l a ndoimhne an chuirp n&omacr; a<ex>r</ex>na ccum<ex>m</ex><ex>us</ex>c le muscuil<ex>ib</ex>h &ampersir; re s<ex>r</ex>eangaiph &ampersir; re ceangulr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a. <ex>Agus</ex> is &omacr;na f<ex>&emacr;i</ex>t<ex>hib</ex>h si<ex>n</ex> do-n&imacr;thior na m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>&imacr; &ampersir; &omacr; f<ex>h</ex>eoil &ampersir; &omacr; b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n&imacr; .i. <ex>ceithre</ex> musc<ex>uil</ex>&imacr; m&omacr;<ex>r</ex>a oir<ex>ead</ex>a at&amacr; isi<ex>n</ex> ridh gluaisis <term lang="la" type="anat">brachium parvum</term> .i. an ran<ex>n</ex> at&amacr; &omacr;n uillin<ex>n</ex> go n-uige an c<ex>r</ex>oph &ampersir; a <ex>ceathair</ex> <ex>eile</ex> gluaisis <term lang="la" type="anat">manus parva</term> .i. clith&aacute;n na l&amacr;imhe &ampersir; a <ex>c&umacr;ig</ex> a <term lang="la" type="anat">manus parva</term> ghluaisios na m<ex>&emacr;ir</ex>. <ex>Agus</ex> foill<ex>sigthear</ex> a s<ex>r</ex>enga &omacr;
 f<ex>h</ex>&emacr;ith am<ex>ail</ex> adu<ex>bramar</ex> thuas &ampersir; no<ex>cht</ex>u<ex>r</ex> iad &omacr; fheoil l<ex>eit</ex>hf<ex>h</ex>id t<ex>r</ex>&imacr; m<ex>&emacr;ar</ex> l&amacr;imh ris an alt &ampersir; d&amacr; ng<ex>earr</ex>thaoi iad do budh m&oacute;r an ghuas<ex>ach</ex>d.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.4.7"><p>(<mls unit="Latin ed" n="42.1&ndash;42.3"/>) 
<ex>Agus</ex> at&amacr;id ccang<ex>al<ex>r</ex>a</ex>c<ex>h</ex>a iomdha isi<ex>n</ex> l&amacr;imh thosgaidhis &omacr;na cn&amacr;mha &ampersir; tiaghaid t<ex>r</ex>&emacr;sna haltaibh &ampersir; <ex>conn</ex>m<ex>ai</ex>d cean<ex>n</ex>g<ex>ail</ex>ti iad maill<ex>e</ex> risna s<ex>r</ex>engaiph a<ex>r</ex>na leathn<ex>ugad</ex>h &ampersir; is guas<ex>acht</ex>ach a ng<ex>earr</ex>adh.</p></div2>

<pb n="102"/>
<div2 type="section" n="2.4.8"><p>(<mls unit="Latin ed" n="42.4&ndash;42.25"/>) 
<frn lang="la" rend="ital">Ultimo de ossibus</frn> .i. laphrum fa d<ex>eir</ex>e do c<ex>h</ex>n&amacr;m<ex>aib</ex> na l&amacr;imhe do r<ex>&emacr;ir</ex> na fodhla adu<ex>bramar</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> an c<ex>&emacr;ad</ex>ran<ex>n</ex> adu<ex>bramar</ex> dhi re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:ulna">vullna</term> n&oacute; <term lang="la" type="anat:adiutorium">artorium</term> .i. an righ at&amacr; maill<ex>e</ex> haonchn&amacr;imh sm<ex>ior</ex>am<ex>ail</ex> &ampersir; &emacr; c<ex>r</ex>uin<ex>n</ex> do g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> l<ex>eit</ex>h. <ex>Agus</ex> t&emacr;id an ran<ex>n</ex> cruin<ex>n</ex> ua<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach de at&amacr; 'na aonu<ex>r</ex> a log&amacr;n buna in tslin<ex>n</ex>ein &ampersir; do-n&iacute; alt na gualun<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr; an ran<ex>n</ex> &imacr;a<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach de d&umacr;bl<ex>aid</ex>hi &ampersir; at&amacr; c&emacr;im ina l&amacr;<ex>r</ex> mu<ex>r</ex> l<ex>eit</ex>h roth ar a <mls unit="G folio" n="123r"/> (ar a) siubhlan<ex>n</ex> s<ex>r</ex>eng le tta<ex>ir</ex>ngthior ui<ex>sg</ex>i. <ex>Agus</ex> at&amacr; cnap&amacr;n b<ex>ea</ex>c a<ex>ir</ex> don l<ex>eit</ex>h astigh &ampersir; at&amacr; cab&amacr;n don l<ex>eit</ex>h amuigh an<ex>n</ex> ina ngabhtha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">aditamentum beatum</term> .i. c<ex>eann</ex> an chn&amacr;mha is m&omacr; do c<ex>h</ex>n&amacr;mhaiph <term lang="la" type="anat">brachium parvum</term> &ampersir; is &emacr; si<ex>n</ex> corr&aacute;n na huillin<ex>n</ex>i a n-ai<ex>m</ex><ex>sir</ex> s<ex>h</ex>&imacr;nti na l&amacr;imhe ion<ex>n</ex><ex>as</ex> go ttigid na cin<ex>n</ex> c<ex>h</ex>ruin<ex>n</ex>e a ccabh&amacr;in na gcn&amacr;mh re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">focilia</term> .i. cn&amacr;mha <term lang="la" type="anat">brachium parum</term> &ampersir; (is) imluaighillt<ex>ear</ex> iad a n-aim<ex>sir</ex> sh&imacr;nti agus f<ex>h</ex>illti na l&amacr;imhe &ampersir; do-n&imacr;d alt na huillin<ex>n</ex>i. <ex>Agus</ex> is ma<ex>r</ex> si<ex>n</ex> thin<ex>n</ex>scn<ex>eas</ex> <term lang="la" type="anat">brachium parvum</term> .i. an <ex>da</ex>ra ran<ex>n</ex> do<ex>n</ex> l&amacr;imh ina bfuilid <ex>d&amacr;</ex> chn&amacr;iph re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">focilia</term>. <ex>Agus</ex> at&amacr; an cn&amacr;imh is m&omacr; dh&imacr;ph go h&imacr;a(i)<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach n&imacr;s f<ex>h</ex>ai<ex>de</ex> n&omacr;<note type="auth" resp="BF" n="26">recte n&amacr;.</note> an cn&amacr;imh <ex>eile</ex> ar son <term lang="la" type="anat">aditamentum beatum</term> .i. corr&amacr;n na huillin<ex>n</ex>i adu<ex>bramar</ex> &ampersir; t&eacute;id c<ex>hum</ex> an m<ex>&emacr;ir</ex> bhig &ampersir; do-n&imacr; cnap&amacr;n c<ex>r</ex>uin<ex>n</ex> an<ex>n</ex> am<ex>a</ex>c<ex>h</ex> a m<ex>o</ex>d moidhuirn<ex>n</ex>. In cn&amacr;imh is lugh u<ex>morr</ex>o at&amacr; s&emacr; go huachdu<ex>r</ex>ach &ampersir; t&eacute;id &omacr; f<ex>h</ex>ill<ex>ead</ex>h na huillin<ex>n</ex>i go n-uigi an c<ex>r</ex>op<ex>h</ex> do l<ex>eit</ex>h na hord&omacr;ige am<ex>ail</ex> budh &amacr;il leis n&imacr; do-chur ina chean<ex>n</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id i ng<ex>a</ex>c<ex>h</ex> cean<ex>n</ex> d&imacr;ph sin cabh&amacr;in gabh<ex>as</ex> cin<ex>n</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;mhan<ex>n</ex> chuca. &Omacr;ir gabhuidh do l<ex>eit</ex>h na huillin<ex>n</ex>i cin<ex>n</ex> c<ex>h</ex>[&emacr;]im<ex>n</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a a cc<ex>n</ex>&amacr;mhaiph na righ<ex>ead</ex> ag 

<pb n="104"/>

<term lang="la" type="anat">aditamentum beatum</term> .i. corr&aacute;n na huillin<ex>n</ex>i &ampersir; gab<ex>aid</ex> do l<ex>eith</ex> an (c<ex>h</ex>uirp) c<ex>h</ex><ex>rui</ex>p<ex>h</ex> c<ex>inn</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;mhan<ex>n</ex> <term lang="la" type="anat">manus parva</term> .i. clith&amacr;n na l&amacr;imhe. <ex>Agus</ex> at&amacr;id an <ex>d&amacr;</ex> c<ex>h</ex><ex>n</ex>&amacr;i<ex>m</ex>h si<ex>n</ex> n&imacr;s reimhe &ampersir; iad ceanguilte re c<ex>h</ex>&emacr;ile isi<ex>n</ex> alt &ampersir; at&amacr;id ina l&amacr;<ex>r</ex> n&imacr;s c<ex>h</ex>aoile &ampersir; n&imacr;s f<ex>h</ex>aide &omacr; c<ex>h</ex>&eacute;ile ind<ex>as</ex> go ccongb<ex>a</ex>daois<note type="auth" n="27">g<ex>o</ex> con<ex>n</ex>mad<ex>aid</ex>h<ex>eas</ex> T.</note> f&eacute;ithe &ampersir; m<ex>us</ex>cuile (m<ex>ead&omacr;n</ex>a).</p></div2>

<div2 type="section" n="2.4.9"><p>(<mls unit="Latin ed" n="42.26&ndash;42.37"/>) 
<ex>Agus</ex> mu<ex>r</ex> a t<ex>h</ex>eagmaid an d&amacr; c<ex>h</ex>n&amacr;imh so do c<ex>h</ex>n&amacr;m<ex>aib</ex> cl&eacute;ith<ex>e</ex> na l&amacr;imhe &ampersir; do-n&imacr;d alt &ampersir; tin<ex>n</ex>sc<ex>n</ex><ex>aid</ex> an<ex>n</ex>sin <term lang="la" type="anat">manus parva</term> ina bf<ex>uil</ex>id <ex>tr&imacr;</ex> h<ex>acies</ex> chn&amacr;mhan<ex>n</ex> &ampersir; ceannguilt<ex>ear</ex> a ran<ex>n</ex>a &imacr;a<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ac<ex>h</ex>a maill<ex>e</ex> rena ccean<ex>n</ex>aiph re cab&amacr;naiph na ran<ex>n</ex> ua<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach. Ansa c<ex>h</ex><ex>&emacr;ad</ex>h<ex>acies</ex> d&imacr;ph at&amacr;id t<ex>r</ex>&imacr; cn&amacr;mha &omacr;ir at&amacr; cean<ex>n</ex> d&imacr;ph <term lang="la" type="anat">focilis</term> am<ex>ail</ex> do b<ex>ei</ex>th a<ex>r</ex> a mhuin a[g] <ex>con</ex>ngb&amacr;il in<ex>ai</ex>d &eacute;anchn&amacr;ma. Ansa <ex>da</ex>ra h<ex>acies</ex> at&amacr;id <ex>ceithre</ex> cn&amacr;mha &ampersir; at&amacr; an<ex>n</ex>sa chn&amacr;imh uachdu<ex>r</ex>ach d&imacr;ph so lag<ex>&amacr;n</ex> b<ex>ea</ex>c ina ndaignithior an c<ex>&emacr;ad</ex>chn&amacr;imh do c<ex>h</ex>n&amacr;mha na h&oacute;r<ex>d&omacr;</ex>ige &ampersir; is g<ex>e&amacr;rr</ex> cn&amacr;mha an <ex>da</ex>ra h<ex>acies</ex> so. An[sa] <ex>treas</ex> h<ex>acies</ex> at&amacr;id <ex>ceithre</ex> cn&amacr;<ex>m</ex>ha n&imacr;s f<ex>h</ex>aide n&amacr;id na cn&amacr;mha sin <ex>eile</ex>. In <ex>c&emacr;ad</ex>ran<ex>n</ex> don <ex>dara</ex> h<ex>acies</ex> ad<ex>earar</ex> <term lang="la" type="anat">racheta</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat:carpus">corpus</term> ris. In <ex>da</ex>ra ran<ex>n</ex> ad<ex>earar</ex> <term lang="la" type="anat">pecten</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat:metacarpus">mechacarpus</term> ris. <ex>Agus</ex> as a hait<ex>h</ex>le si<ex>n</ex> tigid na m<ex>&emacr;ir</ex> &ampersir; at&amacr;id t<ex>r</ex>&iacute; cn&amacr;mha an<ex>n</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> m<ex>&emacr;ar</ex> &ampersir; at&amacr;id na m&emacr;ir f&emacr;in a <ex>c&umacr;ig</ex>. <mls unit="G folio" n="123v"/> M&aacute;s <ex>ead</ex> at&amacr; c&umacr;ig cn&amacr;mha d<ex>&emacr;ag</ex> is<ex>n</ex>a m<ex>&emacr;ar</ex>aiph &ampersir; a c&umacr;ig a ccl&emacr;ith na l&amacr;imhe &ampersir; a d&omacr; a <term lang="la" type="anat">mbrachium parvum</term> &ampersir; a haon isan righ. <ex>Agus</ex> is ma<ex>r</ex> si<ex>n</ex> at&amacr;id <ex>naoi</ex> cn&amacr;mha <ex>fichead</ex> isi<ex>n</ex> l&amacr;imh uile.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.4.10"><p>(<mls unit="Latin ed" n="42.40&ndash;43.5"/>) 
<ex>Agus</ex> na g<ex>earr</ex>tha do-n&imacr;thior ion<ex>n</ex>ta si<ex>n</ex> is a<ex>r</ex> f<ex>a</ex>d dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> a nd&emacr;nam. <ex>Agus</ex> <ex>ead</ex>a<ex>r</ex> na haltaiph so is &emacr; alt na huillin<ex>n</ex>e is deacra do c<ex>h</ex>ur as in<ex>a</ex>d &ampersir; do t<ex>h</ex><ex>re</ex>oradh ina in<ex>a</ex>d dh&imacr;ph &ampersir; is &emacr; alt na gualun<ex>n</ex> is usa &ampersir; at&amacr; alt an c<ex>h</ex>ruiph go 
<pb n="106"/>
hi<ex>n</ex>m<ex>ead</ex>&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> dli<ex>gid</ex> a fhios do bh<ex>ei</ex>t<ex>h</ex> agad a bparil&iacute;s na l&amacr;mh gu<ex>r</ex>ub re haltaiph an muin&imacr;l dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> na l<ex>eig</ex>is do c<ex>h</ex>ur &omacr;ir is uat<ex>h</ex>a si<ex>n</ex> d&amacr;ilt<ex>ear</ex> f&eacute;ithe <ex>chucu</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.5.1"><p>(<mls unit="Latin ed" n="43.11&ndash;43.15"/>) 
<frn lang="la" rend="ital">Pectus sive thorax est arca membrorum spiritualium</frn> .i. is &emacr; an cliaph c&omacr;f<ex>r</ex>a na mball spir<ex>ad</ex>&amacr;lta &ampersir; is imi si<ex>n</ex> at&amacr;id rain<ex>n</ex> <ex>chon</ex>m<ex>as</ex> [&ampersir;] rain<ex>n</ex> c<ex>h</ex>on<ex>n</ex>muithior an<ex>n</ex>. Na rain<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>m<ex>uith</ex>ior at&amacr;id a <ex>hocht</ex> .i. sgam&aacute;n &ampersir; br&eacute;d&iacute;n&imacr; &ampersir; ceang<ex>a</ex>lr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; f&eacute;ithe &ampersir; cuislion<ex>n</ex>a &ampersir; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>&imacr; &ampersir; <term lang="ar" type="anat">meireadh</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat:oesophagus">ysophagus</term>. Na rain<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>mh<ex>as</ex> at&amacr;id [a] <ex>ceathair</ex> .i. c<ex>r</ex>oicin<ex>n</ex> &ampersir; feoil <ex><term lang="la" type="anat:musculosa">mhusculosa</term></ex> &ampersir; c&imacr;chi &ampersir; cn&amacr;mha.</p></div2>

<div2 type="section"
 n="2.5.2"><p>(<mls unit="Latin ed" n="43.16&ndash;43.23"/>) 
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is foll<ex>as</ex> go le&oacute;r l<ex>eat</ex>h t<ex>h</ex>uas d&imacr;n c<ex>r</ex>&emacr;d is c<ex>r</ex>oicin<ex>n</ex> &ampersir; is feoil an<ex>n</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is labu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a dona c&imacr;chiph &omacr; t&amacr;id a<ex>r</ex> muin na feola &ampersir; ad<ex>ear</ex>maoid go bfuilid co<ex>m</ex>hs<ex>h</ex>ighthi &omacr; f<ex>h</ex>eoil ghil meas&omacr;g<ex>aig</ex> chuasaidh &ampersir; &omacr; c<ex>h</ex>uislion<ex>n</ex>aibh &ampersir; &omacr; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>iph &ampersir; &omacr; f<ex>h</ex>&eacute;ithiph &ampersir; is ime si<ex>n</ex> at&amacr; coimhc<ex>h</ex>eang<ex>al</ex> aca risi<ex>n</ex> c<ex>r</ex>oidhi &ampersir; ris<ex>n</ex>a haeiph &ampersir; ris an inchin<ex>n</ex> &ampersir; re ball<ex>aib</ex> na gei<ex>n</ex>eamhna. <frn lang="la" rend="ital">De musculis</frn> .i. dona m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>&imacr;<note type="auth" n="28">m<ex>us</ex>gail<ex>ib</ex>h T.</note> lab<ex>r</ex>um d&omacr;iph go c<ex>um</ex>a<ex>ir</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr;id <ex>ochtmhoghad</ex> n&omacr; <ex>n&omacr;chad</ex> m<ex>us</ex>cul<ex>i</ex><note type="auth" n="29">do m<ex>us</ex>cail<ex>ib</ex>h T.</note> sa c<ex>h</ex>liaph do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex> &ampersir; at&amacr;id d<ex>r</ex>ong d&imacr;ph go comhchoitchin<ex>n</ex> don mhuin&emacr;l &ampersir; d<ex>r</ex>ong <ex>eile</ex> do<ex>n</ex>a guaill<ex>ib</ex> &ampersir; dona slin<ex>n</ex>enaiph &ampersir; d<ex>r</ex>ong eile don sga<ex>ir</ex>t &ampersir; d<ex>r</ex>ong <ex>eile</ex> ag an chliaph go d&imacr;olios &ampersir; d<ex>r</ex>ong <ex>eile</ex> ag an asn<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; d<ex>r</ex>ung <ex>eile</ex> ag an d<ex>r</ex>uim.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.5.3"><p>(<mls unit="Latin ed" n="43.24&ndash;43.33"/>) 
<ex>Agus</ex> at&amacr;id cn&amacr;mha an c<ex>h</ex>l&emacr;iph t<ex>r</ex>ibulta. &Omacr;ir at&amacr;id <ex>seacht</ex> cc<ex>n</ex>&amacr;ma do l<ex>eith</ex> na haiche re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">ossa
<pb n="108"/>
thoracis</term> .i. cn&amacr;mha na ttorrtha &ampersir; at&amacr;id ro-maoth&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> is a<ex>r</ex> an c<ex>h&emacr;ad</ex>chn&amacr;imh d&imacr;ph si<ex>n</ex> do l<ex>eit</ex>h na b<ex>r</ex>&amacr;ghad g<ex>a</ex>btha<ex>r</ex> isi<ex>n</ex> lag at&amacr; an<ex>n</ex> a ccois an chn&amacr;mha re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">furcula</term> .i. cn&amacr;imh lag&amacr;in na b<ex>r</ex>&amacr;ghad d&amacr;<ex>r</ex> laphrama<ex>ir</ex> t<ex>h</ex>uas. <ex>Agus</ex> at&amacr; futha si<ex>n</ex> san in<ex>a</ex>d re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:forcella">forsilla</term> l&amacr;imh re b&emacr;l an ghaile <term lang="la" type="anat">aditamentum</term> maoth&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">ensiforme</term> a<ex>r</ex> a bh<ex>ei</ex>t<ex>h</ex> cosm<ex>ail</ex> re d&emacr;is cleimhe<note type="auth" n="30">cloidhimh T.</note>. <ex>Agus</ex> at&amacr;id <ex>d&amacr;</ex> alt d<ex>&emacr;ag</ex> do l<ex>eit</ex>h an d<ex>r</ex>uma t<ex>r</ex>&imacr;na tt&emacr;id an sm<ex>ior</ex> smentain <mls unit="G folio" n="124r"/> &omacr; ttigid d&amacr; ch&umacr;pla d<ex>&emacr;ag</ex> d'f<ex>h</ex>&eacute;ithiph do-b<ex>eir</ex> gluas<ex>ach</ex>d &ampersir; moth<ex>uigth</ex>i dona m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>&imacr; adu<ex>bramar</ex>. Do l<ex>eith</ex> na ttaobh u<ex>morr</ex>o at&amacr;id an<ex>n</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> taobh <ex>d&amacr;</ex> eas<ex>n</ex>a d<ex>&emacr;ag</ex> .i. a <ex>seacht</ex> f&imacr;r&imacr;n<ex>n</ex>each<!--why expanded with second long i?--> &ampersir; a c&umacr;ig b<ex>r</ex>&emacr;g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &omacr;ir n&iacute; bfuilid ioms<ex>h</ex>l&aacute;n ma<ex>r</ex> at<ex>&amacr;</ex> an t-as<ex>n</ex>ach <ex>eile</ex> am<ex>ail</ex> is foll<ex>as</ex> do<ex>n</ex> t&iacute; f<ex>h</ex><ex>&emacr;ach</ex><ex>as</ex> iad. <ex>Agus</ex> is l&oacute;r si<ex>n</ex> dona ran<ex>n</ex>aiph <ex>conn</ex>mh<ex>as</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.5.4"><p>(<mls unit="Latin ed" n="43.34&ndash;44.11"/>) 
<frn lang="la" rend="ital">De partibus contentis</frn> .i. do<ex>n</ex>a ran<ex>n</ex>aibh <ex>conn</ex>muigt<ex>h</ex>ior. M&amacr;d &amacr;il <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> do d&emacr;namh go m<ex>ai</ex>th is <ex>&emacr;ig</ex>in duit an cliaph do g<ex>earr</ex>adh a<ex>r</ex> a thaobh<ex>aib</ex>h &ampersir; cuir uait l<ex>eath</ex> na haidc<ex>h</ex>e go hin<ex>n</ex>ill a<ex>r</ex> so<ex>n</ex> an baill re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">mediastinum</term> .i. ceang<ex>al</ex> at&amacr; <ex>eadar</ex> an c<ex>r</ex>oide <ex>agus</ex> an sgamh&amacr;n &ampersir; bu f<ex>h</ex>oll<ex>as</ex> duit na baill in<ex>n</ex>m<ex>ead</ex>&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a. <ex>Agus</ex> is &emacr; c<ex>&emacr;ad</ex>ball is oir<ex>ead</ex>a d<ex>&imacr;b</ex> .i. an c<ex>r</ex>ai<ex>de</ex> is tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> don b<ex>eat</ex>(t)ha &ampersir; is ime si<ex>n</ex> at&amacr; s&emacr; a<ex>r</ex>na shuidh<ex>iug</ex>adh am<ex>ail</ex> r&iacute; &ampersir; tiaga<ex>r</ex>na a m<ex>ead</ex>h&omacr;n an c<ex>h</ex>l<ex>&emacr;ib</ex> gan bh<ex>eit</ex>h a[g] claona c<ex>hum</ex> taoibh s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a ch&emacr;ile do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex> <frn lang="la" rend="ital">in sexto</frn> <title type="book" rend="ital">De utilitate</title>. <ex>Agus</ex> is amla t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex><ex>ear</ex> so gu<ex>r</ex>ub &emacr; a m<ex>ead</ex>&omacr;n an c<ex>h</ex><ex>r</ex>oide at&amacr; a<ex>r</ex> a<ex>n</ex>

