<?xml version="1.0" encoding="iso-8859-1"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "/dtds/tei/p4x/teicelt.dtd" [
<!ENTITY % TEIbase "TEI.prose">
<!ENTITY % TEIgrk SYSTEM "/dtds/tei/p4x/teigrk.ent">
<!ENTITY % ISOgrk1 SYSTEM "/dtds/tei/p4x/iso-grk1.ent">

%ISOgrk1; %TEIgrk;
<!ENTITY dram "&#x0292;"> <!-- like a three, now "ezh"; Unicode; there is no ISO characer entity for this-->
<!ENTITY ounce "&#x2125;"> <!--like combination of three with z above-->
<!ENTITY scruple "&#x2108;"> <!--like reversed e-->
<!ENTITY mcr "&#x2720;"> <!--now "Maltese Cross"-->
<!ENTITY rx "&#x211E;"> <!-- now "recipe" -->
]>
<TEI.2 id="G600008">
<teiHeader creator="Beatrix F&auml;rber" status="update" date.created="2002-08-27" date.updated="2018-04-10">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title type="uniform">Rosa Anglica</title>
<title type="extended">Rosa Anglica seu Rosa Medicinae Johannes Anglici</title>
<title type="gmd">An electronic edition</title>
<respStmt>
<resp>Electronic edition compiled by</resp>
<name>Beatrix F&auml;rber </name>
<name>P&aacute;draig Bambury</name>
</respStmt>
<funder>University College, Cork</funder>
<funder>The Irish Higher Education Authority via the Documents of Ireland Project</funder>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition n="2">Second draft, revised and corrected.</edition>
</editionStmt>
<extent><measure type="words">68560</measure></extent>
<publicationStmt>
<publisher>CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork</publisher>
<address>
<addrLine>College Road, Cork, Ireland&mdash;http://www.ucc.ie/celt</addrLine>
</address>
<date>2005</date>
<date>2011</date>
<date>2018</date>
<distributor>CELT online at University College, Cork, Ireland.</distributor>
<idno type="celt">G600008</idno>
<availability status="restricted">
<p>Available with prior consent
of the CELT project for purposes of academic research and teaching only.</p>
</availability>
</publicationStmt>
<notesStmt>
<note>You can purchase the book(s) containing this text via the ITS website (http://www.irishtextssociety.org/). Click on the link to the RIA shop. More information about Winifred Wulff's Life and Work is available on the CELT website at https://celt.ucc.ie//wulff.html.</note>
</notesStmt>
<sourceDesc>
<listBibl>
<head>MS sources for Irish translations of <title>Rosa Anglica</title></head>
<bibl id="P" n="1">Dublin, Royal Irish Academy, MS 457=23 P 20, the basis of the present text. For details, see Kathleen Mulchrone, T. F. O'Rahilly et al. (eds.), Catalogue of Irish manuscripts in the Royal Irish Academy (Dublin 1926&ndash;70) vol. 2, p. 1209.</bibl>
<bibl id="P1" n="2">Dublin, Royal Irish Academy, MS 456=23 P 10 (iii). See ISOS website (http://www.isos.dias.ie/) for catalogue description and manuscript images). Also see Kathleen Mulchrone, T. F. O'Rahilly et al. (eds.), Catalogue of Irish manuscripts in the Royal Irish Academy (Dublin 1926&ndash;70) vol. 2, p. 1207&ndash;09.</bibl>
<bibl id="H" n="3">Dublin, Trinity College Library, MS 1321=H 3 2. See ISOS website (http://www.isos.dias.ie/) for catalogue description and manuscript images). Also see T. K. Abbott and E. J. Gwynn (eds.), Catalogue of the Irish manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin (Dublin 1921) p. 112.</bibl>
<bibl id="YBL" n="5">Dublin, Trinity College Library, MS 1318=H 2 16 (Yellow Book of Lecan). See T. K. Abbott and E. J. Gwynn (eds.), Catalogue of the Irish manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin (Dublin 1921) pp 94&ndash;110: 101&ndash;2 (Col. 437a&ndash;99).</bibl>
<bibl id="E" n="6">Dublin, Trinity College Library, MS 1432=E 3 3 (fragment). For details see T. K. Abbott and E. J. Gwynn (eds.), Catalogue of the Irish manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin (Dublin 1921) p. 307.</bibl>
<bibl id="E1" n="7">Dublin, Trinity College Library, MS 1433=E 3 30 (fragment). For details see T. K. Abbott and E. J. Gwynn (eds.), Catalogue of the Irish manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin (Dublin 1921) p. 309.</bibl>
<bibl id="A" n="8">Edinburgh, National Library of Scotland, MS 20 (formerly Advocates' Library). For details see John Mackechnie (ed.), Catalogue of Gaelic Manuscripts in selected Libraries in Great Britain and Ireland (Boston 1973) vol. 1, p. 231, MS 6; vol. 2, p. 591. </bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>MS sources for Latin <title>Rosa Anglica</title>.</head>
<bibl n="1">Edinburgh University, 168 (Laing 180); ff. 1&ndash;305, c 14.</bibl>
<bibl n="2">Oxford, Merton College, 262, ff. 1&ndash;237, c 14.</bibl>
<bibl n="3">Oxford, Corpus Christi College 69, ff. 1&ndash;191, c 14. late.</bibl>
<bibl n="4">Exeter Cathedral, 35.O.6, c 14., probably spurious.</bibl>
<bibl n="5">London, British Library, Sloane, 1612, ff. 125 r&ndash;430v, c 14 to 15.</bibl>
<bibl n="6">London, British Library, Sloane, 134, ff. 48r&ndash;169r, c 15, abbrev.</bibl>
<bibl n="7">London, British Library, Sloane, 280, ff. 9r&ndash;262r, c 15.</bibl>
<bibl n="8">London, British Library, Sloane, 1067, ff. 1&ndash;280v, c 15.</bibl>
<bibl n="9">London, British Library, Sloane, (Additional) 33996, ff. 148&ndash;210v, c 14, imperfect.</bibl>
<bibl n="10">Cambridge, Corpus Christi College 261 ff. 1&ndash;232r, c 15.</bibl>
<bibl n="11">Oxford, Bodleian, E Musaeo 146 (3619), ff. 19&ndash;348v, c 15.</bibl>
<bibl n="12">Oxford, Bodleian, Bodl. 608 (2059), c 15 early, probably spurious.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Printed sources for Latin text</head>
<bibl n="1">John of Gaddesden (Johannes de Gaddesden) (1280?&ndash;1361), Rosa anglica practica medicinae. Pavia: Franciscus Girardengus and Joannes Antonius Birreta, 1492. Reprinted 1517.</bibl>
<bibl n="2">Idem, Rosa anglica practica medicinae. Venice: [Bonetus Locatellus for Heirs of Octavianus Scotus], 1502. <emph>Electronic edition of 2011 at Universit&auml;ts- u. Landesbibliothek D&uuml;sseldorf (urn:nbn:de:hbz:061:1-18491) available online at http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:1-18491.</emph></bibl>
<bibl n="3">Idem, Joannis Anglici Praxis medica, Rosa Anglica dicta, quatuor libris distincta: de morbis particularibus, de febribus, de chirurgia, et pharmacopoeia, emendatior &amp; in meliorem redacta ordinem / recens edita opera ac studio ... Philippi Schopffii; Augustae Vindelicorum: Typis Micha&euml;lis Mangeri, 1595.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Select bibliography</head>
<bibl n="1">Oswald Cockayne (ed. &amp; trans.), Leechdoms, wortcunning and starcraft of early England; being a collection of documents, for the most part never before printed, illustrating the history of science in this country before the Norman Conquest. 3 vols. (Rerum Britannicarum Medii Aevi Scriptores, 35). 1864&ndash;1866.</bibl>
<bibl n="2">George Dock, 'Printed editions of the Rosa Anglica of John of Gaddesden', in: <hi>Janus</hi> 12 (1907) 425&ndash;435.</bibl>
<bibl n="3">Norman Moore, The history of the study of medicine in the British Isles (Oxford: Clarendon Press 1908).</bibl>
<bibl n="4">Henry Patrick Cholmeley, John of Gaddesden and the Rosa Medicinae. Oxford 1912.</bibl>
<bibl n="5">James J. Walsh, Medieval medicine. London: Black 1920.</bibl>
<bibl n="6">Charles Singer, 'The Herbal in Antiquity and its Transmission to Later Ages', Journal of Hellenic Studies 47 (1927) 1&ndash;52.</bibl>
<bibl n="7">Winifred Wulff, An liaigh i n-Eirinn a n-allod. Uimh. III, Lia F&aacute;il 3 (1930) 115&ndash;125; An liaigh i n-Eirinn a n-allod. Uimh. IV, Lia F&aacute;il 4 (1932) 235&ndash;268. ('A translation of the portion on the concomitant symptoms of fever (De Febrium Symptomatiubus) in the Rosa Anglica of John of Gaddesden'). Available online at CELT.</bibl>
<bibl n="8">John D. Comrie, History of Scottish medicine (London, published for the Wellcome historical medical museum by Bailli&egrave;re, Tindall &amp; Cox 1932). Available at: https://archive.org/details/b20457273M002.</bibl> 
<bibl n="9">W. G. Lennox, 'John Gaddesden on epilepsy'. Annals of Medical History, 3rd ser., 1:3 (1939) 283&ndash;307.</bibl>
<bibl n="10">H. E. Sigerist, A History of Medicine, 2 vols. (London 1951&ndash;1961).</bibl>
<bibl n="11">Wilfrid Bonser, The Medical Background of Anglo-Saxon England: A Study in History, Psychology and Folklore. 1963.</bibl>
<bibl n="12">Charles Hugh Talbot, Medicine in Medieval England. London: Oldbourne 1967.</bibl>
<bibl n="13">Huling E. Ussery, 'Chaucer's physician: medicine and literature in fourteenth-century England'. Tulane Studies in English 19. New Orleans: Tulane University Press 1971.</bibl>
<bibl n="14">Francis Shaw, S. J., 'Irish medical men and philosophers', in: Seven Centuries of Irish Learning, 1000&ndash;1700, ed. by Brian &Oacute; Cu&iacute;v, Cork: Mercier Press 1971, 94.</bibl>
<bibl n="15">Norman Capener, 'Chaucer and Doctor John of Gaddesden'. Annals of the Royal College of Surgeons of England, 50 (1972) 283&ndash;300.</bibl>
<bibl n="16">Stanley Rubin, Medieval English medicine. Newton Abbot: David and Charles 1974.</bibl>
<bibl n="17">Edward Grant (ed.), A source book in medieval science. Cambridge, Massachussetts, Harvard University Press 1974.</bibl>
<bibl n="18">J. Fleetwood, The History of Medicine in Ireland (Dublin: Skellig Press 1983).</bibl>
<bibl n="19">Nessa N&iacute; Sh&eacute;aghda, 'Translations and Adaptations in Irish' (Statutory Lecture 1984, School of Celtic Studies), Dublin, Institute for Advanced Studies 1984.</bibl>
<bibl n="20">Marilyn Deegan and D. G. Scragg (eds.), Medicine in early medieval England. Centre for Anglo-Saxon Studies, University of Manchester 1989.</bibl>
<bibl n="21">Tony Hunt, Plant names of Medieval England. (Cambridge 1989).</bibl>
<bibl n="22">Nancy G. Siraisi, Medieval and Early Renaissance Medicine. London: University of Chicago Press 1990.</bibl>
<bibl n="23">Aoibheann Nic Dhonnchadha, 'Irish medical manuscripts', Irish Pharmacy Journal 69/5 (May 1991) 201&ndash;2.</bibl>
<bibl n="24">Sheila Campbell, Bert Hall, David Klausner (eds.), Health, disease and healing in medieval culture. London: Macmillan 1992.</bibl>
<bibl n="25">M. L. Cameron, Anglo-Saxon Medicine. Cambridge 1993.</bibl>
<bibl n="26">Margaret R. Schleissner (ed.), Manuscript sources of medieval medicine: a book of essays. New York: Garland 1995.</bibl>
<bibl n="27">Carol Rawcliffe, Medicine &amp; society in later medieval England. [1066&ndash;1485] Stroud: Alan Sutton Pub. 1995.</bibl>
<bibl n="28">Lawrence I. Conrad, Michael Neve, Vivian Nutton, Roy Porter, Andrew Wear (eds), The Western medical tradition: 800 BC to AD 1800 (Cambridge: Cambridge University Press 1995.</bibl>
<bibl n="29">Faye Getz, Medicine in the English Middle Ages. Princeton 1998.</bibl>
<bibl n="30">Mirko D. Grmek (ed.), Western Medical Thought from Antiquity to the Middle Ages. Cambridge, Massachusetts, 1999.</bibl>
<bibl n="31">Jerry Stannard, Herbs and Herbalism in the Middle Ages and Renaissance; edited by Katherine E. Stannard and Richard Kay. Aldershot 1999.</bibl>
<bibl n="32">Jerry Stannard, Pristina medicamenta: ancient and medieval botany; edited by Katherine E. Stannard and Richard Kay. Aldershot 1999</bibl>
<bibl n="33">Fergus Kelly, 'Medicine and Early Irish Law', in: J. B. Lyons (ed.), Two thousand years of Irish medicine (Dublin 1999) 15&ndash;19. Reprinted in Irish Journal of Medical Science vol. 170 no. 1 (January&ndash;March 2001) 73&ndash;6.</bibl>
<bibl n="34">Aoibheann Nic Dhonnchadha, 'Medical writing in Irish', in: J. B. Lyons (ed.), Two thousand years of Irish medicine (Dublin 1999) 21&ndash;26. Published also in Irish Journal of Medical Science 169/3 (July&ndash;September 2000) 217&ndash;20 (available online at http://www.celt.dias.ie/gaeilge/staff/rcsi1.html).</bibl>
<bibl n="35">Helen M. Dingwall: A History of Scottish Medicine: Themes and Influences. Edinburgh: Edinburgh University Press 2003.</bibl>
<bibl n="36">Lea T. Olsan, 'Charms and prayers in medieval medical theory and practice', Social History of Medicine, 16/3 (2003). Oxford: Oxford University Press 2003. [A link to this article is available online on http://www3.oup.co.uk/sochis/hdb/Volume_16/Issue_03/].</bibl>
<bibl n="37">C. Roberts and M. Cox, Health and Disease in Britain from Prehistory to the Present Day (Stroud 2003).</bibl>
<bibl n="38">Aoibheann Nic Dhonnchadha, 'Eagarth&oacute;ir, t&eacute;acs agus l&aacute;mhscr&iacute;bhinn&iacute;: Winifred Wulff agus an Rosa Anglica', in: Ruair&iacute; &Oacute; hUiginn (ed.), Oidhreacht na l&aacute;mhscr&iacute;bhinn&iacute;. L&eacute;achta&iacute; Cholm Cille 34 (Maigh Nuad [Maynooth]: An Sagart 2004) 105&ndash;47.</bibl>
<bibl n="39">Aoibheann Nic Dhonnchadha, 'Winifred Wulff (1895&ndash;1946): beatha agus saothar', in: L&eacute;achta&iacute; Cholm Cille 35 (Maigh Nuad [Maynooth]: An Sagart 2005) 191&ndash;250.</bibl>
<bibl n="40">R. J. Hankinson (ed), The Cambridge Companion to Galen (Cambridge: Cambridge University Press 2008).</bibl>
<bibl n="41">C. P. Meehan, The Rise and Fall of the Irish Franciscan Monasteries, 4th. ed., Dublin 1872.</bibl>
<bibl n="42">Tom&aacute;s &Oacute; Con Cheanainn, 'Scr&iacute;obha&iacute; 'Leabhar Mhuintir Laidhe' agus 'Rosa Anglica', &Eacute;igse 37 (2010) 112&ndash;118.</bibl>
<bibl n="43">Tony Hunt, Teaching and learning Latin in thirteenth-century England. First published 1991. Reprinted Woodbridge 2010.</bibl>
<bibl n="44">Luke Demaitre, Medieval Medicine: the art of healing, from head to toe. Praeger Series on the Middle Ages (Santa Barbara, California 2013).</bibl>
<bibl n="45">Wolfram Schmitt, Medizinische Lebenskunst: Gesundheitslehre und Gesundheitsregimen im Mittelalter (Berlin 2013).</bibl>
<bibl n="46">Peter Wyse Jackson, Ireland's generous nature: the past and present uses of wild plants in Ireland (St. Louis, Missouri 2013).</bibl>
<bibl n="47">Lia F&aacute;il: Irisleabhar Gaedhilge Ollsgoile na h&Eacute;ireann, ar n-a chur i n-eagar leis an gCraoibh&iacute;n (Dubhglas de h&Iacute;de). Facsimile reproduction of volumes 1&ndash;4, with a Foreword by Liam Mac Math&uacute;na and a R&eacute;amhr&aacute; by Se&aacute;n &Oacute; Coile&aacute;in. (Dublin: National University of Ireland 2013).</bibl>
<bibl n="48">Liam P. &Oacute; Murch&uacute; (ed) Rosa Anglica: Reassessments, Irish Texts Society. Subsidiary Series, 28 (London: Irish Texts Society, 2016).</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Internet resources</head>
<bibl n="1">Dictionary of the Irish Language, mainly compiled from Old and Middle Irish materials: eDIL. See http://www.dil.ie/.</bibl>
<bibl n="2">Dictionary of Irish Placenames: See http://www.logainm.ie/.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>The edition used in the digital edition</head>
<biblFull>
<titleStmt>
<title level="m">Rosa Anglica seu Rosa Medicinae Johannes Anglici. An early modern Irish translation of a section of the mediaeval medical text-book of John of Gaddesden. Edited with introduction, glossary and English version.</title>
<editor id="WW">Winifred Wulff, M. A.</editor>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition>First edition</edition>
</editionStmt>
<extent>lviii + 434 pp.</extent>
<publicationStmt>
<publisher>Published for the Irish Texts Society by Simpkin, Marshall, Ltd.</publisher>
<pubPlace>London</pubPlace>
<date>[1923] 1929</date>
</publicationStmt>
<seriesStmt>
<title>Irish Texts Society [Comann na Sgr&iacute;bheann Gaedhilge]</title>
<idno type="volume">25</idno>
</seriesStmt>
</biblFull>
</listBibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc>
<projectDesc>
<p>CELT: Corpus of Electronic Texts</p>
</projectDesc>
<samplingDecl>

	<p>The present text represents odd pages 5&ndash;335 of the volume: Contents vii, Abbreviations ix&ndash;xii, Introduction xiii&ndash;lviii; Text with facing translation 5&ndash;335; Vocabulary 336&ndash;415; Doctors mentioned in the text 416&ndash;419; Medical works quoted in the text 420; Works quoted in the text omitted from footnotes 420&ndash;429; Bibliography 430&ndash;434; Addenda to Vocabulary/Errata 435. Footnotes are retained and integrated into the apparatus, except where they do not provide substantial information content (e.g. 'Cf. R. A.'). Errata are integrated. The apothecary symbols used are: ounce/unsa (&ounce;), dram/dragma/drachm (&dram;), scruple/scrubull (&scruple;), recipe (&rx;). The English translation is available in a separate file.</p>
</samplingDecl>
<editorialDecl>
<correction status="medium">
<p>Text has been checked and proofread twice. All corrections and supplied text are tagged. The apparatus has been constructed from the variants selected by Winifred Wulff. In some cases, where the apparatus starts or ends is not quite clear. For this edition the main manuscript has not been re-checked. Collation with the manuscript is envisaged for a revised edition expected in 2011.</p>
</correction>
<normalization>
<p>The electronic text represents the edited text. In Irish words, h in anlaut in hyphenated off, except in pronouns, and in Latin loanwords where it is part of the stem. Text supplied by the editor is marked <emph>sup resp="WW"</emph>; and where mentioned in the edition, the source for the supplied text is indicated. The hardcopy uses italics to denote expansions; in the digital text <emph>ex</emph> tags are used instead.</p>
</normalization>
<quotation>
<p>Quotations from written works are rendered <emph>qt</emph>. Citations are tagged <emph>cit</emph>. This element contains <emph>bibl</emph> and <emph>qt</emph> elements.</p>
</quotation>
<hyphenation>
<p>Soft hyphens are silently removed. Words containing a hard or soft hyphen crossing a page-break have been placed on the line on which they start. Notae augentes -sa, -se, -si have been hyphenated off. Instances of nasalisation ave been hyphenated off.</p>
</hyphenation>
<segmentation>
<p><emph>div0</emph>=the whole document; <emph>div1</emph>=the Irish text; <emph>div2</emph>=the section. Paragraphs are numbered in line with the printed edition, page-breaks are marked <emph>pb n=""</emph>; milestones are marked <emph>mls unit="MS page/column" n=""</emph>. The editor's introductory text is contained in unnumbered <emph>div</emph>s outside the <emph>div0</emph>.</p>
</segmentation>
<interpretation>
<p>Editiorial additions in author's notes, such as 'etc.' are in square brackets. Names of persons are tagged as <emph>name type="person"</emph> and capitalized. The <emph>reg</emph> attribute of the name tag contains a regularized form of the name to facilitate searching.</p>
</interpretation>
</editorialDecl>
<refsDecl>
<state gi="div2" freq="1" label="Section" unit="number"/>
</refsDecl>
</encodingDesc>
<profileDesc>
<creation>The translation into Irish is extant in a number of variously dated manuscripts which may go back to earlier copies.
<dateRange from="1400" to="1520" exact="none">c.1400&ndash;1520?</dateRange></creation>
<langUsage> 
<language id="ga">The text is in Early Modern Irish.</language>
<language id="en">The introduction and much text in the footnotes are in English.</language>
<language id="la">Many terms and phrases in Latin.</language>
<language id="as">One word is in Anglo-Saxon.</language>
<language id="cy">One title is in Welsh.</language>
<language id="gr">A few words are in Greek.</language>
<language id="fr">One word is in French.</language>
<language id="ar">The word subeth is of Arabic origin.</language>
</langUsage>
<textClass>
<keywords>
<term>medical</term> 
<term>didactic</term>
<term>prose</term>
<term>medieval</term>
<term>Rosa Anglica</term>
<term>Gilbertus Anglicus</term>
<term>Gilbert the Englishman</term>
<term>scholarship</term>
<term>adaptation</term>
<term>translation</term>
</keywords>
</textClass>
</profileDesc>
<revisionDesc>
<change>
<date>2018-04-10</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Encoding enlarged, apothecary symbols encoded, bibliographical items added, header updated.</item>
</change>
<change>
<date>2018-03-28</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Header updated.</item>
</change>
<change>
<date>2018-01-08</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Added to bibliographic details and content encoding.</item>
</change>
<change>
<date>2017-12-09</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Added bibliographic details and link to Life and Work of Winifred Wulff to header; file reparsed and validated, SGML and HTML files created.</item>
</change>
<change>
<date>2012-06-24</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Added to bibliographic details.</item>
</change>
<change>
<date>2012-04-28</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Added to content encoding; new wordcount made.</item> 
</change>
<change>
<date>2011-10-15</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Additions to bibliography made.</item> 
</change>
<change>
<date>2011-07-15</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Names encoding improved; new wordcount made.</item>
</change>
<change>
<date>2010-11-25</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Additions made to bibliographic details.</item>
</change>
<change>
<date>2010-04-27</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Conversion script run; encoding of personal names improved; new wordcount made; file parsed.</item>
</change>
<change>
<date>2008-08-31</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>File validated.</item>
</change>
<change>
<date>2008-08-31</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Keywords added.</item>
</change>
<change>
<date>2008-07-27</date>
<respStmt>
<name id="BF">Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Value of div0 "type" attribute modified, creation date inserted, content of 'langUsage' revised; minor modifications made to header; more content markup applied to footnotes, typos corrected.</item>
</change>
<change>
<date>2007-12-14</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Note inserted in header.</item>
</change>
<change>
<date>2005-08-25</date>
<respStmt>
<name>Julianne Nyhan</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion</item>
</change>
<change>
<date>2005-08-04T16:13:03+0100</date>
<respStmt>
<name>Peter Flynn</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Converted to XML</item>
</change>
<change>
<date>2005-03-31</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Minor additions to bibliography; file parsed; HTML file created.</item>
</change>
<change>
<date>2004-08-12</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Introduction proofed and marked up.</item>
</change>
<change>
<date>2004-08-10</date>
<respStmt>
<name>Benjamin Hazard</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Details of manuscripts and catalogues supplied.</item>
</change>
<change>
<date>2004-07-29</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Additions to bibliography made; witlist completed; file parsed.</item>
</change>
<change>
<date>2002-09-18</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Header constructed; second proofing of main text; more markup applied; apparatus integrated.</item>
</change>
<change>
<date>2002-06-20</date>
<respStmt>
<name>P&aacute;draig Bambury</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>First proofing of main text; structural markup applied; footnotes integrated.</item>
</change>
<change>
<date>2002-06-11</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>First proofing of introduction; structural markup applied.</item>
</change>
<change>
<date>2002-06-10</date>
<respStmt>
<name>P&aacute;draig Bambury</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Data capture by scanning.</item>
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>
<text n="G600008">
<front>
<div lang="en" type="front matter">
<witList>
<witness sigil="P">Royal Irish Academy (RIA) MS 23 P 20 (iii).</witness>
<witness sigil="P1">The Book of the O'Lees, consists of three different vellum manuscripts bound up together, all on medical matters. Of these, No. 3 contains seventy pages written in a fine clear hand, with many illuminated initial letters, highly decorative, and occasionally showing beasts in interlaced designs and surrounded by scrolls and spirals. Some of the pages are much mutilated on the margin. Pages 15, 17, 67 and 70 are loose sheets wrongly inserted, all of which correspond to pages in P. From this it would appear that P would follow rightly on P1. The section on <term lang="ga">faothugad</term> also occurs in H.</witness>
<witness sigil="H">H 3 2, TCD.</witness>
<witness sigil="E">E 3 3, TCD (fragment).</witness>
<witness sigil="E1">E 3 30, TCD (fragment).</witness>
<witness sigil="YBL">H 2 16 (Yellow Book of Lecan), TCD.</witness>
<witness sigil="A">MS 20, National Library of Scotland, Edinburgh (formerly Advocates'Library).</witness>
</witList>
</div>
<pb n="xiii"/>
<div type="Intro" lang="en"><head>Introduction</head><p>
The tract here printed is a translation from Latin into Irish of a considerable portion of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> of <ps><fn>John</fn> of <pn>Gaddesden</pn>, or <fn>Johannes</fn> <an>Anglicus</an></ps>, a physician and medical writer of great repute during the Middle Ages. The value of the treatise from an Irish point of view is chiefly lexicographical. It is representative of a vast body of manuscript material hitherto practically uninvestigated, which contains great resources in scientific and medical terminology and expression.</p>

<p>The <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> is believed to have been written in 1314, and is interesting in itself as a standard of mediaeval medical practice, a summary of all the garnered experience of mediaeval physicians. These physicians were remarkable for their painstaking industry in compiling and arranging the medical tradition that had reached their time. It was largely a period of exaggerated respect for authority in science and medicine, which accounts for the lack of research and experiment in these compilations.</p>

<pb n="xiv"/>
	
<p>It would perhaps not be out of place here to devote a few lines to a general discussion of the sources of mediaeval medicine. The history of medicine during the Middle Ages is sharply divided into two parts by an event of great importance for the development of the human intellect. That event is the arrival in the West of the Arabian learning, the version of Greek science that had dwelt in the Moslem world, to find its way again to the Occident at a date which varied in different countries, but which may roughly be placed between 1150 and 1250. The first we may call the Dark Age, the second the Middle or Scholastic, or better for our particular purpose, the Arabian Age.</p>

<p>The medicine of the Dark Age consisted merely of the 'd&eacute;bris' of the classical system grafted on to native herb-lore and magic. The Arabian writers, on the other hand, inherited much more perfect classical material than had fallen to the lot of the barbarian West. They had considerably developed their heritage, and when it was passed on to Europe it had acquired a characteristic Arabian tinge. This new material was added on to that already in circulation in the West. The old material of folk origin, or consisting of debased classical material, steadily receded before this new Arabian science. To the end of the Middle Ages, however, and far into the Renaissance the three factors, ancient folk elements, degraded classical material, and Arabian contribution, can all be discerned. They are discernible in the work which we have before us.</p></div>

<pb n="xv"/>

<div lang="en"><head>John of Gaddesden.</head>

<p>About the life of <ps><fn>John</fn> <an>of Gaddesden</an></ps> little is known definitely. He is believed to have been born at Gaddesden on the borders of Hertfordshire and Buckinghamshire about 1280. He studied at Merton College, Oxford, and after obtaining various degrees in arts and theology, finally took up the study of medicine. He had, therefore, a good general education. Oxford was then prominent as a centre of learning, but, except at Merton College, was not doing much to promote the study of medicine. The famous French School of <pn>Montpellier</pn> was regarded at the time as the most modern and best equipped for students of medicine. <ps><fn>John</fn></ps> does not, however, appear to have gone there, but was, as far as is known, the first eminent English physician to complete his medical training in England. Two of his predecessors, <ps><fn>Gilbertus</fn> <an>Anglicus</an></ps> and <ps><fn>Bernard</fn> <an>of Gordon</an></ps>, were closely connected with <pn>Montpellier</pn>, the latter as a professor. From them he inherited the Montpellier tradition. <ps><an>Gordon</an></ps>'s <title type="book:medical tract">Lilium Medicinae</title>, one of the best known medical text-books of the Middle Ages, was used extensively by John in compiling the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>. Furthermore the Irish translator, not satisfied with the use already made of it, took pieces wholesale out of the <title type="book:medical tract">Lilium Medicinae</title>, and inserted them in his translation of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>.</p>

<p>In Oxford there was little opportunity for medical experience, nor was it considered necessary to have any to qualify for a degree. But John apparently did practise even while in Oxford, for he refers repeatedly to his work there, and describes cures which he himself tried with success. Cf. <frn lang="la">infra</frn>, in the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>, 29a etc. which, he says in the Preface, was written when he was lecturing for the seventh year. He obtained several degrees. He was Master of Arts, Doctor of Medicine

<pb n="xvi"/>

and Bachelor in Theology, though he does not appear to have been ordained priest. He held many ecclesiastical benefices. The one to which he was eventually appointed was the prebend of Wildland which had the eighth stall on the left side of the choir in St. Paul's, London. He was appointed Court Physician to <ps reg="Edward II king of England">Edward II</ps> and died in 1361.</p>

<p>Beyond these few facts nothing is known directly of John's life. For further information we must go to the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>, which fortunately is much more than a mere medical tract. The best account of John and the most complete and interesting criticism of his work is to be found in <ps>Freind's</ps> <title type="book">History of Physick</title>. There was a difference of opinion as to John's merit as a physician. <ps reg="John Leland"><sn>Leland</sn></ps> thought him a profound philosopher, a skilful physician, and the brightest man of his age. On the other hand, <ps><fn>Guy</fn> <sn>de Chauliac</sn></ps> says of him: <q><frn lang="la">Ultimo insurrexit una fatua Rosa Anglicana, quae mihi missa fuit &amp; visa; credidi in ea invenire odorem suavitatis, &amp; inveni fabulas Hispani Gilberti &amp; Theodorici</frn>.</q></p>

<p>Just ridicule has been cast on John's etymology, for he, like other mediaeval scholars, knew little or nothing of Greek. His sorry attempts at explaining the derivation of words which had Greek roots are sufficient proof of the truth of this; as, for example, 'epilepsia' from 'epi' 'above' and 'ledo', as it is a lesion of the upper parts. But it is neither for its science nor its etymology that one turns to the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>. Rather we delight in it as a human document, an intimate record of the daily life of the men of the Middle Ages, of the remedies they applied, of the contents of their larder and their kitchen, of their vanities and superstitions, of the cosmetics they used

<pb n="xvii"/>

to preserve or create beauty, of the charms to which they resorted when other remedies failed to restore health or to make life more pleasant. It is all na&iuml;vely and charmingly told by one of whom a biographer has said <q>he often leaves us in doubt whether he be a better Physician or Poet</q>. From the medical point of view the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> is a hotch-potch of medical teaching, genuine or fabulous results of the application of remedies, oriental leechcraft and superstition, native English cures and charms, prayers and religious practices, interwoven with the native beliefs of the people at different periods and in different parts of the country. As such it would be of little value to the modern physician. <ps><fn>Gilbert</fn> <an>the Englishman</an></ps> and <ps><fn>Bernard</fn> <an>of Gordon</an></ps> were and are much more highly regarded as scientific authorities than John. Yet they were never so popular as he, for their works are lacking in the human appeal of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>. John has been regarded by physicians of all the centuries since he wrote as somewhat of a charlatan. It is this very fact that makes his work interesting. John was intimately acquainted with the weaknesses of human nature, yet he was fully alive to the dignity of his office. If he was at times quizzical, may this not have been the proper attitude in an age when medical men, even as now, sometimes found it hard to conceal their own ignorance? He was no philanthropist, anxious to help his fellow-men, but believed in getting a good fee, and more than once refers to secret cures of his own, only to be divulged for a sufficiently tempting consideration. On the other hand, that he had consideration for his poor patients is shown by the alternative cures he suggests for those who cannot afford rare and expensive remedies. It is a well-known fact that at this time surgery had not yet risen to the rank of a profession but was practised by barbers, the three branches of whose trade were hairdressing, surgery and dentistry. These

<pb n="xviii"/>

barbers were looked down on by the orthodox physicians. See page 35b; and note the horror with which surgical operations were not unjustly regarded (p. 242, n.4).</p>

<p>Interesting light is thrown on this point in <name type="manuscript">R.I.A. MS 23. N. 16.</name> On fol. 133v begins a tract on the qualifications and duties of a chirurgeon. The following passage occurs on fol. 137r:</p>

<p><qt>And although we leave these things (bloodletting, scarification, cautery, sanguisugs) to barbers and women in (our) pride and unworthiness, (yet) they are the work of the chirurgeon because <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> and <ps type="scholar" reg="Abubakr Mohammad-e Zakariyya-ye Razi or Rhazes"><sn>Rhazes</sn></ps> performed these operations with their own hands, as is clear in their own books; and I myself am a professional bloodletter, for I let veins that the most eminent barbers cannot let.{<orig>Et ge legmidne so uili dona barbuiribh &ampersir; dona mn<ex resp="WW">aibh</ex> le huadhbur &ampersir; midingmaltacht as dob<ex resp="WW">uir</ex> in tsirurci iad <ex resp="WW">oir</ex> do rinne <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> &ampersir; Raisis na hoibrecha so lena lamaibh fein, mar is follus ina leabhruibh fein &ampersir; is cuisle&oacute; gnathach misi fein, oir l&eacute;gim cuislinna nach f&eacute;tuid na barbuiri ro-oirrderca do legin.</orig>}</qt><bibl>MSS in RIA, <title type="peiodical">Zeitschrift f&uuml;r Celtische Philologie</title> 17, 3, p. 272</bibl></p>

<p>In reading the text too, one cannot but notice how greatly John concerns himself with his male clientele. Indeed in the whole work he devotes only one section to women's ailments (Section 17, Book 2, <frn lang="la">De Sterilitate sexus humani &amp; continet tractatum de passionibus mulierum</frn>), and concludes with a sigh of relief: <qt><frn lang="la">ista multa sufficiunt pro tot passionibus mulierum.</frn></qt> The translation of the last part of this section will be found on p. 31a in the passage dealing with cold imposthumes of the womb.</p>

<p>In his own day and circle John was very prominent, and his character appears to have made a deep impression on his contemporaries. He is mentioned by name in the Prologue to the <title type="manuscript/book">Canterbury Tales</title>:

<text type="poem">
<body>
<lg type="verse">
<l>With us ther was a Doctour of Phisyk</l>
<l><gap/></l>
<l>Wel he knew he th'olde Esculapius,</l>
<l>And Deiscorides, and eek Rufus,</l>

<pb n="xix"/>

<l>Old Ypocras, Haly, and Galien;</l>
<l>Serapion, Razis, and Avicen;</l>
<l>Averrois, Damascien, and Constantyn;</l> 
<l>Bernard, and Gatesden, and Gilbertyn.</l></lg></body></text>

It may be that <ps><sn>Chaucer</sn></ps> knew him, for <ps reg="John of Gaddesden"><an>Gaddesden</an></ps> died in 1361, and <ps><sn>Chaucer</sn></ps> is believed to have been born in 1340. <ps reg="John of Gaddesden"><an>Gaddesden</an></ps> was Physician to <ps reg="Edward II king of England">Edward II</ps>, who died in 1327, and <ps><sn>Chaucer</sn></ps> was in attendance as page at the Court of <ps reg="Edward III king of England">Edward III</ps>, so that if they did not actually meet, the memory was probably still fresh of the first Englishman to hold the office of Court Physician.</p></div>

<div lang="en"><head>Editions of <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>.</head>

<p>The popularity of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> is demonstrated by the number of editions and manuscript copies of the work. The following are the known printed editions, all of which are to be found in the British Museum <sup resp="BF">now British Library</sup>:

<list>
<item n="1">(1)Pavia, 1492,</item>
<item n="2">Venice, 1502,</item>
<item n="3">Pavia, 1517, reprint from same plates as (1),</item>
<item n="4">Augsburg, 1595.</item>
</list>

I have used the last named edition throughout.
The following manuscripts of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> exist:

<list>
<item>Edinburgh University, 168 (Laing 180), ff. 1-305, XIV Cent.</item>
<item>Oxford, Merton College 262, ff. 1-237, XIV Cent.</item>
<item>Oxford, Corpus Christi College 69, ff. 1-191, XIV Cent. late.</item>
<item>Exeter Cathedral, 35. O.6, XIV Cent. probably spurious.</item> 
<item>British Museum <sup resp="BF">now British Library</sup>, Sloane, 1612, ff. 125r-340v, XIV to XV Cent.</item>
<item>British Museum <sup resp="BF">now British Library</sup>, Sloane, 134, ff. 48r-169r, XV Cent. abbrev.</item>
<item>British Museum <sup resp="BF">now British Library</sup>, Sloane, 280, ff. 9r-262r, XV Cent.</item>
<item>British Museum <sup resp="BF">now British Library</sup>, Sloane, 1067, ff. 1-280v, XV Cent.</item>