<pb n="110"/>
suidh<ex>iug</ex>a<ex>d</ex> so &omacr;ir do-c<ex>h</ex>&imacr;thior go nd&eacute;in an ran<ex>n</ex> ua<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach de b<ex>ea</ex>c&amacr;n claonta c<ex>hum</ex> na l<ex>eith</ex>e soisg&emacr;la a<ex>r</ex> son in<ex>ai</ex>dh na n-a&emacr; &ampersir; co nd&emacr;in an ran<ex>n</ex> &imacr;a<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach de claona c<ex>hum</ex> an l<ex>eith</ex>e deis ion<ex>n</ex><ex>as</ex> go ttug<ex>a</ex>d inadh dona ha<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>ibh. Is amhla at&amacr; foirm an c<ex>h</ex><ex>r</ex>ai<ex>de</ex> a m<ex>o</ex>d <ex>p&emacr;ir</ex>e a<ex>r</ex>na iomp<ex>&omacr;d</ex> &omacr;ir is c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> ran<ex>n</ex> &imacr;a<ex>cht</ex>urach an c<ex>h</ex>uirp t<ex>h</ex>osgaidhis corr an c<ex>h</ex><ex>r</ex>ai<ex>de</ex> &ampersir; a l<ex>eath</ex>an .i. a p<ex>h</ex>r&emacr;mh c<ex>hum</ex> na ran<ex>n</ex> ua<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach. <term lang="la" type="med">Substaint</term> a<ex>n</ex> c<ex>h</ex><ex>r</ex>ai<ex>de</ex> u<ex>morr</ex>o at&amacr; s&imacr; c<ex>r</ex>uaidh am<ex>ail</ex> <term lang="la" type="zoo">lacerti</term> &ampersir; at&amacr;id <ex>d&amacr;</ex> hsinist<ex>ear</ex> an<ex>n</ex> .i. deas &ampersir; soisg&emacr;al &ampersir; at&amacr; cab&amacr;n i<ex>n</ex>a l&amacr;<ex>r</ex> mu<ex>r</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> &ampersir; is in<ex>n</ex>tiph si<ex>n</ex> d&imacr;l<ex>eag</ex><ex>th</ex>u<ex>r</ex>
 an f<ex>h</ex>uil reamhu<ex>r</ex> oileamhn<ex>a</ex>c<ex>h</ex> thicc &omacr;na haeiph &ampersir; do-<ex>n</ex>&imacr;t<ex>h</ex><ex>ear</ex> s&emacr;imh spir<ex>ad</ex>&amacr;lta &imacr;. <ex>Agus</ex> d&amacr;ilt<ex>ear</ex> &imacr; t<ex>r</ex>&imacr;d na ha<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>iph c<ex>hum</ex> an c<ex>h</ex>uirp go huil<ex>id</ex>i &ampersir; a<ex>r</ex> tt<ex>&umacr;s</ex> c<ex>hum</ex> na mball oir<ex>ead</ex>a .i. c<ex>hum</ex> na hinc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>e ina ngabhan<ex>n</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;r</ex> <ex>eile</ex> &omacr;na d&imacr;l<ex>eag</ex><ex>a</ex>d in<ex>n</ex><ex>as</ex> go nd&emacr;nta<ex>r</ex> f<ex>uil</ex> d<ex>earg</ex> ainmidhe di &ampersir; chu<ex>m</ex> na n-uirge &ampersir; ch<ex>um</ex> na n-a&emacr; &ampersir; do-n&imacr;t<ex>h</ex><ex>ear</ex> f<ex>uil</ex> d<ex>earg</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rd</ex>a dhi (<ex>n&omacr;</ex> bhall) &ampersir; c<ex>hum</ex> na mball <ex>eile</ex> go huil<ex>id</ex>i <ex>d&amacr;</ex> mbeogadh &ampersir; d&amacr; n-ollm<ex>ug</ex>ad &omacr;ir at&amacr; s&emacr; ina inst<ex>r</ex>umeint do br<ex>&imacr;g</ex>aiph an c<ex>huir</ex>p go huil<ex>id</ex>i &ampersir; ina c<ex>h</ex>uiphr<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> c<ex>h</ex>omhl&aacute;n don an<ex>am</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.5.5"><p>(<mls unit="Latin ed" n="44.12&ndash;44.29"/>) 
<ex>Agus</ex> is i<ex>m</ex>e si<ex>n</ex> at&amacr;id <ex>d&amacr;</ex> dor<ex>as</ex> ann. <ex>Agus</ex> is t<ex>r</ex>&imacr;d an dor<ex>as</ex> ndeas th&eacute;id g&emacr;g do chuislin<ex>n</ex> t<ex>h</ex>osc<ex>aid</ex>is &ampersir; b<ex>eir</ex>is le[is]<note type="auth" n="31">le T.</note> &omacr;na hae<ex>ib</ex>h f<ex>uil</ex> d<ex>eirg</ex> chuici. <ex>Agus</ex> t&emacr;id &omacr;n ng&emacr;ig c<ex>h&emacr;ann</ex>a si<ex>n</ex> ran<ex>n</ex> di re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:vena arterialis">vena airterialis</term> d'oileamhui<ex>n</ex> an sgamh&amacr;in &ampersir; gabhluight<ex>h</ex>ior an fuidhel si<ex>n</ex> a ng&emacr;gaibh iomdha c<ex>hum</ex> na mball foirimill<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> am<ex>ail</ex> adu<ex>bramar</ex> l<ex>eath</ex> t<ex>h</ex>uas d&imacr;n<ex>n</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> tosg<ex>aid</ex>i<ex>d</ex> &omacr;n dor<ex>as</ex> hsoisc<ex>&emacr;al</ex>a cuisle ina bfuil bual<ex>ad</ex> &ampersir; t&emacr;id ran<ex>n</ex> di re 

<pb n="112"/>

n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:arteria venalis">airteria venalis</term> c<ex>hum</ex> an sgamh&amacr;in &ampersir; b<ex>eir</ex>is l[e]is<note type="auth" n="32">le T.</note> deit<ex>h</ex><ex>ig</ex>i t<ex>ruailligth</ex>i &omacr;n sgamh&amacr;n
 &ampersir; t<ex>r</ex>eor<ex>aid</ex>i aer c<ex>hum</ex> an c<ex>h</ex><ex>r</ex>ai<ex>de</ex> d&amacr; in<ex>n</ex>fhuar<ex>a</ex>d. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id a<ex>r</ex> a<ex>n</ex> <ex>d&amacr;</ex> dor<ex>as</ex> so <ex>tr&imacr;</ex> b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n&imacr; <mls unit="G folio" n="124v"/> osgl<ex>as</ex> &ampersir; iadh<ex>as</ex> ar f<ex>huil</ex> d<ex>eirg</ex> &ampersir; a<ex>r</ex> an spiraid a n-aim<ex>sir</ex> iomc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>h. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id ana foguis sin d&amacr; c<ex>h</ex>uislin<ex>n</ex> n&omacr; d&amacr; chluais&iacute;n t<ex>r</ex>&imacr;na tt&emacr;id an t-aer a<ex>r</ex>na ullm<ex>ug</ex>adh &omacr;n sgamh&amacr;n am<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; ast<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> do-geiphthior cn&amacr;imh maoth&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an<ex>n</ex> dhaign<ex>id</ex>is<note type="auth" n="33">dain<ex>n</ex>gnig<ex>eas</ex> T.</note> &ampersir; c<ex>h</ex>alm<ex>uid</ex>is &eacute;. <ex>Agus</ex> timchill<ex>igthear</ex> an c<ex>r</ex>a<ex>id</ex>i &omacr; c<ex>h</ex>apsuil l<ex>&amacr;idir</ex> br&emacr;d&imacr;n&iacute; <ex>d&amacr;</ex> ngoirin<ex>n</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> <term lang="la" type="anat:pericardium">pecardinum</term> c<ex>hum</ex> a ttig<ex>i</ex>d f&eacute;ithe ma<ex>r</ex> t<ex>h</ex>igid c<ex>hum</ex> na mball in<ex>n</ex>m<ex>ead</ex>&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <ex>eile</ex>. <ex>Agus</ex> ceanguilt<ex>ear</ex> &ampersir; imf<ex>h</ex>uiling<ex>thear</ex> &ampersir; daingnithior in c<ex>r</ex>a<ex>id</ex>i risi<ex>n</ex> sgamh&aacute;n t<ex>r</ex>&imacr;d an mball re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">mediastinum</term>. <ex>Agus</ex> is foll<ex>as</ex> asda si<ex>n</ex> go bhfuil coimhcheangul aige ris<ex>n</ex>a huile bhall &ampersir; is foll<ex>as</ex> go bfuil an mh<ex>&emacr;id</ex> si<ex>n</ex> aige do dhidniti<note type="auth" n="34">do digniti aigi T.</note> ion<ex>n</ex><ex>a</ex>s n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuilg&imacr;on<ex>n</ex> esl<ex>&amacr;int</ex>i re haim<ex>sir</ex> fhada.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.5.6"><p>(<mls unit="Latin ed" n="44.30&ndash;44.42"/>) 
<ex>Agus</ex> suid<ex>ig</ex>thior an sgamh&amacr;n a<ex>r</ex> mhuin an c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i d&amacr; f<ex>h</ex>innf<ex>h</ex>uar<ex>ad</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr; a <term lang="la" type="med">substaint</term> bhuig thanaigh c<ex>h</ex>uasaigh ina n-eagurtha<ex>r</ex> t<ex>r</ex>&imacr; c<ex>h</ex>inil soight<ex>h</ex><ex>ea</ex>c<ex>h</ex> .i. g&eacute;ag na cuislin<ex>n</ex>i re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">vena arterialis</term> t<ex>h</ex>ig &omacr; s<ex>h</ex>inist<ex>ear</ex> deis an c<ex>h</ex><ex>r</ex>oidhe am<ex>ail</ex> adubhrama<ex>r</ex> &ampersir; g&emacr;g an a<ex>ir</ex>t<ex>er</ex>e re n-apurtha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">airteria venalis</term> thig &omacr; s<ex>h</ex>inist<ex>ear</ex> thsoisg&eacute;il an c<ex>h</ex><ex>r</ex>oidhe &ampersir; g&emacr;g <ex>eile</ex> maill<ex>e</ex> ris so &omacr; <term lang="la" type="anat:trachea">thrasia</term> <term lang="la" type="anat:arteria">airteria</term> do-beir aer chuige a<ex>r</ex> son an c<ex>h</ex><ex>r</ex>a<ex>id</ex>i. <ex>Agus</ex> fodhuilt<ex>ear</ex> na soithchi so a<ex>r</ex> f<ex>u</ex>d an sgamh&aacute;in go nd&emacr;nta<ex>r</ex> rain<ex>n</ex> r&oacute;pheaga dh&imacr;ph. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr;id <ex>c&umacr;ig</ex> <ex>eit</ex>ti ag an sgam<ex>&amacr;n</ex> .i. a dh&omacr; don
<pb n="114"/>
l<ex>eit</ex>h c<ex>h</ex>l&iacute; &ampersir; a t<ex>r</ex>&imacr; don l<ex>eit</ex>h deis. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> l<ex>eath</ex> hsia<ex>r</ex> don sgamh<ex>&amacr;n</ex> l&amacr;mh risin <ex>c&umacr;ig</ex>m<ex>ead</ex> hailt don d<ex>r</ex>uim th&eacute;id <term lang="ar" type="anat">meiri</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat:oesophagus">ysophagus</term> d&amacr;<ex>r</ex> laphrama<ex>ir</ex> l<ex>eat</ex>h hsuas d&imacr;n<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> t&eacute;id in chuisle re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">vena concava</term> d&amacr; laibhe&omacr;ru<ex>m</ex> l<ex>eat</ex>h hs&imacr;s d&imacr;n<ex>n</ex> isi<ex>n</ex> sl<ex>ig</ex> c<ex>h&emacr;ann</ex>a &ampersir; t&emacr;id adhbu<ex>r</ex> na cuislin<ex>n</ex>e re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:aorta">aborti</term> thoisc<ex>id</ex>is &omacr;n c<ex>h</ex><ex>r</ex>a<ex>id</ex>i. <ex>Agus</ex> tigid a<ex>r</ex>aon t<ex>r</ex>&imacr;d an sga<ex>ir</ex>t. <ex>Agus</ex> do-n&imacr;d so uile maill<ex>e</ex> <term lang="la" type="anat:trachea">tracia</term> <term lang="la" type="anat:arteria">airteria</term> aon-n&imacr; a<ex>r</ex>na l&imacr;nadh &omacr; b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n&imacr;<note type="auth" n="35">breidin<ex>ib</ex>h T.</note> &ampersir; &omacr; cheang<ex>al<ex>r</ex>a</ex>chaiph l<ex>&amacr;idre</ex> &ampersir; &omacr; fheoil mhes&omacr;gaigh go n-uige an mb<ex>r</ex>&amacr;ghaid.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.5.7"><p>(<mls unit="Latin ed" n="45.1&ndash;45.8"/>) 
<ex>Agus</ex> as a haithle sin at&amacr;t isin c<ex>h</ex>liaph t<ex>r</ex>&imacr; br&eacute;d&iacute;n&imacr;. In c<ex>&emacr;id</ex>br&emacr;d&iacute;n d&imacr;ph is &emacr; dh&imacr;dinis in t-easn<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile l<ex>eath</ex> astigh. An da<ex>r</ex>a b<ex>r</ex>&emacr;d&iacute;n is &emacr; roin<ex>n</ex>eas an l<ex>eath</ex> deas &ampersir; cl&iacute;. In tres b<ex>r</ex>&emacr;d&iacute;n re nabu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="gr" type="anat:diaphragma">diafragma</term> .i. an sca<ex>ir</ex>t cl<ex>&emacr;ib</ex> <frn lang="la" rend="ital">et</frn> is &emacr; roin<ex>n</ex>es na boill spir<ex>ad</ex>&amacr;lta uile &omacr;na ball<ex>aib</ex> oileamhnacha. <ex>Agus</ex> at&amacr;id a<ex>r</ex>na ccomhs<ex>huid</ex>iughadh &oacute; (pheu) <mls unit="G folio" n="125r"/> <term lang="gr" type="anat:pleura">p<ex>h</ex>leura</term> .i. an b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n d&imacr;dnes an t-asn<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; &omacr; <term lang="ar" type="anat">shiphac</term> &ampersir; &omacr; hsichne inm<ex>ead</ex>&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do hsicn<ex>nid</ex>aiph na b<ex>r</ex>on<ex>n</ex>d &ampersir; &omacr; b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n&iacute; s<ex>r</ex>engamhla a<ex>r</ex>na c<ex>r</ex>ut<ex>hug</ex>a<ex>d</ex> &omacr; f<ex>h</ex>&eacute;ithiph a<ex>r</ex>na nd&amacr;il chuige &omacr; alt<ex>aib</ex> an d<ex>r</ex>uma &ampersir; &omacr; ran<ex>n</ex>aiph feolmu<ex>r</ex>a &ampersir; go h&amacr;irthi a nga<ex>ir</ex>e in as<ex>naig</ex>. <ex>Agus</ex> is foll<ex>as</ex> asda si<ex>n</ex> go bfuil an ran<ex>n</ex> sin ina m<ex>us</ex>cuili &ampersir; is &emacr; a br<ex>&imacr;g</ex> fu<ex>r</ex>t<ex>acht</ex> do t<ex>h</ex>abha<ex>ir</ex>t chu<ex>m</ex> na han&amacr;la &ampersir; c<ex>hum</ex> in<ex>n</ex>a<ex>r</ex>btha na n-iumurc<ex>a</ex>c<ex>h</ex> am<ex>ail</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.1"><p>(<mls unit="Latin ed" n="45.14&ndash;45.18"/>) 
<frn lang="la" rend="ital">Uenter equivocatur ad duo</frn> .i. gabhtha<ex>r</ex> a<ex>n</ex> b<ex>r</ex>&umacr; in d&amacr; ch&emacr;ill. An c<ex>h</ex><ex>&emacr;ad</ex>chiall d&imacr;oph gabht<ex>h</ex>u<ex>r</ex> &iacute; a<ex>r</ex> son an<note type="auth" n="36">T; a G.</note> neithi d&amacr; ngoirion<ex>n</ex> m&imacr;n<ex>iug</ex>adh na teangtha A<ex>ir</ex>aipchi <frn lang="la" rend="ital">ad</frn> <term lang="la" type="anat">stomachus</term> &ampersir; ad<ex>earar</ex> a m&imacr;n<ex>iug</ex>adh na teanctha G<ex>r&emacr;</ex>igh<ex>id</ex>hi <term lang="la" type="anat">stomachus</term> re <term lang="ar" type="anat">meiry</term> 
<pb n="116"/>
n&omacr; re <term lang="la" type="anat:oesophagus">hysophagus</term> a m&imacr;niughadh na teangtha Arapchi u<ex>morr</ex>o ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">stomachus</term> ris an mbroin<ex>n</ex>. An da<ex>r</ex>a m<ex>o</ex>d a ngabhtha<ex>r</ex> &iacute; a<ex>r</ex> so<ex>n</ex> r&emacr;gion<note type="auth" resp="BF" n="37">The o is long in eDIL.</note> na mball oileamhn<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile &ampersir; is mu<ex>r</ex> si<ex>n</ex> gabhtha<ex>r</ex> an<ex>n</ex>so &iacute;.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.2"><p>(<mls unit="Latin ed" n="45.19&ndash;45.25"/>) 
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> ia<ex>rr</ex>um ina timc<ex>h</ex>ill sin ac lean <ex><ps reg="Mondino de Luzzi" type="scholar"><fn>Mhuindinnus</fn></ps></ex> na <ex>naoi</ex> neithe tsirta<ex>r</ex> is<ex>n</ex>a ball<ex>aib</ex> eile. <ex>Agus</ex> ar tt<ex>&umacr;s</ex> d&amacr; suid<ex>iug</ex>ad forl<ex>eath</ex>an uil<ex>id</ex>i &ampersir; do-c<ex>h</ex>&imacr;thior go bfuil s&imacr; fa r&emacr;gion na mball spir<ex>ad</ex>&amacr;lta. An<ex>n</ex>sein d&amacr; suidhadh rain<ex>id</ex>i &ampersir; do-c<ex>h</ex>&imacr;othir go bhfuil an ran<ex>n</ex> uachdu<ex>r</ex>ach dhi d&amacr;<ex>r</ex> goir<ex>ead</ex>u<ex>r</ex> na seandaone <term lang="la" type="anat">pars precordialis</term> l&amacr;imh re maoth&amacr;naiph an c<ex>h</ex>l<ex>&emacr;ib</ex> san in<ex>a</ex>d re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">forcella</term>. In ran<ex>n</ex> re n-abu<ex>r</ex>th<ex>ar</ex> <term lang="la" type="anat">pars stomacalis</term> at&amacr; s&emacr; &omacr; s<ex>h</ex>in go l<ex>eit</ex>hf<ex>h</ex><ex>io</ex>d t<ex>r</ex>&imacr; m<ex>&emacr;ar</ex> &omacr;n imlin<ex>n</ex> <frn lang="la" rend="ital">et</frn> at&amacr; an ran<ex>n</ex> re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:pars sumenialis">pars semanialis</term><note type="auth" resp="BF" n="38">For 'pars semanialis' T has 'pars u<ex>m</ex>bilicalis no sumenal<ex>us</ex>'.</note> &omacr;n imlind s&imacr;s &ampersir; at&amacr;id <term lang="la" type="anat:hypochondria">ypocundria</term> faoi an asn<ex>a</ex>c<ex>h</ex> a<ex>r</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> taoph <term lang="la" type="anat:ilia">ylia</term> u<ex>morr</ex>o .i. na ranga d<ex>r</ex>uma at&amacr;id &omacr;s cin<ex>n</ex> an leas<ex>r</ex>aigh.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.3"><p>(<mls unit="Latin ed" n="45.26&ndash;45.34"/>) 
<ex>Agus</ex> n&imacr; f<ex>&emacr;a</ex>tu<ex>r</ex> nuimeir ran<ex>n</ex> na b<ex>r</ex>on<ex>n</ex> d'fhaicsi<ex>n</ex> go m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> mu<ex>n</ex>a hosluicthior an b<ex>r</ex>ugh &omacr;s a cio<ex>nn</ex> a<ex>r</ex> f<ex>a</ex>d &ampersir; a<ex>r</ex> l<ex>eat</ex>hf<ex>h</ex>ad. <ex>Agus</ex> a<ex>r</ex>na hoscuilt ma<ex>r</ex> si<ex>n</ex> f<ex>h</ex><ex>&emacr;a</ex>c<ex>h</ex>t<ex>h</ex><ex>ar</ex> na rain<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>m<ex>as</ex> &ampersir; na rain<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>m<ex>aig</ex>t<ex>h</ex>ior in<ex>n</ex>te. <ex>Agus</ex> is iad na rain<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>mh<ex>as</ex> do l<ex>eith</ex> na haichi .i. <term lang="ar" type="anat">mirach</term> &ampersir; <term lang="ar" type="anat">syphag</term> &ampersir; do l<ex>eith</ex> an d<ex>r</ex>uma <ex>c&umacr;ig</ex> ailt na n-&amacr;ra<ex>nn</ex> &ampersir; in fheoil at&amacr; fut<ex>h</ex>a. <term lang="ar" type="anat">Merach</term> u<ex>morr</ex>o co<ex>m</ex>hs<ex>h</ex>uight<ex>h</ex>ior &emacr; go f&imacr;r&imacr;nneach &omacr; <ex>cheithre</ex> ran<ex>n</ex>aiph .i. &omacr; c<ex>h</ex><ex>r</ex>oicion<ex>n</ex> &omacr; mh&eacute;ithr<ex>a</ex>d <frn lang="la" rend="ital">et</frn> &omacr; b<ex>r</ex>&emacr;id&imacr;n f<ex>h</ex>eolmu<ex>r</ex> &ampersir; &omacr; mhuscuil<ex>ib</ex> &omacr; t<ex>h</ex>osc<ex>aid</ex>id na s<ex>r</ex>eanga. <term lang="ar" type="anat">Syphag</term> <mls unit="G folio" n="125v"/> (<term lang="ar" type="anat">Siphac</term>) u<ex>morr</ex>o n&imacr; n&imacr; eile &eacute; <ex>acht</ex> b<ex>r</ex>&emacr;id&imacr;n a dor<ex>as</ex> l<ex>eath</ex> astigh do <term lang="ar" type="anat">myrac</term>. <ex>Agus</ex> is foll<ex>as</ex> a sin deithf<ex>ir</ex> <ex>eadar</ex> <term lang="ar" type="anat">myrac</term> &ampersir; <term lang="ar" type="anat">siphac</term>.</p></div2>
<pb n="118"/> 
<div2 type="section" n="2.6.4"><p>(<mls unit="Latin ed" n="45.35&ndash;46.12"/>) 
Na rain<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>m<ex>aig</ex>thior at&amacr;id a <ex>seacht</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr;id a<ex>r</ex> tt<ex>&umacr;s</ex> <term lang="la" type="anat:zirbus">sirbus</term> &ampersir; an<ex>n</ex>nsein na hin<ex>n</ex>e &ampersir; ina diaigh si<ex>n</ex> an gaile &ampersir; na ha&emacr; &ampersir; an tsealg &ampersir; <term lang="la" type="anat">mesenterium</term> &ampersir; na h&amacr;<ex>ir</ex>ne &omacr;ir laibhe&omacr;ramaid don l&emacr;s &ampersir; don macl<ex>og</ex> a n-<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> an lesr<ex>aig</ex> &ampersir; is lenta dh&omacr;iph do r<ex>&emacr;ir</ex> uird. <ex>Agus</ex> is foll<ex>as</ex> an m&eacute;dr<ex>a</ex>d &ampersir; an b<ex>r</ex>&emacr;d&iacute;n feolmu<ex>r</ex> adu<ex>br</ex>a<ex>mar</ex> da g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aondui<ex>n</ex>e. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is ui<ex>m</ex>e sin do c<ex>r</ex>uit<ex>h</ex>i<ex>ugad</ex> na m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>&imacr; isi<ex>n</ex> mb<ex>r</ex>oin<ex>n</ex> .i. calm<ex>uig</ex>id &ampersir; f<ex>ur</ex>t<ex>acht</ex>aid na boill <ex>eile</ex> d'in<ex>n</ex>a<ex>r</ex>b<ex>ad</ex> na n-iu<ex>m</ex>u<ex>r</ex>cach. <ex>Agus</ex> at&amacr;id a nui<ex>m</ex>hir a ho<ex>cht</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex> in 4&ordm; <title type="book" rend="ital">De utilitate</title> .i. a d&omacr; dh&imacr;ph t<ex>h</ex>osgis a<ex>r</ex> fad &omacr; druim an <ex>gaile</ex> go cn&amacr;i<ex>m</ex>h na ford<ex>r</ex>uin<ex>n</ex>i &ampersir; a d&omacr; a<ex>r</ex> l<ex>eat</ex>hf<ex>h</ex>ad dosg<ex>aid</ex>is &omacr;n d<ex>r</ex>uim a<ex>r</ex> mui<ex>n</ex> na b<ex>r</ex>und &ampersir; egu<ex>r</ex>aidhit iad f&eacute;in t<ex>r</ex>&imacr; l&amacr;<ex>r</ex> na b<ex>r</ex>ond c<ex>hum</ex> na ccl&umacr;idin<ex>n</ex> nd&imacr;r<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> at&amacr; da g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> taobh <ex><frn lang="la">et</frn></ex> a <ex>ceathair</ex> <ex>eile</ex> a<ex>r</ex> ta<ex>r</ex>sna &ampersir; tic a d&omacr; d&imacr;ph a asn<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an taoph deis &ampersir; tig<ex>i</ex>d chum an leatha cl&iacute; do c<ex>h</ex>n&amacr;mhan<ex>n</ex>a an lesr<ex>aig</ex> <ex>agu</ex>s<!--check in ms--> a<ex>n</ex> f<ex>h</ex>ord<ex>r</ex>uin<ex>n</ex> &ampersir; tigid an d&amacr; mh<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>&imacr; &omacr;n asn<ex>a</ex>c<ex>h</ex> s<ex>h</ex>oisc&eacute;l <ex><frn lang="la">et</frn></ex> tig<ex>i</ex>d c<ex>hum</ex> leithe deisi na cc<ex>n</ex>&amacr;mhan<ex>n</ex> adu<ex>br</ex>a<ex>mar</ex> ag d&emacr;nu<ex>m</ex>h c<ex>r</ex>oisi d&imacr;ph f&emacr;in t<ex>r</ex>&imacr; l&amacr;<ex>r</ex> na b<ex>r</ex>on<ex>n</ex> a modh na litri si<ex>n</ex> a Q. <ex>Agus</ex> ar t&omacr;gb&amacr;il &ampersir; a<ex>r</ex> ng<ex>earr</ex>adh na m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>&imacr; so is foll<ex>as</ex> <term lang="ar" type="anat">syphac</term> re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:peritoneum">peretonium</term> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex>. Is imi si<ex>n</ex> ad<ex>ear</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:peritoneum">peritonia</term> ris &omacr;ir is inan<ex>n</ex> <frn lang="gr" rend="ital">peri</frn> &ampersir; <frn lang="la" rend="ital">circum</frn> &ampersir; is inan<ex>n</ex> <frn lang="la" rend="ital">circum</frn> &ampersir; timchill &ampersir; is inan<ex>n</ex> <frn lang="la" rend="ital">tendo</frn> &ampersir; s&imacr;n<ex>ead</ex>h &omacr;ir s&imacr;n(e)[id] s&emacr; timchill na b<ex>r</ex>ond. <ex>Agus</ex> is aml<ex>aid</ex> at&amacr; s&emacr; ina b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n sh&emacr;imh f<ex>h</ex><ex>&emacr;it</ex>hach chruaidh in<ex>n</ex><ex>as</ex> go ttoirmisccind n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> cu<ex>m</ex>hgid na m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>&imacr; a<ex>r</ex> na ball<ex>aib</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rd</ex>a &ampersir; go bhf<ex>&emacr;ad</ex>f<ex>ad</ex> a l<ex>eath</ex>n<ex>ug</ex>adh &ampersir; a c<ex>h</ex>o<ex>m</ex>gadh do r<ex>&emacr;ir</ex> n&amacr;d&umacr;ire na mball <ex>eile</ex> &ampersir; nach b<ex>r</ex>ist&imacr; go hur<ex>as</ex>a in<ex>n</ex><ex>as</ex> go ndeachaidh a mb<ex>eith</ex> astig de am<ex>a</ex>c<ex>h</ex> am<ex>ail</ex> t<ex>h</ex>eagm<ex>as</ex> do lu<ex>cht</ex> <term lang="la" type="med:hernia">ernia</term>. <ex>Agus</ex> at&amacr; s&emacr; a<ex>r</ex>na ord<ex>ug</ex>adh do c<ex>h</ex>eang<ex>al</ex> na n-indi risi<ex>n</ex> d<ex>r</ex>uim.</p></div2>