<pb n="xx"/>

<item>British Museum<sup resp="BF">now British Library</sup>, Sloane, (Additional) 33996, ff. 148-210v, XIV Cent. imperfect.</item>
<item>Cambridge, Corpus Christi College 261, ff. 1-232r, XV Cent.</item>
<item>Bodleian, E Musaeo 146 (3619), ff. 19-348, XV Cent.</item>
<item>Bodleian, Bodl. 608 (2059), XV Cent. early (probably spurious).</item>
</list>

In addition to these Cholmeley mentions

<list>
<item n="1">Extracts from [<title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>], by Sir T. Browne, 17th Century.</item>
<item n="2">Paris, Biblioth&egrave;que Nationale, Fonds Lat. 16643, copied in 1356.</item>
</list>
The <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> has not been translated into English.</p></div>

<div lang="en"><head>Contents of <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>.</head>

<p>The <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> is in five books in the first three editions. The second (1502) edition is divided as follows:

<list>
<item>I. <frn lang="la">Liber primus Rose medicine de febribus</frn>, fol. 3, col. I.</item>
<item>II. <frn lang="la">Liber secundus Rose medicine de universalitate morborum continens capitula xxiij</frn>, fol. 24, col. 2.</item>
<item>III. <frn lang="la">Liber tertius Rose medicine continens tractatus quinque utilissimus &amp; maxime cirurgicis</frn>, fol. 106, col. 3.</item>
<item>IV. <frn lang="la">Incipit liber quartus de morbis particularibus continens capitula v.</frn> Ends on fol. 131, col. 2.</item>
<item>V. <frn lang="la">Incipit quintus liber de preparatione &amp; administratione medicinarum continens capitula viij</frn>, fol. 134, col. I.</item></list></p>

<p>The fourth (1595) edition is divided thus:
<list>
<item>I. which contains 668 pages, ends with the words <frn lang="la">Finis morborum internorum</frn>.</item>
<item>II. <frn lang="la">De febribus</frn>, pp. 668-864.</item>
<item>III. <frn lang="la">De chirurgicis</frn>, pp. 865-1166.</item>
<item>IV. <frn lang="la">Antidotarium</frn>, pp. 1167-1193.</item></list></p>

<p>The first three editions open with a list of contents (<frn lang="la">tabula</frn>), fol. i, beginning as follows:
<frn lang="la">De Febribus.</frn>
<list>
<item><frn lang="la">De febre quid sit:</frn></item> 

<pb n="xxi"/>

<item><frn lang="la">De calore febrili:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De tertiana &amp; eius nomine:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De tertiana quid sit:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De accidentibus febris:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De dieta febricitantium in speciali &amp; in generali:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De febre flegmatica quottidiana:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De febre empiala &amp; liparia:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De febre emitritea:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De febre quartana &amp; eius speciebus:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De quartana continua:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De febre sanguinea videlicet de sinocha:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De febre effimera &amp; morbis immaterialibus:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De febre ex crapula:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De ethica febrili: &amp; sunt in istis capitulis dubia appropriata ibi posita:</frn></item> 
<item><frn lang="la">De ethica senectutis:</frn></item></list>

The <frn lang="la">De Ethica</frn> ends, fol. 24r, col. I, right below: <qt><frn lang="la">Et sic est finis primi libri rose medicine. Deo Gratias.</frn></qt></p>

<p>On fol. 3 begins the text, which opens with a preface, half a column in length. See <frn lang="la">infra</frn>. The preface ends with a sort of <frn lang="la">apologia</frn>, which is not in the Irish, and in which <ps>Gaddesden</ps> gives his reason for choosing the title of his work. It reads as follows:

<qt>But before these matters are treated in the first chapter, I wish to give a name to the book, namely the <title type="book:medical tract">Rosa Medicincae</title>, and I have so called it on account of five appendages which belong to the rose, as it were five fingers holding it, concerning which it is written:</qt></p>
<p><qt>Three are bearded and two are not. That is to say, three of the parts surrounding the rose are hairy and two are smooth, and the same is the case with the five parts of my book. The first three are bearded with a long beard, for they treat of many things and about general diseases, and for a discussion of what constitutes a general or common disease look in the introduction to the second book. The two following books treat of particular diseases, together with some matters omitted in the preceding books, and they are as without a beard (shorter). And as the rose overtops all flowers, so this book overtops all

<pb n="xxii"/>

treatises on the practice of medicine, and it is written for both poor and rich surgeons and physicians, so that there shall be no need for them to be always running to consult other books, for here they will find plenty about all curable diseases, both from the special and the general point of view.</qt></p> 

<p>It was the fashion among mediaeval medical men to call their works by the name of a flower, such as <ps><fn>Bernard</fn> <an>of Gordon</an></ps>'s Lily (<title type="book:medical-tract">Lilium Medicinae</title>), <ps reg="Gilbertus Anglicus"><fn>Gilbert</fn></ps>'s Rose (<frn lang="la">Rosa Anglicana</frn>), and the Rose (<frn lang="la">Rosa Anglica</frn>) of our author.</p>

<p>After this comes a list of contents of Book I in the early editions. It also is omitted from the fourth edition. It closes the preface and reads as follows: 

<qt>Fol. 3r, col. I. <frn lang="la">... de morbis curabilibus in speciali videbitur &amp; in generali. Sunt ergo capitula multa primi libri. Primus est de febre colerica tertiana, simplici &amp; duplici, vera &amp; nota &amp; causone &amp; accidentibus. Primum accidens est sitis. 2m de vigilie. 3m dolor capitis. 4m frenesis.

<pb n="xxiii"/>

5m sincopis. 6m fluxus ventris. 7m constipatio ventris. 8m de icteritia. 9m de adustione &amp; siccitate lingue. 10m de ulceratione lingue. 11m de vomitu. 12m de canino appetitu &amp; eius defectu. 13m de sudore ad sistendum &amp; provocandum. 14m de fluxu sanguinis narium. 15m de profunditate somni &amp; litargia non vera. 16m de dieta febricitantium in generali &amp; speciali.</frn></qt></p>

<p><qt><frn lang="la">Capitulum 2m principale est de quotidiana diurna &amp; nocturna &amp; de emitriteis &amp; de empiala &amp; liparia. 3m Principale est de quartana &amp; de eius speciebus. 4m Est de febre sanguinea. 5m De febre effimera &amp; morbis immaterialibus. 6m Principale est de ethica febrili &amp; senectutis: &amp; sunt in istis capitulis dubia appropriata ibi posita etc.</frn></qt></p>

<p>The following are the contents of Book II:

<qt><frn lang="la">Capitulum I de apostematibus. 2m de idropisi. 3m de dolore iuncturarum. 4m de variolis. 5m de scabie. 6m de sudore. 7m de lepra. 8m de reumate. 9m de ptisi. 10m de fluxu ventris, ponendo eius causas. 11m de epilepsia &amp; apoplexia. 12m de paralesi. 13m de tremore cordis &amp; cardiaca &amp; <term type="med">syncope</term>. 14m de dolore capitis. 15m de calefactione epatis. 16m de oppilatione epatis. 17m de sterilitate sexus humani &amp; continet tractatum de passionibus mulierum. 18m de ictericia, morphea &amp; lentigine. 19m de vomitu, indigestione, ventositate &amp; inflatione stomachi. 20m de colica &amp; iliaca. 21m de lapide. 22m de spasmo. 23m de venenis que interficiunt interius, ponendo signa &amp; causas.</frn></qt></p> 

<p>The following table shows the arrangement of the text in relation to the Books of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>:
<table rows="12" cols="3">
<row role="label">
<cell>Chapters of text</cell>
<cell>Name of chapter</cell>
<cell>Books of <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title></cell>
</row>
<row role="data">
<cell>(1)</cell>
<cell>Tertiana</cell>
<cell>I.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>(2)</cell>
<cell>Sanguine Fever</cell>
<cell>I.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>(3)</cell>
<cell>Ephemera</cell>
<cell>I.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>(4)</cell>
<cell>Hectica</cell>
<cell>I.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>(5)</cell>
<cell>Cardiaca</cell>
<cell>II.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>(6)</cell>
<cell>Apostemata</cell>
<cell>II.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>(7)</cell>
<cell>Lethargo</cell>
<cell>IV.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>(8)</cell>
<cell>Hernia</cell>
<cell>III.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>(9)</cell>
<cell>Paralysis</cell>
<cell>II.</cell>
</row>
<pb n="xxiv"/>
<row role="data">
<cell>(10)</cell>
<cell>Dropsy</cell>
<cell>II.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>(11)</cell>
<cell>Smallpox</cell>
<cell>II.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>(12)</cell>
<cell>Arthritica</cell>
<cell>II.</cell>
</row>
</table></p></div>

<div lang="en"><head>Irish translations of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title></head>

<p>The <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> was popular in Ireland. Several manuscript translations in Irish are known. These are as follows:

<list>
<item>Royal Irish Academy (R.I.A.): 23 P 10 and 23 P 20 (present text). See <frn lang="la">infra</frn>.</item> 
<item>Trinity College, Dublin. (T.C.D.) H 3 2, E 3 3, E 3 30, contain portions, a description of which will be found <frn lang="la">infra</frn> pp. xxx, xxxii, xxxiii.</item> 
<item>British Museum (Brit. Mus.) <sup resp="BF">now British Library</sup>: Harley 546 contains some of Gaddesden's work in an Irish translation.</item></list></p>

<p>A reference in a manuscript in King's Inns Library, MS K 15, fol. 80r, <qt><frn lang="ga">a naigaidh fiabrais cotidiana do r&eacute;ir <ps reg="Gaddesden"><sn>Gadisten</sn></ps></frn></qt> is in <title type="medical tract:Rosa Anglica">R&oacute;s'</title>, would seem to indicate how familiar Irish medical writers were with the work, and how completely they had made it their own in the Irish Language.</p>

<p>The present text is contained in:
<list>
<item>(1) 23 P 20, Royal Irish Academy, herein referred to as P.</item> 
<item>(2) 23 P 10, Royal Irish Academy, herein referred to as P1.</item> 
<item>(3) H 3 2, Trinity College, Dublin, herein referred to as H.</item> 
<item>(4) Yellow Book of Lecan, TCD, H 2 16, herein referred to as YBL.</item> 
<item>(5) E 3 3, TCD, herein referred to as E (fragment).</item> 
<item>and E 3, 30, TCD, herein referred to as E1 (fragment).</item> 
<item>(6) MS 20, National Library of Scotland Edinburgh (formerly Advocates Library) - herein referred to as A.</item></list></p>

<p>P <sup resp="BF">(23 P 20 = RIA MS 457)</sup></p>
<p>The following is taken from the account of this MS in R.I.A. Catalogue classing 23 P 20.

<pb n="xxv"/>
<qt>Material - vellum. Number of leaves 22. Average no. of lines to page 48. (...) a fine medical fragment ... the whole of it with the exception of the 1st Folio is in the hand of the transcriber of parts of the Stowe D IV 2. The Stowe MS has been ascribed to the year 1300, but the evidence is quite inadequate and it much more likely belongs to the 15th Century (...)</qt></p> 

<p>I am able to show that the present volume contains the same treatise on fevers which appears in 23 P 10, 3rd part, likewise in a fine hand on vellum. Both copies are fragmentary with leaves sometimes misplaced, but sufficient corresponding portions remain to show that they are the same treatise. The first page of this MS <name type="manuscript">(23 P 20)</name> is so much blackened and soiled as to be only partly readable, and the first page of <name type="manuscript">23 P 10</name> is also much injured, but the curious passage in the latter beginning: <qt><frn lang="ga">&ampersir; guidhim na daine ag a mbia an leabhar so na cognaid siad&mdash;da bhfiaclaibh madramhla mithuigseanacha e acht a ggnathnugadh gu humal oir gach ni aderther annso</frn></qt> etc., can be partially made out at the top of the 2nd col.</p>

<p>On line 5, <frn lang="ga">a fiacl- madramla</frn> are clear. On line 6, <frn lang="ga">co humal oir gach ni ader-</frn>, and so on for some dozen lines.</p>

<p>The reverse side of the leaf is much more legible. It ends: <qt><frn lang="ga">et adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galienus</an></ps> nach fuil .x.fer itir tersiana &ampersir; causon do reir in adbhuir on dentur iat.</frn></qt> This will be found at the bottom of the 1st col. of p. 3 of <name type="manuscript">23 P 10</name> (3rd. pt.).</p>

<p>Regarding page 1 referred to by the cataloguer, the following can be faintly distinguished:</p>
<p>A fine initial I on the left corner top introduces a Latin quotation of which only a few letters can be made out. The whole of column (a) is taken up with a list of contents, but what can be read does not correspond to the actual contents of P. (Cf. footnote, p. xxvii.) 

<pb n="xxvi"/>

Some twelve lines from the bottom is the heading: <frn lang="la"><ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galienus</an></ps> dicit primo de ingenio Sanitatis,</frn> which are the opening words of the preface to the first three editions of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>. These however are nearly illegible.</p>
<p>The two MSS can be seen to correspond.</p>
<p>The <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> opens with the preface above referred to which is found in P and P1 though almost illegible in the former. See <frn lang="la">infra</frn>.
A fact that added to the difficulty of editing is that the Irish translator, as was natural, used the received Latin text, such as the first three printed editions reproduce it; but of the three first editions there is no copy in this country, and I had to make use of the fourth (Augsburg, 1595), edited by Dr. Philip Schopf. This was not entirely satisfactory, as Schopf omitted the preface, and altered the construction and occasionally the language of the book.</p>
<p>None of the MSS, not even the most complete, P, P1, H, is a translation <frn lang="la">in toto</frn> from any one of the Latin editions. The translator apparently picked out certain sections, and passed over others.</p>
<p>In both MSS following on the preface begins the section on tertian fever which occupies pages 1 and 2 in P, corresponding to pages 1 to 3b in P1. This section, i.e. pages 1 and 2 of P, is in a different hand from the rest of the MS Page 3 begins in the middle of a discussion on the crisis in fevers, which is not in the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title><note type="auth" n="1">Cf. P1, H, A.</note>. On pp. 17b and 18a; 23b and 24a, are portions of a treatise on the Universals<note type="auth" n="2">Cf. Ar. 333, f. 27b; also O'Grady, <title type="book">Catalogue of Irish Manuscripts in the British Museum</title>, p. 241.</note>. These I have omitted. On page 6 the translation of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> continues with the section on Sanguine Fever, etc. There are two columns on each page, which for convenience in giving references, I have called a and b.</p>
<p>Contents of P.: 
<table rows="18" cols="2">
<row role="label">
<cell><sup resp="BF">(page)</sup></cell>
<cell><sup resp="BF">(subject matter)</sup></cell>
</row>
<row role="data">
<cell>1a</cell>
<cell>Almost illegible list of diseases<note type="auth" n="3">The following is all that can be made out of this: <frn lang="ga">... risin 2 leabar ... &ampersir; biaid an 2 canoin depialia &ampersir; de liparia &ampersir; biaid an 3 canoin de quartana cona gneithib &ampersir; biaid an ... comsuighti re nabar quinctana ... an v canoin dfiabras fola deirge sinoca &ampersir; sin ... canoin defemara &ampersir; an vii deit ... cona gneithib ... biaid an ... canoin do cardiaca &ampersir; biaid an ... canoin do na <ex resp="WW">nescoidi</ex> &ampersir; is i sin an <ex resp="WW">ced</ex>canoin &ampersir; ... biaid an taonmad canoin x don sgeith ... an 2 don sgeith ailt &ampersir; <uncl>derrni</uncl> &ampersir; biaid ... x ... <uncl>pairilis</uncl> &ampersir; biaid ... x ... biaid an vx don bolgaid cona gneithib.</frn></note>.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>1b</cell>
<cell>Preface &mdash; cf. P1.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>1b</cell>
<cell>Tersiana &mdash; cf. P1.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>2a, b</cell>
<cell>Tersiana</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>3-6</cell>
<cell>Don faothugad &mdash; begins imperfect &mdash; cf. P1 H A. Not in R. A.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>6-9</cell>
<cell>Febris sang<sup resp="WW">u</sup>is etc. &mdash;cf. p. 67 P1 H A.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>9-11</cell> 
<cell>Easlanti gan beith adburdha &mdash; efemera etc. &mdash;cf. P1 H A.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>11-17</cell>
<cell>Etica &mdash; cf. P1 (pp. 15-18), H, A.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>17b</cell>
<cell>De morbis universalibus &mdash; cf. H, Ar. 333. Not in R. A.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>18-23</cell>
<cell>Cardiaca &mdash; cf. H.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>23b</cell>
<cell>De morbis universalibus (continued).</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>24-31</cell>
<cell>Apostema &mdash; cf. H, E, E1.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>31b</cell>
<cell>Litargia &mdash; cf. E, E1, YBL, H.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>32b-33b</cell>
<cell>Hernia &mdash; cf. E, E1, YBL, H.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>33b-36b</cell>
<cell>Paralysis &mdash; cf. E, E1, H.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>36b-41</cell>
<cell>Idroipis &mdash; cf. E, E1, H, (&frac12; page), YBL (&frac12; page).</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>41-42b</cell>
<cell>Varioli &mdash; cf. E1.</cell>
</row>
<row role="data">
<cell>42b-44b</cell>
<cell>Artetica&mdash;cf. E1.</cell>
</row>
</table></p>

<p>The MS is written on vellum in a fine clear hand. The corners are badly worn in places. In some cases the margin is cut off, taking away one or two letters. Portions in brackets [ ] are taken from H. throughout, except on pp. 1 and 2 which are from P1; also p. 14a.</p>

<p>Detailed description of pages.</p>
<p>Page 1: almost illegible.</p>
<p>Page 2: more legible than page 1.</p>
<p>From p. 3 on to p. 18 the bottom corners are decreasingly illegible.</p>

<pb n="xxviii"/>
 
<p>Page 9 and 10: strip along outside to line 30 illegible; one or two letters cut off.</p>
<p>Page 6: outside top corner blotted to line 4.</p>
<p>Page 17: strip along outside damaged; illegible to line 28.</p>
<p>Page 18: strip along outside damaged; illegible to line 21.</p>
<p>Page 20: one or two words on last time line indistinct.</p>
<p>Page 22: whole of last line missing.</p>
<p>Page 27: part of last line (or lines) covered over with parchment in restoration.</p>
<p>Page 28: last line on each column covered over.</p>
<p>Page 33: a strip along the right side from line 20 down cut off.</p>
<p>Page 34: strip on one side restored; one or two letters missing. Remainder of MS is in perfect condition.</p>

<p>On page 3, a slip out of what appears to be a second-hand catalogue is pasted on the left side top margin, running downwards. It reads <qt>1268, a tract on medicine, Folio, finely written on vellum, upwards of 400 years since.</qt> On the fly leaf is a loose slip on which is written in a bold recent hand Medical MS written ca. 1460. Of the origin of this slip I could find nothing. I have not been able to find anything either of the history of P or how it came into the possession of the Royal Irish Academy. O'Curry makes no mention of it in his <title type="book">Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History</title>. A note on P states that it was presented to the Academy by a Mr. Crofton.</p>

<p>There are no marginal notes. In one or two cases a missing word or sentence is written in the margin at the top of the page, cf. pp. 26, 32, 35. The text breaks off in the middle of a sentence on page 44; a comparison with E1 shows that the section on <frn lang="la">Artetica</frn> should continue for several folios (cf. <frn lang="la">infra</frn>). It is corrupt in many places and very much contracted. The scribe has made many mistakes in copying, thus adding enormously to the difficulty of reading the contractions which are a peculiarity of medical manuscripts. These coontractions form a kind of medical code at all times hard for the uninitiated 

<pb n="xxix"/>

to decipher. In some instances whole sentences are represented by the initial letters only. This code is used throughout the medical manuscripts of the period. In this text the prescriptions and particulars are often hopelessly corrupt, the scribe using the figure 3. indiscriminately for both drachm and ounce (&dram; and &ounce;), so that one trembles to think of the fate of the unfortunate patients! I have corrected the quantities from the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>, when they were obviously wrong. In several instances the Latin name of the drug is given as well; as the Irish&mdash;the scribe not appearing to realize that they are one and the same. For example <frn lang="ga">Spodium &ampersir; Iboire loisce</frn> (25b). I have not thought it necessary to italicise the extension of common contractions, as for example: <frn lang="ga">fiabhras, leighes, naduir</frn>, etc. which occui&aelig; frequently. Many of these are never found expanded in the text. I have not attempted to change the spelling, which is good, and I have added punctuation marks and capital letters where necessary.</p>


<p>P1 <sup resp="BF">(23 P 10 = RIA MS 456)</sup></p>

<p>P1, known as the Book of the O'Lee's, consists of three different vellum manuscripts bound up together, all on medical matters. Of these, No. 3 contains seventy pages written in a fine clear hand, with many illuminated initial letters, highly decorative, and occasionally showing beasts in interlaced designs and surrounded by scrolls and spirals. Some of the pages are much mutilated on the margin. Pages 15, 17, 67 and 70 are loose sheets wrongly inserted, all of which correspond to pages in P. From this it would appear that P would follow rightly on P1. The section on <term lang="ga">faothugad</term> also occurs in H.</p>

<p><list><head>Contents of P1</head> 
<item>Introduction: p. 1. Cf. P.</item> 
<item>Tersiana febris, <frn lang="la">(de Tertiana)</frn>: pp. 1-8. Cf. P.</item> 
<item><frn lang="ga">Na haicidi</frn> <frn lang="la">(de febrium symptomatibus)</frn>: (8) <frn lang="ga">tart</frn> <frn lang="la">(sitis)</frn>, <frn lang="ga">easbaid codalta</frn>

<pb n="xxx"/>

<frn lang="la">(instantia vigiliarum)</frn>, (9) <frn lang="ga">teinnes an cind</frn> <frn lang="la">(dolor capitis)</frn>, <frn lang="ga">frenisis</frn> <frn lang="la">(phrenesis)</frn>, (10) <frn lang="ga">ambaindi craidhi</frn> <frn lang="la">(syncope)</frn>, <frn lang="ga">flux</frn> <frn lang="la">(fluxus ventris)</frn>, (11) <frn lang="ga">fasdaidh</frn> <frn lang="la">(constipatio)</frn>, (13) <frn lang="ga">an galar buidi</frn> <frn lang="la">(icterus)</frn>, (14) <frn lang="ga">algada &ampersir; bainnead na teangad</frn> <frn lang="la">(nigredo &amp; ulcerae linguae)</frn>, <frn lang="ga">sceathrach</frn> <frn lang="la">(vomitus)</frn>, 15-16, 17-18 (erroneously inserted) <frn lang="la">hectica</frn>, (19) <frn lang="ga">easbaid na brighe tochlaichi</frn> <frn lang="la">(caninus appetitus)</frn>, <frn lang="ga">allus</frn> <frn lang="la">(sudor)</frn>, (20) <frn lang="ga">flux fola na srona</frn> <frn lang="la">(flux sanguinis narium)</frn>, (26) <frn lang="ga">rotruime an codalta</frn> <frn lang="la">(profunditas somni)</frn>; <frn lang="ga">d'ailemain bidh &ampersir; dighe</frn> <frn lang="la">(cur. feb. cholericae: de dieta, etc.)</frn></item>
<item><frn lang="ga">Cotidiana feibris</frn> <frn lang="la">(de febre quotidiana)</frn>: p. 31. Cf. H.</item>
<item><frn lang="ga">De fiabras epiala &ampersir; lipairia</frn> <frn lang="la">(febres phlegmaticae - epialos &amp; liparia)</frn> p. 45.</item>
<item>Hemitritceus <frn lang="la">(de hemitritaeio)</frn>: p. 47. Cf. H.</item>
<item>Quartana &ampersir; rl. <frn lang="la">(de quartana)</frn>: p. 54. Cf. H.</item>
<item>Sinoca <frn lang="la">(de synocho)</frn> (erroneously inserted): p. 67. Cf. P, H, A.</item>
<item>Quartana continua <frn lang="la">(de quartana continua)</frn> p. 69.</item>
<item>Don faothagad: p. 70. Cf. P, H, A.</item></list></p>

<p><list><head>H</head> 
<item>H is a large vellum MS in a small, clear, but not attractive hand, containing the following items:</item>
<item>p. 2: <frn lang="la">De Febribus Sanguinis etc.</frn>: cf. P, P1, A.</item>
<item>p. 4b: <frn lang="ga">Easlainti gan beith adburda</frn>: cf. P, A.</item>
<item>p. 6: <frn lang="ga">Etica</frn>: cf. P, P1, A.</item>
<item>p. 12b: <frn lang="la">Cardiaca</frn>: cf. P.</item>
<item>p. 16: ... <frn lang="la">De morbis universalibus</frn>: cf. P, Ar. 333.</item>
<item>p. 16b: <frn lang="la">De apostema</frn>: cf. P, E, E1.</item>
<item>p. 17: <frn lang="la">Cotidiana</frn>: cf. P1.</item>
<item>p. 21b: <frn lang="la">Emitricius</frn>: cf. P1.</item>
<item>p. 24b: <frn lang="la">Quartana</frn>: cf. P1.</item>
<item>p. 30: <frn lang="ga">Don faothugad</frn>: cf. P1, P, A. 2a.</item>
<item>p. 33: <frn lang="la">Apostema cont.</frn>: cf. P, E, E1.</item>
<item>p. 42: <frn lang="la">Litargia</frn>: cf. P, YBL, E, E1.</item>
<item>p. 43: <frn lang="la">Hernia</frn>: cf. P, YBL, E, E1.</item>
<item>p. 44: <frn lang="ga">Paralis</frn>: cf. E, E1.</item>
<item>p. 47: <frn lang="ga">Idroipis</frn>: (half page); gap to p. 49 where a new treatise begins.</item></list>

<pb n="xxxi"/>

The portion, pp. 17-32, is wrongly inserted, and should precede p. 2, i.e. <frn lang="la">Cotidiana</frn> should precede Sanguine Fever, and p. 16 should continue on p. 33. In this way, <frn lang="ga">faothugad</frn> comes just before Sanguine Fever as in P and A. The section is not complete. H and P are very similar, one might be a copy of the other, or they might be derived ultimately from the same copy. Where there is a bad scribal error it occurs in both MSS.</p>

<p><list><head>YBL</head> 
<item>YBL. contains ten folios of a translation of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>, though only a few items correspond to P. The following are the contents.</item>
<item>p. 341: <frn lang="ga">[Don tsraegaigh]</frn></item>
<item>p. 341b: <frn lang="ga">Don polypos</frn> <frn lang="la">(de polipo)</frn>, Cap. VI:</item>
<item>p. 342: <frn lang="ga">De creachtaib &ampersir; lotaib na srona.</frn> Cap. VII:</item>
<item>p. 342b: <frn lang="ga">D'eslaintib an beil ichtair &ampersir; uachtair</frn> <frn lang="la">(Cartus tractus terci libri erit de pass. oris)</frn></item>
<item>p. 342b: <frn lang="ga">D'ulcera</frn> <frn lang="la">(de cisuria)</frn> Cap. I</item>
<item>p. 343: <frn lang="ga">Do teinnis na fiacal</frn> <frn lang="la">(do dolore dentium)</frn>. Cap. II</item>
<item>p. 346b: <frn lang="ga">Do bogad na fiacal</frn> <frn lang="la">(de coamocione dentium)</frn>. Cap. III:</item>
<item>p. 347: <frn lang="ga">[Don feadan</frn> <frn lang="la">(de fistula)</frn>. Cap. V]</item>
<item>p. 347b: <frn lang="ga">D'antrax</frn> <frn lang="la">(de antracte)</frn>. Cap. VI</item>
<item>p. 348: <frn lang="ga">Do rangcula</frn> <frn lang="la">(de rangula)</frn>. Cap. VII.:</item>
<item>p. 348: <frn lang="la">(de malo mortu)</frn>. Cap. VIII</item>
<item>p. 348b: <frn lang="ga">Do gluasacht baillceangail</frn> <frn lang="la">(de dislocatio juncturarum)</frn> Cap. IX</item>
<item>p. 349: <frn lang="ga">Do mudhornn na laime</frn> <frn lang="la">(de dislocatio manus)</frn></item>
<item>p. 349: <frn lang="ga">D'uball na leise</frn> <frn lang="la">(de dislocatio handci)</frn></item>
<item>p. 349b: <frn lang="ga">Don glun</frn> <frn lang="la">(de dislocatio genu)</frn></item>
<item>p. 349b: <frn lang="ga">Do mudhornn na coise</frn> <frn lang="la">(de dislocatio pedis)</frn></item>
<item>p. 349b: <frn lang="ga">Do concusio</frn> <frn lang="la">(de contusione)</frn></item>
<item>p. 350: <frn lang="la">(de hernia)</frn>. cf. P, H, E, E1.</item>
<item>p. 352b: <frn lang="la">(de incisione lapidis)</frn>. cf. Brit. Mus. Add. 5, 582:</item>
<item>p. 353b: <frn lang="ga">Do lucht na Hidroipis maille gearrad</frn>:</item>
<item>p. 354: <frn lang="ga">Bruth an chind</frn> <frn lang="la">(Cap. de Corocione)</frn></item>
<item>p. 354b: <frn lang="la">(de <sic corr="favo" resp="WW">fagos</sic></frn>: &mdash;<frn lang="la">de corocione)</frn>:</item>

<pb n="xxxii"/>

<item>p.355: <frn lang="la">Quartus liber erit brevis de primo omissis morbis qui sunt particulares:</frn></item>
<item>p.355: <frn lang="ga">Litairgia</frn>. Cf. P, E, E1, H.</item>
<item>p.356b: <frn lang="la">(de mania)</frn>:</item>
<item>p.358: <frn lang="la">(de scotomia)</frn>:</item>
<item>p.358b: <frn lang="la">(vertigo)</frn>:</item>
<item>p.359b: <frn lang="la">(de pandario)</frn>:</item>
<item>p. 36ob: <frn lang="la">(de iter agentibus)</frn><note type="auth" n="4">Cf. Strobelberger's <title type="book"><frn lang="la">Galliae etc. descriptio</frn></title> [Jena 1621], the treatise of B. Gordon, <title type="book"><frn lang="la">Pro iter agentibus instructio</frn></title>. Also same subject in the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>.</note>: The Latin headings are from YBL.</item></list></p>

<p><list><head>A</head>

<item>Kilbride collection 16 in the National Library of Scotland (Advocates' Library), Edinburgh, consists of six loose sheets of vellum and is very difficult to decipher. It contains the following items:</item>
<item>p. 1: <frn lang="ga">An dara haicid .i. nach ttic a tosach na haixsisi: ... Don aeor: ...</frn> cf. P1.</item>
<item>p. 1b: <frn lang="ga">Tart:</frn></item>
<item>p. 2a: <frn lang="ga">Aicsis quart. quinct. etc.</frn>&mdash; beginning <frn lang="ga">is mor an aimsir bis edir aicsis na fiabras</frn> &frac12; col. finishing <frn lang="ga">fagmuid sin fa glicas an ti doni an leigis:</frn> cf. P. pp. 5, 6; P1, H.</item>
<item>p. 2b: Feibris sanginis etc. Cf. P, P1, H.</item>
<item>p. 3b: <frn lang="ga">Don da eslainte gan beith adburda</frn> (Efemera complete). Cf. P, H.</item>
<item>p. 4a &amp; b: <frn lang="ga">Etica adon as edh as etica ann,</frn> &mdash;finishing:&mdash;<frn lang="ga">is arrsaidh ann.</frn> Cf. P, P1, H.</item>
<item>p. 4b: <frn lang="la">De diebetica passione</frn>.</item>
<item>p. 5a: <frn lang="la">De mingitu sanguinis</frn> &mdash;</item>
<item>p. 5b: <frn lang="la">Mamilla est membrum glandulosum</frn> &mdash;</item> 
<item>p. 6: illegible. No headings.</item></list></p>

<p>E</p>

<p>E and E1 contain portions of the translation. of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>. They both include the two portions missing in P: (a) between pp. 28 and 29, and (b) between pp. 40 and 41.</p>

<pb n="xxxiii"/>

<p>The pages of E up to p. 25 contain a grammatical treatise. The medical part from the Rosa Anglica, five and a half sections in all, begins on this page with the section on iniposthumes:
<qt><frn lang="la">Apostemata et tumor idem sunt secundum anticos, ut disid <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galienus</an></ps></frn> <frn lang="ga">.i. is amlaid adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galienus</an></ps></frn></qt> and contains the portion on <frn lang="la">litargia, hernia</frn> (p. 31), paralysis (p. 32b), dropsy (p. 34). After p. 34, six folios on other medical matters and in two different hands are wrongly inserted. On p. 47 the tract on dropsy is resumed, and is followed on p. 52a by that on smallpox, <qt><frn lang="la">Variolae sunt parva apostemata ...</frn></qt> which continues for a column and a half to the end of the page, as far as <frn lang="ga">Et uair and teaguid da <sup resp="WW">baindida mora amach etc.</sup></frn>. Here unfortunately the MS ends. This fragment is written on beautiful white vellum in a fine, small, clear hand.</p>

<p>E1</p>

<p>The translation of the portion of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> in E1 is from p. 125 to p. 156, beginning with the section on Artetica, and contains the parts dealing with <frn lang="la">Apostemata (137b), Litargia (148), Hernia (150)</frn>, Paralysis (151), Dropsy (153). After p. 156 there is a gap. This MS is written on vellum in a considerably later hand and bears traces of haste. The sections on <frn lang="la">Apostemata, Litargia, Hernia</frn>, Paralysis and Dropsy are identical with those in E. These two MSS are in excellent condition.</p>

<p>Language</p>

<p>The language of the text is Early Modern. Apart from technical terms, it would be intelligible to any good 'Irish speaker' of the present day. From internal evidence, it appears that the date 1460 on the slip inserted in the MS is roughly correct, though the MS may well be later. It is apparently a Northern MS, judging from such indications as the use of 'a' for 'o' (as on page 6a of MS), the omission of final 

<pb n="xxxiv"/>

<q>gh</q>, and the use of such words as <q lang="ga">gle</q> in <qt><frn lang="ga">Is gle mhall gluaisis</frn></qt>, which appears in the section on Crisis in Fevers. This section is not in the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>, and is therefore omitted from the text. There are no examples of infixed pronouns, neuter gender, or variations in the verb form, which would mark it as belonging to the Middle-Irish period. In all medical manuscripts there is a preference for 'i' and 'u' forms, as against 'e' and 'a', in verbal endings etc. It is an accurate translation and shows how the Irish language might be put to technical uses. Though on the whole literal, it reproduces the charm and quaintness of the original. It reads pleasantly, is clear and to the point and bears out Standish O'Gradys contention that <qt>the mediaeval Irish were, when they gave their minds to it, excellent translators, and could solve the problem of how to render closely from a strange tongue without distorting the idiom of their own</qt><note type="auth" n="5">O'G. op.cit. p. 203.</note>. I am unable to discover the name of the translator, and there is nothing in the MS to indicate who the scribe may have been. <ps><fn>Nicholas</fn> <sn>O'Hickey</sn></ps> is said to have translated the <title type="book: medical tract">Rosa Anglica</title> into Irish in the year 1400.<note type="auth" n="6">Rev. C.P. Meehan, M.R.I.A. <title type="book">Irish Franciscan Monasteries</title>, p. 375.</note> <ps type="scholar">Dr. Norman Moore</ps> mentions him as having translated a version of the <title type="book">Aphorisms</title> of <ps><fn>Hippocrates</fn></ps>, and ascribes the translation of the <title type="book">Lilium Medicinae</title> of <ps><fn>Bernard</fn> <an>of Gordon</an></ps> in the British Museum <sup resp="BF">now British Library</sup><note type="auth" n="7">Egerton 89.</note> to another member of the O'Hickey family.<note type="auth" n="8">In RIA 24 L 27, fol. 82a, reference is made to a medical book by one O' Hickey, at that date, 1832, in the possession of Michael O Cathasaigh in Dublin.</note> The latter MS is dated 1482.<note type="auth" n="9"><sup resp="BF">Norman</sup> Moore, <title type="book">Study of Medicine in the British Isles</title>, p. 146.</note></p>

<p>Latin Terminology</p>

<p>Each section is introduced by a Latin heading, generally followed by an explanation in Irish. These headings in Irish

<pb n="xxxv"/>

medical and herbal manuscripts, in common with all other similar terminology of the period, had been made to conform to Irish phonetic laws. As such cf. <frn lang="ga">litairgia, eitica, foirmica</frn>, etc. In many instances also they suffer aspiration and eclipsis as in <q>pronosticorumh</q>, <q>quodh</q>, and even submit to Irish declension as in <qt><frn lang="ga">do reir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galenuis</an></ps></frn></qt>. In many cases, however, the forms are very corrupt, showing that the scribe had not the Latin original before him, and they point to much transcription. A medical tract in the British Museum <sup resp="BF">now British Library</sup>, <name type="manuscript">Harl. 546</name>, contains examples of Latin words declined like Irish, thus: <frn lang="ga"><qt>Tairnic ann sin libhur Gualter<ex resp="WW">uis</ex> do dosis<ex resp="WW">ib</ex> na leigheas</qt></frn> (f. 111, col. 2), where the Latin words <frn lang="la">Gualterus</frn> and <frn lang="la">dosis</frn> are subjected to Irish declension.<note type="auth" n="10">O'Gr. op. cit. p. 177.</note> Some of the headings in the present text are quite incomprehensible. An example occurs in the following passage: <qt><frn lang="la">Variolae sunt prima apostemata</frn></qt>, where a comparison with <name type="manuscript">MS E 3 3</name> in TCD shows that <frn lang="la">parva</frn> is intended.</p>