<pb n="120"/>
<div2 type="section" n="2.6.5"><p>(<mls unit="Latin ed" n="46.13&ndash;46.14"/>) 
<ex>Agus</ex> is ma<ex>r</ex> si<ex>n</ex> is foll<ex>as</ex> suid<ex>iug</ex>adh na ran<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>mh<ex>as</ex> a<ex>n</ex> b<ex>r</ex>&umacr;.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.6"><p>(<mls unit="Latin ed" n="46.19&ndash;46.30"/>) 
A<ex>r</ex> bhf<ex>&emacr;a</ex>c<ex>h</ex>ain na neithe so tigi<ex>m</ex> c<ex>h</ex>um na ran<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>m<ex>aig</ex>thior l<ex>eath</ex> astigh do<ex>n</ex> bruin ma<ex>r</ex> <mls unit="G folio" n="126r"/> (ma<ex>r</ex>) a tt<ex>eag</ex>mhan<ex>n</ex> <term lang="la" type="anat:zirbus">sirbus</term> <ex>ar</ex> tt<ex>&umacr;s</ex> re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">omentum</term> n&omacr; <term lang="gr" type="anat:epyploum">epipoltum</term>. <ex>Agus</ex> is ui<ex>m</ex>e ad<ex>ear</ex><ex>ar</ex> <term lang="gr" type="anat:epyploum">epipoltum</term> ris &omacr;ir is inan<ex>n</ex> <frn lang="gr" rend="ital">epi</frn> &ampersir; <frn lang="la" rend="ital">supra</frn> is ina<ex>n</ex> <frn lang="la" rend="ital">supra</frn> &ampersir; go hu<ex>acht</ex>ur<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; is inan<ex>n</ex> <frn lang="gr" rend="ital">poltum</frn> &ampersir; <frn lang="la" rend="ital">emimire</frn> &ampersir; is inan<ex>n</ex> <frn lang="la" rend="ital">emimire</frn> &ampersir; foills<ex>iugad</ex> n&omacr; &eacute;irghe &omacr;ir is foll<ex>as</ex> &emacr; a<ex>r</ex> mui<ex>n</ex> na mball in<ex>m</ex><ex>ead</ex>&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr; s&emacr; 'na b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n t<ex>h</ex>imc<ex>h</ex>ill<ex>eas</ex> &ampersir; f<ex>h</ex>olch<ex>as</ex> an g<ex>aile</ex> &ampersir; na hin<ex>n</ex>i a<ex>r</ex>na cco<ex>m</ex>hs<ex>h</ex>iughadh &omacr; dh&amacr; ina<ex>r</ex> dhl&umacr;ithe ts&eacute;imhe a<ex>r</ex>na n-eagu<ex>r</ex> re c<ex>h</ex>&emacr;ile &omacr; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>ibh &ampersir; &omacr; chuislin<ex>n</ex>aibh iomdha &omacr; m&omacr;r&amacr;n m<ex>&emacr;at</ex>hr<ex>aid</ex>h a<ex>r</ex>na ord<ex>ug</ex>adh do t<ex>h</ex>&emacr;gadh na mball adu<ex>bramar</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr; a bhun<ex>adas</ex> &omacr; ran<ex>n</ex> <term lang="ar" type="anat">siphac</term> do l<ex>eith</ex> an d<ex>r</ex>uma &ampersir; is foll<ex>as</ex> a sin an tan thig ran<ex>n</ex> de am<ex>a</ex>c<ex>h</ex> is<ex>n</ex>a cn<ex>ead</ex>aiph gu<ex>r</ex>ub ur<ex>as</ex>a a cl<ex>ao</ex>c<ex>hod</ex><note type="auth" resp="BF" n="39">Usually expanded cl<ex>ao</ex>ch<ex>l&omacr;d</ex>.</note> t<ex>r</ex>&imacr;na mh&eacute;ithe. <ex>Agus</ex> is i<ex>m</ex>e si<ex>n</ex> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> a g<ex>earr</ex>adh a<ex>cht</ex> a cheanguil ar eagla <ex>emorroirda</ex> .i. teilg<ex>in</ex> fola ro-mh&oacute;r n&omacr; iomu<ex>r</ex>cach.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.7"><p>(<mls unit="Latin ed" n="46.31&ndash;46.42"/>) 
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> as a haithle si<ex>n</ex> laphru<ex>m</ex> dona hin<ex>n</ex>iph &omacr;ir toirmeasgaid <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> na mball <ex>eile</ex>. <ex>Agus</ex> is a<ex>m</ex>hl<ex>aid</ex>h at&amacr;id na hin<ex>n</ex>e ina soit<ex>h</ex>ig<ex>ib</ex>h a<ex>r</ex><ex>n</ex>a nd&emacr;na<ex>m</ex>h &omacr; dh&amacr; inar d'f<ex>h</ex>oirf<ex>iug</ex>adh an c<ex>h&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagt</ex>ha do sgag<ex>a</ex>dh &ampersir; do t<ex>h</ex>abhuirt hsioluis dona haeibh t<ex>r</ex>&imacr;d na cuislin<ex>n</ex>aiph re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">vena miseratio</term> &ampersir; a<ex>r</ex>na n-ord<ex>ug</ex>adh d'in<ex>n</ex><ex>ar</ex>b<ex>a</ex>d na n-iumu<ex>r</ex>cach ndeasgmail. Nuim<ex>ir</ex> na n-in<ex>n</ex><ex>id</ex>h at&amacr;id a s&emacr; dh&imacr;bh cidh at&amacr;id uile <ex>con</ex>tin&omacr;id<ex>each</ex> at&amacr;id foir<ex>m</ex>ean<ex>n</ex>a &ampersir; ofig&imacr; &emacr;xamhla aca &omacr; ndeithf<ex>r</ex>it<ex>h</ex><ex>ear</ex> iad .i. a t<ex>r</ex>&imacr; caol d&imacr;ph &ampersir; a t<ex>r</ex>&imacr; reamu<ex>r</ex>. In c<ex>h&emacr;id</ex>in<ex>n</ex>e ta<ex>r</ex> &emacr;is i<ex>n</ex> g<ex>aile</ex> ad<ex>earar</ex> <term lang="la" type="anat">portanairius</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat">duodenum</term> ris; in da<ex>r</ex>a in<ex>n</ex>e ad<ex>earar</ex> <term lang="la" type="anat">ieiunium</term> ris; in t<ex>r</ex>eas in<ex>n</ex>e <term lang="la" type="anat">subtiliam</term> ad<ex>earar</ex> ris; in <ex>ceathramad</ex> hin<ex>n</ex>e ad<ex>ear</ex>u<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">cecum</term> ris; in <ex>c&umacr;igead</ex> hin<ex>n</ex>e ad<ex>earar</ex> 
<pb n="122"/>
<term lang="la" type="anat">colon</term> ris; in <ex>seisead</ex> hin<ex>n</ex>e ad<ex>earar</ex> <term lang="la" type="anat">rectum</term> ris. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr; ina d<ex>eiread</ex>h sin m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>&imacr; f<ex>h</ex>ollamhn<ex>aig</ex>is na himu<ex>r</ex>c<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.8"><p>(<mls unit="Latin ed" n="47.1&ndash;47.23"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> co m<ex>a</ex>d f<ex>heirr</ex>de do-c<ex>h</ex>&imacr;thf<ex>id</ex>h an t-<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> as tin<ex>n</ex>sgairti do<ex>n</ex> n-in<ex>n</ex>e d&emacr;ighin<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">rectum</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat">longon</term>. <ex>Agus</ex> <ex>co</ex> <ex>na</ex>c<ex>h</ex> toirmisgid na deisgidh <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> do d&emacr;namh ceanguilt<ex>ear</ex> &eacute; sa chuid &imacr;a<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>aigh a nd&amacr; in<ex>a</ex>dh &ampersir; g<ex>earr</ex>tha<ex>r</ex> &eacute; a<ex>r</ex> l&amacr;<ex>r</ex> in cheang<ex>ail</ex> &ampersir; leig<ex>ear</ex> an c<ex>hui</ex>d &imacr;a<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach am<ex>a</ex>ch dhe &ampersir; gabhtha<ex>r</ex> an c<ex>hui</ex>d ua<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach de. <ex>Agus</ex> b&imacr;th<ex>ir</ex> ag&amacr; ta<ex>rr</ex>aing n&amacr; go roichthior na reanga d<ex>r</ex>uma mu<ex>r</ex> a ttin<ex>n</ex>sgnan<ex>n</ex> an t-in<ex>n</ex>e re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">colon</term> at&amacr; reamu<ex>r</ex> cl&umacr;id<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; is an<ex>n</ex>sin gab<ex>aid</ex> na deasghaidh in<ex>n</ex>a cc<ex>r</ex>uth f&eacute;in &ampersir; at&amacr;id <ex>d&amacr;</ex> ban<ex>n</ex>l&amacr;imh go maith an<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> claon<ex>ai</ex>d go m&omacr;r c<ex>h</ex>um <mls unit="G folio" n="126v"/> (chum) na n-&amacr;<ex>r</ex>an<ex>n</ex> cl&emacr; &ampersir; t&eacute;id a si<ex>n</ex> suas c<ex>hum</ex> na seilge &ampersir; ion<ex>n</ex>t<ex>aid</ex>i l<ex>eath</ex> na haigchi a ccl&emacr; ag l<ex>eit</ex>h deis an g<ex>aile</ex> fai an tres &eacute;ite do<ex>n</ex>a hae<ex>ib</ex> mu<ex>r</ex> a ngaban<ex>n</ex> ran<ex>n</ex> &eacute;igin do l<ex>ionn</ex> r<ex>uad</ex> d&umacr;isgis &emacr; chu<ex>m</ex> a in<ex>n</ex>a<ex>r</ex>btha. <ex>Agus</ex> tu<ex>r</ex>n<ex>aid</ex> ag d<ex>u</ex>l fa gcua<ex>ir</ex>t ac d<ex>u</ex>l c<ex>hum</ex> na h&amacr;<ex>r</ex>an<ex>n</ex> deisi n&omacr; go roi(th)chi c<ex>eann</ex> na leis<ex>id</ex>h ma<ex>r</ex> a ttinsgnan<ex>n</ex> an t-in<ex>n</ex>e re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">monoculus</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat">cecus</term>. <ex>Agus</ex> is ime ad<ex>earar</ex> <term lang="la" type="anat">caecus</term> ris &omacr;ir n&imacr; faict<ex>h</ex>ior do bh<ex>eith</ex> aige a<ex>cht</ex> aondor<ex>as</ex> cidh <ex>ead</ex> at&amacr;id a d&omacr; aige &ampersir; iad go ro-f<ex>h</ex>og<ex>as</ex> do ch&eacute;ile in<ex>n</ex><ex>as</ex> go tt&emacr;id adhbu<ex>r</ex> ast<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> dor<ex>as</ex> d&imacr;ph &ampersir; am<ex>a</ex>c<ex>h</ex> t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> dor<ex>as</ex> <ex>eile</ex>. <ex>Agus</ex> goirt<ex>hear</ex> <term lang="la" type="anat:saccus">sacus</term> de &ampersir; at&amacr; s&emacr; a m<ex>o</ex>d g<ex>aile</ex> &omacr;ir is ris ad<ex>earar</ex> an da<ex>r</ex>a g<ex>aile</ex> &ampersir; at&amacr; s&emacr; ma<ex>r</ex> l<ex>eit</ex>hf<ex>hio</ex>d baise go m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> ar son na ccomu<ex>r</ex>sana<ex>cht</ex> si<ex>n</ex> at&amacr; aige ris<ex>n</ex>a lochuibh bl&eacute;n &ampersir; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil s&emacr; ceang<ex>ail</ex>te go m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> t<ex>h</ex>uitigh a n-aim<ex>sir</ex> briste an tsicne a spa<ex>r</ex>&aacute;n na n-uirghe am<ex>ail</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex>. <ex>Agus</ex> is uadha si<ex>n</ex> thosgaidhis <term lang="la" type="anat">ylon</term> at&amacr; ina in<ex>n</ex>e chaol f<ex>ha</ex>da ina bfuil a <ex>seacht</ex> n&omacr; <ex>ocht</ex> do bha<ex>n</ex>l&amacr;mha. <ex>Agus</ex> t&emacr;id fa gcua<ex>ir</ex>t go m&oacute;r ag an d<ex>r</ex>uim &ampersir; ag na reangaiph d<ex>r</ex>uma. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> ina diaigh sin do-geiphthior an t-in<ex>n</ex>e re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">ieiunium</term> &ampersir; is i<ex>m</ex>e