<p>Rare Words</p>

<p>The text is chiefly valuable for the considerable number of hitherto unrecorded Irish medical terms and expressions. Amongst these the following may be mentioned: Lat. <term lang="la" type="med">brachalis</term>, translated by <term lang="ga" type="med">slapur</term> &mdash; a truss, bandage. <ps><sn>O'Reilly</sn></ps> gives the word <term lang="ga">slapar</term> as meaning a skirt, trail, train; <term lang="ga">slaparach</term>, having long skirts, related to <term lang="ga">slapaire</term> &mdash; a sloven (?).</p>
<p>Lat. <term lang="la" type="med">chirurgia</term>, translated by Irish <term lang="ga" type="med">sinid laime</term>.Gr. &khgr;&egr;&igr;&rgr; + &egr;&rgr;&ggr;&ogr;&ngr;(cheir + ergon) <note type="auth" n="11">Is inann <q>cyros</q> &ampersir; <q>lamh</q> &ampersir; gyos &ampersir; oibruighth&oacute;ir. Is inann sciuirici re radh &ampersir; oibriughadh lamh, oir is annsa thsine laimhe ata crich tharbhtha na hoibri so. <name type="manuscript">RIA MS 23 N 16</name>, fol 133v. Zeitschrift f&uuml;r Celtische Philologie 18, 3, p. 254.</note> Also in YBL <frn lang="ga">laim oibrugad</frn>. Again <frn lang="ga">urbruithe</frn> represents the Latin <frn lang="la">stupha</frn> &mdash; a stupe, fomentation, dry bath.<note type="auth" n="11">Cf. 'enbruithe', 'catbruithe'.</note>
<frn lang="ga">Gaoithi</frn> - Lat. <frn lang="la">suppositoria</frn>&mdash; suppository. I take

<pb n="xxxvi"/>

this to be the plural of <frn lang="ga">gae</frn>, a dart, as being more intelligible than <frn lang="ga">gaoth</frn>, wind.<note type="auth" n="12">Cf. 'gaethe cro' &mdash; Keat. <title type="book">Tr&iacute; Biorghaoithe an Bh&aacute;is</title>, ed. by Atkinson, 1890.</note> Or ? vapours, which I think unlikely.</p>
<p><frn lang="ga">Sailcnis</frn> &mdash; Lat. <frn lang="la">morpheatum</frn> &mdash; dandruff, scurf. <frn lang="ga">Salach cnes</frn>? cf. Manx. 'fer scrys', which may be an adaption of the Irish. Similar to this <frn lang="ga">salchur an umha</frn> &mdash; presumably verdigris; dirt of copper (bronze). <frn lang="ga">Buaidertha</frn> &mdash; translating Lat. <frn lang="la">turbidus</frn>, turbid &mdash; used chiefly of urine but also of other water<note type="auth" n="13">See P. p. 11a <frn lang="ga">gan a beith b.</frn></note>. Cf. the early Eng. use of 'troublednesse' in the same connection. With reference to the colour of urine, the expression <frn lang="la">valde colorata</frn>, or <frn lang="la">tincta</frn>, is always rendered by <frn lang="ga">ard</frn>, high-coloured (?). On p. 26b, the opposite occurs, <frn lang="ga">&ampersir; e <ex resp="WW">isel</ex> ina dath</frn>. On p. 11a occurs <frn lang="ga">folcadh</frn>, Lat. <frn lang="la">lixivium</frn> &mdash; lye.</p>

<p>Names of Diseases</p>

<p>It is striking how appropriate and picturesque most of these Irish terms are. 
<frn lang="ga">Deilgnech</frn>, translating Lat. <frn lang="la">varicellae coniformis</frn>, chickenpox? Dineen gives 'swinepox' for this. <frn lang="ga">Dealg</frn>, a thorn, <frn lang="ga">deilgnech</frn>, prickly. <frn lang="ga">At comall</frn>, Lat. <frn lang="la">hydrops</frn>, dropsy. Contribb. gives <frn lang="ga">comallach</frn>, dropsical, <frn lang="ga">comaille</frn>, dropsy. Other authorities give the meaning 'swelling' to the word.
'Sciatica' is represented by <frn lang="ga">loinidhgha</frn> &mdash; <frn lang="ga">loin</frn> + idga, i.e. <frn lang="ga">lon</frn>, hip, and <frn lang="ga">iodha</frn>, cramp, pangs. The word <frn lang="ga">daorgalar</frn>, though usually meaning piles, seems here. rather to translate the Lat. <frn lang="la">tenesmus</frn>, while <frn lang="ga">fige, figidh</frn>, takes the place of the former. This was the universal term, Lat. <frn lang="la">ficcus</frn>, ME. fygge, etc. <frn lang="ga">Tumtuidhe, tumatuighe</frn>, translates the Lat. <frn lang="la">hernia</frn>, cf. <frn lang="ga">tumadh</frn>, dipping; <frn lang="ga">tumthaire</frn>, a dipper; while <frn lang="la">epilepsia</frn> is of course, <frn lang="ga">in galur tuitmindach</frn>, and <frn lang="la">erysipelas</frn> <frn lang="ga">in tine Dia</frn>, <frn lang="la">ignis sacer</frn>, St. Anthony's fire. <frn lang="ga">Ingur</frn> translates the Lat. <frn lang="la">sanies</frn>, pus, festering matter. The word is still in use in the spoken language of Aran, and occurs in Manx,

<pb n="xxxvii"/>

(ingyr), and Scotch Gaelic (iongar); ('gur', 'gyr' &mdash; heat?) <frn lang="ga">Alga, algada</frn>, is used occasionally to translate <frn lang="la">ulcera</frn>. O'Grady gives the meaning 'aphthous sores' for this.</p>

<p>Medical Expressions</p>

<p>The Latin <frn lang="la">phlebotomia</frn>, etc. is throughout rendered by <frn lang="ga">cuisle do leigin</frn>, while <frn lang="ga">tairraing</frn> etc. represents Lat. <frn lang="la">traho</frn>, draw, i.e. draw off superfluities, in common with the general medical usage of the time. Latin <frn lang="la">eunuchus</frn> is translated by <frn lang="ga">in lucht asa mbentur</frn>, though in the Annals <frn lang="ga">spochadh</frn> is the usual word for castrate. Again <frn lang="la">egestionem evacuare</frn> is in Irish simply <frn lang="ga">dul amach</frn>. Speaking of boils and other matters that yield to the touch, the expression <frn lang="ga">ag gabail ri</frn> translates the Latin <frn lang="la">cedere tactui</frn>. Another use of <frn lang="ga">gabail</frn> is <frn lang="ga">in balad do gabail</frn>, expressing the transitive use of 'smell'.</p>

<p>Many philosophic expressions are current throughout the text, and are at times rather difficult to translate, as in some cases the exact meaning of the Latin term is not definitely ftxed. <frn lang="la">Angustia mentis</frn> is rendered by <frn lang="ga">cumga aigenta</frn>, oppression of mind, repression? <frn lang="ga">Moduracht</frn> is the usual term for <frn lang="la">tristitia</frn>, probably best rendered by depression, though the Irish word in more recent times generally implies bad temper, surliness, etc.</p>

<p>Mention must yet be made of the enormous number of plant names found in the text, often with their Latin equivalents. Amongst these several, I think, are new, or at least rarely met with. in the form given. <term lang="ga" type="bot">Litront</term> translates the Latin <term lang="la" type="bot">diptamus</term>, dittany. Stokes gives the words <term lang="ga" type="bot">ditronda</term> and <term lang="ga" type="bot">elitronta</term>, but it seems to be the same. 'Savory' occurs as <term lang="ga" type="bot">sabraei</term> or <term lang="ga" type="bot">saurae</term> &mdash; a form also found in MS 3. B. 15 
R.I.A. The word <term lang="ga" type="bot">ros</term> is repeatedly fem. in the text with a gen. sg. <term lang="ga" type="bot">roisi</term> and a dat. <term lang="ga" type="bot">rois</term>, though on one or two occasions the masc. form is used (gsg. <term lang="ga" type="bot">rois</term> etc.).
On p. 15a <term lang="ga">gaill ein</term> nicely roasted, are recommended as a

<pb n="xxxviii"/>

food. I thought at first these foreign birds might be turkeys, as every tongue seems to ascribe them to a distant land, the English to Turkey, the French and Russians to India, and the Irish to France, but they seem to stand for the Latin <term lang="la" type="zoo">phasiani</term>; so perhaps pheasants were not of every day occurence in Ireland in those days. Besides which, the turkey was not introduced into the Western world till the 16th Century.</p>
<p>There are, moreover, many examples of Irish words composed of stem and prefix, as in Latin, and probably either in imitation of the latter, or direct translation. Amongst these are <frn lang="ga">athtairngtech</frn>, <frn lang="la">attractivus</frn>; <frn lang="ga">comfuluing</frn>, <frn lang="la">compatior</frn>; <frn lang="ga">frithbuailtech</frn>, <frn lang="la">repercussivus</frn>; <frn lang="ga">fodubh</frn>, subniger, etc.</p>

<p>Remedies in the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title></p>

<p>The extraordinary number and variety of the remedies employed in the text seem surprising to us, since they include much exotic and unattainable things as lions and peacocks. Still, they constitute the pharmacopoeia of the time, and are to be found in any work of mediaeval medicine. It is very probable that mediaeval Irish druggists used substitutes for these rare and costly drugs. Some of the remedies seem strange and outlandish to the modern mind, but if we compare them with many cures still in popular use in country places in Ireland, we cannot but be struck by their similarity.</p>
<p>The following examples were collected in County Tyrone:</p>

<p>For warts.
<q>If you meet a black snail accidently, rub it on the wart and stick the snail on the first thorn you meet</q>. Cf. P. p. 29a, where the use of powdered snail ash, mixed with the fat of a gander, is recommended for warts or scrofulous glands. On p. 15a, they are also recommended boiled in milk with cabbage, as food for fattening hens.</p>
<p>For toothache.
<q>If you lick a black snail when suffering from toothache, you 

<pb n="xxxix"/>

will be certainly cured</q>, an old woman once told me. Another cure: <q>Go to a graveyard, find a skull, and if you pull a tooth from the jaw with your teeth, you will never have toothache again!</q> (This, of course, is pure sympathetic magic).</p>
<p>For 'sore arm' . <q>Boil a dead dog and bathe the arm in the soup</q>. Cf. P. p. 36b, where the water in which a fox has been boiled is recommended as a cure for paralysis. This cure is also mentioned in Harl. 546, f. 22. See O'Grady, p. 185, op. cit. On p. 16a, another bath is prescribed, where young cats (whelps?) are the victims. Ambroise Par&eacute; still used this remedy<note type="auth" n="14">See <title type="book">Selections from the Works of Ambrose Par&eacute;</title>, by Dorothea Waley Singer, London, 1924, pp. 64, 167.</note>.</p>
<p>For blood poisoning. <q>Touch the part with nine irons</q>. The number 9 evidently was held in high repute in Ireland, as in most other countries. Cf. Harl. 546, f. 49b. <q>For nine days, chew dilisk or the inner bark of a willow</q>, (for fetid breath). In Tyrone a popular cure for sty (Anglo-Saxon <frn lang="as">stigan</frn>, to rise) on the eye is: <q>Get nine thorns from a gooseberry bush and point at the boil in the name of the Father and of the Son and of the Holy Ghost, for nine days in succession, throwing the used thorns away each day</q>. There are many examples of the nines in Anglo-Saxon magic<note type="auth" n="15"><title type="book">Early English Magic and Medicine</title>, by Charles Singer, p. 13.</note>.</p>
<p>For heart-fever. <q>Get a cupful of oatmeal, cover with a muslin handkerchief, and move it round the body.</q> The amount the oatmeal shrinks in the process was believed to have been eaten by the heart to build it up again. The woman who described this cure said that prayers and incantations were mumbled while the operation was going on.</p>
<p>For sprains. <q>Get cowdung and boil it with milk. Make a plaster of this mixture, and apply.</q></p>
<p>For stings. <q>Mix horsedung with blue clay, and apply to part stung.</q> &mdash; Many of the cures recommended in the text are decidedly unpleasant.

<pb n="xl"/>

Cholmeley, op. cit., p. 70, states: <q>It will be remembered that even in the last century Waterton was a firm believer in the merits of a cowdung poultice</q>. The 'cow clap' is still a popular remedy for swellings in cattle and horses in country places.</p>
<p>For jaundice. The remedies for jaundice are particularly nauseous:
<list><item n="a"><q>Mix goose droppings in small quantities with food, unknown to child, and give it to him to eat.</q> Cf. pp. 27a and 31a etc.</item>
<item n="b">This curious remedy is obviously another example of magic cures: <q>Get the child to make its water in a tin. Set the tin on the fire to boil, and get the child to watch it boiling away.</q></item></list></p>
<p>Herbs, etc. still in common use in Tyrone: &mdash; Houseleek for eyes and ears; soot for colic; plantain leaf for wounds; nettle tea for nerls and measles; groundsel mixed with porridge for 'bealing' (fester); <sic resp="WW">spruce fir</sic>, burdock root and bogbean, boiled and made into a tonic for the blood; ripple grass (rib-leaved plantain) for bleeding.</p>

<p>The passage on p. 10b regarding the use of ragweed (mugwort) <frn lang="la">artemesia</frn> as a remedy for tiredness is interesting in the fact that the same cure occurs in Saxon Leechdoms<note type="auth" n="16">Rev. Oswald Cockayne, <title type="book">Leechdoms, Wortcunning and Starcraft of Early England</title>, also J. F. Payne, M.A. Oxon. <title type="book">English Medicine in the Anglo-Saxon Times</title>.</note>:
<cit><qt>This wort, which is called artemisia, and by another name mugwort, is produced in stony places ... Then, if any propose a journey, let him take him in hand this wort artemisia, and let him have it with him, then he will not feel much toil on his journey ... For sore of feet, take the same wort and pound it with lard, lay it to the feet; it removes the soreness of the feet.</qt> <bibl>Anglo-Saxon Leechdoms i. 103.</bibl></cit></p>

<p>again in <title type="book">the Leech Book of Bald</title>: 

<cit><qt>For much travelling overland, lest a man tire: &mdash; let him take mugwort in his hand or put it in his shoe lest he should weary. And when he will pluck it before sunrise, let him say first these words <frn lang="la">Tollam te Artemisia ne lassus sim in via</frn>, sign it when thou pullest it up)</qt> <bibl>(A.-S. L. ii. 155).</bibl></cit></p>

<pb n="xli"/>

<p>Influence of ancient beliefs.</p>

<p>Many of the cures in the text represent a very ancient stratum in folk belief, and savour of sympathetic magic. Such are the three cures for lethargy: the heart of a robin hung round the patient's neck to keep him awake; the heart of a robin and that of an owl hung above the head to restore memory; the heart of a swallow eaten with honey, to make the patient relate happenings in the past and to cause him to foretell the future.</p>

<p>I do not know why these birds are chosen, but the reason for the selection of the heart, the part that goes on moving during sleep is fairly evident. In a section of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> which is not in my text, the head of a cuckoo tied round the neck is recommended as a cure for epilepsy, because the cuckoo is subject to epilepsy and attracts the disease to itself.</p>

<p>It is fortunate that the well-known passage of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> in the section dealing with smallpox, should <corr sic="occur occur" resp="WW">occur</corr> in this MS. The reference in it is to the cure of the son of Edward II., King of England (1307-1327). It fixes the period quite definitely as the fourteenth century, and confirms the opinion that <ps><fn>John</fn> <an>of Gaddesden</an></ps> was Court Physician. Out of the mystery that enfolds the life of <ps><fn>John</fn> <an>of Gaddesden</an></ps>, as it does that of so many great men of his time, this fact in the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> emerges, and stands out clearly as a record in the history of medicine which will be interesting for all time. It was by means of this passage that, at the suggestion of <ps>Dr. Charles Singer</ps>, I was able in the beginning to establish the identity of the Irish text. With regard to the cure itself and the theory as to the value of red light in smallpox, it is interesting to note that it is one of the few of <ps>Gaddesden's</ps> cures that has survived and has received serious consideration in modern times<note type="auth" n="17">cf. Finsen, in <title type="journal">British Medical Journal</title>, June 6, 1903, and Ricketts and Byles, in <title type="journal">The Lancet</title>, July 30 and September 17, 1904.</note>, with this difference that,

<pb n="xlii"/>

whereas Gaddesden believed that the 'red light' treatment lessened the severity and shortened the course of the disease, it is now only considered valuable as a preventative of pitting. The first mention of this cure occurs in the <title type="manuscript">Compendium Medicinae</title>, presumably known to John. <frn lang="la"><q>Vetulae provinciales dant purpuram combustam in potu; habet enim occultam naturam curandi variolas. Similiter pannus tinctus de grano.</q></frn>
Also with regard to the use of urine in the cure of dropsy, it must be remembered that urea has been comparatively recently introduced as diuretic.</p>

<p>The Influence of the Schools.</p>

<p>Another quaint feature of mediaeval medical texts is the formal discussion of adverse theories, couched in the technical language of the schools; in fact, we might say, a regular disputation in natural philosophy on the virtues or properties of things. Suffice it to say that <ps><fn>John</fn> <an>of Gaddesden</an></ps> (for instance p. 28b ff. of our text), having to argue with <ps reg="Ibn Sinna"><sn>Avicenna</sn></ps>, will proceed to quote the objection to his own theory in his opponent's own words; then show forth that there are diverse meanings possible of the words quoted by his opponent from such and such authority, and that such a meaning with which Johns own view would not clash, may be shown to be the right one.</p>

<p>Indeed one feels slightly tempted to repeat the famous epigram on Doctors, that their business consists in putting drugs, about which they know nothing, into their fellowmen's bodies, about which they know less; the mediaeeval practitioners being in the exercise of that art, inferior to their modern confr&egrave;res in that they did not care a whit for an objective knowledge of either, but only for the arguments by which it could be shown, if needs were, that the latter very properly and fittingly had died upon ingestion of the former, according

<pb n="xliii"/>

to the previous and unanimous agreement of all the weightiest authorities as to the unavoidableness of the occurence.</p>
<p>Of course the worst anguish that could torture such heroic consciences must be of necessity, the difficulty of getting their authorities to agree at times when, to the profane eye, they would seem utterly to differ; and their most exciting pastime the excogitating of means whereby sundry conflicting statements could be reconciled with each other.</p>

<p>We may add that probably a good many physicians and certainly most writers on medical subjects had taken a degree in Arts as <ps><fn>John</fn> <an>of Gaddesden</an></ps> certainly did,<note type="auth" n="18">See <frn lang="la">supra</frn>, p. xv.</note> and must have been proud of applying to professional topics the most recondite tricks of Minor Logic. A good example of the result of this transfer of processes will be found in paragraph 6 and following of the chapter on <frn lang="la">Cardiaca</frn>, the most elaborate philosophical passage in the Irish Text, where <ps reg="John of Gaddesden"><fn>John</fn></ps> is at pains to reconcile, in various ways, contradictory statements of <ps reg="Ibn Sinna"><sn>Avicenna</sn></ps> and <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>.</p>

<p>A brief sketch of the argument may be of use to the reader unacquainted with the language of the schools. Paragraph 6 gives the <frn lang="la">Status quaestionis</frn>: Is the spirit the root (or fundamental principle) of the heart, or the heart the root of the spirit? Paragraph 7 sketches two reasons why the heart should be called the root of the spirit. Paragraph 8, against that conclusion, quotes the authority of <ps reg="Ibn Sinna"><sn>Avicenna</sn></ps> and of <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, with the argument adduced for his position by <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>. Paragraph 9 proceeds to solve the difficulty by a distinction: there are two meanings of the term spirit; they should be kept in mind. <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> speaks of a vapour subtler than the natural heat. In &para; 10, the author distinguishes between vegetative and sensitive life. There seems to be a gap in the reasoning after the first sente&uacute;ce. The paragraph concludes with an admission that in a certain sense one can say truly that the spirit is the root of the heart.</p>

<pb n="xliv"/>

<p>But in paragraph 11 the writer comes to distinguish the term heart: (1) improperly, where it may be taken as the mass of flesh fit to be informed by a soul; or (2) properly, as the same mass of flesh after it has been in fact informed by a soul. Hence it must be said that (1) taken improperly, the heart precedes chronologically the other parts of the body, that is when we consider the whole organism as in the process of being generated. And (2) taken properly after the complete formation of the whole, it precedes the other parts of the body, not chronologically, but in the design and order of nature. Though it must be said that all the above refers to being as such; if we think of well-being, we must say that the heart precedes other parts of the body chronologicaily.</p>
<p>At this point the Irish translator stopped short, and left untranslated the next ten lines of the Latin original.</p>
<p>The remainder of paragraph 11 is devoted to the authors exposition of two arguments on the subject.</p>
<p>Paragraphs 12 and 13 discuss in turn the two arguments exposed, and try to reconcile their implications with the statements reproduced above from medical authorities. In paragraph 13 the writer further objects to his own solution and solves the objection, which being done, he turns to the external causes of <frn lang="la">Cardiaca</frn>, resuming the thread of his <frn lang="fr">expos&aacute;</frn> of the medical practice which the discussion sketched above had interrupted.</p>

<p>Hereditary Physicians</p>

<p>Ireland</p>

<p>Reference to the practice of medicine and surgery has appeared from a very early period in Irish tradition and literature. Diancecht was the Asclepius of Irish Legend. He was the Physician of the Tuatha D&eacute; Danann who made the silver hand for Nuadha the king. In the Middle Ages medicine was widely practised throughout Ireland, and was hereditary in certain families attached to the nobles and chiefs.

<pb n="xlv"/>

These hereditary physicians remind one of the Asclepiadae of Greece, whose nature and function however are not so clear as those of the leeches of Ireland. The theories about the Asclepiadae are interesting in view of their similarity with those about earlier physicians in this country. The oldest idea about them was that they were the priests and physicians of the Temple of Asclepius. Later it was thought that they were a guild founded by Asclepius, but the most authoritive modern opinion is <cit><qt>that the Asclepiads were a clan of hereditary physicians who claimed to be descended from Asclepius, [and that they developed] into something like a guild by the admission or rather adoption of favoured outsiders.</qt> <bibl>W. H. S. Jones, Hippocrates, vol. 1, General Introduction, p. xliv</bibl></cit></p>

<p>In Ireland it is found in the Chronicles that the same families of hereditary physicians held land uninterruptedly for centuries from the 13th century onward, and even in the 19th Century their descendents were found in the old districts, fallen from their high estate, and filling their land as tenants or peasant proprietors.</p>

<p>In Ulster the family of MacDuinntshleibhe (Dunlevy) was the mst notable. They were hereditary physicians to the O'Donnells. One of them, <ps type="scholar and physician"><fn>Cormac</fn> <sn>Mac Duinntshleibhe</sn></ps>, was distinguished as a scholar as well as a physician. The Irish translations of several Latin medical works made by him are in the British Museum <sup resp="BF">now British Library</sup>. One of them (<name type="manuscript">Arundel 333</name>) contains the following note: <cit><qt><ps type="scholar and physician"><fn>Cormac</fn> <sn>Mac Duinntshleibhe</sn></ps>, bachelor of physic, it is, that has put it into Irish and written it for <ps><fn>Denis</fn> <sn>O' hEachoidhern</sn></ps> in this document. And let each one whom it shall profit pray for those two. {<orig>Ocus Cormac Mac Duinnl&eacute;ibe basiller a fisigeacht do cuir a ngaigdeilg ocus do scrib do Deinis &Oacute; Eachoidhern annsa cairtsi h&eacute;.</orig>}</qt> <bibl><name type="ms">Arundel 333</name>, British Libary.</bibl></cit> <ps type="scholar"><rn>Sir</rn> <fn>Norman</fn> <sn>Moore</sn></ps> mentions that <ps type="scholar and physician"><fn>Cormac</fn></ps> also wrote in the same 

<pb n="xlvi"/>

bibliotheca a treatise on gems and on plants. Another text translated by Cormac is <title type="manuscript:medical tract">Gualterus on the doses of decoctions</title> (<name type="manuscript">BL Harl. 546</name>); cf. <frn lang="la">supra</frn>.</p>

<p>The following is the author's note on fol. 11a: <cit><qt>Here ends Gualterus his book of the doses of medicines. <ps type="scholar and physician"><fn>Cormac</fn> <sn>mac Duinntsleibhe</sn></ps> has put this summary into Irish for Dermot mac Donall O'Lyne; and to him and his sons, may so profitable a commentary render good service. On the 4th day of the Kalends of April this lecture was finished at Cloyne in the year 1459.</qt> <bibl>BL Harley 546, fo. 11a.</bibl></cit>
<ps type="scholar and physician"><fn>Cormac</fn> <sn>Mac Duinntshleibhe</sn></ps> also translated <ps type="physician and scholar c 1258-1320">Bernard of Gordon</ps>'s <name type="manuscript:medical tract">Lilium Medicinae</name><note type="auth" n="19">Mackinnon, Catalogue of Gaelic MSS in Scotland, p. 27.</note>, <ps type="physician and surgeon c 1300-1368">Guy de Chauliac</ps>'s <name type="manuscript:medical tract">Chirurgia</name><note type="auth" n="20">Guy de Chauliac, <frn lang="la">op. cit.</frn> (in part only); cf. TCD 1436 (E 4 1), pp. 18 to 35; O'Grady, <frn lang="la">op. cit.</frn> p. 261.</note> and <name type="person:theologian and philosopher">Thomas Aquinas</name> <name type="manuscript">On the secrets of nature</name><note type="auth" n="21">Mackinnon, <frn lang="la">op. cit.</frn> p. 38</note>.</p>
<p>A member of the same family is dispensary doctor in Mountcharles, Donegal at the present time.
<ps><fn>Niel</fn> <sn>O'Glacan</sn> (<fn>Nellanus</fn> <sn>Glacanus</sn>)</ps> was a native of Donegal, and probably received his medical education from one of the Dunlevys. He held the chair of physic (medicine) in the Universities of Toulouse (1629) and in Bologna (1646) in both of which were important schools of medicine (<name type="book: medical tract">Tractatus de Peste</name>, Toulouse, 1629). He was also for a time physician to the King of France<note type="auth" n="22">cf. Flower, Catalogue of Irish Manuscripts in the British Museum, vol. 2, p. 542.</note>.</p>
<p>Other well-known Ulster medical families were the <on>O'Cassidys</on>, physicians to the Maguires of Fermanagh; and the <on>O'Shiels</on>, physicians to the <on>MacMahons</on> of Oriel and to the <on>MacCoghlans</on> of Westmeath.</p>
<p>The famous book of the O'Sheils was a compilation of that family. cf. <frn lang="la">infra</frn> MSS in R.I.A. A long account of the

<pb n="xlvii"/>

career of <ps><fn>Owen</fn> <sn>O'Sheil</sn></ps> who lived at the beginning of the 17th Century is to be found in <ps type="scholar" reg="Charles Patrick Meehan 1812-1890"><sn>Meehan</sn></ps>'s <title type="book:The rise and fall of the Irish Franciscan monasteries">Franciscan Monasteries</title>. See <frn lang="la">supra</frn>. This <ps><fn>Owen</fn> <sn>O'Sheil</sn></ps> studied in Paris (1604), Louvain, Padua, Rome, and, having obtained his Doctor's Degree, returned to Ireland about 1620. His career was varied, and followed the viscissitudes of the stormy days of the Confederates. After having enjoyed great eminence as a doctor, he joined the armies of O'Neill, and was found among the slain after the battle of Scariff Hollis near Letterkenny in the year 1650. In the West the O'Lees, or Ui Liaigh, were physicians to the <on>O'Flahertys</on><note type="auth" n="23">cf <frn lang="la">infra</frn>, King's Inns MSS.</note>. In the South the most famous were the <on>Ui Callanain</on>, physicians to the <on>McCarthys</on> of Carbery; the <on>O'Hickeys</on><note type="auth" n="24">cf. <frn lang="la">supra</frn> p. xxxiv.</note>, physicians to the O'Briens of Thomond; the <on>O'Mearas</on><note type="auth" n="25">Dermot O'Meara, <title type="book">Patholica Hereditaria Generalis</title>, Dublin 1619.</note>, physicians to the <on>Butlers</on> of Ormond.</p>

<p>Irish physicians were not unknown in England. Thus in a medical compilation made by <ps><fn>John</fn> of <pn>Grenborough</pn></ps>, for thirty years <term lang="la">infirmarius</term> at St. Marys, Coventry (first half of the fifteenth century) the following note occurs: <cit><qt><frn lang="la"><ps><rn>Frater</rn> <fn>Iohannes</fn> de <an>Grenborough</an></ps> per xxx annos et plus nuper infirmarius emebat istum librum vocatum Gilbertinum ad vtilitatem infirmorum in ecclesia Couentre existentium, et ea que in nouis quaternis sunt scripta compilauit a practicis phisicorum Anglie, Hibernie, Iudeorum, Saracenorum, Lumbardorum et Salernita(no)rum.</frn></qt> <bibl>BL Royal MS 12 G, IV, f. 187.</bibl></cit></p>

<p>And an actual case of an Irish leech resident in England may be inferred from the <name type="manuscript">Trinity College, Cambridge, MS 918</name><note type="auth" n="26">M. R. James, Catalogue, ii, p. 333-4.</note> written by two scribes, <ps type="scribe"><fn>Denis</fn> <sn>Cheriton</sn></ps>, writing in 1468, and an Irishman, <ps type="scribe"><fn>Donnchadh</fn> mac <sn>Matha</sn></ps>. The book has a leaf in Irish (so far as the few words given in the Catalogue enable one to judge, perhaps a fragment of a classical translation)

<pb n="xlviii"/>

and three Irish Saints (SS. Bridget, Patrick and Brendan) in red in the Calendar, and at the end of a Latin tract on the planets occurs the note: <q>Donncat so</q>, the name being given in a fuller form in a colophon to a paragraph on urines: <q>Quod Doncadh mac Matha apud Sotoun valaunce</q>. This place is Sutton-Valence in Kent, six miles from Maidstone<note type="auth" n="27">For the above information I am indebted to Robin Flower.</note>.</p> 

<p>Scotland</p>

<p>In Scotland a similar state of affairs existed. When James I came to England he brought with him a physician who was probably one of a family of hereditary Highland Physicians, <ps type="physician"><rn>Dr.</rn> <fn>David</fn> <sn>Betthum</sn></ps>, obviously the same name as MacBeath. An account of the MacBeath family is given in the introduction to the <title type="medical manuscript/book">Regimen Sanitatis</title>, an Irish medical manuscript in the British Museum <sup resp="BF">now British Library</sup> (Add. 15, 582), edited with a facsimile and an English translation by <ps type="scholar">H. Cameron Gillies, M.D.</ps>, 1911<note type="auth" n="28">The <title type="medical manuscript/book">Regimen Sanitatis</title> is in fact part of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> (18 pages); see also O'Grady, <frn lang="la">op. cit.</frn>, pp 262, 263. <sup resp="BF">Text, including introducton and English translation are available on CELT: celt/published/G600008/</sup></note>. On the title page they are described as physicians to the Lords of the Isles and the Kings of Scotland for several centuries. The name is variously written 'Bead, Beda, Macbheatha, Macbheathadh' in Gaelic (meaning 'son of life') and 'Betoun, Beatone, Bettun, Betham, Macbeth, McBeath' in English. They were widely read and experienced physicians. A traveller in Skye in 1700 states that <ps type="physician"><fn>Fergus</fn> <sn>Beaton</sn></ps> in South Uist possessed the following MSS, namely: <ps reg="Ibn Sinna"><sn>Avicenna</sn></ps>, <ps><sn>Averroes</sn></ps>, <ps><fn>Joannes</fn> de <pn>Vigo</pn></ps>, <ps><fn>Bernardus</fn> <an>Gordonius</an></ps>, and several volumes of <ps><fn>Hippocrates</fn></ps><note type="auth" n="29">Gillies <frn lang="la">op. cit.</frn> Introd. p. 9.</note>. It is thought that <ps type="physician"><fn>David</fn> <sn>Betthun</sn></ps> also graduated in <pn>Padua</pn>, became a fellow of the College of Physicians, and may be regarded as the sole connecting link between the mediaeval hereditary physicians of Eire and Alba, and the medicine of the Renaissance<note type="auth" n="30">Moore, <frn lang="la">op. cit.</frn>, p. 150.</note>.</p>

<pb n="xlix"/>

<p>All these families of hereditary physicians appear to have kept in touch with medical learning in England and on the Continent &mdash; they all read some books of the School of Salernum, the Arabian physicians; and <ps><fn>Bernard</fn> <an>of Gordon</an></ps> and <ps><fn>John</fn> <an>of Gaddesden</an></ps> were known to them. Many of their sons rose high in their profession, and their fame spread far beyond the four seas of Ireland.</p>

<p>Wales<note type="auth" n="31"><title type="medical manuscript" lang="cy">Meddygon Myddfai</title>, ed. by P. Diverres, Paris, Maurice Le Dault, 1913.</note></p>

<p>Welsh medical manuscripts appear to be similar to Irish in form and subject matter, i.e. translations from Latin sources and herbals. <title type="medical manuscript" lang="cy">Meddygon Myddfai</title> is supposed to have been composed in the 13th century by <ps type="physician">Rhiwallon</ps>, the most famous mediaeval Welsh physician and the first of those doctors who succeeded each other up to the end of the 18th century in Myddfai, not far from Llandeilo. They claim their origin from a farmer named Gwyn, who lived with his mother near Llyn y Fan Fach in the Black Mountains. He induced a beautiful lady from under the lake to marry him on certain conditions which he was unable to keep, so that after three years she left him. Her sons, mad with grief at the loss of their mother, tried to find her again. One day she appeared to them, and told <ps type="physician">Rhiwallon</ps>, the eldest, that he must devote himself to the service of humanity. She taught him the virtues of plants and the art of healing. He became the most eminent doctor in his country, and <ps>Rhys Gryg, Lord of Llanddovery</ps> in Dinefwr, gave him the territory of Myddfai. He is said to be the author of <title type="Welsh medical tract">Meddygon Myddfai</title>, which fact is stated in the opening lines of the book. <ps>Rhys Gryg</ps> is well known in Welsh history. He allied himself with King John in 1210 though he fought against him later. In the 19th century


<pb n="L"/>

several families in Wales claimed descent from the physicians of Myddfai. <title type="Welsh medical tract">Meddygon Myddfai</title> is contained in the <name type="manuscript book">Red Book of Hergest</name><note type="auth" n="32">Oxford, Jesus College, 1=CXI, cols. 928-959.</note>, and was edited by the <ps type="scholar">Rev. John Williams</ps>, M.A. (Ab Ithel), Rector of Llanymowddwy, and published in 1865 for the Welsh Manuscripts Society with variants from the <name type="manuscript">Tonn 18, Cardiff, MS 28</name>, and <name type="manuscript">Fenton 29, Cardiff, MS 58</name>. There is another copy in <name type="manuscript">British Library, Add. 14, 913</name>. <title type="Welsh medical tract">Meddygon Myddfai</title> was re-edited with a French translation by Paul Diverres, and published in Paris in 1913.</p>

<p>Manuscripts</p>

<p>A very large number of Irish medical tracts exist in manuscript in various libraries. As far as I know the only one published, is the <title type="medical manuscript/book">Regimen Sanitatis</title> (cf. <frn lang="la">supra</frn>). These medical texts were mostly translations from the Latin, and were apparently used as textbooks during the 14th and 15th centuries or even earlier. Their chief interest is linguistic and lexicographical, as they contribute nothing new to the general knowledge of medicine. It seems certain, from the number of copies made of the better known works, that they were extensively used.</p>

<p><sup resp="BF">On pp L-LVI Winifred Wulff lists and describes unpublished Irish medical manuscripts and their repositories. This section is available in a separate HTML file on CELT .</sup></p>

<p>Conclusion</p>

<p>While reading the contents of these mediaeval medical manuscripts one is struck by the wide knowledge of the mediaeval physicians, as well as by their lack of any great powers of observation.</p>

<p><ps type="scholar">Sir Norman Moore</ps> says of them: <q>For all but a few, medical study was to read the works of authority and to fit cases under the headings given in such treatises, whiie medical writing consisted in producing fresh books by extract and abstract
from previous books.</q> The same observation would apply equally to the translators and compilers of our Irish Medical Manuscripts. All the well known Arabian authorities are quoted without criticism, so that there is little opportunity for the display of native knowledge or medical customs. For a knowledge of native remedies and herblore we must go to the people themselves in the country parts of Ireland, where the memories of ancient beliefs and practices have not quite died out.</p>

<p>I shall conclude in the words of the author:</p>

<p><q>Lege feliciter. Et si qua perperam impressa aut lingue anglice egestate perplexa videbuntur, multa in sermone patrio inserta sunt, rogo, amice lector, ignoscas.</q></p>

<p>Acknowledgments</p>

<p>My best thanks are due to:

<list>
<item>Miss Eleanor Knott, for reading the proofs of the whole text and the glossary, and for much painstaking help;</item>
<item>Rev. Paul Grosjean, S. J., for reading proofs and making many helpful suggestions;</item>
<item>Miss Maud Joynt, for help with proofs;</item>
<item>Dr. Charles Singer, University College, London, for obtaining for me the loan of the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title> (4th Edition, 1595) from University College, London. It was through Dr. Singer that I was able to identify the Irish text as a translation from the <title type="book:medical tract">Rosa Anglica</title>;</item>
<item>Dr. Percy Kirkpatrick, Royal College of Physicians, Dublin, for the loan of books;</item>
<item>and finally Miss Nora Walsh, without whose constant and unfailing assistance this book would never have been published.</item></list></p>

<p>Acknowledgements are also due to

<list>
<item>the Delegates of the Oxford University Press, for permission to quote from the New Oxford Dictionary;</item>
<item>the Staffs of the following Libraries, for their courtesy in affording facilities in my work on their Manuscripts:</item>
<item>The Royal Irish Academy, Dublin.</item>
<item>Trinity College, Dublin.</item>
<item>Kings Inns Library, Dublin.</item>
<item>British Museum <sup resp="BF">now British Library</sup>.</item>
<item>National Library of Scotland, Edinburgh (Advocates' Library),</item>
<item>and to the printers for their patience and efficient work in the face of many difficulties.</item></list></p></div></front>
<body>
<div0 type="med-tract" lang="ga">
<pb n="1"/>
<div1 type="chapter">
<head>Sicut dicit <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galienus</an></ps> primo de ingenio sanitatis .i.</head>
<opener><sup resp="WW" source="P1">Amail adeir <ps>Gailighen</ps>, na ro</sup>gnathaigh cuirte <sup resp="WW" source="P1">naid h-alladha na</sup> ndainead mo<sup resp="WW" source="P1">r mar na dearnasa no gu med do liubair agud, oir ni buil a <mls unit="MS folio" n="1b"/> naignead gu m</sup>bi<sup resp="WW" source="P1">adh ni is neasa ina roifead neach gu Dia na <sup resp="WW" source="P1">a</sup>n eagna, do reir <ps>Gailigen</ps>, &ampersir; is trid sin do smuaineasa an leabarsa do denam dona dainib umla; &ampersir; guidim na</sup> daoine aga mbia an leabarsa <sup resp="WW" source="P1">na congnaid siad da</sup> bhfhiaclaib madramla <sup resp="WW" source="P1">mithuigseanacha</sup> e, <sup resp="WW" source="P1">acht a gna<ex resp="WW">thugad</ex></sup> go h-umal, oir gach ni aderthar ann <sup resp="WW" source="P1">so bi<ex resp="WW">aid dear</ex>btha</sup> do reir udurais no aimsiri faidi. <sup resp="WW" source="P1">(&ampersir;) Is amlaidh seo dob ail lem an tr</sup>achtadh so do leanmain <sup resp="WW" source="P1">.i. ain<ex resp="WW">m</ex> na h-easlainte do rad ar dus, &ampersir; a tuar</sup>asgbail ainnsein, <sup resp="WW" source="P1">&ampersir; a cuisi andsein, &ampersir; a signi generalda &ampersir;</sup> sbeidsialda aindsein, <sup resp="WW" source="P1">&ampersir; adeir <ps>Iohanneis</ps> na neiche as</sup> aicideach don easlan gurub iad as comartha don <sup resp="WW" source="P1">liaigh, &ampersir; a taisgbel</sup>ta bais no beathadh ainnsein &ampersir; a leigeas fa deoigh, <sup resp="WW" source="P1">amail adeir <ps reg="Ibn Masawaih Johannes Mesue" type="scholar"><fn>Seon</fn> <sn>Mesue</sn></ps></sup>.</opener>

<head><sup resp="WW" source="P1">De Tertiana</sup></head>

<div2 type="section" n="1"><p><sup resp="WW">Os dona</sup> h-easlaintibh coitceanna labras <sup resp="WW" source="P1">se ar dus &ampersir; os e an fiabras as coitcinna aturru sin &ampersir; idir na fiabrasaibh fiabras tersiana, masead as de sin</sup> as coir duind labairt <sup resp="WW" source="P1">ar dus</sup>.

<pb n="4"/>

<sup resp="WW" source="P1">As inann fiabras re radh &ampersir; teas nadurda ara</sup> claechlod <sup resp="WW" source="P1">a teinntigeacht do reir <ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocraid</fn></ps> &ampersir; <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Gailighein</an></ps>. (&ampersir;) Adeir <ps reg="Averroes or Ibn Rushd" type="scholar"><sn>Auerroes</sn></ps> gur</sup>ub ead as fiabras <sup resp="WW" source="P1">and, teas noch chong<uncl reason="reading uncertain">mand &ampersir; noch gort</uncl>aigeas oibrithe &ampersir; gni<ex resp="WW">m</ex></sup>a &ampersir; is <sup resp="WW" source="P1">mar seo is coir sin do tuigsin .i. gurub</sup> ona <sup resp="WW" source="P1">leannaib bid <gap/><uncl reason="reading uncertain">efem</uncl>eara isna sbiradaibh <gap/></sup> &ampersir; etica <sup resp="WW" source="P1"><gap/> <uncl reason="reading uncertain">isna ballaib dl</uncl>uithe daingne. (&ampersir;) An teas bis isna ballaib</sup> <gap/> fiabrais <gap/> he <sup resp="WW" source="P1">&ampersir; ni <uncl reason="reading uncertain">fiabras</uncl> <gap/>congmaid se an corp <gap/> neitheadh acht mina bacaid <gap/>
amail adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> &ampersir; an fiabras coilearga bid <gap/> an cuirp &ampersir; an fiabras fleadmatica <gap/> an cuirp mina bacaig <gap/> ele mar sin<gap/></sup></p></div2>

<div2 type="section" n="2"><p>Lab<sup resp="WW" source="P1">rum anois don fiab<ex resp="WW">ras</ex> <ex resp="WW">coilear</ex>ga &ampersir; ataid da gne <gap/> <ex resp="WW">fia</ex>bras cointineodeach .i. fia<ex resp="WW">bras</ex> <gap/> <uncl reason="reading uncertain">ga</uncl>bas neach do gnath amail ata ...</sup> gnei ele <sup resp="WW" source="P1">nach cointineodeach acht aim<ex resp="WW">sir (?)</ex> aturru amail</sup> ata tersiana fire <sup resp="WW" source="P1">no nota</sup> tersiana <sup resp="WW" source="P1">&ampersir; tuig gu congmand t<ex resp="WW">ersiana</ex> <gap/> neach on tres go ceili .i. gu cong<ex resp="WW">mand</ex> <gap/> la</sup> no <sup resp="WW" source="P1">an tres uair do gach lo oir is <gap/> bis tigernas</sup> ag lind ruadh <sup resp="WW" source="P1">&ampersir; gluaisi<ex resp="WW">d</ex> <gap/> do lo gu noin &ampersir; is foll<ex resp="WW">us</ex> as sin <gap/> and no</sup> tersiana <sup resp="WW" source="P1">dublaig<ex resp="WW">te</ex> <gap/> in tadbar on tres gu ceili</sup>.</p></div2>

<pb n="6"/>

<div2 type="section" n="3"><p>Labrum anois do tuarasg<ex
resp="WW">bail</ex> in terciana <gap/> <sup resp="WW" source="P1">is
tersiana feibris ann .i. teas minadarda arna tuismead o medugad</sup>
leanna ruaidh <sup resp="WW" source="P1"><uncl reason="reading uncertain">nach gort</uncl>igeas</sup> gach uile gnim &ampersir; fo <gap/> on tres go ceili. <sup resp="WW" source="P1">(&ampersir;) Tuig gu fuil lind ruad nadurda and &ampersir; <gap/> minadurda &ampersir;</sup> gneithe air <sup resp="WW" source="P1">linn ruad minadurda mar ata nota tersiana, &ampersir; ataid gneithe airsen or</sup> do<ex resp="WW">niter</ex> <sup resp="WW" source="P1">notha tersiana o comcumasg leanna fuair ar <uncl reason="reading uncertain">linn</uncl> ruad &ampersir; doniter e o loisgad mar ata coilera aerusinosa &ampersir; coilera</sup> prasina <sup resp="WW" source="P1">&ampersir; adeir <ps reg="Isaac Israeli" type="scholar"><fn>Isag</fn></ps> na dentar fiabras dib sin &ampersir; adeir <ps reg="Averroes or Ibn Rushd" type="scholar"><sn>Auerroes</sn></ps> gu n</sup>dentar &ampersir; is am<sup resp="WW" source="P1">laid seo is coir sin <ex resp="WW">do</ex> tuigsin .i. gurub marbthach na gneithe <gap/> &ampersir; trid sin ni dentar fiabras dib sin noch fetar do slanugad &ampersir; is amlaid sin taer<uncl reason="reading uncertain">tar</uncl> (?) <gap/> radh. (&ampersir;) Ata nota tersiana ann ar son comcumaisg leanna fuair &ampersir; atait da gnei air, gne ar son com<ex resp="WW">cum</ex>aisg leanna fuair seim &ampersir; as i coilera citrina &ampersir; gnei ele ar son comcumaisg <uncl reason="reading uncertain">leanna fuair remair &ampersir;</uncl> is e sin</sup> <mls unit="MS folio" n="2a"/>coilera uitalina.</p></div2>

<div2 type="section" n="4"><p><frn lang="la">Item</frn> tuig nach dentar fiabras o lind
ruad <sup resp="WW" source="P1">glan acht o fuil</sup> seim coilirda
no <sup resp="WW" source="P1">o fliuchaidheacht</sup> coilearga <sic
corr="ar na" resp="WW">ara</sic> cuimisgenn linn fuar &ampersir; da
<reg orig="nabra">n-abra</reg> <ps reg="Averroes or Ibn Rushd" type="scholar"><sn>Auerroes</sn></ps> no
neach ele co ndentar fiabras tersiana o lind ruad glan, aderimsi gurub
amlaid as coir sin do tuigsin .i. doniter o 
<app><lem>fuil seim coilirda no o fliuchaidecht coilirda no o fuil coilirda ar na cumuister {sic} no ara cumuiscter linn fuar</lem><rdg wit="P1">fuil tseim coilearga no o fliuchaidecht <!--check-->co(ilearga ar) nach cumaisgeann linn fuar. [which is translated]</rdg></app>. Et da <reg orig="nabra">n-abra</reg> neach nach du leiges lagtach do tobairt


<pb n="8"/>

isin tersiana oir adeir <ps reg="Haly Abbas"><sn>Hali</sn></ps> nach fuil leiges lagtach glanas fuil <sup resp="WW" source="P1">derg</sup> &ampersir; aderimsi nach fuil leiges lagtach glanas fuil derg glan gan claochlod &ampersir; gidh eadh glantar fuil derg arna claochlod, no aderim co nglantar in rann do lind ruad bis a farrad na fola.</p></div2>

<div2 type="section" n="5"><p>
<sup resp="WW" source="P1">L</sup>abrum anois do cuisib an tersiana &ampersir; tuig gurub i cuiss is tresi ina tuismigenn sin .i. an trath tigerndas coimplex fola deirgi a teindtigecht &ampersir; a tirmacht bi ullmugad aici do tuismid an tesa sin indti fein &ampersir; is i sin cuis in fiabrasa re <reg orig="nabar">n-abar</reg> terciana continua &ampersir; ata a adbur leath isdig dona cuislennaib. An .2. cuis ullmuighte cum tesa minadurda a <reg orig="nimurcach">n-imurcach</reg> an .3 . dilegtha i mballaib disle &ampersir; is i sin is cuis don fiabras re <reg orig="nabar">n-abar</reg> terciana intrapull<ex resp="WW">ata</ex>, oir leth amuich dona cuislennaib ata a adbur.</p></div2>

<div2 type="section" n="6"><p>
Et atait cuise imda spetcialda rannaighte ele agna fiabrasuib sin .i. mar tait biada te tirim ainmesardha, no co caiter imurcach don biad sin, no co caiter robecan de, no co caiter ar cedlongad &eacute;, oir claochluighter aindsein annsa ghaile he &ampersir; <sic resp="WW">annsa</sic> h-aeib cum tesa &ampersir; cum tirmachta laidire, &ampersir; beirid an gaile &ampersir; na h-ae cum in coimplexa sin, &ampersir; in fuil doniter don biad sin bi si te tirim ainmesurda &ampersir; imdaigter linn ruad ina meid &ampersir; ainmesruidter ina cail, &ampersir; bacaid oibrighte in domblais, &ampersir; ni tairrgnfe se linn ruad, &ampersir; anfaid mar sin maille risin fuil &ampersir; biaid co h-adhuat<ex resp="WW">mar</ex> don naduir, &ampersir; gebeid truailled &ampersir; morgad;

<pb n="10"/>

oir an tan teit linn ruad ona slighi nadurda fein ina meid no ina <sup resp="WW" source="P1">ca</sup>il no indtu ar aon, bi se ann <ex resp="WW">sin</ex> arna dortadh i fuil deirg, &ampersir; na baill oilter <ex resp="WW">arin</ex> fuil sin bit siat tar eis a ceile ag dol <sup resp="WW" source="P1">o</sup>na coimplex nadurda fein cum drochcoimplexa te tirim &ampersir; doniter eslainti <sup resp="WW" source="P1">lenna</sup> ruaid mar sin. Is cuis ele don fiabras sin .i. aer te tirim &ampersir; imurcach <sup resp="WW" source="P1">saethair</sup> &ampersir; beith co rofada ina collad &ampersir; aicide na h-anma <sup resp="WW" source="P1">mar ata</sup> ferg &ampersir; <app><lem>fuasmad</lem><rdg wit="P1">fuasnaidh</rdg></app> &ampersir; smuaintige an craide &ampersir; neithi ele <sup resp="WW" source="P1">is cosmuil riu.</sup></p></div2>

<div2 type="section" n="7"><p>Do comarthaib in fiabrais terciana &ampersir; tuic co fuilid <sup resp="WW" source="P1">da comartha d</sup>iles agna fiabrasaib doniter o morgad .i. comartha <sup resp="WW" source="P1">dib nac bi ipostaisis</sup> a tosac in fiabrais, oir ata in tes arna bu<sup resp="WW" source="P1">aidirt na fedann se</sup> na lenna do dilegad. Comartha ele .i. an puls <sup resp="WW" source="P1">gu claechmoitheach; doniter an</sup> claochlod sin ar son imurcaigh na lennann <sup resp="WW" source="P1">no ar son a mailisi</sup>.</p></div2>

<div2 type="section" n="8"><p><sup resp="WW" source="P1">Tuig</sup> co <reg orig="naithinter">n-aithinter</reg> comartha <app><lem>mailisech</lem><rdg wit="P1">speitsiallda [which is trans.]</rdg></app> .i. <sup resp="WW" source="P1">comarthai deimne</sup> an fiabrais re <reg orig="nabur">n-abur</reg> <sup resp="WW" source="P1">tersiana anterpullata .i. aimsear atu</sup>rru &ampersir; o tri neichibh tuigter <sup resp="WW" source="P1">e .i. o red nadurda &ampersir; o red nach nadurdha &ampersir; o ni ata</sup> a naghaidh <sup resp="WW" source="P1">na nadurdha amail adeir <ps>Isag</ps>. Red nadurdha mar ata ais &ampersir; coim</sup>plex; <sup resp="WW" source="P1">&ampersir; red nach nadurdha amail ata aer &ampersir; aimsir, &ampersir; fon red a naghaidh na nadurdha

<pb n="12"/>

amail atait na h-airrgheana tig o adhbar na h-easlainte, mar bis greann tig a dosach na h-aicsisi</sup> <mls unit="MS folio" n="2b"/> &ampersir; neithi is cosmail riu sin. Aithinter an fiabras sin o raod nadurdha or is minic gabas an fiabras so nech aga mbi coimplex te tirim &ampersir; a naois oig &ampersir; go h-airigi da mbia folt cass dub air &ampersir; e fein truagh &ampersir; corp edluith aige, oir in terciana doniter o aontugad na neithidh rannaighte sin is e <app><lem>is terciana fire ann</lem><rdg wit="P1">adeir Gailighen [add.]</rdg></app>. Aitinter an fiabras sin o raod nach nadurdha, oir is minic tic se a samrad &ampersir; a nuair impaiges an taer a tesaidecht &ampersir; a tirmacht, &ampersir; aitinter he o saothar &ampersir; o oibriugad in eslainti, oir mad duine he doni saothar co h-imurcach ina slainti, beirid sin cum <app><lem>tirmachta</lem><rdg wit="P1">teasaidheachta</rdg></app> he. Aithinter in fiabras so o raod leth amuich don naduir, los o adbar te <app><lem>tirim</lem><rdg wit="P1">coilearga [add.]</rdg></app> doniter he, an uair bis a ngaire do ballaib uaisle mothuightacha is egan grenn lisda, bruidernech deirgi ann sin, mar gu mbeidiss snathada no deilgne aga mbrugad, &ampersir; sin do techt i tosach <app><lem>na h-eslainti no</lem><rdg wit="P1">[om.; om. in trans.]</rdg></app> na h-aixisi, oir an trath teit geiri lenna ruaid trit na ballaib mothaightacha nach ar gnathaigh se, bruidigi se he &ampersir; tuismide se cinel <sup resp="WW" source="P1">creatha</sup> indtu &ampersir; is riss sin aderimsi grenn.</p></div2>

<div2 type="section" n="9">
<p><frn lang="la">Item</frn> teid in naduir cum na mball inmedonach ar son in raoda urcoidigh bruidiges <app><lem>hi &ampersir;</lem><rdg wit="P1">[om.]</rdg></app> na baill, &ampersir; fuaraid na baill imellacha ann sin no co teigi &ampersir; co lasann an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, &ampersir; co sgailter an tes ar fud an cuirp uile, oir muchtar an tes <app><lem>&ampersir; ar son tosaigh</lem><rdg wit="P1"> atosach [which is trans.]</rdg></app> &ampersir; <app><lem>na h-eslainte &ampersir;</lem><rdg wit="P1">[om.]</rdg></app> na h-aixisi o lennuib morgaighti; &ampersir; an trath morgas co h-imlan <app><lem>&ampersir;</lem><rdg wit="P1">[om.]</rdg></app> cumaisgter risin tes nadurdha<app><lem></lem><rdg wit="P1">&ampersir; [add.]</rdg></app> sgailid

<pb n="14"/>

ar fud in cuirp uile, <app><lem>&ampersir; muchtar an tes ar a son sin</lem><rdg wit="P1">[om.]</rdg></app>, &ampersir; is mor an lasad doni, &ampersir; doni uiresbaid collata &ampersir; teindus &ampersir; bruidernach isna h-aeibh, &ampersir; na dethaighe gera eirgess on corp millit siat in tochlugad &ampersir; donit seirbe isin bel a nderigh <sic resp="WW">an</sic> .4. aixisi oir is e sin sdaid in fiabrais, &ampersir; in lucht ara mbi in fiabras teilgid siat a nedach dib, &ampersir; tic an trath sin sgeithrach coilirda no allus coilirda no ferad coilirda, oir mad etrum glan in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> is le h-allus <app><lem>glantur</lem><rdg wit="P1">&eacute; [add.]</rdg></app>, &ampersir; mad trom <app><lem>remur</lem><rdg wit="P1">&eacute; [add.]</rdg></app> is le ferad <app><lem>glantur</lem><rdg wit="P1">&eacute; [add.]</rdg></app>, &ampersir; mad aturro sin is le sgethraigh <app><lem>glantur</lem><rdg wit="P1">&eacute; [add.]</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="10"><p><app><lem>Comartha na h-eslainti so do leth in fuail</lem><rdg wit="P1">Is e fual bis ag neach isin eslainte sin.</rdg></app> .i. fual seim <app><lem>doinderg</lem><rdg wit="P1">donndearg</rdg></app> tanaide &ampersir; is i a cuiss a beith a ndeirge .i. tes an cuirp, &ampersir; cuis a tanachta tirmacht leanna ruaid. <frn lang="la">Item</frn> fual <app><lem>doinderg</lem><rdg wit="P1">dearg</rdg></app> &ampersir; ina dath &ampersir; tanaidhe ina folud &ampersir; solas ina ichtar &ampersir; dorcha ina uachtar ag duine og coilirda maille risna neithib <app><lem>randquidhigiss riu</lem><rdg wit="P1">rannaidhi eile</rdg></app> signidi sin terciana fire. <frn lang="la">Item</frn> fual <app><lem>dub</lem><rdg wit="P1">.d. [an leg. derg?]</rdg></app> ina dath &ampersir; tanaidi ina folud &ampersir; dorcha na uachtar signidi sin a nduine flegmatacha &ampersir; a mnai terciana dubullta. <frn lang="la">Item</frn> fual doinderg ina dath &ampersir; tana ina folud &ampersir; dorcha na uachtar a macamaib signidi sin in fiabras re <reg orig="nabar">n-abar</reg> terciana continua. <frn lang="la">Item</frn> fual derg ard ina dath &ampersir; buaiderta ina folud &ampersir; dath an luaigi na uachtar signidi sin terciana continua o linn ruad nadurdha.</p></div2>

<div2 type="section" n="11"><p>Et adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> nach fuil deichfer itir terciana &ampersir; causon do reir in adbuir on dentur iat, oir is o linn ruad <app><lem>doniter</lem><rdg wit="P1">tuismidhter</rdg></app> 

<pb n="16"/>

iat ar aon, &ampersir; is ann is causon e .i. an trath bis tigerndus ac linn ruad <gap/> <sup resp="WW" source="P1">a fiuchadh</sup> leth isdig dona cuislennuib <gap/> <sup resp="WW" source="P1">a bhfhogus don craidhi</sup> no don <term type="anat" lang="ga">gaili</term> no dona sgamanaib. <sup resp="WW" source="P1">As ann as tersiana e, an</sup> trath gluaisiss linn ruad <sup resp="WW" source="P1"><uncl reason="reading uncertain">ar</uncl> fud an cuirp a ninadhaib fuidi on craidhi na mar sin <gap/></sup></p></div2></div1>

<pb n="18"/>

<div1 type="chapter"><head>A. Febris sangis et cetera</head>

<div2 type="section" n="1"><p>.i. dona fiabhrasuibh doniter on fuil, re <reg orig="nabur">n-abur</reg> sin&oacute;ca, &ampersir; sinocus. O fuil morg<ex resp="WW">aigthi</ex> let istig clona soighth<ex resp="WW">ibh</ex> doniter &ampersir; .i. <sic corr="synocus" resp="WW">sin&oacute;ca</sic>; &ampersir; o imurc<ex resp="WW">ach</ex> fola gan morgad doniter sinoca. <app><lem>Et do can</lem><rdg wit="A">&ampersir; da conncas do</rdg><rdg wit="H">Adubairt</rdg></app> <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, osa cara don naduir an fuil, <app><lem>do</lem><rdg wit="A H">nach</rdg></app> fetfuigi a morgad, <note type="auth" n="1">[An leg. &ampersir; (for na a)?]</note> na a cur <app><lem>i</lem><rdg wit="A">o</rdg></app> follamnugad na nadura, &ampersir; da curtur ar son geri lenna ruaidh, da ngaba morgad, impuigter an rand seim bis d&iacute; a linn ruadh, &ampersir; in rand remur a linn dub. Et adubairt a <ex resp="WW">contrarda</ex> so .i. co ngab&oacute;nd fuil derg morgad &ampersir; truall<ex resp="WW">id</ex> cuice, &ampersir; co tuism<ex resp="WW">i</ex>gind fiabhras, &ampersir; aontu<ex resp="WW">igh</ex>id na doctuiri lesin radh sin; &ampersir; ni coir techt a <reg orig="naigid">n-aigid</reg> a raithid, acht a <app><lem>nordochad</lem><rdg wit="A">nadlacad</rdg></app> &ampersir; maille h-anoir; gid edh adub<ex resp="WW">ru</ex>m<ex resp="WW">ar</ex> co mb&iacute; an fuil co nadurtha isna cuislennuibh &ampersir; isna h-airteribh, &ampersir; co follamnu<ex resp="WW">ighter</ex> on naduir hi &ampersir; ona h-innstrumintibh .i. on tes nadurtha, &ampersir; in uair tollus linn ruadh cuigi, cuiridh on mesurdacht nadurtha iad, &ampersir; uair and teighidh uaithi fein co nadurtha, &ampersir; truaillt<ex resp="WW">er</ex> h&iacute;, oir <sup resp="WW" source="A">in uair</sup> loisct<ex resp="WW">er</ex> an rand seim <app><lem>&ampersir;</lem><rdg wit="A">[om.]</rdg></app> teigidh an naduir &eacute;, &ampersir; an uair claius an naduir &eacute;, indurba<ex resp="WW">id</ex> tre faothugad &eacute;; no tri fuil na srona, no na timtirachta, no na breit<ex resp="WW">he</ex>; &ampersir; uair ele ni f&eacute;tunn a h-indurbad asna cuislennaibh amach, acht don&iacute; a suigugad i mball eigin cum na nescoidi re <reg orig="nabur">n-abur</reg> flethmon. Et uair <sup resp="WW" source="H">ele</sup> ni fetunn in naduir cechtar dib sin do denumh, acht ana<sup resp="WW" source="H">i</sup>dh <sup resp="WW" source="H">an tadbur</sup> isna cuislennuib

<pb n="20"/>

let amuich, &ampersir; arna cur <app><lem>i</lem><rdg wit="A">o</rdg></app> follamnugad na nadura, truaillter he &ampersir; don&iacute; fiabras ger.</p></div2>

<div2 type="section" n="2"><p>Da <app><lem>laibeoram</lem><rdg wit="A">labramaid</rdg></app> <sup resp="WW" source="H">do gneithib in fiabris so, ata 3</sup> air .i. aumastic<ex resp="WW">us</ex> bis ag m<ex resp="WW">et</ex>ugad coi<sup resp="WW" source="H">dhche, &ampersir; ep</sup>amasticus bis ag laigdiugad coidh<ex resp="WW">che</ex>, &ampersir; o<sup resp="WW" source="H">matenus, bis a</sup>g anmuin a naonsdaid. Et ata sa cetgne...<sup resp="WW" source="H">dia</sup>nsgailes &ampersir; nach cnaidind, &ampersir; trit sin is an<sup resp="WW" source="A">fainne e</sup> Et ata sa .2. gne t<ex resp="WW">es</ex> diansgailes &ampersir; is... is trit sin is laidire &ampersir; is mo... do reir cnaitige an adbuir. Isin 3 gne is cudruma.. an diansgail<ex resp="WW">edh</ex> &ampersir; in cna<ex resp="WW">m</ex>, <mls unit="MS folio" n="6b"/> &ampersir; is trit sin anas a naons<ex resp="WW">daid</ex> &ampersir; is cudruma a breitemnas cum bais no cum beath<ex resp="WW">ad</ex>; &ampersir; uair ele is m&oacute; diansgailes na morgas, &ampersir; is sl<ex resp="WW">igh</ex>i an gne sin cum sl<ex resp="WW">aint</ex>i; oir in uair tic in faothugadh is bec an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>: &ampersir; uair ele is mo an morgad na in cnamh, &ampersir; is olc &ampersir; is baoghlach sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="3"><p>Is iad so cuis&iacute; na fiabhras sin .i. dunadh &ampersir; l&iacute;nadh comhnuidhi mor maill<ex resp="WW">i</ex> moran do comarthaibh ele... (?) do<note type="auth" n="2" lang="en">Text very corrupt&mdash;line omitted?</note> biadh imduighes fuil derg do caithimh, mar atait uighi &ampersir; bradain &ampersir; a cosmailius, &ampersir; seachnadh<note type="auth" n="3" lang="en">Here we have a strange mixture of gen. and acc.; but cf. paragraphs C 3.4.5.; K 3.</note> obuir gnaith &ampersir; folmuigti, &ampersir; gnath<ex resp="WW">ughadh</ex> oipre saothracha, maille l&iacute;nadh in cuirp; &ampersir; esbaid boill

<pb n="22"/>

cum ar gnathaigh moran fol<ex resp="WW">a</ex> silid &ampersir; imud biadhunn cum ar gnathaigh<note type="auth" n="4">[An leg. imduighes? Cf. <frn lang="la">supra</frn>.]</note> fuil uisgiamail, &ampersir; tortha &ampersir; baindi &ampersir; iascc, oir is urusa le&oacute; sin impog cum l&iacute;nta gl<ex resp="WW">ain</ex> uisgiamail &ampersir; morgadh do gabail, oir donit duinti, no teigid n&iacute; is mo, &ampersir; doni in fiabras re <reg orig="nabur">n-abur</reg> sinocus<note type="auth" n="5">[Recte synocha. Cf. R. A.]</note>. Et madh maindechtach in liaigh ac oslucudh na nduinti, no ag folmugud, impoig cum in fiabrais re <reg orig="nabur">n-abur</reg> sinocus. Et trit sin adeir <ps><sn>Hali</sn></ps>, co ngortuighind an imurc<ex resp="WW">ach</ex> sin o tri modhuibh .i. do reir caile amhain, mar ata in fuil, in uair teighis &ampersir; don&iacute; an fiabras re <reg orig="nabur">n-abur</reg> efemera; no gabuid s&eacute; an fuil and sin ar son an spiruit &ampersir; tuismidt<ex resp="WW">er</ex> on rand is seime don fuil. Et tuismidt<ex resp="WW">er</ex> an imurc<ex resp="WW">ach</ex> do reir m<ex resp="WW">eid</ex>i amhain, in trath imduighes an fuil do reir m<ex resp="WW">eid</ex>i amhain, &ampersir; a cail amain do beith co maith, &ampersir; n&iacute; cail mo<ex resp="WW">r</ex>g<ex resp="WW">aith</ex>i sin, &ampersir; don&iacute; and sin an fiabras re <reg orig="nabur">n-abur</reg> sinoca; &ampersir; gorth<ex resp="WW">uighe</ex> an ting<ex resp="WW">or</ex> bis isin nescoid do reir caile &ampersir; meidi.</p></div2>

<div2 type="section" n="4"><p>
Et ata <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> &ampersir; <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> ina aigid so, oir adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> nach fuil acht tr&iacute; fiabhrais diuidi and amhain .i. fiabras lenna fuair, &ampersir; fiabras lenna ruaidh &ampersir; fiabras fola deirge, oir an trath morgas ni dein si aonfiabras diuid amhain, acht fiabras comsuig<ex resp="WW">ighti</ex>; oir is mesurda in fuil, &ampersir; in uair teighes &ampersir; morgas, impoigh an r&aacute;nd is seime di a linn ruadh, &ampersir; in rand is reime a linn dubh. Et adubairt <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> co fuair se guth mor man raod sin <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, &ampersir; adeir se co tuism<ex resp="WW">idh</ex>ind fuil derg aonfiabras <mls unit="RA text" n="812"/>diuid amhain. Et aderimsi cuigi sin co h-atgerr, da <app><lem>ngabunn</lem><rdg wit="P">gabum</rdg></app> ce&oacute; ar son morg<ex resp="WW">aid</ex> na fola, co nimpoighenn se a linn ruadh,

<pb n="24"/>

&ampersir; co morgann an f&uacute;il ana h-&aacute;onur, ar son a remcuis&iacute; coimcenguil,
&ampersir; do tuic <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> slighi dib sin &ampersir; <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> slighi ele.</p></div2>

<div2 type="section" n="5"><p>
Is iad so na com<ex resp="WW">artha</ex>i tic roim in fiabhras so .i. tromdacht cinn &ampersir; atmuirecht isna suil<ex resp="WW">ib</ex> &ampersir; linad isna cuislennuibh, d<ex resp="WW">eir</ex>gi aighchi, tuirsi in cuirp uile, amail do beith tar eis saothuir. Is iad so na comarth<ex resp="WW">ai</ex> tic leis f&eacute;in .i. teinnes eduin &ampersir; co sailenn co faicinn caindle ar lasad ina fiadn<ex resp="WW">ais</ex>i &ampersir; buaid<ex resp="WW">er</ex>t inntine, raod eigin duiresb<ex resp="WW">aid</ex> raduirc, puls tondmur, letan; millsi beil; <app><lem>fual tiugh</lem><rdg wit="P">f. d. [an leg. fuil derg? Cf. R. A.]</rdg></app>, tren, &ampersir; dath an luaidhi ina uachtar; bruth isin sroin, &ampersir; arin muinel, &ampersir; aran inadh a curt<ex resp="WW">ar</ex> na h-adurca; cumga anala; coll<ex resp="WW">ad</ex> trom; decra<ex resp="WW">cht</ex> comraidh; &ampersir; nescoid ar bonuibh na cluas &ampersir; na tengad: &ampersir; is treisi na comarthai so a sinocus, na a sinoca.</p></div2>

<div2 type="section" n="6"><p>
<frn lang="la">Item</frn> ni tic fua<ex resp="WW">cht</ex> na grend roim an fiabras so, ar son gurub isna cuislennuibh ata in fuil don&iacute; an <sic corr="fiabras" resp="WW">fuil</sic> a n<ex resp="WW">eg</ex>m<ex resp="WW">uis</ex> da ndentai &oacute; nescoid re <reg orig="nabur">n-abur</reg> fl<ex resp="WW">eth</ex>mon, &ampersir; comad e a (?) inadh arna h-aoibh no arin sgairt do beith sin, oir teighidh and sin aix<ex resp="WW">is</ex>i mar bud cosmuil re fiabras terciana &eacute;, oir teighidh &aacute;nd sin mar bud linn ruadh.</p></div2>

<div2 type="section" n="7"><p>
<frn lang="la">Item</frn> adeir <ps>Au<ex resp="WW">er</ex>oes</ps> gurub iad comarthai foill<ex resp="WW">sighes</ex> an fiabhras s&oacute;, na com<ex resp="WW">arth</ex>ai foill<ex resp="WW">sighe</ex>s tig<ex resp="WW">er</ex>ndas fola deirge, &ampersir; is iad so iad .i. tromdacht isin ceann &ampersir; isna suil<ex resp="WW">ibh</ex> &ampersir; isna h-airgibh, 

<pb n="26"/>

&ampersir; co h-air<ex resp="WW">ighi</ex> i <reg orig="naimsir">n-aimsir</reg> fola deirge; &ampersir; coll<ex resp="WW">ad</ex>, &ampersir; menfadach, &ampersir; buaid<ex resp="WW">er</ex>t inntlechta; <mls unit="MS folio" n="7a"/> millsi beil; dortadh fola on t-sroin, no on timt<ex resp="WW">ir</ex>acht, no on breith, da t&iacute; an f&oacute;nd &ampersir; in aimsir &ampersir; in aois le ceile; &ampersir; bruth a <reg orig="naitt">n-aitt</reg> na c<ex resp="WW">uis</ex>lenn; &ampersir; co faicid raoda d<ex resp="WW">er</ex>ga a <reg orig="naislingtibh">n-aislingtibh</reg>, no fuil, no bl<ex resp="WW">atha</ex>, no garrdhagha aille a <reg orig="naislingtibh">n-aislingtibh</reg>.</p></div2>

<div2 type="section" n="8"><p>Is iad so na comarthai tic andiaigh in fiabrais so .i. atmuirecht aighchi, &ampersir; buigi in cuirp uile, &ampersir; uair and bolgach, no bruitineach, no deilgneac, &ampersir; squinancia, &ampersir; drochcomarthai ele do gnath<ex resp="WW">aige</ex> tiacht a <reg orig="naimsir">n-aimsir</reg> na plaga; &ampersir; o morgad na fola is minca tic so, &ampersir; is anmaindi na comarthai so a sinoca, na a sin&oacute;cus ar son an morg<ex resp="WW">aid</ex>, &ampersir; is trit sin is cosmail sinocus re h-efemera.</p></div2>

<div2 type="section" n="9"><p>Taisgelta isin eumasticus .i. gne marbtach hi mor nuair, oir is i is mesa dib, oir is minca tic a faothugadh <sup resp="WW" source="H">an .VII. la</sup> &ampersir; crichnuighter uair and re folmugud mothuighteach, &ampersir; uair <ex resp="WW">ele</ex> le folmugud anmoth<ex resp="WW">uighte</ex>ach; &ampersir; ni foirbhthi faothugad na gn&eacute;e sin oir teid si uair &aacute;nd cum causonites, &ampersir; uair ele cum frenisis, &ampersir; uair ele cum litairgia, &ampersir; uair ele cum bolguidhi, &ampersir; uair ele cum bruitinighi, &ampersir; uair ele cum <term type="med:subeth" lang="ar">subeth</term>; &ampersir; uair ele bid att isin medhon &ampersir; bidh foghur and mar guth timpain &ampersir; mar toirrnigh &ampersir; ni coiscind dul amach sin; &ampersir; <sic corr="aithintear?">aithiniter</sic> sin tri dileghad in 3 la, no in 4 la, ma tiucf<ex resp="WW">a</ex> in faothugad in .vii. la, &ampersir; uair crichnu<ex resp="WW">ighter</ex> isin 4 la, &ampersir; uair n&iacute; is deigin<ex resp="WW">ighi</ex>.</p></div2>

<pb n="28"/>

<div2 type="section" n="10"><p><frn lang="la">Item</frn> is i .epaumasticus is ferr dib so, &ampersir; ata omatenus inmedhonach. <frn lang="la">Item</frn> da ndergit baindida lethna dubha, no uaine ar dath in luaidhi, ar fer in fiabhris so, is comartha bais. <frn lang="la">Item</frn> da silid na suile co h-aindeonach isin fiabhras so, is comartha bais, mina roibh nescoid no bruth orro isna fabhradhuibh. <frn lang="la">Item</frn> is drochcomartha ann so, &ampersir; is comartha bais, tromdacht tar eis a satha collata do denum, &ampersir; decuir mor ina anail do tarrring ar son egintais na h-eslainti. <frn lang="la">Item</frn> an trath eirges ar teng<ex resp="WW">aidh</ex> fir in fiabhris <sup resp="WW" source="H">so</sup> no a <reg orig="neslainti">n-eslainti</reg> ger ele, bainnidha beca dubha, is comartha bais, &ampersir; co h-airighi da sannt<ex resp="WW">uigh</ex>e neithi te. <frn lang="la">Item</frn> da <reg orig="neirgi">n-eirgi </reg> ar glun fir in fiabhris so baindi bec dubh, &ampersir; a beith derg na timcill, is comartha bais, &ampersir; ce dechuid na baindida sin as co h-opunn, minar gnathaigh a mbeith air na sl<ex resp="WW">aint</ex>i is cuis e<ex resp="WW">cc</ex>la; &ampersir; is baoglach nescoid deirgi a mball oirida eigin, &ampersir; co h-airighi da <reg orig="neirgi">n-eirgi </reg> nescoid aran inadh cum a cuirind in ball sin a imurcach, no laim riu.</p></div2>