<pb n="124"/>
ad<ex>earar</ex> an t-ainm si<ex>n</ex> ris a bh<ex>eith</ex> folamh &omacr; iom<ex>a</ex>d na ccuislion<ex>n</ex> re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">vene miseratio</term> ag d<ex>u</ex>l chuige &ampersir; &omacr;n ran<ex>n</ex> do len<ex>n</ex> r<ex>uad</ex> d&amacr;ilt<ex>ear</ex> eid<ex>ear</ex> &eacute; &ampersir; an t-in<ex>n</ex>e re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">duodenum</term> &ampersir; is i<ex>m</ex>e ad<ex>earar</ex> an t-ai<ex>n</ex>m si<ex>n</ex> ris &omacr;ir at&amacr;id d&amacr; ordl<ex>ac</ex>h d<ex>&emacr;ag</ex> ina f<ex>h</ex><ex>a</ex>d &ampersir; goirt<ex>h</ex><ex>ear</ex> <term lang="la" type="anat">portanairium</term> de &omacr;na oif<ex>i</ex>c &omacr;ir is inan<ex>n</ex> <term lang="la" type="anat">porta</term> &ampersir; dor<ex>as</ex> &omacr;ir is &eacute; is dor<ex>as</ex> &imacr;a<ex>cht</ex><ex>ur</ex>ach don g<ex>aile</ex> mu<ex>r</ex> is &eacute; <term lang="ar" type="anat">meiri</term> is dor<ex>as</ex> ua<ex>cht</ex>urach dh&omacr;.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.9"><p>(<mls unit="Latin ed" n="47.24&ndash;47.36"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> f<ex>&emacr;at</ex>u<ex>r</ex> a f<ex>h&emacr;a<ex>c</ex>h</ex>ain a si<ex>n</ex> mu<ex>r</ex> do-bera<ex>r</ex> clist<ex>eir</ex>&imacr; a n-<ex>eas</ex>l<ex>&amacr;in</ex>ti na n-in<ex>n</ex>edh &ampersir; na hin<ex>aid</ex> a ndl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> na l<ex>eig</ex>is do c<ex>h</ex>u<ex>r</ex> go fo<ex>ir</ex>mill<ex>ach</ex> riu. &Omacr;ir do l<ex>eit</ex>h na haidhchi &ampersir; don l<ex>eith</ex> deis &ampersir; c<ex>h</ex>l&imacr; dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> a ccu<ex>r</ex> a <term lang="la" type="med">ccolica</term> &ampersir; an <term lang="la" type="med">ylica</term> <ex>chu</ex>m na taob<ex>aib</ex>h. <ex>Agus</ex> dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> a fhis do bh<ex>eit</ex>h ag<ex>a</ex>d u<ex>murr</ex>o n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> l<ex>eig</ex>ist<ex>ear</ex>
 c<ex>r</ex>&emacr;<ex>acht</ex>a na n-in<ex>n</ex>e cca&oacute;l<note type="auth" n="40">cael T.</note> a<ex>r</ex> a mb<ex>eit</ex>h n&imacr;sa b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n&imacr; &ampersir; go l<ex>eig</ex>ist<ex>ear</ex> c<ex>r</ex><ex>&emacr;acht</ex> na n-in<ex>n</ex><ex>id</ex> reamu<ex>r</ex> a<ex>r</ex> a mb<ex>eit</ex>h n&imacr;sa f<ex>h</ex>eolmu<ex>ir</ex>e. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> go madh f<ex>h</ex><ex>earr</ex>de do-c<ex>h</ex>&imacr;fi<ex>d</ex> <mls unit="G folio" n="127r"/> (<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> go mad f<ex>h</ex><ex>earr</ex>de do-c<ex>h</ex>&imacr;fi<ex>d</ex>) na boill <ex>eile</ex> is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> d<ex>ui</ex>t ceang<ex>al</ex> do c<ex>h</ex>u<ex>r</ex> a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:portanarium">phortonari</term> a[g] g<ex>earr</ex>adh am<ex>ail</ex> do-rin<ex>n</ex>eis thsuas &ampersir; ta<ex>irr</ex>ngt<ex>h</ex>ior na hin<ex>n</ex>e. <ex>Agus</ex> f<ex>&emacr;a</ex>c<ex>h</ex> mad &amacr;il a<ex>r</ex> tt<ex>&umacr;s</ex> <term lang="la" type="anat">mesinterium</term> &ampersir; n&iacute; n&iacute; <ex>eile</ex> si<ex>n</ex> a<ex>cht</ex> fige do<ex>n</ex>a cuislion<ex>n</ex>a re [n-a]bu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">misiraice</term> at&amacr; do-&amacr;<ex>r</ex>m<ex>ig</ex>thi a<ex>r</ex> a n-ium<ex>a</ex>d an<ex>n</ex> a<ex>r</ex> a ngabhl<ex>ug</ex>a<ex>d</ex> &omacr; c<ex>h</ex>uislin<ex>n</ex> re n-abu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:porta heparis">porta haepiris</term> .i. dor<ex>as</ex> na n-a&eacute; chu<ex>m</ex> na n-in<ex>n</ex>id. <ex>Agus</ex> at&amacr;id a<ex>r</ex>na ttiomchill<ex>iug</ex>a<ex>d</ex> &ampersir; a<ex>r</ex>na ndaign<ex>iug</ex>adh &omacr; bhr&emacr;id&iacute;n&iacute; &ampersir; &omacr; c<ex>h</ex>eang<ex>al</ex>rachaiph c<ex>h</ex>eanglus na hin<ex>n</ex>e risin d<ex>r</ex>uim &ampersir; iad l&aacute;n do m&eacute;ithradh &ampersir; do fheoil mheas&omacr;g<ex>aig</ex> re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> (re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex>) a cc<ex>oit</ex>chin<ex>n</ex>e <term lang="uncl" type="anat">rodol</term> do-ch&imacr;f<ex>id</ex>h del<ex>aigth</ex>i &omacr;na hiniph. <ex>Agus</ex> a<ex>r</ex>na ccur uait f<ex>&emacr;a</ex>c<ex>h</ex> <term lang="la" type="med:anatomia">a<ex>nathomia</ex></term> a<ex>n</ex> g<ex>aile</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.10"><p>(<mls unit="Latin ed" n="47.37&ndash;48.15"/>)
<frn lang="la" rend="ital">Stomachus seu uenter est organum digestionis prime chile generatum</frn> .i. is &eacute; an g<ex>aile</ex> org&amacr;n an c<ex>h&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a gheinis an <term lang="gr" type="anat:chilis">chilus</term>. &Omacr;ir ma<ex>r</ex> is iad <term lang="la" type="anat">vene miseraice</term> ullm<ex>uigeas</ex> d&imacr;l<ex>eag</ex>a<ex>d</ex> na n-a&eacute; is <ex>m</ex>u<ex>r</ex> sin is &emacr; b&eacute;al an g<ex>aile</ex> ullm<ex>uigeas</ex> d&imacr;l<ex>eag</ex>a<ex>d</ex> an g<ex>aile</ex>. Gu<ex>r</ex>ub ui<ex>m</ex>e si<ex>n</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex> na b<ex>r</ex>iat<ex>h</ex><ex>r</ex>a so: <frn lang="la" rend="ital">Nutriens in

<pb n="126"/>
masticatione aliquam digestionem habet</frn> i. gab<ex>aid</ex> an bia d&imacr;l<ex>eagad</ex>h <ex>&emacr;ig</ex>in &omacr;na chognamh. <ex>Agus</ex> s<ex>eir</ex>b&imacr;sid <term lang="ar" type="anat">meiry</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat">ysophagus</term> an g<ex>aile</ex> don l<ex>eit</ex>h ua<ex>cht</ex><ex>ur</ex>ach de ag t<ex>r</ex>eor<ex>ug</ex>adh na mbia chuige &ampersir; <ex>seir</ex>bh&imacr;sid na hin<ex>n</ex>e maill<ex>e</ex> <term lang="la" type="anat">vene miseratime</term><note type="auth" n="41">mis<ex>er</ex>asie T.</note> d&omacr; ag ion<ex>n</ex>arb<ex>a</ex>d a urch&omacr;id<ex>aid</ex>hi uadha &ampersir; ag d&amacr;il na neithe tta<ex>r</ex>b<ex>ac</ex>h nd&imacr;l<ex>eagtha</ex> bh&imacr;s ann uadha. <ex>Agus</ex> is amhla at&amacr; a ordug<ex>ad</ex> a meadh&omacr;n an ainm<ex>id</ex>i am<ex>ail</ex> ullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>eoir comchoitchean<ex>n</ex> na n-uile ran<ex>n</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex> in <ex>ceithre</ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate</title> ansa c<ex>h&emacr;ad</ex>c<ex>h</ex>abid<ex>il</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> gidh at&amacr; s&eacute; a<ex>r</ex>na s<ex>h</ex>uid<ex>iug</ex>adh fai an c<ex>h</ex>liabh a meadh&omacr;n an chuirp cidh <ex>ead</ex> do-n&imacr; an rann ua<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach de b<ex>ea</ex>c&amacr;n claonta c<ex>hum</ex> an l<ex>eit</ex>he c<ex>h</ex>l&iacute; l&amacr;imh ris an <ex>dara</ex> halt <ex>d&emacr;ag</ex> don d<ex>r</ex>uim ma<ex>r</ex> a cc<ex>r</ex>&imacr;ochn<ex>uig</ex>thior an sga<ex>ir</ex>t c<ex>h</ex>l<ex>&emacr;ib</ex>; an ran<ex>n</ex> &imacr;a<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach u<ex>morr</ex>o claon<ex>ai</ex>d c<ex>hum</ex> an l<ex>eit</ex>he deis &ampersir; is &eacute; a dh&imacr;leas an d&imacr;l<ex>eagad</ex>h do dh&emacr;na<ex>m</ex>h &omacr; t<ex>heas</ex> d&imacr;lis feolmair<ex>eacht</ex>a a &imacr;<ex>acht</ex>u<ex>ir</ex> ma<ex>r</ex> ad<ex>eir</ex> <ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>A<ex>vicenna</ex></sn></ps> &ampersir; &omacr; t<ex>heas</ex> <ex>eile</ex> tsir<ex>eas</ex> &omacr;na comu<ex>r</ex>san<ex>n</ex>aibh. &Omacr;ir at&amacr;id na ha&emacr; don l<ex>eit</ex>h deis am<ex>ail</ex> do b<ex>ead</ex>ais a<ex>r</ex> a mhuin ag&amacr; t<ex>h</ex>&emacr;agadh lena n-<ex>eit</ex>iph n&omacr; lena m<ex>&emacr;irib</ex> &ampersir; at&amacr; an tsealg do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h c<ex>h</ex>l&iacute; ar (a at) ta<ex>r</ex>s<ex>n</ex>a ag&amacr; t<ex>h</ex>&emacr;agadh le m<ex>&emacr;ith</ex>re &ampersir; lena cuislin<ex>n</ex>aiph &ampersir; maill<ex>e</ex> si<ex>n</ex> cuir<ex>id</ex>h l<ex>ionn</ex> d<ex>ub</ex> chuige do d&umacr;sa<ex>ch</ex>d i<ex>n</ex> tochl<ex>uigth</ex>i &ampersir; t&amacr; an c<ex>r</ex>a<ex>idi</ex> &omacr;s a c<ex>ionn</ex> ag&amacr; beog<ex>ug</ex>adh lena a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>iph &ampersir; at&amacr; an <mls unit="G folio" n="127v"/> (an) inchind ag d&aacute;il g&emacr;g chuige d'fh&emacr;ithiph do thabha<ex>ir</ex>t moth<ex>uigth</ex>i dho l<ex>eit</ex>h an rain<ex>n</ex> ua<ex>cht</ex>raigh de &ampersir; at&amacr;id do l<ex>eit</ex>h an d<ex>r</ex>uma aige cuislion<ex>n</ex>a re n-abu<ex>r</ex>tha<ex>r</ex> <term lang="gr" type="anat:chilis">chilus</term> &ampersir; <term lang="la" type="anat:aorta">aborti</term> ag tu<ex>r</ex>na<ex>m</ex> c<ex>hum</ex> na mball &imacr;a<ex>cht</ex>urach &ampersir; at&amacr;id m&omacr;r&amacr;n do cheang<ex>al</ex>r<ex>ach</ex>aiph aige c<ex>h</ex>eangl<ex>as</ex> &emacr; d'altuiph na n-&amacr;<ex>r</ex>an<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> is mu<ex>r</ex> si<ex>n</ex> is foll<ex>as</ex> a gn&imacr;omh &ampersir; a suid<ex>iug</ex>adh &ampersir; a comceangal.</p></div2>

<pb n="128"/>
<div2 type="section" n="2.6.11"><p>(<mls unit="Latin ed" n="48.16&ndash;48.26"/>)
Nuim<ex>ir</ex> a ra<ex>nn</ex> u<ex>morr</ex>o adu<ex>bramar</ex> l<ex>eath</ex> hsuas d&iacute;n do <term lang="ar" type="anat">meiry</term> &ampersir; at&amacr; s&emacr; a<ex>r</ex>na c<ex>h</ex>omtsuig<ex>iugad</ex> &omacr; d&amacr; ionu<ex>r</ex> f<ex>h</ex>eolmu<ex>r</ex>a l<ex>eat</ex>h am<ex>ui</ex>t<ex>h</ex> &ampersir; ina<ex>r</ex> f&eacute;ith<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> l<ex>eat</ex>h astigh maill<ex>e</ex> <term lang="la" type="anat">villi</term> a<ex>r</ex> f<ex>a</ex>d c<ex>hum</ex> a tta<ex>irr</ex>ncthe do d&emacr;na<ex>m</ex>h re <term lang="la" type="anat">villi</term> a<ex>r</ex> ta<ex>r</ex>s<ex>n</ex>a c<ex>hum</ex> fost<ex>uigth</ex>i &ampersir; re <term lang="la" type="anat">villi</term> a<ex>r</ex> l<ex>eit</ex>h<ex>&emacr;id</ex> c<ex>hum</ex> ion<ex>n</ex>a<ex>r</ex>p<ex>tha</ex>. <ex>Agus</ex> is a<ex>m</ex>la at&amacr; a f<ex>h</ex>oirm &ampersir; a f<ex>h</ex>igha<ex>ir</ex> cruin<ex>n</ex> fada a modh <term lang="la" type="vessel">cucubita</term><note type="auth" n="42"><ex>cu</ex>curbita T.</note> maill<ex>e</ex> c<ex>r</ex>uime .i. a[g] c<ex>r</ex>umad ma<ex>r</ex> so in<ex>n</ex><ex>as</ex> gu<ex>r</ex>ub a<ex>ir</ex>de a dorse n&amacr; an corp in<ex>n</ex><ex>as</ex> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> r<ex>a</ex>c<ex>h</ex>daois na neithe b&imacr;s an<ex>n</ex> as go hobon<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> is &imacr; a chaindig<ex>eacht</ex> f<ex>h</ex>oll<ex>as</ex> .i. go <ex>conn</ex>mhan<ex>n</ex> d&amacr; <term lang="la" type="vessel">phicerium</term> n&omacr; a <ex>tr&imacr;</ex> do f<ex>h</ex>&iacute;n. <ex>Agus</ex> f<ex>&emacr;adaid</ex> eaisl<ex>&amacr;int</ex>i io<ex>m</ex>dha d'f<ex>h</ex>ulung. <ex>Agus</ex> fu<ex>r</ex>t<ex>acht</ex>aight<ex>h</ex>ior sin<ex>n</ex> &omacr; <ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> aga l<ex>eig</ex>is &omacr;ir f&emacr;adur l<ex>eig</ex>is do c<ex>h</ex>u<ex>r</ex> ris an ran<ex>n</ex> ua<ex>cht</ex>ur<ex>a</ex>c<ex>h</ex> de do l<ex>eit</ex>h an da<ex>r</ex>a halt d<ex>&emacr;ag</ex> ua<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>aigh don d<ex>r</ex>uim &ampersir; do l<ex>eit</ex>h na haidhche &omacr; bh&eacute;l an c<ex>h</ex>l<ex>&emacr;ib</ex> go n-uige an imlin<ex>n</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.12"><p>(<mls unit="Latin ed" n="48.27&ndash;49.16"/>)
<ex>Agus</ex> as a haithle si<ex>n</ex> lab<ex>r</ex>um do<ex>n</ex>a haeib. <frn lang="la" rend="ital">Epar est organum digestionis secunde <corr sic="aqua" resp="BF">a qua</corr> generatur sanguinis</frn> .i. is iad na ha&emacr; org&amacr;in an da<ex>r</ex>a d&imacr;l<ex>eagt</ex>h<ex>a</ex> geinis fuil d<ex>eirg</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr; a<ex>r</ex><ex>n</ex>a suidheadh sa taobh dheas fao an (taoph des n&omacr; fao an) easn<ex>ach</ex> b<ex>r</ex>&emacr;gach. <ex>Agus</ex> at&amacr; form an r&emacr; orrtha &ampersir; at&amacr;id d<ex>ru</ex>n<ex>n</ex>ach do l<ex>eit</ex>h an eas<ex>n</ex>a<ex>ig</ex> &ampersir; cabh&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do l<ex>eit</ex>h an g<ex>aile</ex> maill<ex>e</ex> <ex>c&umacr;i</ex>g <ex>eit</ex>ti a modh l&amacr;imhe ag tachmhung an g<ex>aile</ex> ar a mui<ex>n</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&amacr; ag na ha&eacute; am<ex>ail</ex> bh&iacute;s ag na ball<ex>aib</ex> inm<ex>ead</ex>&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a <ex>eile</ex> b<ex>r</ex>&emacr;d&imacr;n thimc<ex>h</ex>ill<ex>ig</ex>is iad c<ex>hum</ex> a ttig f&emacr;ith b<ex>ea</ex>c do t<ex>h</ex>abha<ex>ir</ex>t moit<ex>higth</ex>i dh&omacr;iph. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> ceang<ex>al</ex>ta<ex>r</ex> na ha&emacr; maill<ex>e</ex> a mb<ex>r</ex>&emacr;id&imacr;<ex>n</ex> risin sca<ex>ir</ex>t &ampersir; t<ex>r</ex>&imacr;d si<ex>n</ex> ris<ex>n</ex>a ceang<ex>al</ex>r<ex>ach</ex>aiph l&amacr;d<ex>r</ex>e (&ampersir;) at&amacr; &omacr;s a cion<ex>n</ex> &ampersir; ris an d<ex>r</ex>uim &ampersir; ris a<ex>n</ex> ngaile &ampersir; risna hin<ex>n</ex>iph. <ex>Agus</ex> at&amacr; coimc<ex>h</ex>ceang<ex>al</ex> aca riu si<ex>n</ex> &ampersir; ris a<ex>n</ex> c<ex>r</ex>aide &ampersir; risna h&amacr;<ex>ir</ex>[i]n<ex>n</ex> &ampersir; ris<ex>n</ex>a huirgibh &ampersir; ris<ex>n</ex>a huile bhall<ex>aib</ex>h. <ex>Agus</ex> at&amacr;

<pb n="130"/>
s<ex>u</ex>bstaint na n-a&emacr; d<ex>earg</ex> feolmur ma<ex>r</ex> do bh<ex>ead</ex>h fuil t<ex>h</ex>ea<ex>cht</ex>aighthi a<ex>r</ex><ex>n</ex>a n-eg<ex>ur</ex> uile do chuislin<ex>n</ex>aiph &ampersir; &omacr; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>iph ma<ex>r</ex> ad<ex>ear</ex>u<ex>m</ex> in&amacr;<ex>r</ex> ndiaigh. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex><note type="auth" n="43">"G comes to an end at this point. From here to the end of the editions all readings come from T."</note> at<ex>&amacr;</ex>it na ha&emacr; arna co<ex>m</ex>tshuig<ex>iugad</ex> &omacr; n<ex>eit</ex>hi<ex>b</ex>h imda gidh <ex>ead</ex> at<ex>&amacr;</ex> ae<ex>n</ex>ran<ex>n</ex> aenda a<ex>cu</ex> .i. feol t<ex>r</ex>&imacr;na fuil<ex>id</ex> ana tosach do<ex>n</ex>a c<ex>uis</ex>li<ex>n</ex>ni<ex>b</ex>h. Mu<ex>r</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> sa dara l<ex>eabur</ex> <title type="book">Do<ex>n</ex>a Br<ex>&imacr;g</ex>aib N<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex></title> sa c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> d&emacr;ighin<ex>aig</ex> &ampersir; sa <ex>cheathramad</ex> l<ex>eabur</ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate</title> sa <ex>ch&umacr;igead</ex> caib<ex>idil</ex> mu<ex>r</ex> do-<ex>n</ex>&imacr;t<ex>hear</ex> t<ex>r</ex>&imacr; substai<ex>n</ex>ti do<ex>n</ex> <ex>must</ex> &omacr;na f<ex>h</ex>iuch<ex>ad</ex> ina tshoitheac<ex>h</ex> is mu<ex>r</ex> si<ex>n</ex> do-<ex>n</ex>&imacr;t<ex>hear</ex> <ex>tr&imacr;</ex> s<ex>u</ex>bst<ex>aint</ex>i do<ex>n</ex>
 tsil<ex>us</ex> arna bearb<ex>ad</ex> isna haeibh .i. a d&omacr; ina n-imu<ex>r</ex>cach<ex>aib</ex>h &ampersir; ae<ex>n</ex>ts<ex>u</ex>bst<ex>aint</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> maill<ex>e</ex> hui<ex>sg</ex>eamhla<ex>cht</ex> at<ex>&amacr;</ex> coitc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> do<ex>n</ex>a l<ex>eann</ex>aibh ele &ampersir; is riu ad<ex>ear</ex>u<ex>r</ex> <term lang="la" type="med">masa sanginaria</term> in&amacr;r sgoilne co coitc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> c<ex>h</ex>on<ex>n</ex>m<ex>as</ex> <ex>ceithre</ex> s<ex>u</ex>bst<ex>aint</ex>i n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> oil<ex>eamhnach</ex>a in<ex>n</ex>ti f&eacute;in am<ex>ail</ex> do c<ex>h</ex><ex>r</ex>&imacr;chni<ex>ugad</ex>h &eacute; in 2&ordm; <title type="book" rend="ital">De elementis</title> co himl&amacr;n. <ex>Agus</ex> na l<ex>eann</ex>a so c<ex>h</ex><ex>r</ex>ut<ex>huigth</ex>ear isna haeibh am<ex>ail</ex> adu<ex>bramar</ex> at<ex>&amacr;i</ex>t d&umacr;balda; &omacr;ir at<ex>&amacr;</ex> d<ex>r</ex>ong d&imacr;bh re n-abu<ex>r</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &omacr; n<ex>&amacr;d&umacr;rd</ex>a<ex>cht</ex> na hoil<ex>eamn</ex>a &ampersir; d<ex>r</ex>ong ele m&imacr;-n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>. Na <mls unit="T folio" n="30b"/> l<ex>eann</ex>a n<ex>&amacr;d&umacr;rd</ex>a u<ex>morr</ex>o cu<ex>ir</ex>(t<ex>aig</ex>)<ex>thear</ex> i<ex>a</ex>t le f<ex>uil</ex> d<ex>eirg</ex> c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p uile d&amacr; c<ex>h</ex><ex>r</ex>ut<ex>hugad</ex> &ampersir; d&amacr; oil<ex>eamuin</ex>. Na l<ex>eann</ex>a m&imacr;-n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> deal<ex>uigthear</ex> iad &ampersir; c<ex>ui</ex>rt<ex>hear</ex> a n-in<ex>ada</ex>ib<ex>h</ex> &amacr;<ex>ir</ex>ithe do d&emacr;<ex>n</ex>amh fort<ex>acht</ex>a <ex>&emacr;ig</ex>in n&omacr; in<ex>n</ex>a<ex>r</ex>bt<ex>h</ex>u<ex>r</ex> &omacr;n c<ex>hor</ex>p iad c<ex>h</ex>um inaidh &amacr;irithe am<ex>ail</ex> at<ex>&amacr;</ex> l<ex>ionn</ex> r<ex>uad</ex> ag&amacr; c<ex>h</ex>u<ex>r</ex> c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> an dombl<ex>ais</ex> a&emacr; &ampersir; l<ex>ionn</ex> d<ex>ub</ex> c<ex>hum</ex> na seilgi &ampersir; l<ex>ionn</ex> f<ex>ionn</ex> c<ex>hum</ex> na n-alt &ampersir; in imu<ex>r</ex>c<ex>ach</ex> uis<ex>ge</ex>am(a)<ex>lacht</ex> c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> na n-&amacr;<ex>r</ex>an<ex>n</ex> &ampersir; c<ex>hum</ex> an l&emacr;sa. <ex>Agus</ex> in<ex>n</ex>arbt<ex>h</ex>a<ex>r</ex> iad &omacr;n c<ex>hor</ex>p &ampersir; t&emacr;igh<ex>id</ex> le f<ex>uil</ex> d<ex>eirg</ex>. <ex>Agus</ex> uai<ex>r</ex> and morg<ex>aid</ex> &ampersir; do-<ex>n</ex>&imacr;d f&imacr;<ex>abhrais</ex> &ampersir; in<ex>n</ex>a<ex>r</ex>bt<ex>h</ex>u<ex>r</ex> &ampersir; d&imacr;sgaeilt<ex>ear</ex> d<ex>r</ex>ong d<ex>&imacr;b</ex> g<ex>o</ex> <ex>neam</ex>&amacr;irigt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> n&omacr; g<ex>o</ex> h&amacr;iright<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> t<ex>r</ex>&imacr; all<ex>as</ex> n&omacr; t<ex>r</ex>&imacr; sgaibiges n&omacr; t<ex>r</ex>&imacr; b<ex>r</ex>uth n&omacr; t<ex>r</ex>&imacr; n<ex>eas</ex>c<ex>&omacr;id</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.13"><p>(<mls unit="Latin ed" n="49.17&ndash;49.29"/>)
M&amacr;<ex>s</ex> <ex>ead</ex> at<ex>&amacr;</ex>it <ex>ceithre</ex> l<ex>eann</ex>a n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> ann &ampersir; <ex>ceithre</ex> l<ex>eann</ex>a m&imacr;-n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; uis<ex>ge</ex>am<ex>a</ex>la<ex>ch</ex> &ampersir; is d&imacr;b si<ex>n</ex> do goiridu<ex>r</ex> na seandaine f<ex>uil</ex> d<ex>earg</ex> l<ex>ionn</ex> r<ex>uad</ex> &ampersir; l<ex>ionn</ex> f<ex>ionn</ex> &ampersir; l<ex>ionn</ex> d<ex>ub</ex> &ampersir; arna c<ex>r</ex>ut<ex>hugad</ex> isna haebh. Mu<ex>r</ex> si<ex>n</ex> d&amacr;ilt<ex>ear</ex> iad ar an m<ex>o</ex>d so .i. tosgaidh &omacr; c<ex>h</ex>ab[&aacute;n] na n-a&emacr; an c<ex>huis</ex>li re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">porta</term> arna roi<ex>n</ex>n a c<ex>uis</ex>lin<ex>n</ex>i<ex>b</ex>h <term lang="la" type="anat">misirasia vena</term> &ampersir; at<ex>&amacr;</ex>it do-&amacr;irme ar a n-imad arna plandagh isi<ex>n</ex> g<ex>aile</ex> &ampersir; isna hin<ex>n</ex>ibh &ampersir; tarr<ex>n</ex>gid &ampersir; imu<ex>r</ex>c<ex>h</ex>aid c<ex>hum</ex> na n-a&emacr; s&umacr;gh an tsil<ex>is</ex> 