<div2 type="section" n="11"><p>Iarruidh leighes na h-eslainti so folmugud in adhbuir, &ampersir; claocl<ex resp="WW">odh</ex> aindsein, &ampersir; aipsdinens bidh &ampersir; dighi; &ampersir; is e in folmugud ord<ex resp="WW">uighes</ex> ar tus and so, &ampersir; ni mar sin isna fiabhrasaibh ele a neg<ex resp="WW">muis</ex> na fola, mad maith hi, mar is edh a sinocus. Et tuic gurub mor folm<ex resp="WW">uigh</ex>ti iartur cum in fiabhris so .i. cuisle, &ampersir; adurc, &ampersir; fuil caol cos &ampersir; na srona, &ampersir; na timtirachta &ampersir; an fuil mista; &ampersir; fognuidh and leighes l<ex resp="WW">aghthach</ex>, &ampersir; cl<ex resp="WW">ist</ex>er<ex resp="WW">idh</ex>i, &ampersir; gaoithi: &ampersir; is i an cuisle is deighinidhi acu &ampersir; is ferr; &ampersir; mina<note type="auth" n="6">An leg. da/ma? R. A. si.</note> fuilngi an brig &ampersir; an &aacute;ois &ampersir; in aimsir hi, curt<ex resp="WW">ur</ex> adurc air, &ampersir; is i in fuil

<pb n="30"/>

caol cos is ferr and. Et mina fuilngi se sin, loigdigter a biad &ampersir; a deoch, &ampersir; gnath<ex resp="WW">aighe</ex> allus, &ampersir; coimilt na mball; &ampersir; ord<ex resp="WW">uighi</ex> <ps><sn>Hali</sn></ps> sin, an trath labras se don l&iacute;nadh imurcach; &ampersir; is follus sin a sinoca, oir adeir <ps><sn>Hali</sn></ps> nach fuil cuis aigi acht l&iacute;nadh &ampersir; dunad imurcach doniter o fuil deirg ar pecugad a romeid.</p></div2>

<div2 type="section" n="12"><p>O do labrumar don cuisl<ex resp="WW">inn</ex> fiarf<ex resp="WW">uigh</ex>ter in du cuisle do legin ann so no co ngaba anmuindi an <reg orig="tothar">t-othar</reg>, &ampersir; aderur curub du; oir adeir <mls unit="MS folio" n="7b"/> <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> an uair ligmid isna h-eslaintib gera don othar hi, a legan no co ngaba anmuine &eacute;, oir fuaraidh si an corp co h-uil<ex resp="WW">idh</ex>i a cetoir &ampersir; muchaid in fiabras, &ampersir; lagaid in medhon, &ampersir; tic an <reg orig="tallus">t-allus</reg>, &ampersir; is mor do dainibh do foiris co imlan uaith<ex resp="WW">i</ex>: masedh is du cuisl<ex resp="WW">e</ex> do legin don otar no co ngaba anmuindi &eacute;. <frn lang="la">Item</frn> adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> an ni cetn&aacute;. Et ata <ps reg="Averroes or Ibn Rushd" type="scholar"><sn>Aueroeis</sn></ps> ina aigid so, &ampersir; adeir se nach inlicti in cuisle don otar no co ngab<ex resp="WW">a</ex> anmuine he; &ampersir; adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> gurub ferr anmhuin leth istig don coir ag tairring na <reg orig="nimurcach">n-imurcach</reg>, <sup resp="WW" source="H">na</sup> gan tairring do tobuirt. <frn lang="la">Item</frn> adeir se aris is fearr na h-uaire dimdug<ex resp="WW">ad</ex> na in m&eacute;d do m&eacute;dug<ex resp="WW">ad</ex>. <frn lang="la">Item</frn> adeir <sup resp="WW" source="H">se</sup> aris curub d&uacute; don folmugud beith cutruma isin linadh imurcach, ac tairring in adbuir tar eis a ceile, &ampersir; ni den&uacute;nd in folmugud sin urcoid don corp anmund, masedh is lugha don&iacute; don corp <app><lem>laidir</lem><rdg wit="P">anmund</rdg></app>. Aderim cuigi sin le h-<ps reg="Averroes or Ibn Rushd" type="scholar"><sn>Auereoes</sn></ps> gurub secranach an cuisle do lenmuin <app><lem>com anmund</lem><rdg wit="?">coma(d) anmund</rdg></app> an totur, oir adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>: <cit><qt>Mothuigh, a duine egnuidhi, na gaba anmuindi <reg orig="tothar">t-othar</reg> fad lamhuibh; {<orig>Tu qui sapiens vis videri, cave nec patiens in manibus tuis syncopiset.</orig>}</qt> <bibl>R. A. 819</bibl></cit> &ampersir; co fetund tu a lenmuin no co ngaba raod egin anmuinne as na geguibh &eacute;, do reir C<ex resp="WW">on</ex>sin<ex resp="WW">us</ex>; no mar,

<pb n="32"/>

adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps>: <cit><qt>Na coisc no co mbia a ngaire danmuinne;</qt> <bibl></bibl></cit> &ampersir; is i anmuinne na ngeg labras se ann sin, &ampersir; ni h&iacute; anmuinne na brigi.</p></div2>

<div2 type="section" n="13"><p>
Masedh osa fuath lesin naduir in cl<ex resp="WW">aoc</ex>l<ex resp="WW">odh</ex> op&uacute;nd, tairrngter in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> tar eis a c&eacute;ile dfolmugad in m<ex resp="WW">eid</ex>i is imarcach; &ampersir; da fiarfuigter dit cad is m&eacute;d imurcach and sa fisigacht, osa maith an fuil co leir and so, masedh masa maith aonrann di co h-imurcach is imurcach an rann ele, masedh is coir a tairring co leir, da tairrngti aonrann de, aderimsi mar sompla, mar so: gurub imurcach aonpunt amhain, &ampersir; da tairrngti sin orduigi an naduir an cuid ele di, &ampersir; o dogeibh an naduir furtacht ona neithi is nesa, linuidh si an esbaid bis uirri. Et ni coir an resun: is cintach hi co leir, masedh is coir a tairring co leir; oir da folmuight<ex resp="WW">er</ex> <sup resp="WW" source="H">rann</sup> di, ni cint<ex resp="WW">uig</ex>hid na raind ele; no is iad na raind is sia on craidhi is cintach &aacute;nd &ampersir; is uada sin is coir an tairring do denumh; masedh is andsna geguib bis an tairring &ampersir; an esbaid, and sin, &ampersir; ni h-andsa preimh.</p></div2>

<div2 type="section" n="14"><p>
Da fiarfuight<ex resp="WW">er</ex> ca h-uair is coir do legin, adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps>:
<cit><qt>na tobuir brigh a nuimir na laoit<ex resp="WW">hidh</ex>, acht teilg brigh in othuir, &ampersir; mad laidir hi, lig cuisle do in .u. la, &ampersir; <sup resp="WW" source="H">ni</sup> insa .u. la amhain, acht gach naonla tiucfuir cuigi:</qt> <bibl>[attr. to Galenus in R. A. 820]</bibl></cit>: &ampersir; gidh edh adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> mina legar cuisle a tosach na h-eslainti so, nach fuil brig <app><lem>ana</lem><rdg wit="H">br gan a P. [r with overstroke/suspension mark]</rdg></app> legan, masedh ni coir a legin in gach naon la tiucfuir cuigi. Aderimsi isin fiabras morga<ex resp="WW">ighti</ex> teid cum in tormuigh tar eis an tosaigh, nach fuil brig <app><lem>ana</lem><rdg wit="H">br gan a P. [r with overstroke/suspension mark]</rdg></app> legan, oir is mo fuilnges lagad

<pb n="34"/>

and sin na cuisle, oir <sup resp="WW" source="H">ata</sup> an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> arna dileghad, oir ni fuil dileghad a tosach in fiabris so, masedh leagur cuisle do ann, da fuilngi an <sup resp="WW" source="H">brigh &ampersir; an</sup> aois &ampersir; in aimsir hi. Ar tus lig cuisle <sup resp="WW" source="H">medonach na laime</sup> deisi, &ampersir; aindsein cuisle medhonach na laime <sup resp="WW" source="H">cle, &ampersir; ainn</sup>sein na laimhe deisi<note type="auth" n="7">'&ampersir; ainnsein na laimhe deisi' om. in H.</note>, &ampersir; ainnsein cuisle <sup resp="WW" source="H">na nao sa</sup> laim deis, mad <ex resp="WW">ei</ex>gin, &ampersir; ainnsein do<sup resp="WW" source="H">n cuisle cetna sa</sup> laimh cle; &ampersir; mina fogna sin curtur a<sup resp="WW" source="H">durc &ampersir; f</sup>uiliugad i<ex resp="WW">tir</ex> na slinnenuibh &ampersir; dentur fu<sup resp="WW" source="H">iliugad arna calpadaib</sup> &ampersir; gacha lethi don leis, &ampersir; osluicter <sup resp="WW" source="H">cuisle an ailt gacha leithi isin</sup> da cuis so &ampersir; cuisle iachtarach <sup resp="WW" source="H">na laimhe gacha leithi, &ampersir;</sup> <mls unit="MS folio" n="8a"/> don laimh deis ar dus ar s&oacute;n na <reg orig="n&aacute;o">n-&aacute;o</reg> is tosach don fuil.</p></div2>

<div2 type="section" n="15"><p>
Et mad lenm feolmar &eacute;, legar becan fola do and sin, oir adeir <ps reg="Averroes">Auerores</ps> cur lig <ps reg="Avenzoar">Auendsocuir</ps> cuisle da mac a cenn a tri mbliadan. Et mad bean hi &ampersir; a beith dunta, osluicter le cuisle an ailt leth istigh, &ampersir; mad iad cuislenna na timtirachta bis dunta, osluicter iad le cuisle in ailt leth istig<note type="auth" n="8">An leg. leth amuich? Cf. R. A. 821.</note>. (&ampersir;) Aderimsi gurub ferr let amuich a foslugadh, &ampersir; mad iad cuislenna na timtirachta osluicter and curtur uindemuin berbti ar cennuib. Et inti ara mb&iacute; cengul ann tobuir clister d&oacute;, ara mberbtur

<pb n="36"/>

sal cuach, &ampersir; h-ocus, &ampersir; mercuirial, &ampersir; h-ocus mor, &ampersir; bran, &ampersir; casia fistula, &ampersir; becan saluind.</p></div2>

<div2 type="section" n="16"><p>
Is iad so purgoidi is coir do tobuirt ann .i. purgoidi glanas linn ruadh &ampersir; fuil derg ona lennaibh loisce; mar ata casia fistula, &ampersir; tam<ex resp="WW">ar</ex>eindi, &ampersir; sal cuach, blath borraitse, sugh glaisin c<ex resp="WW">oilled</ex>, sugh ruibhi, <app><rdg wit="H">&ampersir; sug rosida &ampersir; miobolani</rdg></app> ro<ex resp="WW">s</ex>, m<ex resp="WW">ir</ex>bol<ex resp="WW">ani</ex> sitrini, &ampersir; ceb<ex resp="WW">uli</ex>, &ampersir; emblici &ampersir; beleritsi, &ampersir; indi; &ampersir; modh duine caithes ni roime h&eacute;, no bes ar misce, na tobuir acht becan dibsin doibh, no mad duine caith<ex resp="WW">es</ex> moran do neith<ex resp="WW">ibh</ex> fuara &eacute;, mar ata uisgi fuar &ampersir; tortha fuara, &ampersir; a cosmailius. Et is iad purgoidi comsuig<ex resp="WW">igthi</ex> is maith &aacute;nd: ocsilatium &ampersir; <app><lem>diabru&iacute;nis</lem><rdg wit="P">diabruius [?]</rdg></app> &ampersir; trifera sarasenica.</p></div2>

<div2 type="section" n="17"><p>
Fecum dona neithibh <sup resp="WW" source="H">fuaras, &ampersir; is dona neithibh</sup> is mo moltur dib sin dib .i. in <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> maill<ex resp="WW">e</ex>s na cuingillib ele bertur cuigi, &ampersir; <app><lem>in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> do beith <sup resp="WW" source="H">dilegtha</sup></lem><rdg wit="P1">in ta. i. an fearad do bheith arna dilegad</rdg></app> isna h-indibh, &ampersir; gan nescoid cruaid do beith indtu, &ampersir; gan ichtar na uachtar an gaile do b<ex resp="WW">eith</ex> anmund no fuar, &ampersir; gan morg<ex resp="WW">adh</ex> lennand do beith and, na dunadh, na l&iacute;nadh imurcach; maill<ex resp="WW">e</ex>s na cuingill<ex resp="WW">ib</ex> sin fetuid a &oacute;l in med is ailt don uisgi, gan cl<ex resp="WW">aoc</ex>l<ex resp="WW">odh</ex> anala, arna folmugud ar tus tri cuisle; oir in gac uile cas is i is firr, acht mina roibh meisce and, no imurcach l&iacute;nta; oir da roibh is cora clister and sin, no ailemain bidh &ampersir; dighi, no gaothi, no cuisle<note type="auth" n="9">An leg. coimilt? Cf. R. A.</note>.</p></div2>

<div2 type="section" n="18"><p>
<frn lang="la">Item</frn> mad seim an fuil, is d&uacute; a remhrugadh leo so .i. <term type="bot:plantain" lang="ga">cruach Padruig</term>, &ampersir; <term type="bot:poppy seed" lang="ga">sil popin</term>, &ampersir; <term type="bot" lang="ga">sil aduinne</term>. Mad remur, seimidter le&oacute; so .i. <term type="bot:endive" lang="ga">andiuia</term> &ampersir; <term type="bot" lang="ga">sgairiole</term>, <term type="bot" lang="ga">sicorie</term>, <term type="bot" lang="la">lactuca</term> .i. <term type="bot" lang="ga">l&eacute;tus</term>, &ampersir;<note type="auth" n="11" lang="en">om. H and in transl.</note> mina f&eacute;ta collad, &ampersir; snas iboire arna losgad. <frn lang="la">Item</frn> is iad so remruighes an fuil .i. <term type="pharm" lang="la">diadragantum</term>, <term type="pharm:gum arabic">gum arabicum</term> <app><rdg wit="P1">sumac [add.]</rdg></app>, <term lang="la" type="bot">berberis</term>, samad, coriandrum,

<pb n="38"/>

siucra rosicda. <frn lang="la">Item</frn> is iad so na neithi dobeir comhfurtacht uirre .i. triasanduile, &ampersir; mina feta collad, diapapauer, &ampersir; <term type="pharm" lang="la">diadragantum</term> frigidum, da mbe decracht aigi ima anail do tairring, gid edh is tarbach.</p></div2>

<div2 type="section" n="19"><p>
Don&iacute;ter leighes in fiabhris so re <reg orig="nabur">n-abur</reg> <app><lem>sinocus</lem><rdg wit="P1 H">Sinoca</rdg></app> o da moduibh .i. o cuisle &ampersir; o <app><lem>uisgi</lem><rdg wit="P1 H">uisge fuar</rdg></app>, &ampersir; adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> gurub maith an cuisle co brath ann da mbia in brig is i laidir, &ampersir; n&iacute; maith an <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> fuar do gnath acht mina roib comartha dileghta in bidh isin fl&uacute;x, no isin puls, no isin fual; &ampersir; in trath as mo &ampersir; is girra in fiabhras: &ampersir; is trit sin, mad coilirda in fuil co fognann <app><lem>uisgi</lem><rdg wit="P1 H">uisge fuar</rdg></app> roim dileghadh an adbuir, oir <app><lem>dileg<ex resp="WW">aid</ex></lem><rdg wit="P1">se [add.]</rdg></app> ac fuaradh &ampersir; ac cosc na mailisi, mailles na cuingillib adubrumar .i. metuighi an <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> fuar na duinti uair &aacute;nd &ampersir; in trath ibes n<ex resp="WW">ech</ex> a saith de, oir uair and l<ex resp="WW">eigh</ex>i<ex resp="WW">s</ex>id, no impoigh <sup resp="WW" source="H">uair ele cum</sup> <app><lem>fletmancia</lem><rdg wit="P1 H">leucafleagmannsia</rdg></app>, &ampersir; adeir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps> curub ferr sin na in tecc <sup resp="WW" source="H">&ampersir; trit sin adeir se</sup> gurub ferr &ampersir; gurub disle campura do ta<sup resp="WW" source="H">buirt do</sup> a lictub<ex resp="WW">air</ex>ibh &ampersir; a mbiadhuibh &ampersir; a ndeoch<ex resp="WW">aibh</ex>, <sup resp="WW" source="H">oir doniter</sup> deoch <reg orig="duisgi">d'uisgi</reg> <reg orig="deorna">d'eorna</reg> &ampersir; indiuia maille <sup resp="WW" source="H">campura i</sup> <reg orig="naigid">n-aigid</reg> na h-itun, oir is mor f<ex resp="WW">uaras</ex> se.</p></div2>

<div2 type="section" n="20"><p>
<frn lang="la">Item</frn> derb<sup resp="WW" source="H">tur nach maith a t</sup>obuirt a ceachtar dib sin, oir adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> nach <sup resp="WW" source="H">fuil a <reg orig="naigneadh">n-aigneadh</reg> in l</sup>an bis isna cuislennuibh 

<pb n="40"/>

dfolmugadh tri <sup resp="WW" source="H">leighes lagtach, no nach fetur &ampersir; inti</sup> ara mbi an &iacute;tta<note type="auth" n="12">An leg. sinocus? Cf. R. A.</note>, bi a l&aacute;n <mls unit="MS folio" n="8b"/> isna cuislennuibh. Masedh aderim gurub &eacute; is lan and trit amach, an uair imd<ex resp="WW">uiges</ex> na lenna co cutruma isna cuislennuibh, co f<ex resp="WW">ir</ex>indach ni fetur sin dfolmugadh tri aonleighes diuid l<ex resp="WW">agtach</ex>, &ampersir; tegemadh co fetfuighe tre leighes comsuighigthi. Et is edh is lan and, no is l&iacute;nadh leth amaich dona cuislennuibh and, an trath imduiges &aacute;onlinn amain &ampersir; is &eacute; a ainm sin linadh drochlenna, &ampersir; folmuighter sin re leighes lagthach.</p></div2>

<div2 type="section" n="21"><p>
Et da <reg orig="naburtur">n-aburtur</reg> le <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> gurub le cuisle is coir imdugadh na lennann dfolmugud &ampersir; mad &aacute;onlinn &eacute;, gurub <sup resp="WW" source="H">le</sup> leighes lagthach, &ampersir; gurub eigin da reir sin co mbia leighes lagtach cum fola deirge amain and &ampersir; aontuigim sin, &ampersir; ni du duin<sup resp="WW" source="H">n sin </sup> do gnathugad gan ullmugadh leo s&oacute;. .i. alo&eacute;n &ampersir; d&eacute;tga, sugh losa na feithlinne, &ampersir; agairc. Et gid edh cum an foc&uacute;il ut adeir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps> nach fetur an lan b&iacute;s isna cuislennuibh dfolmugudh le leighes lagthach, aderimsi curub mar s&oacute; is coir sin do tuicsin; n&iacute; fetur .i. ni h-urusa &eacute;, no is decair &eacute;. An uair imduighes aonlinn amain let amuich dona cuislennuibh is urusa sin dfolmugadh le leighes lagthach, &ampersir;<note type="auth" n="13">An leg. acht? Cf. R. A.</note> <app><lem> ni maith doih linadh an cuirp</lem><rdg wit="P1 H">mar sin do linadh uilidhi an cuirp</rdg></app> isna cuislennuib.</p></div2>

<div2 type="section" n="22"><p>Et is iad so <app><lem>na luibid foghnus isin <sup resp="WW">fiabras so .i.</sup> <term type="food">potaitse</term></lem><rdg wit="P1 H">ailemain in lochta seo .i. <term type="food">potaiste</term></rdg></app> arna denumh do min coirce &ampersir; do enbruith<ex resp="WW">i</ex> c<ex resp="WW">er</ex>c, &ampersir; catbruithi<note type="auth" n="14" lang="en">[Here c. translates the Latin author's bread soaked in water (offa).]</note> eorna, &ampersir; aran arna bruith a mbaindi almont, &ampersir; enbruith c<ex resp="WW">ir</ex>ci maille letus mad anmand an brig, &ampersir; eisg firuisgi, &ampersir; feoil aga

<pb n="42"/>

mbia folud <app><lem>tiugh</lem><rdg wit="H">dliuth</rdg></app>, gl&aacute;n, maill<ex resp="WW">e</ex> sugh samuidh &ampersir; <term type="pharm:acid syrup" lang="ga">siroip aigeidi</term> &ampersir; na saili chuach no raibi uisgi.</p></div2>

<div2 type="section" n="23"><p>
O do labrumar don cuislinn, tuic curub doib so is cora &ampersir; is m&oacute; foghnus isna h-eslaintibh s&oacute; .i. an lucht aga mb&iacute; cruas &ampersir; tighi cuirp, &ampersir; o nach diansgailter acht becan, &ampersir; n&iacute; mar sin don lucht aca mb&iacute; cuirp t&aacute;nuidhi &ampersir; tig<ex resp="WW">ern</ex>das lenna ruaidh i mbel an gaile, oir ni fognand si doib sin; &ampersir; i <reg orig="naimsir">n-aimsir</reg> fuar fliuch: &ampersir; is mo fognus dona dainib don<ex resp="WW">n</ex>a gnathuig<ex resp="WW">es</ex> moran feola do caithim. Fiafra<ex resp="WW">igh</ex>idhter<note type="auth" n="15" lang="en">The passage from here to end of Section A <sup resp="BF">[i.e. to end of p. 46]</sup> is not in R. A.</note> and so, da mb&iacute;a becan dfuil maith isin corp, &ampersir; moran do lennuibh omha, in fognand cuisle and? Derbtur co fognunn, <app><lem>do reir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, &ampersir; derbaid <ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocras</fn></ps> an lucht l&iacute;nas co h-imurcach iad, &ampersir; ara mb&iacute; lait<ex resp="WW">er</ex>t, &ampersir;</lem><rdg wit="P1 H"><frn lang="la">Item</frn>. labraid <ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocraid</fn></ps> don lucht l&iacute;nas co h-imurcach iad, &ampersir; ara mb&iacute; laicert &ampersir; Adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps></rdg></app> nach fetuid sin gan om lennann, &ampersir; mar a mb&iacute; becan dfuil maith &ampersir; moran do lennuibh omha, co fognann cuisle ann.</p></div2>

<div2 type="section" n="24"><p><frn lang="la">Item</frn> cuirim mar sompl<ex resp="WW">a</ex> co tic nesc&oacute;id cl<ex resp="WW">eib</ex>, no sgaman, o linn fuar maille lait<ex resp="WW">er</ex>t, &ampersir; re h-oime lennann, &ampersir; is bec dfuil maith bis and sin, ar son imuid lenna fuair &ampersir; in fiabris &ampersir; n&iacute; eitigenn aonnduine nac maith cuisle and so no muchad ele a cetoir &ampersir; da <reg orig="nabra">n-abra</reg> nech nac foghnunn cuisle sa cas so, is fir sin, oir do racha an fuil maith <sup resp="WW" source="H">amach</sup> &ampersir; d<sup resp="BF">'</sup>anfadh an drochfuil istigh. Aderim ina aigid sin, gurub glic in naduir &ampersir; ni fuil crich ara gliccus ag follamnugadh in ainmidhi, &ampersir; mas fir sin coindemuidh s&iacute; in fuil maith istigh aici fein &ampersir; licfid si an drochfuil uaithi. <frn lang="la">Item</frn> adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> curub &iacute; an fuil folm<ex resp="WW">uighes</ex> in naduir fa deoigh a folud imurcach na lennand; masedh connmuidh in naduir trina gliccas fein in fuil maith fa deoigh aici &ampersir; rachaid an drochfuil amach, &ampersir; anfuid an fuil maith istigh. Et adeir <ps>G<ex resp="WW">alen</ex></ps><note type="auth" n="16">G<ex resp="WW">addesden</ex>?</note> a <ex resp="WW">contrarda</ex> sin a <title type="medicaltract:Regimen Sanitatis">Follamnugadh na Slainti</title>. Et <app><lem>adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> na fognann cuisle sa cas sin, &ampersir; is i so a cuis</lem><rdg wit="P1">adermaid ... an cuis</rdg></app>, oir

<pb n="44"/>

n&iacute; fognund si acht i nda casaibh .i. in trath bis tig<ex resp="WW">ern</ex>das ac <app><lem>linn dubh amain, no ac</lem><rdg wit="P1 H">[om. and in translation.]</rdg></app> fuil deirg amain, no agna lennuibh ele co h-uilidhi do reir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, &ampersir; ni fuil tig<ex resp="WW">ern</ex>das ac fuil deirg ann so, oir ni h-edh doniter acht a loigdiugad, <app><lem>na agna leannaib gu h-uilidhi</lem><rdg wit="P">[om. and in translation.]</rdg></app> acht acna lennuibh omha amain. Masedh isin cas s&oacute; do reir riag<ex resp="WW">lach</ex> <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> ni fognunn cuisle and.</p></div2>

<div2 type="section" n="25"><p><mls unit="MS folio" n="9a"/><frn lang="la">Item</frn> lic <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> co foigeonadh, &ampersir; ni foghnunn a legin, oir is omh, righin na lenna, &ampersir; cemadh mor in dorus, ni fetfadis na lenna dul amach ar s&oacute;n a reime, masedh mad bec dfuil maith bis &aacute;nd, is iad is taosca rianas amach, ar son a seimidechta, &ampersir; gach fairsingi bias an dorus, is usuidi le dul amach; &ampersir; is follus as sin isna fiabr<ex resp="WW">as</ex>uib gera, mor<ex resp="WW">gaigth</ex>i, colirda, mar nach bi an &uacute;rduil sin do reime, modh cumang in dorus, curub i in fuil maith, seimh tic amach ar tus, &ampersir; da m<ex resp="WW">edigter</ex> aindsein &eacute;, co teit an fuil truaillighti amach.</p></div2>

<div2 type="section" n="26"><p><frn lang="la">Item</frn> da legar cuisle sa cas sin do dena si urcoid mor, fogras <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> do seacna .i. co tairrngter omh na lennand ona cuislennuibh beca cum na cuislend mor; &ampersir; modh isna cuislennuibh mora b&eacute;s &ampersir; co tairrngter cum na mball, &ampersir; do bud mor an urcoid na boill doilemain ona lennuibh omha. Masedh ni fognunn cuisle andsa cas sin, na ni is lugha na si, oir ni fognunn fotrachad, na saothar, na coimriachtain, acht aipsdinens &ampersir; uaignes &ampersir; collad fada, &ampersir; imcoimilt etrum arna balluibh, &ampersir; neithi comfurtacht<sup resp="WW" source="H">aighes</sup> iad<app><lem></lem><rdg wit="P1 H">an <term type="anat" lang="ga">gaili</term> &ampersir; na h-aib</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="27"><p>Cum in cetresuin, aderim co f&eacute;tund n&iacute; beith rol&iacute;nta a <reg orig="negmuis">n-egmuis</reg> lennann omha, cemadh arrsaidh <app><lem>iad is</lem><rdg wit="P1">[om.]</rdg></app> in l&iacute;nadh. Et atait daine and aga fuilid cuislenna cumga, &ampersir; gemadh bec

<pb n="46"/>

do biadh cait<ex resp="WW">i</ex>t, dileghit co maith isin gaile sin &ampersir; isna h-aoibh, &ampersir; ni lughuidi remruighid siad co h-imurcach. No dfetamuis a radh co fuil an urduil sin agan adbur gan sgailed ar son a saothair mina folmuighti co h-op<note type="auth" n="17" lang="en">P1 ends.</note>und &eacute; co muchfadh, &ampersir; ni fuil n&iacute; is obuindi folmuiges na in cuisle; &ampersir; cin co foghna si ara son fein fognuid si ar son an imurcaigh. Ar in corugad cetna, fregruim cum in resuin dorindi se cum nescoidi cleib &ampersir; sgamhan. Cum in resuin el&eacute; .i. gurub glic an naduir ina h-oipriugad, aderim curub fir sin, an uair buadartar co mor ina h-oipriugad hi. Aderim cum in resuin <sup resp="WW" source="H">ele</sup>, aderim, nach coir in cosmailius, oir bi osluccudh mor agin cuislinn, &ampersir; ni b&iacute; agan leighes lagthach, acht teit ona cuislennuibh mora cum na cuislend cumang bis a ndruim na <reg orig="n&aacute;o">n-&aacute;o</reg>, &ampersir; ainnsein cum na cuislend is cumga na sin re <reg orig="nabur">n-abur</reg> miseracia u&eacute;na, &ampersir; mar sin is urusa a connmail fa deoigh; masedh innurbtur fa deoigh an n&iacute; is m&oacute; imduiges, no an n&iacute; is lugha ric a leas an naduir.</p></div2></div1>

<pb n="48"/>

<div1><head>B. Easlainti gan beith adburda<note type="auth" n="18">H 4b-6</note></head>

<div2 type="section" n="1"><p>
.i. efem<ex resp="WW">er</ex>a &ampersir; etica &ampersir; is da fiabras iad, &ampersir; osa cuis don cetgn&eacute; .i. detica efemera, is de sin is coir duin labuirt do reir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps>. Et is uadha aderur efemera, oir is inann efemiron<note type="auth" n="19" lang="en">eph&eacute;meron = a short lived insect, the May fly. Perhaps translator misunderstood original or used 'iascc in the sense of 'insect'.</note> isin Greig, &ampersir; iascc tre Laidin &ampersir; iascc he nach bind acht aonla amain na beath<ex resp="WW">aid</ex>, &ampersir; mar sin nach teid in fiabras s&oacute; da reir fein tar aonla. (&ampersir;) Is edh is efemera &aacute;nd .i. fiabras tic o ainm<ex resp="WW">es</ex>urdacht oir<ex resp="WW">ida</ex> na spirut nach teid do reir a nadura fein tar 4 h-uairib .xx.; &ampersir; trit sin, tuic co fuil efemera firi ann &ampersir; efemera nach fir, &ampersir; ni teid in <reg orig="tefemera">t-efemera</reg> fire tar la nadurtha gan crichnugud, &ampersir; teid efemera nach fir uair and co nuici an 3 la, &ampersir; uair ele co nuici an 4 la. Et is i a cuis sin .i. reime in adbuir isin corp, no d&uacute;nadh na poirid baccus in <reg orig="toslucadh">t-oslucadh</reg>, no ar s&oacute;n dunuid na poirid o cuis let imuich. (&ampersir;)</p></div2>

<div2 type="section" n="2"><p>Adeir <ps reg="Gilbertus Anglicus">Gillbertus</ps> nach ar son a beith gan adhbur, aderur nach adburdha in fiabrus so, acht ar son nach fuil cuis lennuidhi aigi noch tic roime mar nach <mls unit="MS folio" n="9b"/> fuil <gap extent="a few letters"/> ac in etice<note type="auth" n="20" lang="en">Not in R. A.</note>. Et<note type="auth" n="21" lang="en">From Et to end of paragraph 3, see <title type="book:medical tract">Lilium Medicinae</title>, cap. 11.</note> ce cuiris <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> in fiabras so do techt &oacute; mora<sup resp="WW" source="H">n</sup> do moduibh, mar ata flux ainmesurda, &ampersir; coimriachtain, &ampersir; laitert, gort<sup resp="WW" source="H">a</sup>,

<pb n="50"/>

anmuindi craidhi &ampersir; esbaid collata &ampersir; moran da cosmailius, gid edh do f<sup resp="WW" source="H">e</sup>tur cena a mbreith cum 4 cuisidh amain. Gabtur an <sup resp="WW" source="H">cet</sup>cuis dib o cuis let imuich noch teigis no d&uacute;nas na poir&eacute; do reir gn&iacute;ma, no cumachtan, mar ata tes g<sup resp="WW" source="H">rein</sup>e n&oacute; teinidh, no fothrach<sup resp="WW" source="H">adh</sup> maille raoduibh te, no fothracadh ina mbi rabh; no uisgi fuar; co <sic resp="WW">cumhuir</sic> gac n&iacute; d&uacute;nas na <term lang="ga" type="anat:pore">poir&iacute;</term>, &ampersir; fosdas na deat<ex resp="WW">haige</ex> <gap/> Tuic co tuicter <sup resp="WW" source="H">atharrach</sup> fiabrais do reir aiterruigh na c&oacute;rp &ampersir; na ceoand; oir mad te tirim in corp &ampersir; in ceo, mar sin doniter in fostad ar so<sup resp="WW" source="H">n</sup> dunuidh na poirid &ampersir; a cosmailius, &ampersir; tuismidter co h-urusa and sin in fiabras so re <reg orig="nabur">n-abur</reg> efemera. Et modh te tirim<note type="auth" n="22">An leg. fliuch [which is translated].</note> <sup resp="WW" source="H">in corp</sup> doniter in ceo d<sup resp="WW" source="H">f</sup>osta<ex resp="WW">d</ex> mar sin, &ampersir; tuismi<ex resp="WW">d</ex>ter co h-urusa ann <app><lem>ceo &ampersir;</lem><rdg wit="H">[om. and trans.]</rdg></app> fiabras morgaigthi.</p></div2>

<div2 type="section" n="3"><p>
(&ampersir;) An dara cuis: biadha &ampersir; deocha &ampersir; leighes te tirim .i. mar ata f&iacute;n g<sup resp="WW" source="H">lan</sup>, laidir, arrsaidh, &ampersir; gairleog, &ampersir; <term lang="ga" type="bot:onion">uinnemuin</term>, &ampersir; pibur, <term lang="la" type="bot">euforbium</term>, &ampersir; gan a ngnathugad. An 3 cuis .i. gluasacht do reir in cuirp no na h-anma mar ata ferg, &ampersir; oiprugad ainmesurda, &ampersir; a cosmailius; &ampersir; da mbeith <app><lem>c<ex resp="WW">uis</ex></lem><rdg wit="H">cuise</rdg></app><gap/> and do fetur <app><lem>a mbrisidh &ampersir;</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> a mbreith cuigi s&oacute;. An 4 cuis:ar on nescoidi 

<pb n="52"/>

eirges arna h-indibh<note type="auth" n="23">An leg. inadaib? Cf. chapter L, paragraph 2 <sup resp="BF">(page 318)</sup>.</note> cum a <reg orig="ninnarbtur">n-innarbtur</reg> imurcach na mball oirida.</p></div2>

<div2 type="section" n="4"><p>
Fech anois cad ma <reg orig="nabur">n-abur</reg> eslainti gan adbur; osa cintach l<ex resp="WW">inn</ex> in gach uile eslainti ar domhun, mad <app><lem>gortaigach</lem><rdg wit="H">gortaigter</rdg></app> in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> gortuiger an ball; masedh o bis fuil in gach uile ball, ni fetur gortugud mothaigthach do denum and, mina gort<ex resp="WW">uigter</ex> no mina cintuigtar adbur lennaidhi. <frn lang="la">Item</frn> adeir <ps reg="Averroes">Auer&oacute;es</ps>, do reir na firinne nach fuil eslainti gan adbur diuid, no coimsuigi<ex resp="WW">gthi</ex>, oir ni fuil aoncuis isin corp is i te amhain, na fuar amhain gan adhbhur, &ampersir; ni fuil si comsuigidthi oir atait cuisi isin corp is <app><lem>i comsuidigthe te</lem><rdg wit="H">iad comsuidigthe .i. te</rdg></app> &ampersir; fliuch, te &ampersir; tirim, fliuch &ampersir; fuar, <sup resp="WW" source="H">fuar</sup> &ampersir; tirim.</p></div2>

<div2 type="section" n="5"><p><frn lang="la">Item</frn> aderim co ngortuighann in fiabras so re <reg orig="nabur">n-abur</reg> efemera, in spirut b<ex resp="WW">ethad</ex> ar t&uacute;s, &ampersir; in spirut ainmidhi no an spirut nadurtha ainnsein, &ampersir; <app><lem>atait</lem><rdg wit="H">o ta</rdg></app> so isna lennuibh, no laimh riu cintuightar na lenna &ampersir; is taosca cintuightar na spiruta &ampersir; ni cintuightar mar sin iad, innus comad eigin oipriugad ele do denumh ina <reg orig="naigid">n-aigid</reg> nach dingantaige, a <reg orig="naigid">n-aigid</reg> na lennann, no bunsginn; acht is l&oacute;r aiterrach amhain do denum ann sin, &ampersir; efemera <uncl reason="reading uncertain">t<ex resp="WW">eighis</ex></uncl> and sin <gap/> &eacute;<note type="auth" n="24" lang="en">These lines are obscure to me; perhaps line dropped out between 'annsin' and '&eacute;' (9b 34-35), or other omission. Cf. R. A. 826. sic H.</note> oir adeir <ps reg="Ibn Sinna"><sn>Avicenna</sn></ps> nach fuil fiabras ann sin, adeir se, no co ngaba teinntidhecht an craidhi uile, &ampersir; ni 

<pb n="54"/>

<reg orig="hadbur">h-adbur</reg>da e, oir ni fuil adbur cintach and na folud cum folmuighti do reir <app><lem><sup resp="WW" source="H">leighis</sup></lem><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> is mar so adeir <sup resp="WW" source="H"><ps><fn>Isidorus</fn></ps></sup> nach eigin co foghnunn folmugud in gach uile eslainti ina mbi linn c<sup resp="WW" source="H">intach</sup> mar ata causon o losgadh lenna ruaidh.</p></div2>

<div2 type="section" n="6"><p>
Et tuic co mbi <app><lem>cuis leth am<sup resp="WW">uich</sup> no cuis<note type="auth" n="25" lang="en">An leg. cin? Perhaps translator did not understand this passage. The contractions are almost impossible to expand as 'cin l.a.' might ='cin lenna' or 'cinela' etc.</note> l<ex resp="WW">enn</ex>a no cin <uncl>l<ex resp="WW">enn</ex>ann</uncl></lem><rdg wit="H">cuis leanna and</rdg></app> ar s&oacute;n a imuid &ampersir; fognuid cuis<sup resp="WW" source="H">le ann</sup> sin, &ampersir; bi <app><lem>cinel &ampersir; cin lenna</lem><rdg wit="H">cin leanna and</rdg></app> ar son causon, no foluid, no c<sup resp="WW" source="H">aile</sup> morgaigthi, &ampersir; fognuid tairring ann sin, &ampersir; bi <app><lem>cinel l<ex resp="WW">enn</ex>ann <sup resp="WW">ann ar</sup></lem><rdg wit="H">cin lenna and ar</rdg></app> son a geiri no a dasachtaigi fein, &ampersir; fognuid aiterrach and, masedh <app><lem>ta</lem><rdg wit="H">o ta</rdg></app> cin l<ex resp="WW">enn</ex>a in gac uile eslainti; &ampersir; gidh edh ni <reg orig="hadbur">h-adbur</reg>da he <gap/><sup resp="WW"> ni f</sup>uil <sup resp="WW">adbur</sup> aigi noch is fomhuigth<ex resp="WW">ach</ex> no is egintech cum folmuighti. (&ampersir;)</p></div2>

<div2 type="section" n="7"><p>
Adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> curub iad so comarthai coitinna in fiabris so .i. c<sup resp="WW">o tic</sup> s&eacute; on primcuis &ampersir; nach tic se on remcuis, acht <sup resp="WW">minab efe</sup>mera nach fir &eacute;, &ampersir; ni tinnsgnann se maille <sup resp="WW">fuacht na m</sup>aille grend, minabh efemera firi &eacute;, noch tic o <sup resp="WW">dunad &ampersir; o</sup> adbur lennuidhi, oir is medhonach sin itir efemera <sup resp="WW">firi &ampersir; ad</sup>bur morgaigthi. Et is bec teit an puls &ampersir; <sup resp="WW">in fual o

<pb n="56"/>

beith</sup> co nadurtha, &ampersir; ni loiscnech na bruiderrnach <sup resp="WW" source="H">an tes nadurtha do reir a glacaid</sup> &ampersir; bidh mar t<ex resp="WW">es</ex> duine saothraigh <sup resp="WW" source="H">&ampersir; fergaid &ampersir; is minic</sup> crichnuidhter maille h-allus mesurda. <sup resp="WW" source="H">Et cuirid</sup> <mls unit="MS folio" n="10a"/> <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> comartha ele air .i. curtur an <reg orig="teslan">t-eslan</reg> a fotrachad &ampersir; da ti driuch no grend de nar gnathaigh <app><lem>se and tar eis comhnuidhi, tuicter gurub morgad &eacute; &ampersir; mina ti aiterreach cuigi ann sin acht mar do gnathaig</lem><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> tuicter gurub efemera e.</p></div2>

<div2 type="section" n="8"><p>
Et do gabur comarthai spetsialta na primcuis&iacute; on otur fein .i. mar ata da mbia an cenn t&eacute; on grein re glacad no da claocluighi dath in lethtuir <note type="auth" n="26" lang="en">Sentence dropped out between lethur and lethuir. Cf. R. A.</note><sup resp="WW">cum dorchachta on fuacht &ampersir; da mbia in lethur</sup> cruaid tirim, mar do beith se arna sin<ex resp="WW">edh</ex>, o neithibh sdipicdha doniter sin; &ampersir; da mbia <app><lem>tesbec</lem><rdg wit="H">tes ger</rdg></app> ar comuir na <reg orig="n&aacute;o">n-&aacute;o</reg> isin spirut nadurtha o digh no o biad, &ampersir; in fual dat<ex resp="WW">huigthe</ex>; &ampersir; mod o saothar &eacute; is anmuinne and sin &eacute;, &ampersir; bi teinnes isna h-altaibh; &ampersir; modh o fercc bit na suile tenn, &ampersir; in aigid derg, acht mina roibh in fercc cumusca re modurracht ar son nach f&eacute;tund digultus do denum, &ampersir; banuid and sin, &ampersir; gabaid moran daiterrach dathunn &eacute;; madh o modurracht tic, bit na suili arna slugad anunn. Modh o neim tic, bi tes mor &ampersir; t<ex resp="WW">ir</ex>mach let istigh, &ampersir; doni itta mor, aderur gurub lucht lenna duibh sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="9"><p>
Taoisgelta na cuisi sin .i. tuic curub <sic corr="decuir" resp="WW">decruir</sic> in fiabras so <reg orig="daithne">d'aithne</reg>, &ampersir; tar eis a aithne is usuidi a leighes. Masedh, da

<pb n="58"/>

mbia in puls co h-atruightech, &ampersir; in fual gan dileghad, teit se co h-airighi cum morgaigthi mod drochbalaid an fual; &ampersir; mod tirim, cruaidh in corp re glacadh, &ampersir; gan sin do techt o neithi<ex resp="WW">bh</ex> sdipicda let imuich, is baoglach a dul cum etice, &ampersir; is trit sin ni h-intuca faill ina leighes.</p></div2>

<div2 type="section" n="10"><p>
<frn lang="la">Item</frn> is iad daine is minca toitis isin <reg orig="neslainti">n-eslainti</reg> so re <reg orig="nabur">n-abur</reg> etici, &ampersir; isin terciana .i. in lucht aca mb&iacute; coimplex te <sup resp="WW">tirim<note type="auth" n="27" lang="en">P. 'complex te' followed by compendium for 'tirim' depuncted, and then 'fliuch'. Scribe omitted the second sentence and corrected himself to 'complex te fliuch'? H. om. <sic corr="te">to</sic> fliuch.</note>, acht in lucht aca mbi coimplex te</sup> fliuch, <app><lem>is taosca toitid siad</lem><rdg wit="H">is iad is taosca toitis</rdg></app> a coimplex an fiabris morg<ex resp="WW">aight</ex>i o efemera, &ampersir; tar a eisi sin, an lucht aca mb&iacute; tes n&iacute;s mo, &ampersir; tar a eisi sin in lucht aga mb&iacute; t<ex resp="WW">irmach</ex> n&iacute;s m&oacute;. Et mad te tirim in coimplex, &ampersir; gort<ex resp="WW">a</ex> do beith air in otur, &ampersir; esbaid colla<ex resp="WW">ta</ex>, &ampersir; saothar corpurda air, toitid co h-eillinghthi aibeil a <reg orig="nefemera">n-efemera</reg>, &ampersir; mina faghuid biadha a c&eacute;toir tiaguid a fiabras morgu<ex resp="WW">igth</ex>i.</p></div2>

<div2 type="section" n="11"><p>
Et doniter leighes na cuisi sin o da mod<ex resp="WW">uibh</ex>. An cetmod dib daiterreach an coimplexa te tirim a ni ele, innus co ndentur n&iacute; a <reg orig="naigid">n-aigid</reg> na cuisi let imuich o ndentur an fiabras so, maille folm<ex resp="WW">ugad</ex><note type="auth" n="28">An leg. follamnugad? Cf. R. A.</note> bid &ampersir; dighi. Coimlintur an cetni dib sin, re leighes fuar, fliuch do reir na neithidh rannuighte .i. mar ata, coimplex, &ampersir; <app><lem>aos</lem><rdg wit="P H">aor</rdg></app>, &ampersir; gnathugadh, &ampersir;rl; &ampersir; na cuisi so doni s&eacute;. Masedh doniter an fuaraidhecht uaiti fein, no o aicid; uada fein .i. tri biadhuibh fuara, no o leighes fuaras leth istigh. O aicid, mar ata fotrachad uisgi te, no buig, &ampersir; is mor foghnus an fotrachad isin fiabras so, oir diansgailid se an ceo, &ampersir; mina sgaile, do cuirfid se in corp a teinntigecht, &ampersir; do impogh se cum morgaid. Et is leighes coitcinn in fotracadh do gac nech bis

<pb n="60"/>

isin fiabras so, &ampersir; co h-airighi da mbia ina digbail, &ampersir; is intseachanta air an drong bis ullum cum morgaid in adbuir.</p></div2>

<div2 type="section" n="12"><p>
Et is e leighes specialta na cuisi s&oacute; .i. n&iacute; do denumh a <reg orig="naigid">n-aigid</reg> na cuisi let imuich on dentur an fiabras, mar budh o teinnidh, no o<sup resp="WW">n</sup> grein do dentai he: &ampersir; curtur an <reg orig="tothar">t-othar</reg> a ninadh fuar &ampersir; dentur an <reg orig="taor">t-aor</reg> dfuaradh re l&iacute;nedach, mar doniter bolg<sup resp="WW">aireacht</sup>.<app><lem></lem><rdg wit="K">Gabtur aga bualad le h-edaighibh lin suas &ampersir; anuas do cur gaithe uime. [add.]</rdg></app> Madh isin ceann bias an teinnes sin doirter uisgi <sup resp="WW">fuar</sup> air, oir fuaraidh sin co h-aibeil: &ampersir; curtur a fotracadh <sup resp="WW">uisgi te</sup> e &ampersir; bid co fada ann; &ampersir; coimlintur ainnsein e le coimilt ola na roisi no na raibi uisgi no na sa<sup resp="WW">ileach cuach do</sup>.</p></div2>

<div2 type="section" n="13"><p><sup resp="WW">Mad</sup> sdipicda an cuis foghnuidh fotracadh uisgi te, <sup resp="WW">innti &ampersir; olada</sup> osluigtecha gan beith sdipicda do coim<sup resp="WW">ilt don corp uilidhi &ampersir; neithi</sup> ele, mar ata ola in camamil: &ampersir; na co<sup resp="WW">imilter hi na co t</sup>air in fotracadh; &ampersir; na dentur an fotracadh <sup resp="WW">acht aonuair mina</sup> impuighi an fiabras. Et da faict<ex resp="WW">er</ex> <sup resp="WW">na foigena do, tuic</sup> co fuil linadh and no dunadh <mls unit="MS folio" n="10b"/> leth istig aigi &ampersir; legar cuisl<sup resp="WW">e</sup> and sin do, &ampersir; boctur an medon le neithibh bogtacha, oir is leighes medonach sin itir efemera &ampersir; morgad; &ampersir; mad fuar an cuis cuirter ina lepuid &eacute;, &ampersir; luibidh berbthi laim ris, innus co 

<pb n="62"/>

mbentur allus as, oir is ferr na a cur i fotracadh uisgi te, &ampersir; coimilter neithi te do reir gn&iacute;ma de.<note type="auth" n="29">An leg. 'de'? Cf. R. A.</note> (&ampersir;)</p></div2>

<div2 type="section" n="14"><p>
Mod o biadhuibh te don&iacute;ter an cuis tabuir siroip aiget&iacute; do, &ampersir; neithi fuara noch fuaras an gaile &ampersir; na h-ao let istigh &ampersir; let imuich, &ampersir; aran arna denumh maille <term type="med" lang="ga">finegra</term>, &ampersir; triasanduile maille campura. Mad o saothar, no o gluasacht don&iacute;ter an cuis so, denadh comhnuidhi, &ampersir; coimilter <term type="pharm:chamomile oil" lang="ga">ola in camamil</term> &ampersir; na <term lang="ga" type="bot:violet">saile chuach</term> da altaibh, &ampersir; dentur urbruithi dona altaibh, &ampersir; do <term lang="ga" type="bot:rose">ros</term> &ampersir; do <term lang="ga" type="bot:violet">sail chuach</term> &ampersir; do <term type="bot:chamomile" lang="ga">camamil</term> &ampersir; tobuir biad ailes co maith doibh, mar atait uighi &ampersir; eisg beca &ampersir; uirgi caileach. Trit sin, masedh, ar teithed an fiabrais so do techt o saothar<note type="auth" n="30"><!--where is start and end of following?:-->Mad o saethar ... gab prema artamesia [K.]</note>, bid a fis agut, cibe nech denadh siubul mor, da condma se <term type="bot:ragweed" lang="ga">buathfallan</term> na la&iacute;m na gaillfe an <sic>sibul</sic> sin air, <app><lem>adeir Alib<ex resp="WW">er</ex>tus</lem><rdg wit="H">amail adeir <ps reg="Gilbertus anglicus" type="scholar">Gilbertus</ps></rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="15"><p>
<frn lang="la">Item</frn> tobuir prema buathfallain maille f&iacute;n seim no maille h-enbruithi maith, a nderigh l&aacute;o don ti ara mb&iacute; tuirsi tar eis siubuil, &ampersir; imeochaid an tuirsi uada, mar nach beith si air, amail adeir <ps reg="Dioscorides">Diasgorides</ps>. Et cibe nech don&iacute; aister, da <reg orig="nimairci">n-imairci</reg> se lurga an meas tuirc allaid, ni tegemad oilbeim do re cloich, na re n&iacute; ele, &ampersir; n&iacute; geba lathagh coisighi<note type="auth" n="30">Et gid be imcrus artamesia ni curtur he. Et da roib nec curtha &ampersir; urbruith do genum d'artamesia teid a cur de. Et da imurcra duine agnus casti ni faghann oilbheim &ampersir; ni fuilighter air. Et mad curenn fer an tsibuil fada a croicinn de etar a lairgaibh no da urgibh comilter buidenn uighe ... [K.] Cf. Lia Fail I, 128.</note> e; &ampersir; da ngabha ni fuil acht &oacute;la rosicda do coimilt do, no buidhen uighi is &eacute; omh no te. Is maith so dona braithribh doni siubul tir&iacute;, &ampersir; do lucht na h-ailitr&iacute;, &ampersir; dona misideruibh, do reir <ps reg="">S<ex resp="WW">era</ex>pion</ps>. (&ampersir;)</p></div2>

<div2 type="section" n="16"><p>
<sup resp="WW">Mod o esbadh collata doniter he &ampersir; fostog do beith air</sup>

<pb n="64"/>

tobuir clisteri, no gaoithi meala do; &ampersir; da mbia an biadh ar snamh isin gaile, dentur sgeathrach do, &ampersir; na caited biad no co ndilega <sup resp="WW">in imurchaid</sup> &ampersir; na tobuir brig isin fiabras ann sin, &ampersir; dentur an gaile do comfurtacht, innus co ndilegtur an imurcach. Mad lagthac an medon curtur sugh mormont, is e te, ar bel an gaile, &ampersir; tobuir biadha sodilegtha do, rachas cum fuachta maille cinel sdipcidachta, mar ata ros &ampersir; <term lang="ga" type="bot:nutmeg">nutmuic</term> guna cosmailius. Mod o gorta tic an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> tobuir biada do, &ampersir; co h-airighi modh he linn ruadh bis cintac no bis tresi and, <app><lem>oir ni fuilngit siad aoncuid do denumh</lem><rdg wit="K">oir ni <sup resp="BF">f</sup>heidir leo trosgad do denum ar rogere a tessa</rdg></app>. Madh o nescoid doniter an cuis so, 1eighister na nescoidi, mar ata a trachtadh na nescoididh. Et is amlaid dleghus ailemain bidh &ampersir; dighi lucht na fiabras so beith ac dul cum fuachta &ampersir; cum fliuchaidechta a <reg orig="negmuis">n-egmuis</reg> an trath doniter o imurcach bidh do caithimh.</p></div2>

<div2 type="section" n="17"><p>
O do labrurnar co mor don uisgi<note type="auth" n="31" lang="en">Not in R. A. to end of section B.</note> isna fiabrasuibh, fiarfuigter an fogn&aacute;nd an <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> isna fiabrasuibh in gach uile &aacute;ois. Derbtur nach foghnunn se a <reg orig="naonaois">n-aon aois</reg>, oir n&iacute; foghnunn se dona macamuibh, oir moran doilemain<note type="auth" n="32">An leg. [is] mor an toilemain?</note> rigid a leas fo comuir <sic corr="a ndul" resp="WW">a nol</sic> i meid, &ampersir; n&iacute; fuil ailemain san uisgi, masedh ni foghnunn se doibh. <frn lang="la">Item</frn> ni fognunn se dona dainibh oga, oir is ona cosmailius doniter a coim&eacute;d, &ampersir; is <term type="med">contrarda</term> an <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> da coimplex, masedh ni foghnann se doib. <frn lang="la">Item</frn> ni maith dona send&aacute;inibh &eacute;, oir is cosmail rena coimplex &eacute;; isin lucht ainmesurda sin an trath curtur cosmailius a cenn cosmailis, meduighi se &eacute; no cuiridh ar dasacht &eacute;, masedh ni maith dona sendainibh &eacute;. Et ata <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> ana aigid so <app><lem>a follamnugud</lem><rdg wit="H">a follamnugud Regimen [sanitatis]. na slainti</rdg></app>, bail a <reg orig="nabair">n-abair</reg> se co foghnunn an <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> maith do gach uile aois. Et aderimsi nach fuil ar doman ni is m&oacute; foghnus do gach uile

<pb n="66"/>

aois co h-uilidi na in <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg>, &ampersir; trit sin is mor do saothar is coir duind do denum dfagbail uisgi fuair, glain, maith <mls unit="MS folio" n="11a"/> &ampersir; gabum mar sompla biadh, &ampersir; aoir, &ampersir; na neithidh rannuighte el&eacute;, ma seach; &ampersir; aderim gurub &iacute;ad na neithidh mesurda fognus do <sup resp="WW" source="H">na</sup> neith<ex resp="WW">ibh</ex> mesurda, &ampersir; gurub coitcind dona neithibh ainmesurda iad. Et aderim ce mad mesurda in &aacute;ois, &ampersir;<note type="auth" n="33">An leg. no?</note> ce madh ainnmesurda nach co tarbach ata, acht co h-egintach, no gurub bec nach h-egintach, oir in &uacute;air is remur in biadh ac fecuin an uisgi &ampersir; nach fetunn se tollad cum na mball<note type="auth" n="34" lang="en">P has a suspension stroke after l.</note> acht mina seimidti, masedh osa seim siltech in <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg>, don&iacute; sl<ex resp="WW">igi</ex> don biadh. cum na mball gan a bec na h-urcoidi do denum: &ampersir; n&iacute; fuil f&iacute;n, no baindi, no n&iacute; diuid ele doni mar sin, masedh n&iacute; fuil ni is m&oacute; fognus do gach uile &aacute;ois na in <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> maith. Et na resuin dorindidh i <reg orig="naigid">n-aigid</reg> na c&oacute;da so, cetuigim iad, oir ni fognunn se sa sligi ina ndernuidh na resuin, &ampersir; fognuidh cena ag denum sl<ex resp="WW">igi</ex> don biadh cum na mball mar adubrumar.</p></div2>

<div2 type="section" n="18"><p>
Et tuic curob iad so cuingill an uisgi maith. Cuingill dib gurub urusa a teighidh, &ampersir; co fuarunn co h-oponn. Cuingil ele dib gan corp cumusca dfaicsin ann. Cuingill ele gan a beith buaiderta. Cuingill ele gan beith granda drochblasta. Cuingill <sup resp="WW">ele</sup> da ngabuir da uisgi &ampersir; becan foilci do cur <app><lem>trit</lem><rdg wit="H">tritu</rdg></app>, &ampersir; in <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> na buaidhrind acu, is e is ferr acu. Cuingill ele .i. gabuir da &eacute;dach inunna, &ampersir; fliuch co leir i nda uisgi iad, &ampersir; co commor, &ampersir; tirmuig co cutruma iad, &ampersir; in <reg orig="tedach">t-edach</reg> acu is taosca tirmuiges, is e in <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> ina roibhe is ferr and. Cuingill ele .i. curtur da uisgi a <sic resp="WW">m&eacute;idh</sic> commor dib, &ampersir; in <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> is etruma acu, is &eacute; is ferr; &ampersir; adeir se gan an <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> teid tri fedanuibh do gnathugad oir ni maith do reir na <reg orig="nuile">n-uile</reg> doctuir co firindach.</p></div2></div1>

<pb n="68"/>

<div1><head>C. Etica<note type="auth" n="35">H pp.6-12.</note>, oir is eadh is etica and.</head>

<div2 type="section" n="1"><p>
.i. eslainti gan beit adburda, &ampersir; is fiabras cnaidtech &eacute;; &ampersir; aderur fos gurub edh is etica ann .i. fiabras continoidech gan cin l<ex resp="WW">enn</ex>a morgaighti, noch darub bunadus an craidhi &ampersir; na boill dluithi. (&ampersir;) Atait tri gneithi air.</p></div2>

<div2 type="section" n="2"><p>
An cetgne de, &eacute;trum .i. in uair lastur <app><lem>in</lem><rdg wit="H">o</rdg></app> tes let imuich isna fliuchaidechtaibh nadurtha, &ampersir; isna premhuibh bis i folud na cuislann mbec, an uair lasus an fliuchaidecht re <reg orig="nabur">n-abur</reg> ros. An 2 gne, isin fliuchaidecht noch bis isin feoil, &ampersir; in uair diansgailter hi, fetur a lesugad uair and le biadh amhain, &ampersir; is i sin an uair lasus in fliuchaidecht re <reg orig="nabur">n-abur</reg> campi&uacute;m. An 3 gne, is i <sup resp="WW">is</sup> mesa dib, an uair bis an tes let amuich arna doimniugad isna ballaib dluithi, doniter on tsilni; &ampersir; is i sin an uair cnaiter<note type="auth" n="36">An leg. lastur? <frn lang="en">or something omitted?</frn> Cf. Lil. Med.</note> in fliuchaidecht re <reg orig="nabur">n-abur</reg> glutin&uacute;m: oir cenglaid si na boill da ceile.</p></div2>

<div2 type="section" n="3"><p>
Is iad so cuisi na hetic&eacute; .i. gach uile n&iacute; teigis &ampersir; tirmuiges &ampersir; lasus an craidhi &ampersir; na boill dluithi; &ampersir; tic si o eslaintibh ele do tiacht roimpe, mar ata efemera &ampersir; causon, cona cosmailius: &ampersir; co h-airighi an trath furailter aipsdinens orro, a trath eccoir;

<pb n="70"/>

no bactur deoch uisgi fuair dib an trath bud coir a h-ol, oir is urusa leo sin &ampersir; leis na dainibh te tirma dul a <reg orig="netici">n-etici</reg>: &ampersir; leis na dainibh truagha; &ampersir; tic o cin an craidhi, &ampersir; in sgamain, &ampersir; in ochta, mar ata tisis &ampersir; nescoid, cona cosmailius. Et doniter h&iacute; o aicidib na h-anma, &ampersir; is fada laidir iad &ampersir; co h-airighi teindes &ampersir; modurracht, cumga indtindi, ferg, &ampersir; saothur toirrsighis in corp &ampersir; in tanum, &ampersir; comhnuighi fada a prisun, &ampersir; trid sin adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> anti fagas a opuir gnaith co t&eacute;id se a <reg orig="netic">n-etic</reg>, &ampersir; is ingnadh sin, oir inti sechnus saothur is na comhnuighi is mo bis siad: &ampersir; fliuchighi an comnuighi an corp.</p></div2>

<div2 type="section" n="4"><p>
<frn lang="la">Item</frn> in te bis mar sin is eslainti o l&iacute;nadh lennann gabus se cuigi, masedh <app><lem>ni ho eslainti digbaluigh</lem><rdg wit="H">ni h-eslainti o digbail</rdg></app> gabus. <frn lang="la">Item</frn> inti treiges a saothur <mls unit="MS folio" n="11b"/> <app><lem>is a</lem><rdg wit="P">is a is a</rdg></app> fuacht teid se trit sin. Aderim co fuilid da etici and .i. eitici tic o arrsaighacht &ampersir; eitici tic maille fiabras. An ti seachnus a saothur teid se a <reg orig="netici">n-etici</reg> na h-arrsaidachta, oir anuidh in imurcach isin corp, &ampersir; anmfuinn<ex resp="WW">ig</ex>e sin in corp, &ampersir; in dileghad, &ampersir; doni eslainti tic o linadh lennand, &ampersir; masedh cuiridh duine i <reg orig="narrsaidacht">n-arrsaidacht</reg>, &ampersir; is fuar tirim an aois arrsaidh oir anmuindidter in tes ar son na <reg orig="nimurcach">n-imurcach</reg> anas isin corp, masedh anmuindighter an dilegad, &ampersir; ni dilegtur an biadh co lor isin gaile na isna h-aoibh; oir in secran doniter isin cetdilegad n&iacute; certaighter sa dileghad taniste &eacute; do reir <ps>Isidorus</ps>, no sa 3 dileghad, masedh bid na boill gan oilemain co <app><lem>mor no gu</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> lor, &ampersir; truagaigid; masedh b&iacute; an eitici a lenmuin an atcomuill. Et trit sin is coir a radh curub e cetni cnaiter san eitici, in metradh nua bis timcill na mball ndaingen ndluith let istigh, &ampersir; ni h&eacute; an 

<pb n="72"/>

methradh bis a <reg orig="nimell">n-imell</reg> agan leathur &ampersir; tar a eisi sin cnaiter an methradh is arrsaidhi ann. No <app><lem>fogairter</lem><rdg wit="H">foguilt<ex resp="WW">er</ex></rdg></app> gneiti na heitici, &ampersir; n&iacute; do reir traothaid aiterruigh na flichechtan acht do reir traothaidh aiterruigh na mball .i. mar ata an methradh &ampersir; in feoil, ar tus; &ampersir; na h-airteri &ampersir; na cuislenna aindsein; &ampersir; na cnama &ampersir; na maothain co rannuighte; &ampersir; is mar sin anti gabus eitici, co teit s&eacute; cum eslainti doniter o l&iacute;nad lennann co h-aicideach, &ampersir; cum flux aicidigh, &ampersir; cum fl<ex resp="WW">iche</ex> mar ata an tatcomull.</p></div2>

<div2 type="section" n="5"><p>
Et ac labuirt don eitici tic maille fiabras, uair and <app><lem>tic</lem><rdg wit="H">doni</rdg></app> si co h-aicideach, oir inti tsechnas a saothur anuidh a <reg orig="nimurcaca">n-imurcacha</reg> aigi &ampersir; tri esbaid gaothmuirachta tiaghuid cum tesa &ampersir; morgaid, &ampersir; lenuid an eitic&iacute; gac uile fiabras morguigthi tic co minic, noch leanas &ampersir; anas co fada. Is mar sin cetuicim co nd&eacute;in na saothuir mora &ampersir; oiprigti anmanna ainmesurda an eitic&iacute; uaiti fein &ampersir; co ndein comhnuidhi fada <app><rdg wit="H">a prisun [add. which is translated]</rdg></app>, &ampersir; seacna oiprigti gnaith co h-aicideach hi. Et doni imurcach coimriachtana &ampersir; flux mor medhoin, &ampersir; na timtirachta, no na breithi, no an fuail, no sgethruighi ainmesurda, &ampersir; esbaid collata co minic, &ampersir; imurcach smuaintigid, &ampersir; gach uile ni teigis &ampersir; tirmuigis in corp co h-imurcach; &ampersir; adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> curub minic le gach folmugad imurcach fiabras do tuismed &ampersir; co h-airighi etici.</p></div2>

<div2 type="section" n="6"><p>
Comartha na heitici: <sup resp="WW">tuic</sup> curub du puls <sup resp="WW">&ampersir; tes</sup> in

<pb n="74"/>

eslain dfechuin a cend tri <reg orig="nuairidh">n-uairidh</reg> deis bidh do caithimh, &ampersir; a fechuin in mo isna feithibh &eacute; na isna cuislennaibh <sup resp="WW">&ampersir; is</sup> na h-inaduibh is n&eacute;sa doibh; oir in trat is cutruma an tes ni bind deichfer aturra do reir a nadura fein, &ampersir; teit a leatur cum feoigechta, &ampersir; is comartha sin don cetgne <reg orig="detici">d'etici</reg> is decuir <reg orig="daithne">daithne</reg>, &ampersir; is urusa do leighes do reir <ps>Auicenna</ps>; oir adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> co fetur in cetgne <reg orig="daithne">d'aithne</reg> ona beith gan tirmaidacht. Et adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> co meduighenn an tes ac lucht na h-eitici an trat caith<ex resp="WW">id</ex> biadh, &ampersir; adeir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps> gurub tri uair&iacute; da eisi don&iacute; se sin .i. in uair doni se <sup resp="WW">raod</sup> egin dilegtha. Et aderimsi an trath caithes s&eacute; biadh<app><rdg wit="H">ag teacht [add.]</rdg></app> .i. biadh <uncl>leth imuich</uncl> co fuarund ann sin in corp &ampersir; in trath caithes <app><lem>se <sup resp="WW">biadh sa slighi</sup> dilegtha</lem><rdg wit="H">se sa slighi arna dilegad</rdg></app> isin gaile maille cinel dil<ex resp="WW">eghta</ex> isna h-aoib diansgaoilter ar <sup resp="WW">f</sup>ud na mball &eacute;, innus co teigenn se ann sin <sup resp="WW"> co teigenn tar a ei</sup>sei sin na boill, &ampersir; mar gabus an <reg orig="tedach">t-edach</reg> bis <app><lem>is... isin l&aacute;</lem><rdg wit="H">[om. and in translation]</rdg></app> tar duine, tes on corp, &ampersir; co <sup resp="WW">teigenn in</sup> corp ainnsein. Sa dara gne <reg orig="deitici">d'eitici</reg> <sup resp="WW">bi tirmacht</sup> co follus innte, &ampersir; cibe trath caithes biad <sup resp="WW">is moidi</sup> a lasad, &ampersir; is luguidi a puls, &ampersir; n&iacute; <sup resp="WW">fuil comar</sup>ta ar an eitic <sup resp="WW">ni is deimnighi</sup> na sin. Is in 3 <sup resp="WW">gne <reg orig="deitici">d'eitici</reg> bit</sup> na suile arna sluged co <sup resp="WW">reigh, &ampersir; in leatur is &eacute; sinti</sup> &ampersir; leanuid an medhon don druim <mls unit="MS folio" n="12a"/> &ampersir; bi in puls is e cruaidh arna tennadh mar do beith ted arna tennadh, &ampersir; in fual mar ola, &ampersir; da mbuailter ar cloich &eacute;, is bog<ex resp="WW">ar</ex> in fogur b&iacute;s aigi; &ampersir; trit sin an trat delbtur in fiabhras, truaigaighi se an corp ara mbi; &ampersir; tirmuighe in leatur; teid 

<pb n="76"/>

in aigid a micruth; &ampersir; doimnigid na suile; &ampersir; in trat tic cum in ceime deiginigh don eitici do citfir na suile mar do beith luaitrid orro arna crothadh, &ampersir; tairrngter na fabradha sis, mar do beith nech ara mbeith spasmus &ampersir; bi leathtur an &eacute;duin sinti, tirim, &ampersir; bid na cluasa arna mbuidhiugad, &ampersir; bi croicinn an neith re <reg orig="nabur">n-abur</reg> mirac is e tirim, c&aacute;s. Et is edh is mirac ann .i. an n&iacute; bis let imuich do sif&aacute;c arin medhon, &ampersir; sifag leth istigh; &ampersir; is e deiligis na baill oilemnacha, ona balluibh tuismidteacha, &ampersir; is and bitt na h-indi: &ampersir; bi in puls sinti mar do beith teid, &ampersir; se co l&uacute;ath anm&uacute;nd, &ampersir; in fual mar ola.</p></div2>

<div2 type="section" n="7"><p>
<frn lang="la">Item</frn> bit na cuirp re <reg orig="nabur">n-abur</reg> crinoides isin fual o loscad fola &ampersir; feola, isin cetgn&eacute; <reg orig="deitici">d'eitici</reg>, &ampersir; ina coimcengul risin gne taniste; &ampersir; ticid na cuirp <app><lem><sup resp="WW">mar lan<sup resp="WW">n</sup><ex resp="WW">aidhi</ex> o ni imill<ex resp="WW">aig</ex> dona ballaib daingne, &ampersir; na cuirp</sup></lem><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> mar br&aacute;n ona ngrindell &ampersir; signidi an 3 gne <reg orig="deitici">d'eitici</reg>, &ampersir; is iad is mesa and: &ampersir; gach loighid bit, is misdi oir is ona balluib is daingne tiaguid ann sin. Et da mad o aonball amhain do tiucfadis na cuirp re <reg orig="nabur">n-abur</reg> crinoid&eacute;s, gach m&eacute;d do beith is do bud misdi; &ampersir; trit sin ni maith adubairt <ps>Egidius</ps>, co signid&iacute;s na cuirp re <reg orig="nabur">n-abur</reg> crinoides an 3 gne <reg orig="deitici">d'eitici</reg>. Ticid na cuirp bis mar bran <sup resp="WW">uair and on</sup> leis, &ampersir; bid dath maith ara fual and sin, &ampersir; uair ele ticid on corp uile, mar bis isin eitici, <sup resp="WW">&ampersir;</sup> bidh drocdath ann sin air.</p></div2>

<pb n="78"/>

<div2 type="section" n="8"><p>
Et is edh is crinoides &aacute;nd .i. cuirp remra mar cruithnechta arna brised cu remur, no arna drocmeilt. Et in trath<note type="auth" n="37" lang="en">This portion in paragraph 8 is also found in P1, pp. 17/18; and the portion in paragraph 27 is also found in P1 pp. 15/16 (this is the correct order of folios). Defects in P are supplied from P1 here.</note> bis methrad isin fual, mod on corp uile tic s&eacute;, &ampersir; a tiacht co mall, bid se mar l&iacute;n gabala eisc, isin cetgn&eacute; <reg orig="deitici">d'eitici</reg>, &ampersir; da ti co h-opund, is ona h-airnibh tic, &ampersir; ni b&iacute; dath fiabris arin fual ann sin; &ampersir; da mb&iacute;a an methrad coimtiugh re l&iacute;n an damain allaid signidi an 2 gn&eacute; <reg orig="deitici">d'eitici</reg>; &ampersir; da mbia mar ola signidi an 3 gne <reg orig="deitici">d'eitici</reg>. Oir adeir <ps reg="Averroes">Auero&eacute;s</ps>, is andum tic in fiabras so acht deis in fiabris re <reg orig="nabur">n-abur</reg> efemera, acht isna corpuib <sup resp="WW">bis</sup> ullum cuigi; no tar eis fiabris morguigti: &ampersir; trit sin is eigin a fis dfagbail, cad iad comurthai cumuisc in fiabris so re heitic&iacute; &ampersir; is iad so iadsein .i. <app><lem>imurcach tresi 2 an 3 la a tes co h-airighi</lem><rdg wit="P1">imarcaidh treisi an teasa sa treas la gu h-airithi</rdg></app>, oir is minicc tinnsgnus efemera dol cum digbala, tar eis da uair .x.; &ampersir; in trath teid tar da uair <sup resp="WW" source="P1">deg</sup> gan comurtha digbala, acht a gnathugad gach aenla co cenn in 3 la <sup resp="WW" source="P1">is</sup> eitic&iacute; and sin &eacute;.</p></div2>

<div2 type="section" n="9"><p>
Is iad so comurthai <app><lem>comsuig<ex resp="WW">ig</ex>ti</lem><rdg wit="P1">commuithi. [An leg. cumuisc?]</rdg></app> na heitici. re fiabras morguigti .i. in fual &ampersir; in ferad do beith meith, &ampersir; ticid na <app><lem>haicidi</lem><rdg wit="P1">aicsisidhe. [An leg. aixisi?]</rdg></app> mailles in letur do beith feoigi, &ampersir; a beith te tirim tar eis digbala in fiabris, &ampersir; na h-aixisi; &ampersir; <app><lem>tuic co minic binn aixis san eitici firi ina mbi 4 h-aimsira na h-eslainti</lem><rdg wit="P1">Tuic na bi ach enaicsis san eitig firi, ana mbi IV h-aimseara na h-easlainte.</rdg></app>. Da ti an eitica fire <note type="auth" n="38" lang="en">Line omitted; and text supplied from P1 is omitted in H.</note> <sup resp="WW" source="P1">o nescoid te bi in puls co luath</sup>.</p></div2>

<div2 type="section" n="10"><p>
Is iad so comurthai sd<ex resp="WW">aid</ex>i in fiabris so da ti an eitici .i. <sup resp="WW">cromaid</sup> na h-ingne, &ampersir; geridid, &ampersir; biaid in lethtur <sup resp="WW" source="P1">mar do beith</sup>

<pb n="80"/>

pudar air o losgad greine; &ampersir; bit sr<sup resp="WW" source="P1">ama tirma</sup> air, &ampersir; ni <app><lem>hosguilter na mailgi ar son a truime biait na suile, &ampersir; tromdacht na fabrad</lem><rdg wit="P1">hoslaicter ar son tromdhacht na mailghead na suili &ampersir; tromdhacht na fabrad</rdg><rdg wit="H"><!--check if this reading is correct or if more text must be added-->hosguilter na mailgi naid na suili</rdg></app> &ampersir; bid na suile dunta amail do beith na collad <mls unit="MS folio" n="12b"/> &ampersir; <app><lem>caol<sup resp="WW" source="P1">aid</sup> a srona, <sup resp="WW" source="P1">fasaid</sup> finnfad na malac</lem><rdg wit="P">Caol a srona &ampersir; finnfad na malac</rdg></app>, &ampersir; eirgit na slinnein; &ampersir; is and sin is sdaid don cna&iacute; taniste <reg orig="deitici">d'eitici</reg>, &ampersir; in uair <sup resp="WW" source="P1">teid</sup> cum digbala a leagaid na maothain &ampersir; tic in; 3 gne <reg orig="deitici">d'eitici</reg>. <frn lang="la">Item</frn> isin cetgne <reg orig="deitici">d'eitici</reg> is ferr bis se tareis a codach na roimpe. Isin 2 gne is ferr bis roimpi. Isin 3 gne is cutruma bis.</p></div2>