<pb n="132"/>
huil<ex>id</ex>i &ampersir; d&amacr;il<ex>id</ex>h an c<ex>huis</ex>li si<ex>n</ex> maill<ex>e</ex> na p<ex>r</ex>&emacr;maibh <ex>tr&imacr;</ex>na haeibh uile. &Omacr; d<ex>r</ex>uim na n-a&emacr; u<ex>morr</ex>o t<ex>h</ex>osgaid<ex>eas</ex> c<ex>uis</ex>li re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:cava">concabha</term> n&omacr; <term lang="gr" type="anat">cilis</term> &ampersir; atht<ex>h</ex>arrngidh si<ex>n</ex> maill<ex>e</ex> na p<ex>r</ex>&emacr;maibh &omacr;na haeibh uile &ampersir; ar t<ex>eag</ex>m&amacr;il p<ex>r</ex>&emacr;m na c<ex>uis</ex>lin<ex>n</ex>e eile di an f<ex>h</ex>uil do crut<ex>hu</ex>i<ex>g</ex>[thear] in<ex>n</ex>tu. <ex>Agus</ex> arna gabl<ex>ugad</ex> s&imacr;s &ampersir; suas mu<ex>r</ex> du<ex>bramar</ex> tshuas d&amacr;il<ex>id</ex> &ampersir; imu<ex>r</ex>ch<ex>aid</ex> an f<ex>h</ex>uil si<ex>n</ex> c<ex>hum</ex> an c<ex>huir</ex>p uile d&amacr; oil<ex>eamuin</ex> mu<ex>r</ex> a c<ex>r</ex>&imacr;chn<ex>ig</ex><ex>thear</ex> an <ex>treas</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; an <ex>ceathramad</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> t&emacr;ig<ex>id</ex> sl<ex>igte</ex> &ampersir; doirrsi d&imacr;lsi &omacr;na haeibh ima<ex>r</ex>c<ex>h</ex><ex>r</ex>as na himu<ex>r</ex>cacha a nd&imacr;l<ex>eaga</ex>d adu<ex>bramar</ex> c<ex>hum</ex> a n-in<ex>ad</ex>h f&eacute;in d&amacr; laibe&omacr;ra<ex>m</ex> an&amacr;r ndiaigh.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.14"><p>(<mls unit="Latin ed" n="49.36&ndash;49.38"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> as foll<ex>as</ex> as [na] n<ex>eit</ex>hi<ex>b</ex>h sin adu<ex>bramar</ex> gurob ris an taebh deas dl<ex>eag</ex>u<ex>r</ex> l<ex>eigeas</ex> na n-a&emacr; do c<ex>h</ex>u<ex>r</ex> &ampersir; co ndligin<ex>n</ex> stipica<ex>cht</ex> <ex>&emacr;ig</ex>in do b<ex>eit</ex>h in<ex>n</ex>tu ar s<ex>h</ex><ex>u</ex>b<ex>staint</ex>i na n-a&emacr;.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.15"><p>(<mls unit="Latin ed" n="49.39&ndash;50.13"/>)
<frn lang="la" rend="ital">Nunc dicendum est de cisdi felis</frn> .i. as in<ex>n</ex>laba<ex>r</ex>tha anois do tshoit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> a<ex>n</ex> domlais a&emacr;. <ex>Agus</ex> is aml<ex>aid</ex>h at<ex>&amacr;</ex> 'na spar&amacr;<ex>n</ex> n&omacr; 'na l&amacr;mhan<ex>n</ex>&amacr;n b<ex>r</ex>&emacr;id&imacr;<ex>n</ex>ach arna tshuighudh a cab&amacr;<ex>n</ex> na n-a&emacr; ag a<ex>n</ex> n-eiti m<ex>ead&omacr;</ex>n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> arna ordug<ex>ad</ex> do ghab<ex>&amacr;il</ex> na n-imu<ex>r</ex>cach coil<ex>earach</ex> a c<ex>h</ex><ex>r</ex>uth<ex>uigthear</ex> isna haeibh. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;i</ex>t d&amacr; bh&emacr;l n&omacr; d&amacr; dor<ex>as</ex> ag a<ex>n</ex> spar&amacr;<ex>n</ex> si<ex>n</ex> tamall <ex>&emacr;ig</ex>in &omacr; c<ex>h</ex>&emacr;le &ampersir; i<ex>a</ex>t ag dul a n-&eacute;inin<ex>ad</ex>h do r<ex>&emacr;ir</ex> <ps reg="Mondino de Luzzi" type="scholar"><fn>Muindinuis</fn></ps>. An c<ex>&emacr;ad</ex>-dor<ex>as</ex> d<ex>&imacr;b</ex> t<ex>&emacr;id</ex> c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> m<ex>ead&omacr;i</ex>n na n-a&emacr; do gab<ex>&amacr;il</ex> l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex>. An <ex>dara</ex> dor<ex>as</ex> t<ex>&emacr;id</ex> c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> &imacr;a<ex>cht</ex>u<ex>ir</ex> an gaile &ampersir; c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> na n-in<ex>n</ex>i<ex>d</ex>h d&amacr; ngl<ex>anad</ex> d'in<ex>n</ex>a<ex>r</ex>b<ex>ad</ex> l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex> <ex>cu</ex>[c]a ar so<ex>n</ex> an tarba<ex>cht</ex>a adu<ex>bramar</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> as &imacr; a cai<ex>n</ex>diga<ex>cht</ex> &omacr;ir f<ex>&emacr;at</ex>u<ex>r</ex> a f<ex>h</ex>aicsi<ex>n</ex> go con<ex>n</ex>ma<ex>id</ex> l&amacr;n &emacr;ingloi<ex>n</ex>e d'fh&imacr;n. <ex>Agus</ex> f<ex>&emacr;adaid</ex>h<ex>e</ex> a t<ex>hui</ex>csi<ex>n</ex> go f<ex>&emacr;ad</ex>an<ex>n</ex> d&umacr;int&imacr; d'f<ex>h</ex>ulang ina dor<ex>as</ex> c<ex>h</ex>oitc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> &ampersir; ina dor<ex>as</ex> d&imacr;l<ex>is</ex>. An tan b&imacr;d ana dor<ex>as</ex> c<ex>h</ex>oitc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> n&imacr; tarrngt<ex>hear</ex> l<ex>ionn</ex> r<ex>uad</ex> &ampersir; n&imacr; hin<ex>n</ex>a<ex>r</ex>bt<ex>h</ex>u<ex>r</ex> &emacr; le f<ex>uil</ex> d<ex>eirg</ex> &ampersir; buigt<ex>h</ex><ex>ear</ex> an tan si<ex>n</ex> an fual &ampersir; an c<ex>or</ex>p uile. <ex>Agus</ex> an tan b&imacr;d d&umacr;inti<note type="auth" resp="BF" n="44">In the previous instance -i is marked as long, but not here. eDIL (dil.ie/19230) has -e as nom./acc. pl.</note> in dor<ex>as</ex> d&imacr;l<ex>is</ex> teasdoigh<ex>id</ex>h na fu<ex>r</ex>ta<ex>cht</ex>a do-<ex>n</ex>&imacr; do<ex>n</ex>a ball<ex>aib</ex> c<ex>hum</ex> a cuirid l<ex>ionn</ex> r<ex>uad</ex> &ampersir; gei<ex>n</ex>igh d<ex>r</ex>och-aic<ex>id</ex>&imacr; imda do r<ex>&emacr;ir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;in</an></ps></ex> an<ex>n</ex>sa <ex>seisead</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> <title type="book" rend="ital">De egritudine et synthomate</title> &ampersir; sa <ex>ch&umacr;igead</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> <title type="book" rend="ital">de Interiorum</title><note type="auth" n="45"><ex>Interioribus</ex> T.</note><note type="auth" resp="BF" n="46">T's reading is better, as the treatise is known as "De Interioribus". See Richard J. Durling on Burgundio de Pisa's undated translation of it, Traditio 42 (1986) 439&ndash;442; DOI: https://doi.org/10.1017/S0362152900004141</note>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.16"><p>(<mls unit="Latin ed" n="50.14&ndash;50.21"/>)
<frn lang="la" rend="ital">Splen est receptorum superfluitatis <mls unit="T folio" n="31a"/> melancolice in epate generate</frn> .i. as &imacr; an tsealg soit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> g<ex>a</ex>b&amacr;la na n-imu<ex>r</ex>cach <ex><term lang="la" type="med">melancolice</term></ex> c<ex>h</ex><ex>r</ex>ut<ex>huigthear</ex> isna haeibh. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex> arna ordugh do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h c<ex>h</ex>l&imacr; ag tachman<ex>u</ex>gadh an gaile ar a tarrsna. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex> a s<ex>u</ex>bst<ex>aint</ex> go h&emacr;dluith cuasach n&iacute;s duibe n&amacr; s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> na
<pb n="134"/>
n-a&emacr;. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex> [a] figu<ex>r</ex> fada am<ex>ail</ex> do b<ex>eit</ex>h <ex>ceathair</ex>-uillion<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> ceangailt<ex>ear</ex> &iacute; t<ex>r</ex>&imacr;na b<ex>r</ex>&emacr;id&imacr;<ex>n</ex> do<ex>n</ex> easna do l<ex>eit</ex>h a d<ex>r</ex>oma &ampersir; do l<ex>eit</ex>h a cab&amacr;n risi<ex>n</ex> ngaile &ampersir; risi<ex>n</ex> <ex><term lang="la" type="anat:zirbus">sirabus</term></ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex>it d&amacr; dor<ex>as</ex> ag a<ex>n</ex> tseilg &ampersir; is t<ex>r</ex>&imacr; dor<ex>as</ex> d<ex>&imacr;b</ex> t<ex>h</ex>arrng<ex>as</ex> an imu<ex>r</ex>c<ex>ach</ex> adu<ex>bhramar</ex> &omacr;na haeibh &ampersir; cu<ex>ir</ex>igh &imacr; t<ex>r</ex>&imacr;d an dor<ex>as</ex> ele c<ex>hum</ex> an gaile ar son na fu<ex>r</ex>t<ex>acht</ex>a adu<ex>bramar</ex> r<ex>omainn</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.17"><p>(<mls unit="Latin ed" n="50.22&ndash;50.28"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> f<ex>&emacr;ada</ex>i<ex>d</ex>h an tsealg m&omacr;r&amacr;n d' <ex>eas</ex>l<ex>&amacr;int</ex>i<ex>b</ex>h d'f<ex>h</ex>ulang &omacr;ir is ro-ullamh &iacute; c<ex>h</ex>um cruais &ampersir; c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> d&umacr;inti ar so<ex>n</ex> an adbu<ex>ir</ex> adu<ex>bramar</ex>. <ex>Agus</ex> <ex>d&amacr;</ex> roibh t<ex>r</ex>&imacr;thu sin co heasb<ex>ad</ex>ach a ngl<ex>anad</ex>h na n-a&emacr; do-<ex>n</ex>&imacr;t<ex>h</ex>ear an c<ex>or</ex>p t<ex>r</ex>uagh d<ex>r</ex>och-datha &ampersir; d&amacr; roibh <ex>eas</ex>b<ex>ada</ex>c<ex>h</ex> a[g] cu<ex>r</ex> l<ex>eann</ex>a d<ex>uibe</ex> c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> a<ex>n</ex> gaile gort<ex>aig</ex><ex>thear</ex> an tochl<ex>ugad</ex>h am<ex>ail</ex> l&emacr;ght<ex>h</ex>u<ex>r</ex> l<ex>eat</ex>h a t<ex>h</ex>uas d&imacr;n<ex>n</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> b&imacr;th a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>d n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil sgail<ex>ead</ex>h na <ex>con</ex>tin&omacr;idighi g<ex>o</ex> co<ex>m</ex>guasa<ex>cht</ex>ach in<ex>n</ex>ti &ampersir; isna haebh. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> gl<ex>ant</ex>u<ex>r</ex> g<ex>o</ex> d&imacr;l<ex>is</ex> &iacute; t<ex>r</ex>&imacr;d an mb<ex>r</ex>oind &ampersir; cu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>u<ex>r</ex> a l<ex>eigeas</ex> risi<ex>n</ex> taebh c<ex>h</ex>l&iacute; mu<ex>r</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> sa <ex>treas</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> d<ex>&emacr;ag</ex> do <ex><title type="book">Terapentice</title></ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.18"><p>(<mls unit="Latin ed" n="50.29&ndash;50.41"/>)
<frn lang="la" rend="ital">Renes sunt particule ad mundandum sainginim a superfluetate aquos ordinati</frn> .i. at<ex>&amacr;</ex>it na h<ex>&amacr;ir</ex>ne ana rann<ex>a</ex>i<ex>b</ex>h arna n-ordugh do gl<ex>anad</ex>h f<ex>ola</ex> d<ex>eirge</ex> &omacr;na himu<ex>r</ex>cach<ex>aib</ex> uis<ex>ge</ex>amla. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex>it a d&omacr; d&imacr;bh .i. &amacr;ra do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h deis &ampersir; a fog<ex>as</ex> do<ex>n</ex>a haeibh &ampersir; &amacr;ra do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h chl&iacute; n&iacute;s &iacute;sle n&amacr; si<ex>n</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> a s<ex>u</ex>bs<ex>tain</ex>t c<ex>r</ex>uaidh feolmu<ex>r</ex> &ampersir; at<ex>&amacr;</ex> a f<ex>oir</ex>m c<ex>r</ex>uind amail <ex>ui</ex>ghi <ex>bar</ex> combh<ex>r</ex>isidh. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex>it cab&amacr;i<ex>n</ex> in<ex>n</ex>tia ana ngabaid an&iacute; t<ex>h</ex>arrngid <ex>chu</ex><ex>cu</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> a ng<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &amacr;rain<ex>n</ex> d&imacr;bh d&amacr; dor<ex>as</ex> .i. dor<ex>as</ex> d&imacr;bh t<ex>r</ex>&imacr; tarrngid an uis<ex>g</ex>iam<ex>al</ex>a<ex>cht</ex> &omacr; <term lang="gr" type="anat">chylis</term> <term lang="la" type="anat">vena</term> &ampersir; t<ex>r</ex>&imacr;d si<ex>n</ex> &omacr;na haeibh; t<ex>r</ex>&imacr;d an <ex>d&amacr;</ex> dor<ex>as</ex> ele cu<ex>ir</ex>idh an uis<ex>ge</ex>amhla<ex>cht</ex> si<ex>n</ex> re n-abu<ex>r</ex> an fual c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> an l&emacr;sa. <ex>Agus</ex> tig<ex>id</ex> c<ex>uis</ex>lin<ex>n</ex>a &ampersir; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>&imacr; &ampersir; f<ex>&emacr;it</ex>he c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> na n-&amacr;ran<ex>n</ex> &omacr; nd&emacr;<ex>n</ex>tu<ex>r</ex> an b<ex>r</ex>&emacr;id&imacr;n t<ex>h</ex>imc<ex>h</ex>ill<ex>igeas</ex> i<ex>a</ex>t. <ex>Agus</ex> ceangilt<ex>ear</ex> na h&amacr;<ex>ir</ex>ne risi<ex>n</ex> nd<ex>r</ex>aim &ampersir; at<ex>&amacr;</ex> m&omacr;r&amacr;n m<ex>&emacr;at</ex>hr<ex>aid</ex>h a<ex>cu</ex> do g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> taebh. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex>it na ra<ex>n</ex>ga d<ex>r</ex>oma do c<ex>h</ex>&umacr;il na n-&amacr;ran<ex>n</ex> l&amacr;imh re haltib an d<ex>r</ex>oma &ampersir; luig<ex>id</ex> na h&amacr;<ex>ir</ex>ne ar a mui<ex>n</ex> mu<ex>r</ex> budh iad budh c<ex>h</ex>e<ex>ar</ex>c<ex>h</ex>aill d&omacr;ibh. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> id<ex>ear</ex> a[n] <ex>d&amacr;</ex> h&amacr;rain<ex>n</ex> ar mui<ex>n</ex> [na] n-alt t<ex>eag</ex>aid na c<ex>uis</ex>lin<ex>n</ex>a re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:aorta">aborti</term> &ampersir; <term lang="gr" type="anat">cylis</term> c<ex>hum</ex> na mball &imacr;<ex>acht</ex>rach &ampersir; &omacr;<ex>n</ex>a c<ex>uis</ex>lin<ex>n</ex>i<ex>b</ex>h sin a ngoire do<ex>n</ex>a h&amacr;<ex>ir</ex>nibh geint<ex>ear</ex> soithigi an tsh&imacr;lne d&amacr; laibe&omacr;ram an&amacr;r ndiaigh.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.6.19"><p>(<mls unit="Latin ed" n="51.6&ndash;51.8"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> f<ex>&emacr;ada</ex>i<ex>d</ex>h an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> a f<ex>h</ex>aicsi<ex>n</ex> na nuim<ex>ear</ex> &ampersir; a caindhi <mls unit="T folio" n="31b"/> a<ex>cht</ex> na n-alt &ampersir; do-gebu<ex>r</ex> iad n&imacr;s roime n&amacr;id na hailt ele. <ex>Agus</ex> is t<ex>r</ex>&imacr;thu si<ex>n</ex> c<ex>h</ex>u<ex>ir</ex>t<ex>hear</ex> n&omacr; t<ex>hig</ex>id <ex>c&umacr;ig</ex> c<ex>h</ex>&umacr;pla f<ex>&emacr;it</ex>h<ex>ead</ex> &omacr;
<pb n="136"/>
sm<ex>ior</ex> sm<ex>eantain</ex> c<ex>hum</ex> na bron<ex>n</ex> uile &ampersir; c<ex>hum</ex> ran<ex>n</ex> na largead &ampersir; na cos.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.7.1"><p>(<mls unit="Latin ed" n="51.14&ndash;51.21"/>)
<frn lang="la" rend="ital">Per ancha[s] hic intelliguntur partes inferiores ventris</frn> .i. t<ex>ui</ex>ct<ex>hear</ex> an leasr<ex>a</ex>c<ex>h</ex> annso 'na ran<ex>n</ex> &imacr;<ex>acht</ex>r<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do<ex>n</ex> b<ex>r</ex>oin<ex>n</ex> &omacr;n i<ex>m</ex>lin<ex>n</ex> co n-uig an leasr<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; boill na c&omacr;i<ex>m</ex>ri<ex>acht</ex>ana. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex>it a rain<ex>n</ex> t<ex>r</ex>ibulta &omacr;ir at<ex>&amacr;</ex>it rain<ex>n</ex> d&iacute;bh c<ex>h</ex>on<ex>n</ex>m<ex>as</ex> &ampersir; rain<ex>n</ex> ele c<ex>h</ex>on<ex>n</ex>m<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex> &ampersir; rain<ex>n</ex> t<ex>h</ex>osg<ex>aideas</ex> go f<ex>oir</ex>imill<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. Is iat na rai<ex>n</ex>d <ex>chonn</ex>mh<ex>as</ex> .i. <term lang="ar" type="anat:mirach">mirac</term> &ampersir; <term lang="ar" type="anat:siphach">sifac</term> &ampersir; <term lang="la" type="anat:zirbus">sirbus</term> &ampersir; cn&amacr;mha. Na raind <ex>chonn</ex>m<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex> u<ex>morro</ex> .i. an l&emacr;s &ampersir; soith<ex>i</ex>g<ex>th</ex>i an tsh&imacr;l<ex>ne</ex> &ampersir; in m<ex>a</ex>cl<ex>og</ex> isna mn&amacr;ibh &ampersir; in t-in<ex>n</ex>e re n-abu<ex>r</ex><ex>thar</ex> <term lang="gr" type="anat">longaon</term> &ampersir; <term lang="la" type="anat">rectum</term> &ampersir; f&eacute;ith<ex>e</ex> &ampersir; cuisl<ex>ionn</ex>a &ampersir; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>&imacr; t<ex>h</ex>osg<ex>aideas</ex> c<ex>hum</ex> na mball &imacr;<ex>acht</ex>a<ex>r</ex>ach. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is iat na rai<ex>n</ex>d t<ex>h</ex>osg<ex>aideas</ex> co f<ex>oir</ex>imill<ex>a</ex>c<ex>h</ex> .i. <term lang="gr" type="anat:didymi">dindimi</term> &ampersir; na hu<ex>ir</ex>gi &ampersir; in tshlat fhearrda &ampersir; is in<ex>n</ex>labhu<ex>r</ex>t<ex>h</ex>a d&imacr;bh so do r<ex>&emacr;ir</ex> uird.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.7.2"><p>(<mls unit="Latin ed" n="51.22&ndash;51.41"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> labhru<ex>m</ex> a<ex>r</ex> d[t]<ex>&umacr;s</ex> do<ex>n</ex>a ran<ex>n</ex><ex>aib</ex>h con<ex>n</ex>mh<ex>as</ex>. <ex>Agus</ex> do labhru<ex>m</ex>u<ex>r</ex> do <term lang="ar" type="anat:mirach">mirac</term> &ampersir; do <term lang="ar" type="anat:siphach">shifac</term> &ampersir; do <term lang="la" type="anat:zirbus">shirbas</term> a n-<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anathomia</term></ex> in rai<ex>n</ex>d ua<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>aigh do<ex>n</ex> b<ex>r</ex>oind m&amacr;s <ex>ead</ex> labru<ex>m</ex> an<ex>n</ex>so do<ex>n</ex>a cn&amacr;m<ex>aib</ex>h. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> do-geibt<ex>h</ex><ex>ear</ex> an<ex>n</ex>sa leas<ex>r</ex>uc<ex>h</ex> d&omacr; chin&emacr;l c<ex>h</ex>n&amacr;<ex>m</ex>an<ex>n</ex> &omacr;ir at<ex>&amacr;</ex>it a<ex>r</ex> d[t]<ex>&umacr;s</ex> do l<ex>eit</ex>h an d<ex>r</ex>oma a t<ex>r</ex>&imacr; <ex>n&omacr;</ex> a <ex>ceathair</ex> d'alt<ex>aib</ex>h isin c<ex>h</ex>n&amacr;i<ex>m</ex>h re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">os sacrum</term> .i. in cn&amacr;i<ex>m</ex> is neasa don d<ex>r</ex>oind do(<ex>n</ex>) c<ex>h</ex>n&amacr;m<ex>aib</ex> an d<ex>r</ex>oma<note type="auth" n="47"><q>.i. cn&amacr;<ex>m</ex>a na rang nd<ex>r</ex>oma</q> is not in L.</note> &ampersir; d&amacr; alt n&omacr; a t<ex>r</ex>&imacr; maeth&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a sa c<ex>h</ex>n&amacr;i<ex>m</ex> re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">cauda</term> .i. in cn&amacr;i<ex>m</ex> &imacr;<ex>acht</ex>u<ex>r</ex>ach re n-abu<ex>r</ex> an d<ex>r</ex>on<ex>n</ex><note type="auth" n="48"><q>.i. in cn&amacr;i<ex>m</ex> &imacr;<ex>acht</ex>u<ex>r</ex>ach re n-abu<ex>r</ex> an d<ex>r</ex>on<ex>n</ex></q> is not in L.</note>. <ex>Agus</ex> m<ex>ur</ex> c<ex>h&emacr;ad</ex>altt do c<ex>h</ex>n&amacr;i<ex>m</ex> re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">os sacrum</term> at<ex>&amacr;</ex> s&emacr; ro-r<ex>eam</ex>u<ex>r</ex> &ampersir; roin<ex>n</ex>id na cn&amacr;<ex>m</ex>a at<ex>&amacr;</ex> 'na diaigh a<ex>ir</ex> do l<ex>eith</ex> na timt<ex>hearacht</ex>a &ampersir; &imacr;<ex>ach</ex>ta<ex>ir</ex> an d<ex>r</ex>oma. <ex>Agus</ex> is do l<ex>eith</ex> na haight<ex>h</ex>i at<ex>&amacr;</ex>it na puill t<ex>r</ex>&imacr;na tosgaididh f<ex>&emacr;it</ex>hi na gcn&amacr;<ex>m</ex>han<ex>n</ex> sin &ampersir; n&imacr; dhe l<ex>eit</ex>h a taebh am<ex>ail</ex> 
 t<ex>h</ex>osgaid<ex>eas</ex> &omacr; c<ex>h</ex>n&amacr;imi<ex>b</ex> ele an d<ex>r</ex>oma. Do l<ex>eit</ex>h na taebh u<ex>morr</ex>o at<ex>&amacr;</ex>it <ex>d&amacr;</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;i<ex>m</ex>h m&omacr;ra .i. ae<ex>n</ex>c<ex>h</ex>n&amacr;i<ex>m</ex>h do g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> taebh &ampersir; ceangilt<ex>ear</ex> iad do l<ex>eith</ex> an dro<ex>m</ex>a risi<ex>n</ex> n-alt m&omacr;r adu<ex>bramar</ex> d'altaib <term lang="la" type="anat">os sacrum</term> &ampersir; ceangilt<ex>ear</ex> do l<ex>eit</ex>h na haighchi iad isi<ex>n</ex> f<ex>h</ex>ordron<ex>n</ex> &ampersir; do-<ex>n</ex>&imacr;t cn&amacr;<ex>m</ex> an ordruin<ex>n</ex> in<ex>n</ex><ex>as</ex> go fuil<ex>id</ex> na cn&amacr;ma si<ex>n</ex> l<ex>eat</ex>han do l<ex>eit</ex>h an d<ex>r</ex>oma gu<ex>r</ex>ob uime si<ex>n</ex> ad<ex>ear</ex>u<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:ossa iliorum">ossa yliorum</term> .i. cn&amacr;<ex>m</ex>a na rang nd<ex>r</ex>oma.<note type="auth" n="49"><q>.i. cn&amacr;<ex>m</ex>a na rang nd<ex>r</ex>oma</q> is not in L.</note> <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex>it ana m<ex>ead&omacr;n</ex> si<ex>n</ex> do l<ex>eit</ex>h a f<ex>oir</ex>imill cab&amacr;i<ex>n</ex> n&omacr; lag&amacr;in ina (<ex>n</ex>)ngabt<ex>h</ex>u<ex>r</ex> <mls unit="T folio" n="32a"/> <term lang="la" type="anat:vertrebra">vetibra</term> .i. cin<ex>n</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;mhan<ex>n</ex> na lairge. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex> a ngoire do si<ex>n</ex> a c<ex>&emacr;ad</ex>oir do l<ex>eit</ex>h na timt<ex>hear</ex>a<ex>cht</ex>a a ng<ex>a</ex>c<ex>h</ex> cn&amacr;imh d<ex>&imacr;b</ex> poll m&omacr;<ex>r</ex> &ampersir; is de si<ex>n</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> sa <ex>seisead</ex> l<ex>eab</ex>u<ex>r</ex> d<ex>&emacr;ag</ex> <title type="book" rend="ital">De