<div2 type="section" n="11"><p>
Taiscelta na h-eslainti so re <reg orig="nabur">n-abur</reg> eitici: tuic curob urusa in cetgne d&iacute; do leighes tar eis a h-aithne <app><lem><sup resp="WW" source="P1">gid edh
 is decuir a h-aithne</sup></lem><rdg wit="P1">gidh eadh is deacuir a h-aithne</rdg></app>. Et is h-urusa an 2 gne <reg orig="daithne">d'aithne</reg>, &ampersir; is decuir a leighes. Et ar ordugad ar domhun ni leighister in 3 gne, oir ni fetund na boill daingne tic on tsilni co h-airighi do fliuchad arna tirmugud. <frn lang="la">Item</frn> in trath cromuid na h-ingne, &ampersir; toitis in folt, biaid in tecc a ngaire; &ampersir; da ti flux and, trasgurtur an brig co h-op&uacute;nd &ampersir; is becc nach olc in flux i nderigh gac uile eslainti faidi; &ampersir; da natt<ex resp="WW">uigh</ex>i na calpada, is doich co racha decc fo cenn an 3 la: &ampersir; in trath bid na dernanda o feoighi rena nglacadh &ampersir; co te deis bidh, do cuaidh in <reg	orig="tadbur">t-adbur</reg> a tisis. <frn lang="la">Item</frn> da toitid <app><lem>in brig tochlaigthech</lem><rdg wit="P1">an brigh tochlaitheach</rdg></app> &ampersir; nach fetund <sic resp="WW">si</sic> biad do caithimh, na do slugad, ar son tirmuighachta <app><lem>an dibacain</lem><rdg wit="P1">an dimichain</rdg></app>; no nach fetunn n&iacute; do caithimh, acht neithi fliucha biaidh in tecc i ngairi ann sin.</p></div2>
 
<div2 type="section" n="12"><p><frn lang="la">Item</frn> an trath doniter in eitici on gaile, adeir <ps><sn>Hali</sn></ps> co

<pb n="82"/>

fetur a leiges; oir in trath don&iacute;ter <sic corr="an" resp="WW">on</sic> fail o tirmuigheacht in gaili, is indleighis h&iacute;; &ampersir; adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> curub inunn cuis o ndentur in fail o tirmuigheacht an gaili, &ampersir; in eitici o tirm<ex resp="WW">ui</ex>gheacht in <term type="anat" lang="ga">gaili</term> oir ni fuil sa fail acht crupan in <term type="anat" lang="ga">gaili</term> nach f&iacute;r, &ampersir; trit sin in trath doniter o tirm<ex resp="WW">ui</ex>gheacht &eacute; in fliuchudhuiss oilemhnaigi, is indleighis &eacute; &ampersir; is mar sin san eitici tic on <term type="anat" lang="ga">gaili</term> sa cetgn&eacute;. Gid edh in trath doniter in fail no an crupan <app><lem>o</lem><rdg wit="P1">digbail fliucaduis na fliuchaidachta silni</rdg><rdg wit="P1 H">o dighbail fliuchadais an tsilni</rdg></app> ni h-indleighis h&iacute;, &ampersir; ni bi isin <term type="anat" lang="ga">gaili</term> acht mina fuilngi ina comtraothad, no ina comsaothur, mar bis <app><lem>a</lem><rdg wit="P1">o</rdg></app> lucht na heitici &ampersir; na tisisi.</p></div2>

<div2 type="section" n="13"><p>
Coimlintur leighes in fiabris so ar tus le neithibh fuara fliucha, &ampersir; le biadhuibh fuara fliucha, ainds&eacute;in le lictubairi &ampersir; ainds&eacute;in <app><lem>a</lem><rdg wit="H">le</rdg></app> fotracadh, &ampersir; le h-uindiminntib ainnsein, &ampersir; le follamnugud bid &ampersir; dighi <app><lem>ainns&eacute;in, le<note type="auth" n="40">le tri [P].</note> <sup resp="WW">plastradib &ampersir; ainnsein</sup> tri neithib</lem><rdg wit="P1">ainnsein le plasdraib, aindsein le follamnugad bidh &ampersir; dighe, ainnsein tri neichib</rdg></app> <app><lem>certaighes</lem><rdg wit="P1">ceartaigheas</rdg><rdg wit="H">tercaighes</rdg></app> <app><lem>an taor <sup resp="WW" source="P1">&ampersir;</sup> tre leighes na naicidigh</lem><rdg wit="P1">an taer, ainnsein tre leighes na naicidi.</rdg></app>. Is iad so na raoda fuara fliucha tanuidhi .i. biadh &ampersir; leighes. Is iad so na leighis sin .i. siroipi coitcinna &ampersir; siroip na raibhe uisgi, &ampersir; in rosa, &ampersir; in uiola. Et mad ceanguilti re fiabras <sup resp="WW" source="P1">morguighti</sup> &eacute;, is maith s&iacute;roip aigedi and sin, &ampersir; oix<ex resp="WW">imel</ex> di&uacute;id &ampersir; comsuigigthi.</p></div2>

<div2 type="section" n="14"><p>
<frn lang="la">Item</frn> dentur an deoch <sup resp="WW" source="P1">so</sup> do lucht na heitici<note type="auth" n="41" lang="en">As this prescription is so hopelessly corrupt, I quote in entirety from P1 (18) as a model, also, for others in the text. <q lang="ga">Gab rand do premaib na raibi uisgi, &ampersir; langlac de gach ni dib seo .i. gallofandan &ampersir; raib uisgi: &ampersir; da di teas na nae le, no fiabras morgaithi, gab leath glac de gach ni dib seo: <term type="bot:endive" lang="ga">indibi</term>, &ampersir; <term type="bot:liverwort" lang="ga">ae aba</term> &ampersir; sgairiol &ampersir; searban &ampersir; sicoreia &ampersir; muna bia miailgeas bidh air, is maith glac gu leith ann de uiola &ampersir; do letus, &ampersir; do losa mor fliucas an colladh locht na neitice, is maith sil lactuca inte &ampersir; <term type="bot:white poppy seeds">sil an poipi ghil</term>, &ampersir; na h-aghaindi, &ampersir; na 4 sila mora fuara .i. leath &ounce; de gach ni &ampersir; ceathruma fuint d'figeadhaib tiorma, &ampersir; leath ceathruma d'almontaib &ampersir; &ounce; do rois da mbe an <term type="anat" lang="ga">gaili</term> gu rothe &ampersir; da &dram; do shanduili ailbi &ampersir; do shanduili ruibia da mbeid na h-ae gu rothe &ampersir; &dram; do shnas iuboiri &ampersir; ii &dram; d'iuboiri ar na losgadh da mbe an craidhi gu rothe, &ampersir; leath &dram; do campora</q> [etc].</note> .i. 

<pb n="84"/>

gab r&aacute;nd do premuib na raibe uisgi, lan duirn de gach ni dib s&oacute; .i. indivia, &ampersir; ao aba &ampersir; gallfotannan, &ampersir; rabh uisgi ... Da ti tesaideacht na <reg orig="n&aacute;o">n-&aacute;o</reg> no fiabras morgaighti <sup resp="WW" source="P1">gabh leth glac de gach ni dibh so</sup> sgairiole, serban muc, sicorie &ampersir; mina roib miailgis bid air is maith glac co leith do uiol<ex resp="WW">a</ex> and, &ampersir; do letus; &ampersir; losa mor fliuch<ex resp="WW">us</ex> an colladh lucht na heitici, is maith sil letuis &ampersir;<note type="auth" n="42">Leg. .i.</note> lactuca indti, &ampersir; lactuca fein &ampersir; sil popin gil, &ampersir; na h-aduindi, &ampersir; na 4 sila mora fuara; &ampersir; leth &dram; do gach ni dib &ampersir; 4r puint dfigeduibh, &ampersir; leth 4r <reg orig="dalmontaib"> d'almontaib</reg>, &ampersir; &dram; do rois, da mbia in <term type="anat" lang="ga">gaili</term> co rote, <sup resp="WW" source="P1">da &dram; do sanduili albii &ampersir; rubia, da mbeith na h-ae co ro t&eacute;</sup> &ampersir; &dram; do snas iboire arna losgad da mbia an craide rot&eacute;, &ampersir; leth &dram; <mls unit="MS folio" n="13a"/> do campura; &ampersir; is maith blath na raibhi uisgi, &ampersir; blath na saili chuaich and so, da mb&iacute;a fostog air .i. leth 4r do gach ni dib s&oacute;, &ampersir; leth &dram;, do caisia fistula, madh h&iacute; in cetgn&eacute; <reg orig="deitici">d'eitici</reg> hi; &ampersir; 4r do licoris, &ampersir; punt <reg orig="deorn&aacute;">d'eorn&aacute;</reg> arna glana, da mb&iacute;a in sgaman co rot&eacute;; &ampersir; p&uacute;nt, no do, do siucra, no do reir acmuinne in othuir; gid edh is ferrd&iacute; gac m<ex resp="WW">&eacute;</ex>d do siucra bias and. Et dentur in tsiroip s&oacute; d&oacute; le h-uisgi topuir, no fertan&aacute;, no le h-uisgi eorn&aacute;, ar teinidh seim, gan detach; &ampersir; gnathaighedh ac luidhi, &ampersir; ag eirgi, &ampersir; da mbia in <term type="anat" lang="ga">gaili</term> <sup resp="WW" source="P1">fuar</sup> a <reg orig="naimsir">n-aimsir</reg> g<ex resp="WW">eimr</ex>idh tobuir bog do hi, &ampersir; mina roibh, tobuir fuar; &ampersir; ni mar sin isna fiabrasuibh ele, oir isna balluib dluithi bis in tes and s&oacute;. <frn lang="la">Item</frn> is maith in tsiroip so do lucht na heitici &ampersir; na tisisi, &ampersir; na cosachtaighi &ampersir; do lucht bis ag eirgi a h-eslainti fada te ele; &ampersir; co h-airighi don lucht doni imurcach coimriachtana &ampersir; smuantigi; &ampersir; is trit sin aderimsi ria so in tsiroip orda.</p></div2>

<pb n="86"/>

<div2 type="section" n="15"><p>
Is iad so na biadha tanuidhi leighis .i. uisgi e&oacute;rna, no sisan arna sgagad, &ampersir; fin find uisgiamail deghblasta, &ampersir; enbruithi cabhun &ampersir; cerc, &ampersir; baindhi; &ampersir; catbruithi e&oacute;rna, no coirci, gan sgagadh; &ampersir; cuilis, &ampersir; uisgi feola, &ampersir; is maith na neithi so and s&oacute;, oir adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> gurub usa do nech a linadh do digh na do biadh; &ampersir; is amlaid so is coir sin do tuicsin .i. don biadh tanuidhi <app><lem>no</lem><rdg wit="P1">na</rdg></app> don biadh remur oir is <app><lem>andum</lem><rdg wit="P1">anbann [sic leg.]</rdg></app> in dilegad indtu s&oacute;. Et adeir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps> curob &eacute; in sisan biadh is ferr don lucht aca mb&iacute; coimplex te tirim do caithimh, tar eis fotraic&iacute;, madh te tirim in aimsir, ar son co fuarann, &ampersir; co fl<ex resp="WW">iuch</ex>i<ex resp="WW">gh</ex>inn, &ampersir; co furtachtaighenn <reg orig="dinnarbad">d'innarbad</reg> a <reg orig="nimurcach">n-imurcach</reg> in gach <reg orig="aonaimsir">aon aimsir</reg> in gach slighi; &ampersir; mar sin aderim ann s&oacute;, co fuil coimplex te tirim co h-aicidech and s&oacute;. Et da <reg orig="nabairsi">n-abairsi</reg> nach fuil imurcach and s&oacute;, oir ni h-eslainti adburda h&iacute;, &ampersir; <app><lem>aderimsi co tuismigter imurcach innti ar son imurcaigh na h-anmuinne brigi, no esbada in dilegtha</lem><rdg wit="P1">Aderimsi gu duismiter iumarcaidh inte ar son anbainni na brigi no easbadha an dileagtha</rdg></app>, gid tercc iad, n&iacute; hiad is cuis don eslainti so.</p></div2>

<div2 type="section" n="16"><p>
Et is amlaid so doniter an sisan don <reg orig="neorn&aacute;">eorn&aacute;</reg> .i. glantur. h&iacute; &ampersir; berbtur no co mbrisidh uirr&eacute;, &ampersir; sgagtur hi, no mar so .i. curtur eorna i soight<ex resp="WW">ech</ex> <app><lem>gl<ex resp="WW">ain</ex>idhi</lem><rdg wit="H">glan</rdg></app> lan <reg orig="duisgi">d'uisgi</reg><app><rdg wit="P1">&ampersir; curtar sin a crocan lan duisgi [add.]</rdg></app>, &ampersir; berbtur gan detach; &ampersir; cuirid daine ele an m&eacute;d so ann .i. cum tri puint <reg orig="de&oacute;rna">d'e&oacute;rna</reg>, &ampersir; se puint <reg orig="duisgi">d'uisgi</reg>; &ampersir; cuirid dr&oacute;ng ele .xx. punt <reg orig="duisgi">d'uisgi</reg> ann, &ampersir; ni fuil ann sin acht gurub eigan a mberbad co da p&uacute;nt.</p></div2>

<div2 type="section" n="17"><p>
Et adeir <ps reg="Averroes">Auero&eacute;s</ps> curob maith <app><lem>don</lem><rdg wit="H">do</rdg></app> lucht na heitici fin f<ex resp="WW">ind</ex>, uisgiamail, deghbalaid, &ampersir; gac fin ele uisgiamail, maille h-uisgi na h-eorna, <app><lem>ma do-gnathaigdair curub</lem><rdg wit="P1">madh dangnaither e gurub</rdg><rdg wit="H">ma gnathaigdair curub</rdg></app> tar eis 

<pb n="88"/>

dilegtha an bid ibhter &eacute;; &ampersir; is mo dfurtachtaibh doni se <app><lem>n&aacute; in tsiroip</lem><rdg wit="P1">na in tuisge</rdg></app>, oir baccaid in f&iacute;n don b&iacute;adh beith ar sn&aacute;mh isin gaile, &ampersir; cnaiigh in gaothmuirecht; &ampersir; grennuidhi in fual &ampersir; in <reg orig="tallus">t-allus</reg> &ampersir; furtachtaighi se in naduir <reg orig="dinnurbad">d'innurbad</reg> na <reg orig="nimurcach">n-imurcach</reg> in trath bis esbaid dilegtha ar lucht na fiabris, &ampersir; co h-airighi in trath bis esbaid coll<ex resp="WW">ata</ex> orro, no modurracht orr&oacute;. Et adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> co nd&eacute;nuid neithi fliucha urcoid doib san eitici, oir teighid, mar ata in f&iacute;n aca tuicsin <app><lem>and</lem><rdg wit="H">as</rdg></app> sin curub fliuch &eacute;, &ampersir; adeir <ps>Isidorus</ps> curub fliuch in f&iacute;n ac fechuin lenna duibh, &ampersir; gurub tirim ac fechuin lenna fuair; &ampersir; is fliuch do reir coimplexa <app><lem>losa</lem><rdg wit="P">la [suspension stroke omitted?]</rdg><rdg wit="P1">lo</rdg></app> grennuidhes in fual &ampersir; in <reg orig="tallus">t-allus</reg>, curob soimpoigh a linn ruadh e; &ampersir; trit sin is tirim he<note type="auth" n="43" lang="en">P1 omits to 'mar aderur'. Cf. R. A.</note> do reir brige, &ampersir; ni hedh do reir tig<ex resp="WW">ern</ex>duis <mls unit="MS folio" n="13b"/> adburdha is<note type="auth" n="44" lang="en"><sup resp="BF">From this point to 'as tirma &eacute;' is there possibly</sup> something missing? as flich e ... as tirim e [H]</note> fl<ex resp="WW">iuchaidh</ex>i (?) &eacute; na do reir tiger<sup resp="WW">n</sup>duis delbt<ex resp="WW">a</ex>, as tirma &eacute; 5; mar aderur do reir sompla gurub fliuch ina folud &eacute; .i. tanuidhe, <app><lem>no n&oacute; </lem><rdg wit="P">l- no</rdg><rdg wit="P1">l-l-</rdg><rdg wit="H">no na</rdg><rdg wit="RA">vel quia</rdg></app> co fliuchunn se do reir a foluid, oir is soimpoigh a fuil deirg; gid edh losa tirim &eacute;, n&iacute; maith and so &eacute;, acht in f&iacute;n seim, uisgiamail, co h-andum, &ampersir; becan de s&oacute;, <app><lem>an trath bis an brig annmunn</lem><rdg wit="P1">an trath bis si anband</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="18"><p>
Et adeir <ps>Bernard</ps> tuic co mb&iacute; in f&iacute;n n&uacute;a te sa cetceim, &ampersir; in seinf&iacute;n te sa 3 ceim, &ampersir; in f&iacute;n inmedhonach sa ceim taniste; &ampersir; n&iacute; maith in f&iacute;n arrsaid <app><lem>co poindidach mar</lem><rdg wit="P1">gu poinnigeach ach mar</rdg></app> leighes amhain, &ampersir; n&iacute; maith in f&iacute;n n&uacute;a mar biadh, na mar leighes; &ampersir; is maith in f&iacute;n inmedonach mar biadh, &ampersir; mar digh, &ampersir; mar leighes. (&ampersir;) Is maith in f&iacute;n dona dainibh te oir folmuige s&eacute; iad, &ampersir; is maith dona dainibh fliucha &eacute;, oir mesruidhi se in fliuchaidacht, 7 aipighi, &ampersir; is maith dona dainibh fuara &eacute;, oir beirid cum mesurdachta

<pb n="90"/>

iad &ampersir; is maith dona dainib tirma &eacute;, oir fliuchid se iad, &ampersir; failighid, &ampersir; do reir sin is maith do gac uile coimplex &eacute; .i. in f&iacute;n maith.</p></div2>

<div2 type="section" n="19"><p>
Et n&iacute; maith do gach uile &aacute;ois h&eacute;, oir ni fuil acht teine a c&eacute;nd teinidh a tobuirt dona macamhuibh, do reir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps>; &ampersir; in m<ex resp="WW">&eacute;</ex>d furtachtaighis se na <sic resp="WW">senda&iacute;nibh</sic>, gortuighe se na macaim in m&eacute;di sin. Et adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, da <reg orig="nibter">n-ibter</reg> in f&iacute;n co mesurda in trath is coir, co furtachtaighenn se in brig nadurtha &ampersir; ain<ex resp="WW">m</ex>i<ex resp="WW">dhi</ex>, &ampersir; trit sin dobeir se gaird<ex resp="WW">ech</ex>us &ampersir; dodanacht, &ampersir; in med doni furtacht da cait<ex resp="WW">er</ex> co mesurda &eacute;, doni s&eacute; n&iacute; is m&oacute; na sin d&aacute; caitter co h-ainmesurda &eacute; <reg orig="durcoid">d'urcoid</reg>, oir da mbia in <term type="anat" lang="ga">gaili</term> coilirdha impoigh a linn ruad &eacute;; &ampersir; da mb&eacute; fuar impoigh a <reg orig="naigeidecht">n-aigeidecht</reg>, &ampersir; doni pairilis &ampersir; crupan. Et inti aca mb&iacute; a incind anmund is h-urusa leis meisci da gab<ex resp="WW">ail</ex>, &ampersir; tic in meisci o an<ex resp="WW">m</ex>uinne na h-incindi no o rotreisi in f&iacute;na, no o foilme in gaili, no ona beith lan do lennuibh; &ampersir; trit sin ata mar riag<ex resp="WW">ail</ex> nach d&uacute; in f&iacute;n d&oacute;l gan n&iacute; eigin do caithim roime.</p></div2>

<div2 type="section" n="20"><p>
Et ni du do nech aga mbi cenn anmunn, fin dol acht becan maille h-uisgi, &ampersir; trit sin <reg orig="anti">an t&iacute;</reg> bes ar f<ex resp="WW">est</ex>a no ac ol maille companach<ex resp="WW">aibh</ex>, <app><lem>mina feda a coim&eacute;t ara gab<ex resp="WW">ail</ex></lem><rdg wit="P1">muna fheda a choimed indus ele ar mesge gabad perida [etc.]</rdg><rdg wit="H">... coimet ar innus ele gabaid se</rdg></app>, caithid perida no sdupocca praisce, n&oacute; a sil tar eis a codach. Et da tuca drochamuntur air beith ar meisce, <app><lem>mar moitheochus se ar teanga ar tus aca toirmesc, eirgid amach, &ampersir; sgeighidh</lem><rdg wit="P1">mar moitheochas se an teangadh ar tuis leagaidh eirgeadh roime &ampersir; sgeigheadh</rdg><rdg wit="H">mar moitheochus se a tengadh ag dul uadha eirgid amach &ampersir; sgeighidh</rdg></app>; &ampersir; <app><lem>mad fer he</lem><rdg wit="P1">mad fer he coimilter saland dona ballaib imeallachaib &ampersir; da uirgib</rdg></app> n&iacute;ghid a baill imellecha, &ampersir; coimilter iad; &ampersir; madh bean hi, nighidh a boill imellecha &ampersir; a cighi, &ampersir; dentur uisgi fuar do crochad aran aigid; &ampersir; coimilt<ex resp="WW">er</ex> ola ro<ex resp="WW">sicda</ex> don cenn &ampersir; bidh la coidch<ex resp="WW">e</ex> gan biadh gan digh &ampersir; denadh arna mairech saothar &ampersir; fotracadh, &ampersir; caith<ex resp="WW">edh</ex> co deighinech biadh. Secnadh neithi dodilegtha, &ampersir; aderim nach d&uacute; Criostuidhi beith ar meisce co

<pb n="92"/>

fis do fein, oir ce ti sgetrach &ampersir; allus da h-eisi, gid edh is mor in baoghul sgetrach do denum, ar eccla co toitfe se toitmindach<note type="auth" n="45" lang="en">Defects in P supplied from P1.</note> no <sup resp="WW" source="P1">san apoplexia</sup>, no a muchad na breithe ac mnaim. Et <sup resp="WW" source="P1">trit sin is imdha</sup> mod is ferr na so ar glanad an cuirp, &ampersir; <sup resp="WW" source="P1">ata se uile a n</sup>aigid Dia &ampersir; resuin.</p></div2>

<div2 type="section" n="21"><p>
Et <app><lem>in coimplex <sup resp="WW">tesaide,</sup> ibid fin finn <!--check this--></lem><rdg wit="P1">in lucht aga mbi coimplex teasaidhi, ibith fin finn</rdg></app> is &eacute; seim arna mesrugad le h-uisgi, <sup resp="WW">oir ni fuilid fur</sup>tachta an f&iacute;na acht a corpuib mesurd<sup resp="WW" source="P1">a, no fuara;<note type="auth" n="46">[For the preceding phrase] P1 has: oir ni fuilid furtachta an fina acht o chorpaib measurdha</note> &ampersir; na h-ibidh</sup> aonnech fin tar eis coimr<sup resp="WW" source="P1">iachtana, no saethair moir</sup> mina derna comhnuighi <sup resp="WW" source="P1">da eisi, &ampersir; mina caithed ni</sup> <mls unit="MS folio" n="14a"/> dobera comfurtacht arin ghaili.</p></div2>

<div2 type="section" n="22"><p>
Et tuic gurub &eacute; in biadh t&aacute;nuidhi leighes is m&aacute; foghn<ex resp="WW">us</ex> isin eslainti so .i. baindi do reir <ps reg="Averroes">Auero&eacute;s</ps>. Is e ba&iacute;ndi is ferr &aacute;nd .i. baindi na mban ar tus, &ampersir; baindi asail ainds&eacute;in, baindi gabuir ainds&eacute;in, baindi b&oacute; aindsein; &ampersir; do bud ferr co mbentai a im de. Et in trath coimcengultur fiabras morg<ex resp="WW">aigh</ex>ti re heitici, adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, nach foghnunn baindi ann, oir is urusa in baindi, &ampersir; in silni, &ampersir; in fuil do truailled; oir adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, nach b&iacute;nd in silni let amuich dona soightibh, uair na momint gan truaill<ex resp="WW">ed</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="23"><p>
Et is d&uacute; an baindi dol .i. <app><lem>on cigh aga sugad</lem><rdg wit="P1">a sughadh on chigh</rdg></app>, mad grain leisin othar sin, gabad e mar is teo fetfus. Et gabur soightech <reg orig="duisci">duisci</reg> te <app><lem>&ampersir; cuir uisgi te ele ara uachtar</lem><rdg wit="P1">&ampersir; cuir a soigheach ele ar a nighe a h-uisge te ara uachtar [recte]</rdg><rdg wit="H">&ampersir; cuir soightach ... uisgi te ele</rdg></app>, &ampersir; dentur in baindi do crudh na cenn sin; &ampersir; eabhur co deibidech &eacute;, &ampersir; is ar cedlongadh is du &aacute; ol, <app><lem>an meid sailfir do dilegad d&eacute;</lem><rdg wit="P1">an meidi isailfir gu fetfair do dhilegad de</rdg></app>, &ampersir; don&iacute; gruth d&eacute; co h-urusa isin gaili, &ampersir; ni fuil acht neimh ann sin;

<pb n="94"/>

&ampersir; trit sin is coir becan do tobuirt ar tus de<note type="auth" n="47">.i. &scruple; [P1 add.] sc. unc. i. R. A.</note> &ampersir; meduigh tar eis a ceile co roichir p&uacute;nt, do reir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps>. No beantur <app><lem>fiuch<ex resp="WW">ad</ex></lem><rdg wit="P1">enfiuchadh</rdg></app> as, &ampersir; curtur becan uisgi &ampersir; meala, &ampersir; saluinn air,<app><rdg wit="P1 H">ar mbuain a cubair di trid [add.]</rdg></app> no <term type="bot:mint" lang="ga">minntus</term>, no a sugh, &ampersir; muchtur clocha srotha, is <app><lem>iad derg</lem><rdg wit="P1">siada derga</rdg></app>, no iar&uacute;nd te ann: &ampersir; is faididi b&iacute;s gan truailled &ampersir; ni techtfa, &ampersir; is gerride bis aga fagbail in ghaili: &ampersir; da techta se isin gaili, aitheontur sin arin puls, oir is cumung anmund ann sin &eacute;, &ampersir; min<sup resp="WW" source="P1">a</sup> techta se and sin, is mor laidir in puls, do reir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>. Et adeir se co <reg orig="naithinter">n-aithinter</reg> ar loigid an medhoin <app><lem>.i.</lem><rdg wit="P1 H">[om.]</rdg></app> cur dilegthar an baindi, &ampersir; <app><lem>mase</lem><rdg wit="H">la se</rdg><rdg wit="P1">lo se</rdg></app> baindi in asail, is faidi co techtann ann. Orduigter an tesel<note type="auth" n="48">Corr. from esl&aacute;n</note> do betughad re h-eorna &ampersir; le letus &ampersir; rena cosmailius sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="24"><p>
Et tuic curub iad enbruithida is ferr isin eslainti so .i. enbruithi feola mairt, &ampersir; cerc &ampersir; cabun, &ampersir; feola reithe &ampersir; uisgi praisce &ampersir; pissi, &ampersir; is maith sin do lucht na heitici, &ampersir; cibe fiabris bis orro, <app><lem>acht isin crith ger amain.</lem><rdg wit="P1">acht is lugha is maith iad sa chrith gher, &ampersir;</rdg></app> et tuic acht ce aderuid na daine curub inunn uisgi na feola <sup resp="WW">&ampersir; enbruithida na feola</sup><note type="auth" n="49">'na feola' om. [P1]</note> ni fir sin; oir is e uisgi na feola in feoil do gerrad co m&iacute;n, &ampersir; a berbad &ampersir; a brisidh, &ampersir; a fasgad &ampersir; a sugh do buain aisti; &ampersir; is follus co coitcind ce he enbruithi na feola, &ampersir; na tobuir <sup resp="WW">uisgi</sup> na praisce <app><lem>nait</lem><rdg wit="P1">na</rdg></app> na pissi isin fiabras so, da mbia flux air.</p></div2>

<pb n="96"/>

<div2 type="section" n="25"><p>
Et orduigter da leighes ann so, re <reg orig="nabur">n-abur</reg> <frn lang="la">ordenatum</frn> &ampersir; <frn lang="la">auenatum</frn> .i. leighes doniter <reg orig="deorna">d'eorna</reg>, &ampersir; leighes doniter do coirci. Et is amlaidh so doniter <frn lang="la">ordenatum</frn> .i. a croicenn do buain <reg orig="deorna">d'eorna</reg>, &ampersir; a nighi co <app><lem>maith a h-aiterrach uisgiidh go minic</lem><rdg wit="P1">minic a h-aiterrach uisgididh</rdg></app>, &ampersir; a berbad in fedh re mbeireochuidhi feoil mairt, &ampersir; a brugh co maith a moirtel aindsein, &ampersir; curtur bainne almont trit &ampersir; leagar tri edach &eacute;, &ampersir; berbtar no co tinn<sup resp="WW" source="P1">scna</sup> tiugugad do denum, &ampersir; is ferrdi feoil do berbad trid. Ar an corugad cetna doniter <frn lang="la">auenatum</frn> &ampersir; <app><lem>ni fuil and sin</lem><rdg wit="P1">ni fuil gu dileas and sin</rdg></app>, acht <app><lem>gne <term type="food">potaitse</term> doniter do m&iacute;n coirci maille h-uisgi &ampersir; re feoil; &ampersir; doniter <term type="food">potaitse</term> donit <sup resp="WW">Gaill do min</sup> remuir coirci maille h-uisgi &ampersir; re feoil, &ampersir; don&iacute;ter <term type="food">potaitse</term> maith tanuidhi</lem><rdg wit="P1 H">cenelach <term type="food">potaitse</term> donid Gaill do min reamuir choirce maille h-uisge &ampersir; re feoil &ampersir; doniter <term type="food">potaitsi</term> maith tanaidhi</rdg></app> mar sin re lind, <sup resp="WW" source="P1">noch is maith do</sup> lucht na heitici &ampersir; dona dainibh do<sup resp="WW" source="P1">niter do comthraethadh, &ampersir; is beg</sup> nach<note type="auth" n="50">sic P1, H; 'mor nach' P., <frn lang="en">but what precedes is illegible.</frn></note> maith do gach uile du<sup resp="WW" source="P1">ine he.</sup></p></div2>

<div2 type="section" n="26">
<p><sup resp="WW" source="P1">Lictubairi is mai</sup>th isna fiabrasuib so, mochtrath, <sup resp="WW" source="P1">re <reg orig="nabur">n-abur</reg> siucra uiola &ampersir;</sup> siucra rosicda, tar &eacute;is a codach, <mls unit="MS folio" n="14b"/> noch doniter mar so .i. gabh punt siucra &ampersir; &dram; do cloich <app><lem>diamanna</lem><rdg wit="P1">niamhaind</rdg></app>, &ampersir; &dram; do cruel derg &ampersir; gel, &ampersir; dena pudar d<ex resp="WW">e</ex>, &ampersir; curtur siucra <sic resp="WW">rosida</sic> tritu; &ampersir; caiter le <app><lem>huisgi r<ex resp="WW">osicda</ex></lem><rdg wit="P1">uisgi na roisi</rdg></app>. Et gab in lictubairi sin ac loigi &ampersir; ac eirgi, &ampersir; gab da &dram; de gach ni dib so .i. <term type="pharm" lang="la">diadragantum</term> frigidum &ampersir; diapeniton can <app><lem>canel</lem><rdg wit="H">canel</rdg></app>, &ampersir; curtur tri na ceile iad, &ampersir; ebtur le h-uisgi na h-eorna. Et da mbia an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> morgaighti arna coimcengul re heitici, is maith <app><lem>in</lem><rdg wit="P1">and</rdg></app> <app><lem>rosata nouilla</lem><rdg wit="P1">rosata nobilla</rdg></app>, <app><lem>isin

<pb n="98"/>

cetgne coimcenguil in morgaid isin eitici</lem><rdg wit="P1">san ceadgnei comceangal an morgaidh risin neitig</rdg></app>; &ampersir; da fetur ann sin <app><lem>becan</lem><rdg wit="P">fir began </rdg><rdg wit="RA">10 guttae</rdg></app> fola do legin, oir in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> morgaighti is du duin <app><lem>a fritbualad</lem><rdg wit="P1">do rithaileamh</rdg></app> ar tus, oir is e is taosca marbus duine: &ampersir; is maith ann sin triasanduile &ampersir; diaarrodon abatis.</p></div2>

<div2 type="section" n="27"><p> 
Tuic mina roib adbur morgaighti arna coimc&eacute;ngal no nescoid arna h-indibh, no cosachtach arin othar, gurub maith fotracadh isin fiabras so fa d&oacute; sa l&oacute;, ar ndilegad an bidh, <app><lem>ma do gnathaigh</lem><rdg wit="P1">ma dagnathaigh</rdg></app> se he; &ampersir; <app><lem>n&iacute; du d&oacute; acht beith bocc</lem><rdg wit="P1">ni du in tuisge do beith ach ni is mo na bog</rdg></app>, oir cnaiigh in tes, &ampersir; teigidh, &ampersir; folmuighe; masedh n&iacute; foghnann san eslainti so nac adhburda. Et <app><lem>n&iacute; du a beith f<ex resp="WW">edh</ex> alluis do denum ann</lem><rdg wit="P1">ni du do bheith gu fada san fothrugadh na allus</rdg></app>, acht uisgi <app><lem>fuar</lem><rdg wit="P1">bog [P1 ends]</rdg></app> do dortadh air a cedoir, no a crothad, innus na gortuighe s&eacute; &eacute;; oir ni fognand fotracadh uisgi buicc no te doib cum folmuighti a cuirp, innus co fetfad&iacute;s <app><lem>uisgi</lem><rdg wit="H">uisge fuar {Cf. R. A.]</rdg></app> dfulung a nderigh in <app><lem>fotrac<ex resp="WW">aigh</ex></lem><rdg wit="H">fothraici</rdg></app>, do reir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>.</p></div2>

<div2 type="section" n="28"><p>
Et adeir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps> curub fotracadh uisgi fuair is ferr ann, da fedad&iacute;s a fulung co h-aontadach; &ampersir; coimil ainnsein ola comsuigighti, no ola uiola &ampersir; na raibi uisgi no ola na roisi, no ni eigin sdipicda ina mbia cinel f<ex resp="WW">uachta</ex> dona ballaib imellecha, &ampersir; daltaibh in droma, do connm<ex resp="WW">uil</ex> fliche in fotraici leth istigh: &ampersir; tirm<ex resp="WW">uig</ex>ter ainnsein &eacute; le h-edach bocc l<ex resp="WW">in</ex>, &ampersir; curtur na lepuidh &eacute;, &ampersir; edach na timcill; &ampersir; tobuir <sup resp="WW">do</sup>, mar adubrumar, baindi d&oacute;. Et in trath tair sin do dilegad, fotraici aris, mar adubrumar, &ampersir; curtur i teg folam no uaignech deghbalaid &eacute;, ina mb&iacute;a becan aoir; &ampersir; osluicter na fuinne&oacute;ca ainnsein fuartur an <reg orig="taoir">t-aoir</reg>: &ampersir; is

<pb n="100"/>

coir an <reg orig="taor">t-aor</reg> do mesrugad an tinadh nach faghann edach in trath fa teid se san fotracadh. Et bid edach fuar solus i fiadnise a leptha tar eis in fotraici, &ampersir; na h-uindiminnti <app><lem>ara[r] crothad</lem><rdg wit="H">ara croither</rdg></app> uisgi rosicda; &ampersir; bidh soightech ina curtur duilleoga saileach &ampersir; roisi &ampersir; f&iacute;nemnach, lan <reg orig="duisgi">d'uisgi</reg> fuar, i fiad<ex resp="WW">nis</ex>i a lepta, &ampersir; curtur duilleoga soil<ex resp="WW">ech</ex> timcill a leptha, tinoilter re <reg orig="neirgi">n-eirgi</reg> don grein, ara croiter uisgi na roisi, &ampersir; denadh collad tar eis caithme. Et mad te in aimsir, dentur an <reg orig="taor">t-aor</reg> dfuaradh le h-uisgi aca suathad, aca tocbail suas i soigtec &ampersir; aca l<ex resp="WW">eg</ex>an sis aris i soightec bis co h-isil.</p></div2>

<div2 type="section" n="29"><p>
Mad on gaili, no on ucht, no ona dubhanuibh, no on indi re <reg orig="nabur">n-abur</reg>. <frn lang="la">ieiunium</frn>, curtur an drochcoimplex cum in cuirp uile. <sup resp="WW">Mad on craidhi</sup> tobuir <sup resp="WW">neithi</sup> fuara comfurt<ex resp="WW">achtaighis</ex> an craidhi do, mar ata rois &ampersir; camp<ex resp="WW">u</ex>ra, &ampersir; blatha raibi uisgi, &ampersir; cnaim craidhi in fiadha, &ampersir; a cosmuilius. Mad o nescoid curtur e, leighist<ex resp="WW">er</ex> <sup resp="WW">mar adubrumar</sup>, &ampersir; o tes na nao, no on sgairt, no on sgaman, no on breith, no on indi re <reg orig="nabur">n-abur</reg> calon, ona cuislennuibh re <reg orig="nabur">n-abur</reg> misiracia uena, laighdighter an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> o tainic s&eacute; ar tus.</p></div2>