<pb n="138"/>
utilitate</title> sa <ex>naomad</ex> caib<ex>idil</ex> cu<ex>r</ex>ob <ex>&emacr;ig</ex>in poll m&omacr;r &ampersir; sl<ex>ig</ex> m&omacr;r do d&emacr;<ex>n</ex>amh a n-eidearm<ex>ead&omacr;n</ex> cin<ex>n</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;man<ex>n</ex> na l&amacr;irgi &ampersir; an lesr<ex>aig</ex>h t<ex>r</ex>&imacr;na rac<ex>h</ex>adigh<ex>is</ex> f<ex>&emacr;it</ex>he m<ex>us</ex>gaile &ampersir; c<ex>uis</ex>lin<ex>n</ex>a &ampersir; airt<ex>eir</ex>e t<ex>h&emacr;id</ex> &omacr;na ran<ex>n</ex>aibh ua<ex>cht</ex>rac<ex>h</ex>a &ampersir; &omacr;na ran<ex>n</ex>aibh &imacr;<ex>acht</ex>racha. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex>it na cn&amacr;ma sin co cu<ex>m</ex>ang do l<ex>eit</ex>h an ord<ex>r</ex>oin<ex>n</ex> aga ceangal re c<ex>h</ex>&emacr;le isi<ex>n</ex> f<ex>hor</ex>d<ex>r</ex>on<ex>n</ex> a m<ex>o</ex>d <term lang="la" type="zoo:branchia">brangca</term>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> g&emacr; t&amacr; in cn&amacr;imh so g<ex>o</ex> f&imacr;r&imacr;n<ex>n</ex>ach a n-aenc<ex>h</ex>n&amacr;i<ex>m</ex>h gid <ex>ead</ex>h at<ex>&amacr;</ex>it t<ex>r</ex>&imacr; hanman<ex>n</ex>a air &ampersir; is uime sin ad<ex>eir</ex> d<ex>r</ex>ong <ex>&emacr;ig</ex>in t<ex>r</ex>&imacr; cn&amacr;mhan<ex>n</ex>a ris .i. <term lang="la" type="anat">os ylii</term> do<ex>n</ex> l<ex>eith</ex> ua<ex>cht</ex>r<ex>aig</ex>h &ampersir; <term lang="la" type="anat">os pectinis</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat:os pubis">pubis</term> do l<ex>eit</ex>h na haighc<ex>h</ex>i &ampersir; <term lang="la" type="anat">os femorum</term> ina l&amacr;r.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.7.3"><p>(<mls unit="Latin ed" n="52.1&ndash;52.14"/>)
Labrum anois do<ex>n</ex>a ran<ex>n</ex>aib con<ex>n</ex>muigt<ex>hear</ex>. <ex>Agus</ex> is &emacr; c<ex>&emacr;id</ex>n&iacute; t<ex>heag</ex>m<ex>as</ex> d&umacr;i<ex>n</ex> d<ex>&imacr;b</ex> .i. an l&emacr;s &ampersir; is aml<ex>aid</ex>h at&amacr; s&emacr; ina tshoit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> gab&amacr;la am<ex>ail</ex> tshitil n&omacr; sac&amacr;n ag imu<ex>r</ex>c<ex>h</ex>u<ex>r</ex> i<ex>n</ex> f<ex>h</ex>uail arna tsh&imacr;tl<ex>ead</ex>h &omacr;na h&amacr;<ex>ir</ex>nibh an<ex>n</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> [a] s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex> l&amacr;id<ex>ir</ex> b<ex>r</ex>&emacr;id&imacr;n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> arna c<ex>h</ex>o<ex>m</ex>ts<ex>h</ex>uig<ex>iugad</ex>h &omacr; <ex>d&amacr;</ex> b<ex>r</ex>&emacr;id&imacr;n. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex> a f<ex>hoir</ex>m c<ex>r</ex>uin<ex>n</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> as &imacr; a c<ex>h</ex>ai<ex>n</ex>ndigha<ex>cht</ex> .i. gu<ex>r</ex>ob beag n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> cuin<ex>n</ex>eoch<ex>ad</ex>h l&aacute;n &emacr;n<term lang="la" type="vessel">phicerium</term>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> a s<ex>h</ex>uig<ex>iugad</ex> a n-inm<ex>ead&omacr;n</ex> fai an f<ex>h</ex>o<ex>r</ex>droin<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> plan<ex>n</ex>daigidh d&amacr; s<ex>h</ex>l<ex>ait</ex>i fada an<ex>n</ex> t<ex>h</ex>ig &omacr;na h&amacr;<ex>ir</ex>nibh <ex>d&amacr;</ex> ngoirt<ex>hear</ex> <term lang="la" type="anat: pori uritides">porre in ritides</term><note type="auth" resp="BF" n="50">This reading is translated as 'ureters'. There is no explanatory note, but McVaugh, vol. 1, p. 52, reads 'pori uritides'.</note> t<ex>h</ex>osgaid<ex>eas</ex> t<ex>r</ex>&imacr;d na taibhaibh co f&imacr;a<ex>r</ex> &ampersir; imu<ex>r</ex>c<ex>has</ex> an f<ex>ual</ex> &omacr;na h&amacr;<ex>ir</ex>nib. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> br&amacr;ighe f<ex>h</ex>eolmu<ex>r</ex> aigi maill<ex>e</ex> m<ex>us</ex>c<ex>ail</ex>ib iadas &ampersir; fhoslaig<ex>eas</ex> &iacute; &ampersir; tosgaid<ex>id</ex>h an br&amacr;ige sin uada go fillteach &ampersir; ag dul t<ex>r</ex>&imacr; <term lang="ar" type="anat:siphach">shifac</term> a[g] dul g<ex>o</ex> n-uig an slait isna fearaib &ampersir; t<ex>&emacr;id</ex> isna mn&amacr;ibh gan f<ex>h</ex>ill<ex>ead</ex> do l<ex>eit</ex>h<ex>iod</ex> d&amacr; m<ex>&emacr;ar</ex> fai in mbanda<ex>cht</ex> t<ex>r</ex>&imacr;na n-in<ex>n</ex>a<ex>r</ex>bt<ex>h</ex>u<ex>r</ex> a<ex>n</ex> fual amach. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is foll<ex>as</ex> as si<ex>n</ex> co fuil an <corr sic="les" resp="BF">l&emacr;s</corr> ullamh c<ex>hum</ex> d&umacr;int<ex>id</ex>h &ampersir; ar so<ex>n</ex> na br&amacr;igh<ex>id</ex> &ampersir; c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> cloch ar son an f<ex>h</ex>uail gainmidhe gab<ex>as</ex> &ampersir; c<ex>h</ex>on<ex>n</ex>m<ex>as</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.7.4"><p>(<mls unit="Latin ed" n="52.18&ndash;52.28"/>)
Labrum anois do tsoithighibh an tsh&imacr;lne. <ex>Agus</ex> is amhl<ex>aid</ex> at<ex>&amacr;</ex>it ana c<ex>uis</ex>lin<ex>n</ex>i<ex>b</ex>h t<ex>h</ex>osgaid<ex>eas</ex> l&amacr;imh risna h&amacr;irn<ex>ib</ex>h &omacr;na c<ex>uis</ex>li<ex>n</ex> re n-abu<ex>r</ex> <term lang="gr" type="anat">cilis</term> &ampersir; <term lang="la" type="anat:aorta">aborti</term> ag imc<ex>h</ex>u<ex>r</ex> f<ex>ola</ex> d<ex>eirge</ex> c<ex>hum</ex> uirgi an f<ex>h</ex>ir &ampersir; na mn&amacr; &omacr; nd&emacr;<ex>n</ex>tu<ex>r</ex> s&imacr;lne t<ex>r</ex>&imacr;d an d&imacr;l<ex>eagad</ex> nd&emacr;ighin<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is &emacr; an s&imacr;lni si<ex>n</ex> s&imacr;l &ampersir; tor<ex>ad</ex> na <ex>n&amacr;d&umacr;ir</ex>e d<ex>aonna</ex>. <ex>Agus</ex> s&imacr;nt<ex>ear</ex> na soithi si<ex>n</ex> amach isna f<ex>ear</ex>aibh &omacr;ir is do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h amuich at<ex>&amacr;</ex>it a n-uirghi &ampersir; at<ex>&amacr;</ex>it l<ex>eat</ex>h astigh an<ex>n</ex>sa mn&amacr;ibh &omacr;ir astigh at<ex>&amacr;</ex>it a n-uirgi am<ex>ail</ex> adera<ex>m</ex> 'n&amacr;r ndiaigh. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is foll<ex>as</ex> astu si<ex>n</ex> t<ex>r</ex>&imacr; bun<ex>as</ex> na soit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> so <ex>co n</ex>(n)gaban<ex>n</ex> an s&imacr;lne <ex>n&amacr;d&umacr;r</ex> <mls unit="T folio" n="32b"/> an c<ex>h</ex><ex>r</ex>aide &ampersir; na n-a&emacr; &ampersir; na n-&amacr;ran<ex>n</ex> &ampersir; co fuil ran<ex>n</ex>c<ex>h</ex>uidug<ex>ad</ex>h ag a<ex>n</ex> n-inc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> ris t<ex>r</ex>&imacr;d na f<ex>&emacr;it</ex>hi<ex>b</ex>h t<ex>h</ex>ig uaithi c<ex>hum</ex> na n-uirgi do mot<ex>hugad</ex> a ngairdeac<ex>h</ex><ex>ais</ex>. <ex>Agus</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> si<ex>n</ex> tig an s&imacr;lne &omacr;n c<ex>hor</ex>p uile &ampersir; n&imacr; do r<ex>&emacr;ir</ex> s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>i a<ex>cht</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> br<ex>&imacr;g</ex>e am<ex>ail</ex> ad<ex>eir</ex> <frn lang="la" rend="ital">dingnus</frn> <title type="book" rend="ital">Consiliator</title><note type="auth" resp="BF" n="51">A famous medical treatise by Pietro d'Abano (Peter de Abano) from the early 14th century, entitled <title type="book" rend="ital">Conciliator differentiarum quae inter philosophos et medicos versantur</title>.</note>.</p></div2>

<pb n="140"/>
<div2 type="section" n="2.7.5"><p>(<mls unit="Latin ed" n="52.29&ndash;53.6"/>)
<note type="auth" resp="BF" n="52">Cf. translation of this section by Aoibheann Nic Dhonnchadha, <title type="book" rend="ital">Field Day Anthology of Irish Writing</title>, vol. 4, New York 2002, 346.</note>
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> as a hait<ex>h</ex>le si<ex>n</ex> labram do<ex>n</ex> m<ex>ac</ex>cl<ex>og</ex> ar son na mba<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> is <ex>ead</ex> is m<ex>a</ex>ccl<ex>og</ex> ann .i. fearan<ex>n</ex> na geineamhna dae<ex>n</ex>a &ampersir; is uime si<ex>n</ex> at<ex>&amacr;</ex> s&emacr; 'na org&amacr;n gab&amacr;lt<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex> a s<ex>h</ex>uig<ex>iugad</ex> id<ex>ear</ex> a<ex>n</ex> l&emacr;s &ampersir; an t-in<ex>n</ex>e re n-abu<ex>r</ex> <term lang="gr" type="anat">longaon</term>. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex> a s<ex>h</ex>ubst<ex>aint</ex> br&emacr;id&imacr;n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> arna c<ex>h</ex>omts<ex>h</ex>uig<ex>iugad</ex> &omacr; d&amacr; inar. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> a f<ex>hoir</ex>m cruin<ex>n</ex> maill<ex>e</ex> <ex>d&amacr;</ex> adha<ex>ir</ex>c n&amacr; re d&amacr; beang&amacr;n cl&umacr;daithi &ampersir; at<ex>&amacr;</ex> ina ceand<ex>a</ex>i<ex>b</ex>h si<ex>n</ex> uirgi beaga arna pland<ex>ugad</ex>h isi<ex>n</ex> ran<ex>n</ex> ua<ex>cht</ex>r<ex>a</ex>c<ex>h</ex> d&imacr;bh. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> fead&amacr;n l<ex>eat</ex>han do l<ex>eit</ex>h na haigchi aigi &ampersir; is amhl<ex>aid</ex> at<ex>&amacr;</ex> mu<ex>r</ex> do b<ex>ead</ex>h an tslat f<ex>h</ex><ex>earr</ex>da bunsgin<ex>n</ex> n&omacr; arna tshuig<ex>iugad</ex>h l<ex>eat</ex>h astigh am<ex>ail</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> sa <ex>cheathramad</ex> leabu<ex>r</ex> <ex>d&emacr;ag</ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate particularum</title><note type="auth" n="53">'particulitatelaru<ex>m</ex>' with punctum delens below 'itate'.</note>. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex>it <ex>d&amacr;</ex> beang&amacr;n cl&umacr;ideacha l<ex>eat</ex>h a t<ex>h</ex>uas de maill<ex>e</ex> huirgi a cosm<ex>ailis</ex> spar&amacr;i<ex>n</ex> na n-uirgi. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex> folm<ex>ag</ex>a<ex>cht</ex> c<ex>h</ex>oitc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> ana m<ex>ead&omacr;n</ex> a cosm<ex>ailis</ex> rain<ex>n</ex> an f<ex>h</ex>ord<ex>r</ex>ain<ex>n</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> br&amacr;ighi f<ex>h</ex>ead&amacr;nach go h&imacr;<ex>acht</ex>r<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aigi a cosm<ex>ailis</ex> bona na slaiti f<ex>earr</ex>da. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> dor<ex>as</ex> f<ex>oir</ex>imill<ex>ach</ex> aigi re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:vulva">ulva</term> .i. an banda<ex>cht</ex> a cosm<ex>ailis</ex> bo<ex>n</ex>a na sl<ex>ait</ex>i f<ex>earr</ex>da &ampersir; at<ex>&amacr;</ex> 'na l&amacr;r si<ex>n</ex> an ball re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">tentigo</term> a cosm<ex>ailis</ex> cin<ex>n</ex> na sl<ex>ait</ex>i f<ex>earr</ex>da &ampersir; at<ex>&amacr;</ex> fad na br&amacr;ig<ex>id</ex> si<ex>n</ex> mu<ex>r</ex> f<ex>h</ex>ad na sl<ex>ait</ex>i f<ex>earr</ex>da .i. <ex>ocht</ex> n&omacr; a nae d'ordlaighib. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> gen go fuil a<ex>cht</ex> d&amacr; c<ex>h</ex>&amacr;bh&amacr;n foll<ex>as</ex> an<ex>n</ex> mu<ex>r</ex> nuimher na c&imacr;ch gid <ex>ead</ex>h at<ex>&amacr;</ex>it t<ex>r</ex>&imacr; teag<ex>ais</ex>i a ng<ex>a</ex>c<ex>h</ex> teag<ex>as</ex> d&imacr;bh si<ex>n</ex> &ampersir; ae<ex>n</ex>teag<ex>as</ex> ana l&amacr;r io<ex>n</ex><ex>as</ex> co fagur <ex>seacht</ex> teagaisi an<ex>n</ex> do r&emacr;ir <ps reg="Mondino de Luzzi" type="scholar"><fn>Mundin<ex>uis</ex></fn></ps>. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex> comcheangil aigi risi<ex>n</ex> n-inc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> &ampersir; risi<ex>n</ex> c<ex>r</ex>ai<ex>de</ex> &ampersir; risna haeibh &ampersir; risi<ex>n</ex> ngaile &ampersir; ceangailt<ex>ear</ex> &emacr; risi<ex>n</ex> ndrui<ex>m</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex>it c<ex>uis</ex>lin<ex>n</ex>a id<ex>ear</ex> &eacute; &ampersir; na c&imacr;chi re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:lactales">laterales</term><note type="auth" resp="BF" n="54">This renders Latin 'lactales'.</note> &ampersir; <term lang="la" type="anat">menstruales</term> &ampersir; is t<ex>r</ex>&imacr;t<ex>h</ex>u sin tshiubl<ex>aideas</ex> i<ex>n</ex> ran<ex>n</ex> do<ex>n</ex> f<ex>h</ex>uil m<ex>&imacr;sda</ex> is adbu<ex>r</ex> do<ex>n</ex> bain<ex>n</ex>e c&imacr;c<ex>h</ex>i; gu<ex>r</ex>ob uime si<ex>n</ex> adub<ex>airt</ex> <ex><ps type="scholar"><fn>Ipocraid</fn></ps></ex> an bain<ex>n</ex>e do b<ex>eit</ex>h 'na br&amacr;it<ex>h</ex><ex>ear</ex> don f<ex>huil</ex> m<ex>&imacr;sda</ex> gu<ex>r</ex>ob uime si<ex>n</ex> nach t<ex>eag</ex>man<ex>n</ex> in f<ex>huil</ex> m<ex>&imacr;sda</ex> da t<ex>h</ex>ea<ex>cht</ex> co maith &ampersir; bain<ex>n</ex>e do b<ex>eit</ex>h ag a<ex>n</ex> mnai a n-ae<ex>n</ex>-aims<ex>ir</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.7.6"><p>(<mls unit="Latin ed" n="53.9&ndash;53.17"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> do-geibt<ex>hear</ex> faina <ex>tr&imacr;</ex> ran<ex>na</ex>i<ex>b</ex>h si<ex>n</ex> an t-in<ex>n</ex>e re n-abu<ex>r</ex> <term lang="gr" type="anat">longaon</term> <mls unit="T folio" n="33a"/> n&omacr; <term lang="la" type="anat">rec[t]um</term> do leighimu<ex>r</ex> t<ex>h</ex>orain<ex>n</ex> n&omacr; uain t<ex>h</ex>uas a n-<ex><term lang="la" type="med:anatomia">anthomia</term></ex> [na] n-in<ex>n</ex>i<ex>d</ex>h &ampersir; is &emacr; si<ex>n</ex> .i. soit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> gab&amacr;la d'imu<ex>r</ex>c<ex>aib</ex>h an <ex>ch&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagtha</ex>. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex>(it) a s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex> b<ex>r</ex>&emacr;id&imacr;n<ex>each</ex> mu<ex>r</ex> at<ex>&amacr;</ex>it na hin<ex>n</ex>e ele &ampersir; is &emacr; a f<ex>h</ex>ad co l<ex>eit</ex>h<ex>iod</ex> boisi l&amacr;imh risna h&amacr;irnibh &ampersir; ag loighi g<ex>o</ex> d&imacr;ra<ex>ch</ex> &omacr;s cin<ex>n</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;imhe na d<ex>r</ex>oin<ex>n</ex>e. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> in ran<ex>n</ex> &imacr;a<ex>ch</ex>tu<ex>r</ex>ach de ad<ex>ear</ex>u<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">anus</term> .i. an timt<ex>hear</ex>a<ex>cht</ex> ris. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex>it d&amacr; m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>i ana thimc<ex>h</ex>ill osglas &ampersir; iadh<ex>as</ex> &emacr; &ampersir; ceangilt<ex>ear</ex> an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> <ex>c&umacr;ig</ex> g&emacr;ga c<ex>huis</ex>lin<ex>n</ex> <ex>d&amacr;</ex> ngoirt<ex>hear</ex> <term lang="la" type="anat:haemorrhoidalis">emoroidales</term>. <ex>Agus</ex> at&amacr; co<ex>m</ex>c<ex>h</ex>eangal m&omacr;r aigi risi<ex>n</ex> l&emacr;s gu<ex>r</ex>ob uime sin b&imacr;s comfhulang atu<ex>r</ex>ra ana n-<ex>eas</ex>l<ex>&amacr;in</ex>t<ex>ib</ex>.</p></div2>

<pb n="142"/>
<div2 type="section" n="2.7.7"><p>(<mls unit="Latin ed" n="53.19&ndash;53.41"/>)
Labrum anois do<ex>n</ex>a ran<ex>n</ex>aibh t<ex>h</ex>osgaidh<ex>eas</ex> co f<ex>oir</ex>imill<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; f&emacr;c<ex>h</ex>am ar t<ex>&umacr;s</ex> do<ex>n</ex> <term lang="la" type="anat:didymus">didamus</term> &ampersir;
 do spa<ex>r</ex>&amacr;n na n-uirgi. <ex>Agus</ex> infh&emacr;chsana d&amacr; n&imacr; umpa si<ex>n</ex> .i. ar t<ex>&umacr;s</ex> rain<ex>n</ex> c<ex>h</ex>on<ex>n</ex>m<ex>as</ex> &ampersir; ain<ex>n</ex>sein rain<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>muigt<ex>hear</ex>. Na rain<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>m<ex>as</ex> at<ex>&amacr;i</ex>t a n-u<ex>r</ex>dail adu<ex>bramar</ex> t<ex>h</ex>uas do b<ex>eit</ex>h isi<ex>n</ex> broin<ex>n</ex> d&imacr;bh &omacr;ir is uat<ex>h</ex>a si<ex>n</ex> t<ex>h</ex>ig<ex>id</ex> na rain<ex>n</ex> so .i. <term lang="ar" type="anat">mirac</term> ag tea<ex>cht</ex> &omacr; <term lang="ar" type="anat">mirac</term> <term lang="ar" type="anat">sifac</term> ag tea<ex>cht</ex> &omacr; <term lang="ar" type="anat">shithfac</term> co f<ex>oir</ex>imill<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ag imt<ex>h</ex>e<ex>acht</ex> air c<ex>h</ex>n&amacr;imh an ord<ex>r</ex>uin<ex>n</ex> &ampersir; is d&amacr; t<ex>h</ex>os<ex>a</ex>c<ex>h</ex> si<ex>n</ex> ar tea<ex>cht</ex> amach goirt<ex>hear</ex> <term lang="la" type="anat:didymus">didimus</term> .i. irsech na n-urghi<note type="auth" n="55"><q>.i. irsech na n-urghi</q> is not in L.</note>.  <ex>Agus</ex> is uime adu<ex>bramar</ex> <term lang="la" type="anat:didymus">didimus</term> ar a b<ex>eit</ex>h d&umacr;balda. An ran<ex>n</ex> d&emacr;igin<ex>a</ex>c<ex>h</ex> u<ex>murr</ex>o goirt<ex>hear</ex> <term lang="la" type="anat:osseum">oshecum</term> .i. spar&amacr;(i)<ex>n</ex> na n-uirghi &emacr;. Na rain<ex>n</ex> <ex>chonn</ex>m<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex> at<ex>&amacr;</ex>it a <ex>tr&imacr;</ex>: &ampersir; ar t<ex>&umacr;s</ex> at<ex>&amacr;</ex>it na huirgi at<ex>&amacr;</ex> 'na n-org&amacr;<ex>na</ex>i<ex>b</ex> oir<ex>ead</ex>a do<ex>n</ex> geineamai<ex>n</ex> &omacr;ir is in<ex>n</ex>ta f<ex>h</ex>oirfidht<ex>hear</ex> a<ex>n</ex> s&imacr;lne. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex> a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> feolmu<ex>r</ex> meas&omacr;gidh gil. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> 'na diaigh si<ex>n</ex> at<ex>&amacr;</ex>it soicht<ex>h</ex>i i<ex>n</ex> ts&imacr;lne ag tea<ex>cht</ex> &omacr;<ex>n</ex>a inaidi<ex>b</ex>h adubh<ex>ramar</ex> &ampersir; at<ex>&amacr;</ex> si<ex>n</ex> d&umacr;balda .i. soit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> imu<ex>r</ex>c<ex>has</ex> &ampersir; soit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> in<ex>n</ex>a<ex>r</ex>b<ex>as</ex>. As iad na soicht<ex>h</ex>i imu<ex>r</ex>c<ex>has</ex> .i. na c<ex>uis</ex>li<ex>nn</ex> &ampersir; hairt<ex>eir</ex>e adu<ex>bramar</ex> do t<ex>h</ex>ea<ex>cht</ex> &omacr; <term lang="gr" type="anat">chylis</term> <term lang="la" type="anat">vena</term> &ampersir; <term lang="la" type="anat:aorta">aborti</term>. <ex>Agus</ex> is iat na soithide in<ex>n</ex>a<ex>r</ex>b<ex>as</ex>
 .i. na soithide t<ex>h&emacr;id</ex> l&amacr;imh re br&amacr;igh<ex>id</ex> an l&emacr;sa in<ex>n</ex>a<ex>r</ex>b<ex>as</ex> an s&imacr;lne &omacr; p<ex>h</ex>oll na sl<ex>ait</ex>i <ex>fearr</ex>da. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> maill<ex>e</ex> an<ex>n</ex> f<ex>&emacr;it</ex>h c<ex>h</ex>ongb&amacr;lach mot<ex>huigthea</ex>c<ex>h</ex> t<ex>h</ex>ig &omacr;n inc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> c<ex>h</ex>um na n-urghi. D&amacr; r<ex>&emacr;ir</ex> si<ex>n</ex> at<ex>&amacr;</ex>it na <ex>ceithre</ex> c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p si<ex>n</ex> adu<ex>bramar</ex> l<ex>eat</ex>h astigh do <term lang="la" type="anat:didymus">didimus</term> &ampersir; do spar&amacr;<ex>n</ex> na n-uirg<ex>ead</ex>h. <ex>Agus</ex> is foll<ex>as</ex> astu si<ex>n</ex> co ndlighinn poll b<ex>eit</ex>h l&amacr;imh risi<ex>n</ex> mbl&emacr;n [a] <term lang="ar" type="anat">mirac</term> &ampersir; a <term lang="ar" type="anat">sifac</term> t<ex>r</ex>&imacr;na tig<ex>id</ex> na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p si<ex>n</ex> adu<ex>bramar</ex> anuas .i. an c<ex>huis</ex>li &ampersir; an t-artere imu<ex>r</ex>c<ex>has</ex> an s&imacr;lne &ampersir; an f<ex>h&emacr;it</ex>h &ampersir; an <ex>ceathramad</ex> sl<ex>ig</ex> <ex>eile</ex> l<ex>eat</ex>h amuith l&amacr;imh re b<ex>r</ex>&amacr;gad an l&emacr;sa c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> bona na sl<ex>ait</ex>i f<ex>earr</ex>da. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is foll<ex>as</ex> an tan l<ex>eat</ex>hn<ex>uig</ex><ex>thear</ex> an poll at<ex>&amacr;</ex> l&amacr;imh risi<ex>n</ex> mbl&emacr;in l<ex>eat</ex>h amuith do n<ex>&amacr;d&umacr;r</ex> co f<ex>&emacr;ad</ex>aid na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p ua<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>acha<note type="auth" resp="BF" n="56">'acha' moved to end of folio 32.</note><mls unit="T folio" n="33b"/> mu<ex>r</ex> at<ex>&amacr;</ex> <term lang="la" type="anat:zirbus">sirbus</term> 'na hin<ex>n</ex>e a[g] tea<ex>cht</ex> amach &ampersir; toitim a <term lang="la" type="anat:didymus">ndidimus</term> n&omacr; spar&amacr;<ex>n</ex> na n-uirg<ex>ead</ex>h &ampersir; bris<ex>i</ex>d na <term lang="la" type="anat">crepatura</term> do d&emacr;<ex>n</ex>amh. <ex>Agus</ex> d&amacr; m<ex>a</ex>d adbu<ex>r</ex> ele do b<ex>eit</ex>h 'na <term lang="la" type="med:hernia">ernia</term>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.7.8"><p>(<mls unit="Latin ed" n="54.1&ndash;54.10"/>)
<ex>Agus</ex> as a hait<ex>h</ex>li si<ex>n</ex> labrum anois do<ex>n</ex> tslait f<ex>hearr</ex>da. <ex>Agus</ex> is &imacr; an tsla(i)t f<ex>hearr</ex>da tighis<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> na <ex>n&amacr;d&umacr;ir</ex>e d<ex>aonna</ex> &ampersir; 'na diaigh si<ex>n</ex> is &imacr; is sl<ex>ig</ex> do<ex>n</ex> f<ex>h</ex>ual. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is aml<ex>aid</ex> at<ex>&amacr;</ex> s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> arna co<ex>m</ex>ts<ex>h</ex>uigh<ex>iug</ex>adh &omacr; c<ex>h</ex>roicin<ex>n</ex> &ampersir; &omacr; m<ex>us</ex>gaili<ex>b</ex>h &ampersir; &omacr; s<ex>h</ex>reangaibh &ampersir; &omacr; c<ex>huis</ex>lini<ex>b</ex>h &ampersir; &omacr; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>ibh &ampersir; &omacr; f<ex>h&emacr;it</ex>hi<ex>b</ex>h &ampersir; &omacr; c<ex>h</ex>eangilr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>aib ro-r<ex>eam</ex>ru. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> suight<ex>hear</ex> &ampersir; pland<ex>uigthear</ex> &imacr; ar muin an ord<ex>r</ex>uin<ex>n</ex>. <ex>Agus</ex> t<ex>eag</ex>aid na ceangilr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a <ex>chu</ex>igi &omacr;n c<ex>h</ex>n&amacr;i<ex>m</ex>h re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">os sacrum</term> &ampersir; cn&amacr;m<ex>a</ex>i<ex>b</ex>h at<ex>&amacr;</ex> fai. Na c<ex>uis</ex>lin<ex>n</ex>a &ampersir; na ha<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>e &ampersir; in f<ex>h</ex>eoil &ampersir; in c<ex>r</ex>oicin<ex>n</ex> is &omacr;na ran<ex>n</ex>aibh ua<ex>cht</ex>r<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a t<ex>heag</ex>aid. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex>it d&amacr; f<ex>h</ex>eadh&amacr;n n&omacr;
<pb n="144"/>
d&amacr; shl<ex>ig</ex> oir<ex>ead</ex>a in<ex>n</ex>ti .i. sl<ex>ig</ex> an ts&imacr;lne &ampersir; sl<ex>ig</ex> an f<ex>h</ex>uail. Bu<ex>n</ex> na slaiti <ex>fearr</ex>da <term lang="la" type="anat">balanum</term> ghoirt<ex>hear</ex> de; a p<ex>h</ex>oll u<ex>morr</ex>o <term lang="la" type="anat">mitra</term>; a ainm a c<ex>h</ex>ean<ex>n</ex> <term lang="la" type="anat">capellus</term> n&omacr; <term lang="la" type="anat">prepucium</term> ad<ex>earar</ex> ris. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> as &imacr; a cain<ex>n</ex>dia<ex>cht</ex> c<ex>h</ex>omt<ex>h</ex>rom n&omacr; c<ex>h</ex>oitc<ex>h</ex>in<ex>n</ex> .i. dl<ex>igid</ex> s&imacr; a ho<ex>cht</ex> n&omacr; a <ex>naoi</ex> d'oirdli<ex>b</ex>h maill<ex>e</ex> reime m<ex>eas</ex>u<ex>r</ex>da do b<ex>eit</ex>h in<ex>n</ex>ti &ampersir; is <ex>&emacr;ig</ex>in a b<ex>eit</ex>h im<ex>chu</ex>b<ex>aid</ex> don macl<ex>og</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.7.9"><p>(<mls unit="Latin ed" n="54.11&ndash;54.17"/>)
Labrum anois don ball re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:perineum">pyenum</term> &ampersir; is de si<ex>n</ex> gar<ex>eas</ex> m&imacr;n[i]ugh na teanga Araipc<ex>h</ex>e <term lang="la" type="anat:peritoneum">peretonion</term><note type="auth" resp="BF" n="57">Cf McVaugh, I, 54: <q lang="la">Peryneum est illud quod Arabica translacio perytoneon vocat</q>.</note> &ampersir; is s&emacr; si<ex>n</ex> an t-ini<ex>d</ex>h at<ex>&amacr;</ex> id<ex>ear</ex> an timt<ex>hear</ex>a<ex>cht</ex> &ampersir; an tslat f<ex>hearr</ex>da. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex> ar a mui<ex>n</ex> si<ex>n</ex> fuaigail <ex>&emacr;ig</ex>in [ag] l&imacr;nugh spar&amacr;i<ex>n</ex> na n-uirg<ex>ead</ex>h &ampersir; na sl<ex>ait</ex>i f<ex>earr</ex>da. <ex>Agus</ex> as a haithle si<ex>n</ex> labrum do<ex>n</ex>a loch<ex>aib</ex>h bl&emacr;n &ampersir; is iat si<ex>n</ex> co <ex>n&amacr;d&umacr;rda</ex> gab<ex>as</ex> imu<ex>r</ex>cacha na n-a&emacr; &ampersir; is amhl<ex>aid</ex> at<ex>&amacr;</ex>it ina feoil m<ex>eas</ex>&omacr;gaidh arna n-ord<ex>ugad</ex>h a fill<ex>ead</ex> na sliatagh. Na m&amacr;sa u<ex>morr</ex>o at<ex>&amacr;</ex>it ana feoil r<ex>eamar</ex> <term lang="la" type="anat:musculosa">musgolosa</term> arna n-ordugh &omacr;s (a) cin<ex>n</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;man na sliasda. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> teagaid ana diaigh (a) si<ex>n</ex> leasr<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; f<ex>&emacr;it</ex>he &ampersir; m<ex>us</ex>gaile &ampersir; sreanga &ampersir; ceangalr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a gluasis &ampersir; c<ex>h</ex>eanglas an sliasdach &ampersir; an c<ex>h</ex>os uile risi<ex>n</ex> leasr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.8.1"><p>(<mls unit="Latin ed" n="54.23&ndash;54.31"/>)
<frn lang="la" rend="ital">P&emacr;s magnus durut a iunctura scie usque ad exteram articalorum</frn><note type="auth" resp="BF" n="58">Cf McVaugh, I, 54: <q lang="la">Pes magnus sive tybia magna durat a iunctura scie usque ad extrema articulorum</q>.</note> .i. teagm<ex>aid</ex> an c<ex>h</ex>os &omacr; alt na leisi co f<ex>oir</ex>imill alt na m<ex>&emacr;ar</ex>. <ex>Agus</ex> &omacr; c<ex>h</ex>omaentaig<ex>id</ex> rainn na coisi a m&omacr;r&amacr;n re ran<ex>n</ex>aibh na l&amacr;imhe amh<ex>ail</ex> ad<ex>eir</ex> <ex><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gail&emacr;an</an></ps></ex> sa <ex>treas</ex> l<ex>eabur</ex> <title type="book" rend="ital">De utilitate</title>
 is uime si<ex>n</ex> fodhailt<ex>ear</ex> an c<ex>h</ex>os a t<ex>r</ex>&imacr; ran<ex>n</ex>aibh am<ex>ail</ex> do-rin<ex>ne</ex>(<ex>ad</ex>h) an l&amacr;mh t<ex>h</ex>uas. An <ex>c&emacr;ad</ex>rann d&imacr;bh is m&omacr; ad<ex>ear</ex>u<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:coxa">coxsa</term> .i. an tsliasat; ris an da[ra] <mls unit="T folio" n="34a"/> ran<ex>n</ex> ad<ex>ear</ex>u<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">tibia</term> .i. in colpa; risan <ex>treas</ex> ran<ex>n</ex> u<ex>morr</ex>o ad<ex>ear</ex>u<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">pes parvum</term> .i. in t<ex>r</ex>oigh ris. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is f&imacr;r <ex>co n</ex>goirin<ex>n</ex> m&imacr;niug<ex>ad</ex>h na teanga Gr&emacr;gaidhe <term lang="la" type="anat:crus">currs</term> don n&imacr; <ex>d&amacr;</ex> ngairin<ex>n</ex> m&imacr;niug<ex>ad</ex>h na teanga Airaipc<ex>h</ex>e <term lang="la" type="anat">coxa</term> &ampersir; <ex>co n</ex>gairin<ex>n</ex> <term lang="la" type="anat">tibia</term> do<ex>n</ex> n&imacr; <ex>d&amacr;</ex> ngairin<ex>n</ex> an m&imacr;<ex>n</ex>iug<ex>ad</ex> Araipt<ex>h</ex>each <term type="anat">curs</term> .i. in lurga gid <ex>ead</ex>h n&imacr; f<ex>h</ex>uil br<ex>&imacr;g</ex> again<ex>n</ex> isna han<ex>m</ex>an<ex>n</ex>aibh so.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.8.2"><p>(<mls unit="Latin ed" n="54.32&ndash;55.2"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at&aacute; an chos maill<ex>e</ex> na ran<ex>naib</ex>h arna comtshuighudh am<ex>ail</ex> c<ex>h</ex>omshuight<ex>hear</ex> an l&amacr;imh &omacr; chroicin<ex>n</ex> &ampersir; &omacr; f<ex>h</ex>eoil &ampersir; &omacr; c<ex>huis</ex>li<ex>n</ex>ibh &ampersir; &omacr; a<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>ibh &ampersir; &omacr; fh&emacr;ithi<ex>b</ex>h &ampersir; &omacr; musgo<ex>il</ex>ibh &ampersir; &omacr; s<ex>h</ex>reangaibh &ampersir; &omacr; c<ex>h</ex>eangalrach<ex>a</ex>i<ex>b</ex>h &ampersir; &omacr; c<ex>h</ex>n&amacr;m<ex>a</ex>i<ex>b</ex>h &ampersir; is in<ex>n</ex>labu<ex>r</ex>tha d&imacr;b sin do r<ex>&emacr;ir</ex> uird. <ex>Agus</ex> adu<ex>bramar</ex> l<ex>eat</ex>h a t<ex>h</ex>uas d&imacr;n cad h&emacr; an c<ex>r</ex>oici<ex>n</ex> &ampersir; an f<ex>h</ex>eoil. Labrum a n-oinf<ex>h</ex>ea<ex>cht</ex> do<ex>n</ex>a c<ex>uis</ex>lin<ex>nib</ex>h &ampersir; do<ex>n</ex>a ha<ex>ir</ex>t<ex>eir</ex>ibh foll<ex>as</ex>a t<ex>r</ex>&imacr;d an c&umacr;is adu<ex>bramar</ex> t<ex>h</ex>uas. M&amacr;s <ex>ead</ex> an tan

<pb n="146"/>

t<ex>h</ex>&amacr;ngadu<ex>r</ex> na cuislin<ex>n</ex>a a[g] gabhl<ex>ugad</ex>h &omacr;na tosaighibh isi<ex>n</ex> alt d&emacr;igin<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do<ex>n</ex> druim fogailt<ex>ear</ex> iad a dh&amacr; rann<ex>a</ex>i<ex>b</ex>h &ampersir; t<ex>&emacr;id</ex> ran<ex>n</ex> d<ex>&imacr;b</ex> c<ex>hum</ex> na luirge deisi &ampersir; ran<ex>n</ex> ele c<ex>h</ex>um na lairgi cl&iacute;. <ex>Agus</ex> fogailt<ex>ear</ex> an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> a <ex>d&amacr;</ex> ng&emacr;gibh m&omacr;ra iat &ampersir; gab<ex>aid</ex> g&emacr;g d<ex>&imacr;b</ex> do<ex>n</ex> c<ex>h</ex>ois l<ex>eat</ex>h amuich<note type="auth" n="59">l<ex>eat</ex>ha do<ex>n</ex> c<ex>h</ex>ois muich T.</note> &ampersir; g&emacr;g ele l<ex>eat</ex>h astigh &ampersir; turn<ex>aid</ex> a[g] gabl<ex>ugad</ex> t<ex>r</ex>&imacr; an colpa c<ex>hum</ex> na mudor<ex>n</ex> &ampersir; c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> an t<ex>r</ex>oit<ex>h</ex>idh. <ex>Agus</ex> ord<ex>aig</ex>hi <ex>ceithre</ex> cuisli<ex>nn</ex>i lict<ex>hear</ex> a coitc<ex>h</ex>in<ex>n</ex>e ar so<ex>n</ex> <ex>eas</ex>l<ex>&amacr;int</ex>i &amacr;ir<ex>igth</ex>i .i. <term lang="la" type="anat:saphena">sofena</term> fai an mudorn<ex>n</ex> do(<ex>n</ex>) l<ex>eit</ex>h na haighc<ex>h</ex>i l&amacr;imh risi<ex>n</ex> s&amacr;il &ampersir; <term lang="la" type="anat">sietica</term> fai an mudor<ex>n</ex> do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h amuich &ampersir; <term lang="la" type="anat">poplitica</term> fai an isgaid &ampersir; <term lang="la" type="anat">renalis</term> id<ex>ear</ex> an m<ex>&emacr;ar</ex> mbeag &ampersir; in t&amacr;naisti. <ex>Agus</ex> ad<ex>eir</ex> <ps reg="Lanfranc of Milan or Guido Lanfranchi" type="scholar"><fn>Langf<ex>ra</ex>ngc<ex>us</ex></fn></ps> cu<ex>r</ex>ob m&omacr;r foghn<ex>as</ex> .i. <term lang="la" type="anat">renalis</term> a leig inso a cr<ex>&emacr;ach</ex>taibh na lurgan re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="med">cangcrene</term> &ampersir; <term lang="la" type="anat:malamortum">amalamortum</term><note type="auth" resp="BF" n="60">This term is found as <q>"malamortum" delle gambe</q> in <title type="book" rend="ital">Jehan Yperman, padre della chirurgia fiamminga</title> by Mario Tabanelli, L.S. Olschki 1969,  342.</note> &ampersir; <term lang="la" type="anat:varices">avarices</term> &ampersir; a <ex>n</ex>g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile cr<ex>&emacr;acht</ex> b&imacr;s isi<ex>n</ex> lurgain.<note type="auth" n="61">This sentence is not in L.</note>  <mls unit="Latin ed" n="55.2&ndash;55.5"/> M&amacr;<ex>s ead</ex> at<ex>&amacr;i</ex>t isna colp<ex>aib</ex> <ex>ceithre</ex> c<ex>uis</ex>lio<ex>nna</ex> m&omacr;ra foll<ex>as</ex>a f<ex>h&emacr;adas</ex> <term lang="la" type="med">flux</term> m&omacr;r &ampersir; guas<ex>acht</ex> do t<ex>h</ex>aba<ex>ir</ex>t go menic. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> m&omacr;r&amacr;n do g&emacr;gaib eli an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> cu<ex>ir</ex>ean<ex>n</ex> an cn<ex>eada</ex>i<ex>ge</ex> br<ex>&imacr;g</ex> co m&omacr;r in<ex>n</ex>tu.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.8.3"><p>(<mls unit="Latin ed" n="55.6&ndash;55.17"/>)
<frn lang="la" rend="ital">De nervis pedum</frn> .i. labrum anois d'f<ex>h&emacr;ith</ex>ibh na cos &ampersir; ad<ex>eir</ex> <ex><ps type="scholar" reg="Ibn Sina"><sn>Avicenna</sn></ps></ex> co n-&emacr;xam<ex>ail</ex>ter co m&omacr;r iad &omacr; f<ex>h&emacr;ith</ex>i<ex>b</ex>h na l&amacr;mh. <ex>Agus</ex> ceb&emacr; n&imacr; ad<ex>ear</ex>u<ex>r</ex> is &omacr; altibh &imacr;<ex>acht</ex>u<ex>r</ex>acha na n-&amacr;rann<note type="auth" resp="BF" n="62">Ending 'ann' moved to end of folio 34a.</note> <mls unit="T folio" n="34b"/>  &ampersir; an c<ex>h</ex>n&amacr;ma re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">os sacrum</term> t<ex>h</ex>igid. <ex>Agus</ex> t<ex>&emacr;i</ex>d an ran<ex>n</ex> is m&omacr; d<ex>&imacr;b</ex> t<ex>r</ex>&imacr; p<ex>h</ex>oll c<ex>h</ex>n&amacr;mha na leisi &ampersir; turn<ex>a</ex>i<ex>d </ex>c<ex>h</ex>u<ex>m</ex> m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>&imacr; na hisgaide. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> (&ampersir;) is uatha si<ex>n</ex> arna c<ex>h</ex>ea<ex>n</ex>gil re m[us]c<ex>uil</ex>ibh &ampersir; re sreangibh t<ex>h</ex>ig &omacr;<ex>n</ex> leasrach gluasis an t-alt &ampersir; arna c<ex>h</ex>eangil re chn&amacr;mhi<ex>b</ex>h na lairgi do-n&imacr;t<ex>hear</ex> m<ex>us</ex>c<ex>ail</ex>&imacr; m&omacr;ra at<ex>&amacr;</ex> &omacr;s cin<ex>n</ex> in c<ex>h</ex>olpa gluaisis a<ex>n</ex> t<ex>r</ex>oigh ana (h)alt &ampersir; m<ex>us</ex>c<ex>ail</ex>i an troithigh mu<ex>r</ex> an c<ex>&emacr;an</ex>na gluas<ex>as</ex> ailt na m&emacr;r am<ex>ail</ex> adubr<ex>a</ex>d t<ex>h</ex>uas dona l&amacr;imhaib. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> n&imacr; hindermaid an&imacr; adubr<ex>a</ex>d t<ex>h</ex>uas gu<ex>r</ex>ob do r&emacr;ir f<ex>oir</ex>me na m<ex>us</ex>c<ex>uil</ex>&imacr; at<ex>&amacr;</ex>it na cneada do-n&imacr;t<ex>hear</ex> a ngoi<ex>r</ex>e na n-alt ro-guasa<ex>cht</ex>ach.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.8.4"><p>(<mls unit="Latin ed" n="55.18&ndash;55.20"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> turnaid ceangalr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a m&omacr;ra r<ex>eamra</ex> ar fad na coisi uile &ampersir; fogailt<ex>ear</ex> iad g<ex>o</ex> m&omacr;r fai<note type="auth" n="63">iad fai g<ex>o</ex> m&omacr;r T.</note> na loc<ex>h</ex>aibh bl&emacr;n &ampersir; fai an gl&umacr;n &ampersir; ar mui<ex>n</ex> an mudoirn &ampersir; alt na m&emacr;r. <ex>Agus</ex> is &emacr; alt na troigh<ex>ead</ex>h am&amacr;i<ex>n</ex> at<ex>&amacr;</ex> uile maill<ex>e</ex> ceangilr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>aibh.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.8.5"><p>(<mls unit="Latin ed" n="55.21&ndash;55.29"/>)
<frn lang="la" rend="ital">Ultimo de osibus</frn> .i. is labart<ex>h</ex>a fa deir<ex>ead</ex>h do c<ex>h</ex>n&amacr;imhi<ex>b</ex>h na cos do r<ex>&emacr;ir</ex> na foglach du<ex>bramar</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> sa c<ex>h&emacr;ad</ex>rann

<pb n="148"/>
d<ex>&imacr;b</ex> re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">coxa</term> at<ex>&amacr;</ex> ae<ex>n</ex>c<ex>h</ex>n&amacr;imh m&omacr;r smioram<ex>ail</ex> &ampersir; s&emacr; c<ex>r</ex>uin<ex>n</ex> a <ex>n</ex>g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ceand. An ceand ua<ex>cht</ex>rach de re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:vertebrum">uertibrum</term> at&amacr; 'na ae<ex>n</ex>u<ex>r</ex> &ampersir; c<ex>h</ex>lae<ex>n</ex><ex>as</ex> asteach &ampersir; gabu<ex>r</ex> &emacr; a lag&amacr;<ex>n</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;mha na leisi &ampersir; at<ex>&amacr;</ex> d<ex>r</ex>onn<ex>ad</ex>h <ex>&emacr;ig</ex>in an<ex>n</ex> do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h amach. Isin ran<ex>n</ex> &imacr;a<ex>cht</ex>u<ex>r</ex>ach u<ex>morr</ex>o leath risi<ex>n</ex> ngl&umacr;n at<ex>&amacr;</ex>it d&amacr; c<ex>h</ex>eand c<ex>h</ex><ex>r</ex>uin<ex>n</ex>e a<ex>ir</ex> gaba<ex>r</ex> &ampersir; imluaighilt<ex>ear</ex> a dh&amacr; c<ex>h</ex>ab&amacr;n at<ex>&amacr;</ex> a ceand (c<ex>r</ex>uin<ex>n</ex>e a<ex>ir</ex> gabu<ex>r</ex> &ampersir; imluaighlt<ex>ear</ex> a <ex>d&amacr;</ex> c<ex>h</ex>ab&amacr;n at<ex>&amacr;</ex> a ceand) an c<ex>h</ex>n&amacr;mha is m&omacr; do c<ex>h</ex>n&amacr;mhi<ex>b</ex>h na lu<ex>rgead</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> &omacr;s a c<ex>h</ex>in<ex>n</ex> cn&amacr;i<ex>m</ex>h c<ex>r</ex>uin<ex>n</ex> l<ex>eat</ex>ha<ex>n</ex> re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:patella genus">patela ginsu</term> .i. cl&amacr;<ex>r</ex> a<ex>n</ex> gl&umacr;i<ex>n</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.8.6"><p>(<mls unit="Latin ed" n="55.30&ndash;55.42"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> ana diaigh si<ex>n</ex> at<ex>&amacr;</ex> an colpa &ampersir; at<ex>&amacr;i</ex>t an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> d&amacr; c<ex>h</ex>n&amacr;imh re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:focilia">fasilia</term>. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex> an cn&amacr;imh is m&omacr; d&imacr;bh do l<ex>eith</ex> na haigc<ex>h</ex>i &ampersir; is s&emacr; do-<ex>n</ex>&imacr; cn&amacr;im na lurgan ag toirnem &omacr;n gl&umacr;n go n-uig an t<ex>r</ex>oigh &ampersir; ag d&emacr;namh an mudo(i)r<ex>n</ex>&amacr;i<ex>n</ex> do<ex>n</ex> taeibh astigh. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> an cn&amacr;imh as lugha do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h amuich tamall fai an gl&umacr;n mu<ex>r</ex> a s<ex>h</ex>uigit<ex>hear</ex> a c<ex>h</ex>eand ag toirneamh go n-uig an t<ex>r</ex>oigh ad&amacr; c<ex>h</ex>eangal an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> risi<ex>n</ex> cn&amacr;i<ex>m</ex>h ele &ampersir; ag d&emacr;namh mudo(i)r<ex>n</ex>&amacr;i<ex>n</ex> do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h amuigh. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> adeir <ps reg="Guglielmo da Saliceto or William of Salicet" type="scholar"><fn>Gulialmus</fn> <an>de Salaseto</an></ps> &ampersir; <ps reg="Lanfranc of Milan or Guido Lanfranchi" type="scholar"><fn>Langfrangcus</fn></ps> .i. aithriseach a <ex>con</ex>t<ex>r</ex>&amacr;[r]da so go holc &ampersir; an t&imacr; lenab &amacr;il na cn&amacr;mha sin d'fh&emacr;ach<ex>ain</ex> <mls unit="T folio" n="35a"/> f<ex>&emacr;ada</ex>i<ex>d</ex>h fiadhnaisi na f&imacr;r&imacr;n<ex>n</ex>e do d&emacr;namh. Foirm na cn&amacr;<ex>m</ex>han<ex>n</ex> si<ex>n</ex> u<ex>morr</ex>o is foll<ex>as</ex> co fuil<ex>id</ex> <ex>d&amacr;</ex> c<ex>h</ex>ab&amacr;n an<ex>n</ex>sa c<ex>h</ex>n&amacr;i<ex>m</ex>h is m&omacr; d<ex>&imacr;b</ex> l<ex>eat</ex>h risi<ex>n</ex> ngl&umacr;n ana ngabt<ex>h</ex>u<ex>r</ex> cin<ex>n</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;mhan<ex>n</ex> na l&amacr;irgi &omacr;ir n&imacr; t<ex>h&emacr;id</ex> an cn&amacr;mh is lugha do c<ex>h</ex>n&amacr;maibh na lurga<ex>n</ex> go n-uig a<ex>n</ex> alt a<ex>cht</ex> suigt<ex>h</ex><ex>ear</ex> &emacr; mu<ex>r</ex> du<ex>brad</ex> &ampersir; laig<ex>id</ex> a ngoire an gl&umacr;in fai do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h amuigh &ampersir; is ui<ex>m</ex>e si<ex>n</ex> goirt<ex>h</ex><ex>ear</ex> <term lang="la" type="anat">actus</term> de. <ex>Agus</ex> ceangailt<ex>ear</ex> &emacr; l&amacr;im risi<ex>n</ex> t<ex>r</ex>oigh risi<ex>n</ex> cn&amacr;i<ex>m</ex> is m&omacr; &ampersir; do-<ex>n</ex>&imacr;t arae<ex>n</ex> cab&amacr;n ar cuma an r&emacr; nua ana ngabt<ex>h</ex>u<ex>r</ex> an <ex>c&emacr;ad</ex>c<ex>h</ex>n&amacr;i<ex>m</ex> do c<ex>h</ex>n&amacr;maibh na troig<ex>ead</ex>h.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.8.7"><p>(<mls unit="Latin ed" n="56.1&ndash;56.18"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;i</ex>t <ex>tr&imacr;</ex> c<ex>h</ex>liath c<ex>h</ex>n&amacr;mhan<ex>n</ex> isi<ex>n</ex> t<ex>r</ex>oigh. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;i</ex>t t<ex>r</ex>&imacr; cn&amacr;ma isi<ex>n</ex> c<ex>h&emacr;id</ex>c<ex>h</ex>leith d<ex>&imacr;b</ex> arna (arna) timsug<ex>ad</ex> co comc<ex>h</ex>ruin<ex>n</ex> a n-&emacr;inin<ex>ad</ex>h. An c<ex>&emacr;ad</ex>c<ex>h</ex>n&amacr;imh d&imacr;b ad<ex>ear</ex>u<ex>r</ex> <term lang="ar" type="anat">cahab</term> .i. i<ex>n</ex> r&umacr;ith&imacr;n isi<ex>n</ex> Araipris &ampersir; <term lang="gr" type="anat">astralagus</term> isi<ex>n</ex> G<ex>r</ex>&emacr;ig &ampersir; is amhl<ex>aid</ex> at<ex>&amacr;</ex> co<ex>m</ex>c<ex>h</ex>ruin<ex>n</ex> do g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> taebh ar cuma c<ex>h</ex>nap&amacr;in le lict<ex>h</ex><ex>ear</ex> an t[r]oig(<ex>ead</ex>) as a mbogha nGailingseach.<note type="auth" resp="BF" n="64">McVaugh's edition, 56 ll 2&ndash;3 reads: "Primum est cahab Arabice, Grece astralagus, et est quasi ad modum nodi baliste, rotundum ab utraque parte." In vol. 2, 52 McVaugh notes: "<term lang="la">Nodus baliste</term> is the nut or catch of a crossbow". Might Gailingseach be a corruption due to misreading?</note> <ex>Agus</ex> dai<ex>n</ex>gn<ex>ig</ex><ex>thear</ex> an<ex>n</ex>sa c<ex>h</ex>eand ua<ex>cht</ex>rach de cab&amacr;n c<ex>h</ex>n&amacr;man<ex>n</ex> na lurga<ex>n</ex> &ampersir; is an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> gluaist<ex>ear</ex> an t<ex>r</ex>oigh <ex><frn lang="la">et</frn></ex> an<ex>n</ex>sa c<ex>h</ex>eand ele de dai<ex>n</ex>gni<ex>g</ex><ex>thear</ex> cab&amacr;n an c<ex>h</ex>n&amacr;mha re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">os nauiculare</term>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> a ndiaigh an c<ex>h</ex>n&amacr;mha si<ex>n</ex> re n-abu<ex>r</ex> <term lang="ar" type="anat">cahab</term> .i. in r&umacr;ith&imacr;n at<ex>&amacr;</ex> a c<ex>&emacr;ad</ex>&omacr;ir do l<ex>eit</ex>h na t<ex>r</ex>oig<ex>ead</ex> an cn&amacr;i<ex>m</ex> <term lang="la" type="anat">os nauiculare</term> ar a b<ex>eit</ex>h ar cu<ex>m</ex>a luinge &ampersir; at<ex>&amacr;</ex> s&emacr; n&iacute;s cab&amacr;n<ex>aig</ex>h do g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> l<ex>eit</ex>h n&amacr; an cn&amacr;imh ele sin. Annsa c<ex>h&emacr;ad</ex>c<ex>h</ex>ab&amacr;n de gabt<ex>h</ex>u<ex>r</ex> c<ex>eann</ex> an c<ex>h</ex>n&amacr;mha re n-abu<ex>r</ex> <term lang="ar" type="anat">cahab</term>. An<ex>n</ex>sa <ex>dara</ex> cab&amacr;n gabt<ex>h</ex>u<ex>r</ex> cin<ex>n</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;man<ex>n</ex> an <ex>dara</ex> cl&emacr;ithi do<ex>n</ex> troigh. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;</ex> fai an <ex>d&amacr;</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;i<ex>m</ex> so
<pb n="150"/>

an cn&amacr;imh re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat:calcaneus">calcanies</term> .i. cn&amacr;i<ex>m</ex>h na s&amacr;la 'na ndai<ex>n</ex>gn<ex>aid</ex><ex>thear</ex> an t<ex>r</ex>oigh uile &ampersir; tosghaid do<ex>n</ex> l<ex>eit</ex>h c<ex>h</ex>&umacr;il ar son na ceangilrach p<ex>h</ex>lannd<ex>uig</ex><ex>thear</ex> an<ex>n</ex>. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> a ndiaigh in c<ex>h</ex><ex>n</ex>&amacr;mha re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">nauiculare</term> g&amacr; <ex>n</ex>-inm<ex>ead&omacr;</ex>n .i. aturra at<ex>&amacr;</ex> an <ex>dara</ex> cliath do c<ex>h</ex>n&amacr;maibh na t<ex>r</ex>oig<ex>ead</ex>h ina fuil<ex>id</ex> <ex>ceithre</ex> cn&amacr;<ex>m</ex>a is le&omacr;r girra. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;</ex> cn&amacr;i<ex>m</ex> d&imacr;bh don l<ex>eit</ex>h amuich re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">grandinosum</term> ar c<ex>h</ex>o<ex>m</ex>a<ex>ir</ex> ailt an m&emacr;ir bhig. <ex>Agus</ex> at<ex>&amacr;i</ex>t na cn&amacr;mha si<ex>n</ex> cruin<ex>n</ex> do l<ex>eit</ex>h an c<ex>h</ex>[n]&amacr;<ex>m</ex>a re n-abu<ex>r</ex> <term lang="la" type="anat">nauiculcare</term> &ampersir; cab&amacr;nach do l<ex>eit</ex>h an <ex>treas</ex> cl&emacr;ithi. An<ex>n</ex>sa <ex>treas</ex> cl&emacr;ith at<ex>&amacr;i</ex>t <ex>c&umacr;ig</ex> cn&amacr;ma as le&omacr;r fad reagu<ex>r</ex><ex>as</ex> do<ex>n</ex>a m&emacr;raibh &ampersir; gab<ex>as</ex> alt na m&emacr;r c<ex>h</ex>ucu. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> at<ex>&amacr;i</ex>t na m&eacute;r f&eacute;in a <ex>c&umacr;ig</ex> &ampersir; t<ex>r</ex>&imacr; cn&amacr;mha i ng<ex>a</ex>c<ex>h</ex> m&emacr;r d<ex>&imacr;b</ex> a n-&emacr;gm<ex>ais</ex> na hord&omacr;ige an<ex>n</ex> n&amacr; fuil ach d&amacr; c<ex>h</ex>n&amacr;imh. <ex><frn lang="la">Et</frn></ex> is iat anmanna na cliath si<ex>n</ex> na troig<ex>ead</ex>h <term lang="la" type="anat">tearrsus</term> &ampersir; <term lang="la" type="anat:metatarsus">mechatarsus</term> &ampersir; <term lang="la" type="anat">pecten</term> am<ex>ail</ex> at<ex>&amacr;</ex>it isi<ex>n</ex> l&amacr;imh. D&amacr; r&emacr;r si<ex>n</ex> at<ex>&amacr;</ex>it <ex>s&emacr;</ex> c<ex>h</ex>n&amacr;m fichead isi<ex>n</ex> t<ex>r</ex>oigh, <ex>deich</ex> cn&amacr;mha <ex>fichead</ex> isi<ex>n</ex> c<ex>h</ex>ois uile.</p></div2>

<div2 type="section" n="2.8.8"><p>(<mls unit="Latin ed" n="56.20&ndash;56.22"/>)
<ex><frn lang="la">Et</frn></ex> id<ex>ear</ex> (a)n[a] altaib so is &emacr; alt is deacra asa in<ex>ad</ex> do c<ex>h</ex>ui<ex>r</ex> &ampersir; do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t ana in<ex>ad</ex>h d<ex>&imacr;b</ex> alt an muduir<ex>n</ex> &ampersir; is &emacr; alt an gl&umacr;i<ex>n</ex> is usa &ampersir; at<ex>&amacr;</ex> alt na heise go hinm<ex>ead&omacr;</ex>n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>.</p>

<closer><frn lang="la" rend="ital">Finit.</frn> T&amacr;<ex>ir</ex>nig an<ex>n</ex>si<ex>n</ex> <title type="book" rend="ital">Anathomia Gydo</title> &ampersir; <ps type="scholar and physician"><fn>Corm<ex>a</ex>c</fn> <sn>M<ex>a</ex>c Duin<ex>n</ex>l&emacr;ibe</sn></ps> do c<ex>h</ex>u<ex>ir</ex> a nGaedh[ei]lg &iacute;.</closer>
</div2>
</div1>
</div0>
</body>
</text>
</TEI.2>