<div2 type="section" n="30"><p>
Et is e fotracadh is disle &ampersir; is ferr ann so .i. fotracadh ail<ex resp="WW">emnach</ex> bocc, &ampersir; lo bud mor a cosda sin dona dainibh bochta, berbtar tri galuin <mls unit="MS folio" n="15a"/> no a 4 do lemnacht, &ampersir; curtur barr l&iacute;n fillti ar tri &aacute;nd, &ampersir; n&iacute; is taosca na tindscnus fuaradh, cuirter timcill an othuir hi: &ampersir; bid baind&iacute; acu re na aigid ina mb&iacute;a cinel tesa and, aca dortad air, ar eccla a gortuighte o fuacht, &ampersir; tirmuigter 

<pb n="102"/>

ainnsein &eacute; le h-edach m&iacute;n l&iacute;n; &ampersir; is maith do gac uile duine b&iacute;s arna traothadh so, acht mina roibh fiabras ann no nescoid.</p></div2>

<div2 type="section" n="31"><p>
Et tuic curub lugha don&iacute; fuacht an bainne urcoid don corp, na fuacht an uisgi, acht ce doni gach fuacht urcoid do lucht na heitici ar son a truaighi do reir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>; &ampersir; o adeir se nach fuil fuacht dobeir furtacht gan urcoid, masedh tobuir na neith<ex resp="WW">i</ex> fuara arin ordugad is ferr da feduir. <frn lang="la">Item</frn> gab moran do buidhenuibh uighi, &ampersir; dentur a suathad co maith tri lemhnacht, &ampersir; dentur fotracadh dibh: ni h-eigin uindimint do coimilt da eissi sin, oir connm<ex resp="WW">uigh</ex> na buigena flichecht an baindi istigh.</p></div2>

<div2 type="section" n="32"><p>
Is iad so na plastradha<note type="auth" n="51">An leg. lictubairi? Cf. R. A.</note> is maith, don ghaili, &ampersir; dona h-aoibh, &ampersir; dona ballaib te tirma .i. rois, <term lang="la" type="pharm:mastix">maisdix</term>, sanduile, &ampersir; cera, ar son an gaili; ao abha, <term lang="la" type="pharm:mastix">maisdix</term>, <term lang="la" type="bot">lignum aloes</term>, iboiri ar na loscad, ar s&oacute;n na nao. Is iad so na sugha is maith doibh .i. sugh teinegail, &ampersir; ao aba, samaidh, adhunn, letus, andiuia, cruaiche Padruig, plur mine eorna; no curtur a folud so a <reg orig="nedach">n-edach</reg> lin, &ampersir; curtur risin inadh a mbi tes iad, &ampersir; dentur a <reg orig="naiterrach">n-aiterrach</reg>naiterrach <sup resp="WW">go minic</sup>; &ampersir; mina derrnair, <app><lem>do dena urcoid</lem><rdg wit="H">thegemadh go ndingnadh urcoid</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="33"><p>
Is i ail<ex resp="WW">emain</ex> orduigter doib so .i. baindi dol mar adubrumar, &ampersir; fotracadh do denurn tar eis bidh do dilegad;<note type="auth" n="52">&ampersir; fotracadh do denurn tar eis bidh do dilegad is not in R. A.</note> &ampersir; caithedh becan do biadhuibh sodilegtha maille folud fliuch do beith acu, &ampersir; arna ndilegad sin fotraiche, &ampersir; curtur uinnimuin f&aacute;oi, mar adubrumar.</p></div2>

<pb n="104"/>

<div2 type="section" n="34"><p>
Is iad so feolunna is fer ann .i. <app><lem>ein</lem><rdg wit="H">ein cerc</rdg></app> arna mbethugad le cruithnecht &ampersir; is maith innti buiden &oacute;gh, &ampersir; caibdel do denum dibh, maille becan fina; &ampersir; is maith indti cabuin arna mbeathugad le cruithnecht: &ampersir; is maith doib pertrisi &ampersir; gaillein, &ampersir; feoil truagh muici. Et adeir <ps reg="Averroes">Auer&oacute;es</ps> curub i is ferr ailes and &ampersir; na tobuir acht becan d&iacute;, arna brugh &ampersir; arna cognumh co maith; &ampersir; tobuir co h-airighi feoil ailt in droma ann, &ampersir; is maith becan di maille h-ar&aacute;n.</p></div2>

<div2 type="section" n="35"><p>
<frn lang="la">Item</frn> gabh eorna, no cruithnecht, &ampersir; berbtar a mbaindi, no a <reg orig="nuisgi">n-uisgi</reg> iad maille moran d<sup resp="WW">o</sup> <app><lem>sheicidibh</lem><rdg wit="H">seilchidib</rdg></app>, &ampersir; ailter na cerca leo sin; &ampersir; is maith iad dona dainib truagha, oir remruide sin iad. ltem bethuig cabun le blath croind noch dobeir toradh in cetmi don tshamhradh, &ampersir; is maith sin do lucht na heitici. <frn lang="la">Item</frn> dentur cotunna beca dona figedaibh, &ampersir; tobuir dona cercuibh, &ampersir; meduidhi iad; &ampersir; dofetur <sic corr="bainbi" resp="WW">baindi</sic> &ampersir; feoil mennan arna rostad do tobuirt isin eslainti so ar mbuain in r&aacute;oda imellaig cruaidh bis orro dib; &ampersir; is maith indti feoil uan &ampersir; menn&aacute;n; &ampersir; ni abruim feoil do tobuirt doib acht a ndubuirt gustrasta.</p></div2>

<div2 type="section" n="36"><p>Is iad so na luibid is maith cum a <term type="food">potaitse</term> .i. ao aba &ampersir; h-ocus &ampersir; sal cuach, letus, pasiens; &ampersir; is maith do lucht na heitici co h-airighi letus, oir ricid a leas co h-airighi in collad do denum. Et is anmunn a mbriga &ampersir; ni fetuid moran do caithimh i n&aacute;oinfecht, &ampersir; trit sin <sup resp="WW">is coir</sup> a mbiadha do roind &ampersir; becan co minic do tobuirt doib. Et is e <app><lem>iascc</lem><rdg wit="P">isacc</rdg></app> is ferr doib .i. iasc <mls unit="MS folio" n="15b"/> firuisgi ara mbit lanna.</p></div2>

<pb n="106"/>

<div2 type="section" n="37"><p>
Et is e aran is ferr doibh .i. aran <sup resp="WW">cruithnachta &ampersir;</sup> e&oacute;rna<note type="auth" n="53" lang="en">P has deleted &ampersir; before eorna.</note> arna cumusc &ampersir; becan saluinn air, &ampersir; nighter a h-uisgi no a f&iacute;n h&eacute;, ni is taosca na caitid &eacute;: &ampersir; na bid so a comn&uacute;a sin innus co mbeith se te: &ampersir; do fetur a cur a lemnacht, &ampersir; is maith an biadh mar sin &eacute;, &ampersir; remruige co maith. Et na caith<sup resp="WW">ed</sup> smir na incind. Gid edh fetur uindimint do denum da coimilt don ucht, &ampersir; dona h-altuibh, do smir fiadha, &ampersir; laigh, &ampersir; d&iacute;m gan tsalund, &ampersir; do blonaic uir muici, &ampersir; c<ex resp="WW">er</ex>c<note type="auth" n="54">om. R. A.</note>, &ampersir; <term type="pharm:gum arabic">gum arabicum</term> do cur innti, &ampersir; becan ciara: &ampersir; is romaith so, ge madh on sgairt tic in eitici.</p></div2>

<div2 type="section" n="38"><p>Et is iad so a comurthai .i. esbaid ceille &ampersir; anala,
oir isin egbaid ceille doniter on sgairt, b&iacute; in anal luath bec, &ampersir; <sup resp="WW">is</sup>in esbaid ceille doniter on incind, ni b&iacute;nd urcoid co mor isin an&aacute;il, acht isna suilib, &ampersir; isin sroin, &ampersir; silid braona fola astu &ampersir; adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> mad on sgairt tic in fiabras so, bi in anal uair &aacute;nd is i r&oacute;bec, uair and is i romor, uair ele romall, &ampersir; uair and
in trath bis ac tairring an aoir cuigi is eigin <sic corr="da" resp="WW">do</sic> tairring do tobuirt air, &ampersir; aris aga cur uadha.</p></div2>

<div2 type="section" n="39"><p><frn lang="la">Item</frn> is maith isin eslainti so, dubhcosach, &ampersir; mindtus, &ampersir; <frn lang="la">pollitricum</frn>, maille licoris &ampersir; re blath h-oc<ex resp="WW">uis</ex>, &ampersir; ros mailles na silaib mora fuara, maille siucra. Et coimilter salunn &ampersir; f&iacute;negra da cuislennuibh &ampersir; da cosaibh, &ampersir; nighter &iacute;ad a duilleogaib sailech &ampersir; f&iacute;nemhnach: &ampersir; is maith isin eitici clister bogtach dola uiola &ampersir; do salunn, &ampersir; coimilter ola uiola timcill na sgairti,

<pb n="108"/>

&ampersir; curtur edach l&iacute;n is sughuibh fuara, &ampersir; curtur <sic>urre</sic> iad: &ampersir; ni d&uacute; an <reg orig="tinadh">t-inadh</reg> sin dfuaradh co romor ar teithidh na cosachtaigi. Et curtur letus &ampersir; pop&iacute;n, &ampersir; coriandruim ina mbiadhuibh, &ampersir; is maith in <reg orig="taor">t-aor</reg> fuar co nadurtha and so, no co h-eladhnach, &ampersir; is bec nach lor do leighes e; in gach uile eitici nac fetund duine biadh do caithimh (&ampersir;) is maith clister doniter do cuilisibh cerc, &ampersir; do cabunuibh maille h-enbruithi feola mairt do tobuirt, oir tairrngid an brig athtairringtach on imlican, mar is follus isin toirrcis. Masedh tairrngidh isin ninne re <reg orig="nabur">n-abur</reg> Yeiunium, oir teid in clister co nuici sin &ampersir; ni teit tairis, acht maille egintas.</p></div2>

<div2 type="section" n="40"><p>
Ar son na <reg orig="naicid&iacute;">n-aicid&iacute;</reg> tic isin fiabras so, tuic gurub baoglach flux and so, andsa tisis, &ampersir; isin natcomull; &ampersir; d&aacute; ti, tobuir siucra 
rosicda &ampersir; cruel derg, &ampersir; nemanna maille becan do <term lang="la" type="pharm:mastix">maisdix</term> and so. <frn lang="la">Item</frn> gabh da glaic de gach ni dib s&oacute; .i. cruach P&aacute;druig &ampersir; slan lus &ampersir; lus in sparain; &ampersir; &dram; do rois, &ampersir; tri glaca do letus &ampersir; eorna arna cruadhugad: dentur deoch dib maille uisgi a muchtar iarunn te, &ampersir; le siucra. <frn lang="la">Item</frn> <sup resp="WW">fetur <term type="food">potaitse</term></sup> do tobuirt and dfeoil reithi, &ampersir; do ba<sup resp="WW">indi almont</sup>, &ampersir; cruaich Padruig, &ampersir; ao aba, &ampersir; do duilleoguib praisce <sup resp="WW">arna mberbad a <reg orig="nuisgi">n-uisgi</reg></sup> &ampersir; a fasgad.</p></div2>

<div2 type="section" n="41"><p>
<frn lang="la">Item</frn> gabh ein geala cerc, <sup resp="WW">oir is iad is fuairi</sup>dhi and,
&ampersir; ailter iad le h-eorna ar<sup resp="WW">na berbad a sumach</sup> &ampersir; sal cuach<note type="auth" n="55">An leg. seicidib? Cf. <frn lang="la">supra</frn>, paragraph 35.</note>,
&ampersir; ibidh enbruithi na n-<sup resp="WW">en sin &ampersir; caithid iad</sup> <mls unit="MS folio" n="16a"/> fein. <frn lang="la">Item</frn> da mbia tesbach <sup resp="WW">no losgad aran eslan mailles an</sup> flux, gabad pillidi doniter do campura, maille h-uisgi na rois&iacute; no cruach Padruig, &ampersir; is

<pb n="110"/>

mar so doniter iad .i. gabh &dram; diboiri loisci, &ampersir; &dram; do <frn lang="la">bolus armoricus</frn>, &ampersir; tri &dram; do rois, &ampersir; da &dram; daghuind; &ampersir; dentur pill<ex resp="WW">id</ex>i dib maille sugh popin &ampersir; na cruaiche Padruic &ampersir; curtur da &dram; do campura ann, &ampersir; do cruel derg. <frn lang="la">Item</frn> is maith isin flux sin b&aacute;inde ina curtur clocha srotha, &ampersir; a mbeith derg cu ma dho, no cu ma tri, mnina roibh fiabras morgaighti and; gid edh ni du do lucht na h&eacute;itici, baindi do gabail, acht roim biadh, &ampersir; is du doib a gnathugad o tosach earruigh co derigh samhraidh: &ampersir; is maith isna h-aimsiribh ele h&eacute;, &ampersir; ni com maith &ampersir; and sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="42"><p>
Et tuic curub maith fotracadh do neithib sdipicda doib; &ampersir; adeir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps> curub i ndighbail an flux is maith &eacute;, &ampersir; ni maith isin sdaid, oir do tarrongad adbur na h-eslainti ar fud in cuirp. Et is maith in fotracadh <sup resp="WW">so</sup> and .i. gab cait oga &ampersir; bentur a <reg orig="nindidha">n-indidha</reg> astu, &ampersir; curtur a niboill imellacha maille luibidh fuara fliucha, mar ata ros &ampersir; duilleoga soil<ex resp="WW">ech</ex>, &ampersir; f&iacute;nemnach, &ampersir; letus; &ampersir; curtur ar son in fluxa, cruach Padruig &ampersir; slan lus, &ampersir; tartaire, &ampersir; duilleoga croind perida no darach, &ampersir; a mberbadh a <reg orig="nuisgi">n-uisgi</reg>; &ampersir; fotruic and &eacute;, gaca tratha is ailt, o nach eslainti adburda hi, mina roibh nescoid no fiabras morgaighti coimcenguilti ria, no lenna omha no morgaighti.</p></div2>

<div2 type="section" n="43"><p>
An eitici noch tic o arrsaidecht noch lenus comtraothad na mball ndaingen ndluith, tuic gurub mar so ata isna dainibh arrsaidhi, <app><lem>&ampersir; isna dainibh fuara cumt<ex resp="WW">ra</ex>oth<ex resp="WW">a</ex></lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app>, &ampersir; isna dainibh tirma, &ampersir; a lucht lenna duib, &ampersir; i ndainibh oga; gurub bec nach fognunn mil &ampersir; baindi doib: gidh edh adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, co ndein an mil olc mor doib isin eitici doniter o arrsaidhecht.

<pb n="112"/>

Oir ad<ex resp="WW">ubuir</ex>t se co facaidh se fein senoir do bi cet bliadain na beth<ex resp="WW">ai</ex>d, &ampersir; is e biadh is mo dogeib<ex resp="WW">ed</ex> se: baindi gabuir, &ampersir; uair &aacute;nd do caithed se becan ar&aacute;in, &ampersir; uair ele do cuirid mil trit, &ampersir; do berbad &eacute;, &ampersir; aran, no smera, no <term type="bot:mint" lang="ga">minntus</term>.</p></div2>

<div2 type="section" n="44"><p>
Et fiarfaigter in foghnunn an bainne dona senndainibh. Derbtur nach foghnunn, oir neithi te fliucha is ferr dona sendainibh, &ampersir; adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> curub fuar an baindi, masedh ni h-imcub<ex resp="WW">aid</ex> doib &eacute;. <frn lang="la">Item</frn> is dona neithibh renab usa truailled do gabail cuigi, in baindi, oir r&aacute;od sofuluing he, &ampersir; ni h-imcub<ex resp="WW">aid</ex> dona sendainibh an n&iacute; b&iacute;s mar sin; masedh fagtar nach coir baindi do tobuirt doib.</p></div2>

<div2 type="section" n="45"><p>
Et atait tri fol<ex resp="WW">uid</ex> and .i. gruth &ampersir; medg &ampersir; &iacute;m, &ampersir; ni imcub<ex resp="WW">aid</ex> sin mar a mbi an brig anmunn, &ampersir; is mar sin atait na senndainibh, masedh ni maith doib an baindi. Ata <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> ina aigid so isin lebur dorindi se do coimet na slainti; &ampersir; aderim do reir indtlechta <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, &ampersir; a inntinne, curub maith baindi dona <app><lem>senndainibh, &ampersir; dona</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> s<sup resp="WW">enoirib &ampersir;</sup> co robadar daine ina mbeath<ex resp="WW">aid</ex> cet bliadain <sup resp="WW">ar baindi</sup> mar biadh, gid edh is eigin a dilegad co maith <sup resp="WW">isin gaile &ampersir; gan</sup> gruth do legin d&oacute; do denum na imp<sup resp="WW">ogh cum gaothmur</sup>achta na duinti do denumh &ampersir; trit sin <sup resp="WW">ni maith he do</sup>na dainibh aga mbitt cuisleanna cumga <sup resp="WW">co nadurtha mina cuir</sup>ter salann ann &ampersir; mil indus na der<sup resp="WW">na gruth de &ampersir; na der</sup>na duinti &ampersir; na impogh cum<sup resp="WW">gaothmuirachta &ampersir; is mai</sup>th e ann oir is urusa a dilegad &ampersir; <mls unit="MS folio" n="16b"/> tollaid co h-urusa, &ampersir; aontuighe, &ampersir; ni h-urusa ni ele do caithimh na diaigh no co ndil<ex resp="WW">a</ex>i<ex resp="WW">gther</ex> &eacute;.</p></div2>

<div2 type="section" n="46"><p>
Aderim cum in cetresuin, in trath adeir se gurub fuar in baindi, (&ampersir;) co fuilid da rand fuara and &ampersir; aonrann te .i. in t&iacute;m <sup resp="WW">&ampersir; is ferr</sup> oiles mar sin an t&iacute;m <sup resp="WW">e</sup> na oiles arna degailt ris, oir dobeir an medhg furtacht cum tolltanuidhi &ampersir; comfurtacht<ex resp="WW">aighi</ex>

<pb n="114"/>

in gruth in brig in uair nach deguilter ris &eacute;; &ampersir; is e n&iacute; is baoghlaigi gruth do denum <sup resp="WW">de</sup> isin gaili, &ampersir; &oacute; baccaidhter sin de, is maith &eacute;, oir is t&eacute; do reir an <sic resp="WW">imhe</sic> &eacute;; gidh fuar in da rand ele. Et aderim cum an da rann ele co fetur a saoradh ar truailled le salunn o do b<ex resp="WW">er</ex>ar <app><lem>a corp</lem><rdg wit="H">sa corp e</rdg></app> arna dilegad co maith, oir ni bad maith e innus ele: &ampersir; is ob&uacute;nd aithinter sin trina truime &ampersir; trina <app><lem>ledurthe</lem><rdg wit="H">creadurthuige</rdg></app>, &ampersir; trina cosmuilius. Aderim c&uacute;m in 4<note type="auth" n="56" lang="en">reason three is missing. Cf. paragraph 44 for second reason i.e. easy corruption of milk.</note> resuin nach fuilid tri fol<ex resp="WW">uid</ex> isin baindi do reir gn&iacute;ma, acht do reir indlechta &ampersir; cumachtan, &ampersir; is ferrd&iacute; &eacute; sin; oir f<ex resp="WW">ur</ex>tacht<ex resp="WW">aig</ex>i an medhg do tollad roim an &iacute;m, &ampersir; gl<ex resp="WW">an</ex>id se slighi in fuail &ampersir; in feruigh, &ampersir; ata in gruth do reir cumachtan ann, oir dobeir se comfurtacht arna ballaib anmanna.</p></div2>

<div2 type="section" n="47"><p>
Et adeir <ps reg="John Gaddesden"><sn>Catisden</sn></ps> nach maith an baindi do gach uile senoir, acht amain don lucht f&eacute;tus <app><lem>collad do denumh, &ampersir;</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> a dilegad co maith, &ampersir; nach f&eacute;tund<note type="auth" n="57" lang="en">something omitted.</note> &ampersir; nach fetur <reg orig="aonteindes">aon teindes</reg> do mothugad dona taobhuibh, &ampersir; co h-airighi in taobh d&eacute;as; &ampersir; in lucht aca mbit cuislenna <del resp="WW">cumga, no</del><note type="auth" n="58" lang="en">omit: 'no leathna' is apparently a correction for 'cumga' by a former scribe. Cf. R. A.</note> leathna, &ampersir; ag nach bi bruchtach goirt, na gaothmuirecht, da eisi sin. Tobuir baindi deghblasta doib noch <sup resp="WW">tic</sup> on ainmidhi bethaigter a cluain mhaith.</p></div2>

<div2 type="section" n="48"><p>
Is iad so na luibi is maith doibh .i. elefleog, persilli, h-ocus, sgairiole, mersi, elestront; na<note type="auth" n="59">Cf. R. A.</note> praisce. Feoil ur is maith doib &ampersir; figida tirma do caithimh, <term lang="ga" type="bot:ginger">sinnser</term>, &ampersir; caisi<note type="auth" n="60" lang="en">'fistola' omitted? Cf. R. A.</note> oir lagaid siad co maith. Aran tocb<ex resp="WW">al</ex>a is maith doibh, arna

<pb n="116"/>

berbud co maith a mil no a f&iacute;n, &ampersir; is maith doibh fotracadh uisgi milis, &ampersir; f&iacute;na, oir fliuchaid siad co maith. Et is maith doib gluasacht mesurda &ampersir; collad, oir adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> gurub mor desbaid coll<ex resp="WW">ata</ex> bis orro, &ampersir; trit sin is coir lactuca do tobuirt doib, &ampersir; canel, &ampersir; <term lang="ga" type="bot:nutmeg">nutmuicc</term>, &ampersir; <term lang="ga" type="bot:ginger">sinnser</term>, &ampersir;  <term lang="la" type="bot">spica nardi</term>, &ampersir; <term type="bot" lang="la">lignum alo&eacute;s</term>, &ampersir; ni f&iacute;n n&uacute;a na arsaidh is maith doib, acht f&iacute;n inmedhonach, &ampersir; ibid co lor de: oir adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> nach fuil acht teine do cur a cend teinidh, &ampersir; an condum do beith anmann, f&iacute;n do tobuirt dona macamuibh; &ampersir; adeir a tobuirt co mesurda dona dainibh oga, &ampersir; a tobuirt dona senoiribh in m&eacute;d is ail le&oacute;, acht mina roibh in cenn &ampersir; na feithi co h-anmand. Et <app><lem>in drong</lem><rdg wit="H">na daine</rdg></app> bis maille fairsingi na cuislennuibh, gnathuighe baindi maille mil, &ampersir; re salund, &ampersir; figidha tirma, maille sil nennta in cetla; &ampersir; is maith doibh clair&eacute;d maith noch doniter do spisraduibh deghbaluid ; &ampersir; sechnadh cuisle &ampersir; coimriachtain &ampersir; imurcach <app><lem><sic resp="WW">coimriachtana</sic>, &ampersir;</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> smuaintighidh, &ampersir; teilgte, gid maith ferg doib; oir uair &aacute;nd teigid iad co mesurda: &ampersir; adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> nach <sic resp="WW">decc</sic> trite, &ampersir; n&iacute; maith doibh moduracht na cuimgi aicneda, na saothar acht becan, &ampersir; a ninadh an tsaothuir gnathuighe fotracadh.</p></div2>

<div2 type="section" n="49"><p>
Et da <reg orig="nabra">n-abra</reg> is maith doibh f&iacute;n, masedh ni maith doibh bainne, oir is trit an cosmailius doniter an coimet &ampersir; ni tr&iacute;na <term type="med">contrarda</term>, aderim gurub du na daine slana <app><lem>do coim&eacute;t, &ampersir;</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> dfollamnugad trina cosmailius; &ampersir; ni slan na sennadaine acht maille geran, oir <mls unit="MS folio" n="17a"/> adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> curub nemnechtardha is coir do radh riu: &ampersir; trit sin &ampersir; tri neith<ex resp="WW">ibh</ex> mesurda ina mbia cinela tesa &ampersir; fliuchaidechta is coir a coim&eacute;t.</p></div2>

<div2 type="section" n="50"><p>
<frn lang="la">Item</frn> is maith doib clister bogtach dola uiola no dola

<pb n="118"/>

coitcinn innus co coimeta&iacute; lagtha iad, &ampersir; mad eigin gabh becan sene, oir is maith don radhurc he. <frn lang="la">Item</frn> mad ailt <sic resp="WW">an</sic> remrugad, gab picc &ampersir; bocc itir do meruibh hi re cois teinidh; &ampersir; cuir ri&uacute; tar eis fotraici, &ampersir; athruigh co minic h&iacute;, &ampersir; tairrngid sin in fuil c&uacute;m in lethtuir: &ampersir; tar eis bidh is du in fotracadh is ailt cum remruighti do denum, sul coimlintur an dilegad, acht mina baogl<ex resp="WW">ach</ex> dunadh na cuislann no na nescoididh, &ampersir; mod baoghlach, coimilter ola rosicda no lili doib, &ampersir; curtur in picc riu ar&iacute;s &ampersir; mar sin c&oacute; minic. No gortuigher an corp le slatuibh beca co minic, &ampersir; curtur cerin don picc ris &ampersir; is coir so <sup resp="WW">do</sup> denumh do remrugad na mball teid cum digbala: &ampersir; fotracadh rannuighte &ampersir; plastra rannuighte is d&uacute; ann sin. Et tuic nach du dona senoiribh truagha finecra no neithi gera do caithim, oir tr&uacute;aghuidhid, mar don&iacute;t desgad in f&iacute;na noch gabuid daine co minic do lagadh; &ampersir; n&iacute; d&uacute; dona senoiribh acht becan do caithim, oir ni fuil acu soillsi ullum cum mucha.</p></div2>

<div2 type="section" n="51"><p>
<frn lang="la">Item</frn> adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> curub maith doib uindemuin arna berbad, &ampersir; gairleog ma do gnath<ex resp="WW">uigh</ex>dair, dentur saus do tsindser doib, &ampersir; do musdard, &ampersir; do canel &ampersir; d' <term type="bot:pimpinella anisum" lang="ga">ainis</term>, &ampersir; do cubibe, do <term type="bot:mint" lang="ga">minntus</term>, &ampersir; do persill, &ampersir; do muscus, &ampersir; do clous, &ampersir; da cosmuilius. Et fetur saus do denum doib do <term type="bot:mint" lang="ga">minntus</term>, &ampersir; do persille, &ampersir; do saitsi, &ampersir; do litronta, &ampersir; do peletra; &ampersir; is maith sin a <reg orig="naigid">n-aigid</reg> fuachta, &ampersir; gaothmuirechta an gaili, <app><lem>a anmuinne</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app>, &ampersir; na nindidh:<note type="auth" n="61" lang="en">Something omitted.</note>
&ampersir; da mbia fail air, gnathuigh<ex resp="WW">edh</ex> aineid &ampersir; condmuid a anal co maith, &ampersir; curtur neithi te arin gaili, mar ata lamh te, &ampersir; cercaill te, &ampersir; plata te ...<note type="auth" n="62" lang="en">A short section on universal diseases, much damaged and not in R. A. follows, which I have omitted, as also on p. 160.</note></p></div2></div1>

<div1><head>D. Cardiaca pasio et cetera<note type="auth" n="63">H 12b-16.</note></head>

<div2 type="section" n="1"><p>
.i. is edh is cardiaca and .i. crith gluasachta in craidi a <reg orig="ningnuis">n-ingnuis</reg> nadura, noch doniter o eccla &ampersir; o cuimgi, no o moduracht. Et in cardiaca re <reg orig="nabur">n-abur</reg> <term type="med">singcopis</term>, is inund sin &ampersir; <app><lem>gluasacht ara mbi</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> esbuidh gluasachta &ampersir; motuighti in cuirp do reir in raind is mo <app><lem>de</lem><rdg wit="H">de moide ar son</rdg></app> anfuindi an craidi, &ampersir; is inund <term type="med">singcopis</term> re radh &ampersir; ecc beag.</p></div2>

<pb n="120"/>

<div2 type="section" n="2"><p>
Et atait da cuis agin cardiaca .i. cuis leth imuich &ampersir; cuis let istigh; &ampersir; is iad a cuisi leth imuich .i. imurcach tesa noch tic co h-opund, no imurcach fuachta; no imurcach anmuindi na nadura, mar ata imurcach alluis, &ampersir; fotracadh arna denumh le drochconnum, amail adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, &ampersir; gach uile nech doni an naduir do comtraothad co h-opond, &ampersir; imurcach coimriachtana, &ampersir; aicidi na h-anma, &ampersir; gach uile ni sgailes in tes co h-opund on craidhi, &ampersir; teiigis tes minadurtha co h-opunn cuigi, &ampersir; doni neimh arna caithim in cetna, &ampersir; gerradh ainmidi neimhe, &ampersir; gach uile <sup resp="WW">ni</sup> anmuindiges in craidhi, &ampersir; a brig: &ampersir; pestida, &ampersir; imurcach bid &ampersir; dighi, &ampersir; aor pestelensach, <app><lem>&ampersir; drochaimsir</lem><rdg wit="H">.i. drochaer aimsire</rdg></app> na plaga, &ampersir; coimriachtain re mnai bis isin lubra, &ampersir; imurcach smuaintighidh.</p></div2>

<div2 type="section" n="2"><p>
Et is i cuis let istigh .i. eslainti aca fialus risna 

<pb n="122"/>

ballaibh inmedhonacha, mar ata in craidhi, &ampersir; trid sin tic an cardiaca ar son eslainti na h-in<sup resp="WW">cindi</sup>, mar ata in galur tuitmindach, &ampersir; apo<sup resp="WW">plexia, &ampersir;</sup> tic si ar son eslainti in gaili, mar ata l&iacute;nadh, &ampersir; traothad, &ampersir; teinnes in gaili, oir adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> curub mo <sup resp="WW">is mothuightach</sup> <term type="anat" lang="ga">bel an gaili</term> na gach uile ball, &ampersir; don&iacute; <mls unit="MS folio" n="18b"/> colica, &ampersir; ilica in cetna: &ampersir; is fir sin do gach uile flux, ce madh &eacute; flux an medhoin &eacute;, no cuislenna na timtirachta, no an fuil mista, no allus mad imurcach &eacute;.</p></div2>

<div2 type="section" n="4"><p>
<frn lang="la">Item</frn> doniter an n&iacute; cetna o gach uile n&iacute; cuiris drochce&oacute; cum in craidhi, mar atait <sic corr="pestide" resp="WW">pestelens</sic>, no an breith, an uair fostoigter <app><lem>hi</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg></app><note type="auth" n="64" lang="en">Something omitted? Cf. R. A.</note> doni si truailled; <sup resp="WW">no lenna truaillnidhe</sup> isna h-aoibh no sa seilc: &ampersir; tic si o dunadh na poiridh, &ampersir; na slightidh; ar son tesa in craidhi, &ampersir; ar son seimidechta, &ampersir; tesa, &ampersir; fuachta na lennann; &ampersir; ar son imurcaig teinnis na fiaccal, no an cinn, &ampersir; rand ele an cuirp: &ampersir; ar son cneadh, &ampersir; nescoidid, &ampersir; &iacute;nguir: &ampersir; ar son teinnis doniter o <app><lem>teinnes na fiaccul, &ampersir; na feithid</lem><rdg wit="H">gortugad na feithid.</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="5"><p>
Et cuirid <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> cuis follus arin eslainti so .i. mar ata flux brond, &ampersir; dortadh fola, &ampersir; anmuindi, &ampersir; eitici, &ampersir; eslainti <sup resp="WW">fada</sup>, oir bid an anmuindi co mor, &ampersir; comcnaidit na sp<ex resp="WW">iruta</ex> and sin, oir in lucht eirges a h-eslainti fada is bec dfuil, &ampersir; do <app><lem>tes</lem><rdg wit="H">tes nadurtha</rdg></app>, &ampersir; do sp<ex resp="WW">irut</ex>uibh bis inntu, &ampersir; do tes nadurtha, &ampersir; trit sin is anmand in craidhi and sin, &ampersir; in trath bis a aire ar r&aacute;od anmunn, crithnuide se co h-obonn, &ampersir; is mor is ansocuir do sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="6"><p>
Et adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> curub hi in spirut in premh, &ampersir; in craidhi is geg, &ampersir; in trath gortuighter in fundamint, gort<ex resp="WW">uigthe</ex>ar gach <app><lem>indstrument</lem><rdg wit="P">fundamint [cf. R. A.]</rdg></app> tic uaithi. Et ata mar cunntubuirt, an n&iacute;

<pb n="124"/>
in spirut is premh don craidhi? Derbtar nach h&iacute;, oir is andsa craidhi <app><lem>cruthuigter</lem><rdg wit="H">tuismigter</rdg></app> in spirut.</p></div2>

<div2 type="section" n="7"><p>
Adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> curub &eacute; in craidhi <reg orig="&aacute;onni">&aacute;on	ni</reg> is taosca sa corp &ampersir; in spirut o tic s&eacute;, masedh is e in craidhi is premh &ampersir; in spirut is <app><lem>geg</lem><rdg wit="P">fundamint [Cf. R. A.]</rdg></app>. <frn lang="la">Item</frn> b&iacute; in craidhi cin co bi in spirut, ni is t&aacute;osca na bis in spirut, oir aderur a <title type="medical tract:Prognostica">Pronostica</title>, curub isin craidhi is taosca <sup resp="WW" source="H">tic betha</sup>, &ampersir; gurub uada is deighinuidhi o teit si; masedh is e in craidhi is prem don spirut.</p></div2>
<div2 type="section" n="8"><p>
Ata <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> ina aigid so, bail a ndubairt se curub &eacute; in spirut is prem, &ampersir; <app><lem>in craidhi</lem><rdg wit="P">in spirut</rdg></app> is geg; &ampersir; ata <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> a <title type="medical tract:Prognostica">Pronostica</title> ina aigid so, bail i <sic resp="WW">nabhuir</sic> se co comhsuigter in corp on imurcoir &ampersir; on imurcur; &ampersir; is &eacute; in spirut, &ampersir; in brig in <reg orig="timurcoir">t-imurcoir</reg>, &ampersir; in corp an&iacute; imurc<ex resp="WW">ar</ex>; masedh is e in spirut is prem and.</p></div2>

<div2 type="section" n="9"><p>
Adermuid cuigi sin, co tuicter in spirut o da modhuibh .i. modh dibh ar son an tesa nadurtha, &ampersir; mod ele ar son ce&oacute; is <app><lem>seime</lem><rdg wit="P">reime [Cf. R. A.]</rdg></app> na in tes nadurtha; oir bid da ceo andsa craidhi .i. in ce&oacute; is reime ar son an tesa nadurtha, &ampersir; in ce&oacute;<app><lem>is seime, &ampersir;</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> is te&oacute;, <app><lem>is esin in spirut</lem><rdg wit="H">is on spirut tic</rdg></app>, &ampersir; is da reir sin labrus <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> a <title type="medical tract:Prognostica">Pronostica</title>.</p></div2>

<div2 type="section" n="9"><p>
Aderim, mar adeir <ps reg="Isidorus">Isidurus</ps>, co fuil<ex resp="WW">id</ex> da beat<ex resp="WW">aidh</ex> ann .i. beatha re <reg orig="nabur">n-abur</reg> ail<ex resp="WW">emnach</ex>, &ampersir; betha re <reg orig="nabur">n-abur</reg> mot<ex resp="WW">uightech</ex>, &ampersir; ag gabail in sp<ex resp="WW">iruta</ex> ar son na brige bethad, aderur curub &eacute; is cetinnstrumint don &aacute;num; &ampersir; is mar sin adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> co comhsuighter <sup resp="WW">in corp?</sup> an n&iacute; imurcar &ampersir; an imurcar<note type="auth" n="65">= &oacute;n ni ... &oacute;n imurcoir? Cf. <frn lang="la">supra</frn> paragraph 8.</note>, &ampersir; is i in brig

<pb n="126"/>

in <reg orig="timurcoir">t-imurcoir</reg>, no in spirut gnimach, maille an mbrigh noch imurcas: &ampersir; trit sin <sic resp="WW">ad<ex resp="WW">er</ex>ursa</sic> curub truma in corp is e marb na be&oacute;, ar son esb<ex resp="WW">ad</ex>a na sp<ex resp="WW">irut</ex> imuirceas, &ampersir; et<ex resp="WW">ru</ex>muighes in corp. Et trit sin, adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> co mb&iacute; <app><lem><sup resp="WW">brig</sup></lem><rdg wit="P">[om.]</rdg><rdg wit="H">spirut</rdg></app> sesmach a corp an duine, &ampersir; in trath bis se na sesum, oir mina beith, do toitfid se, &ampersir; is follus sin isna dainibh anmanna, oir re h-anmuindi a mbrige sesmuidhi indtu ni fetuid anmuin ina sesam: &ampersir; adeir se mar sin don &eacute;n b&iacute;s <mls unit="MS folio" n="9a"/> ar eitill isin &aacute;oir, &ampersir; mailles <del resp="WW">mailles</del> in spirut sin, oir adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> curub &eacute; in spirut is imurcoir don brig. Et ar fecuin na neithid sin adermuid curub &iacute; in spirut condmus, &ampersir; is prem, &ampersir; gurub &eacute; in craidi is geg.</p></div2>

<div2 type="section" n="11"><p>
Et aderur craidhi o da modhuibh .i. modh dib co
haindil&eacute;s ar <sup resp="WW">s</sup>on mill feola asa tui<sup resp="WW">s</sup>muigter in craidhi dil&eacute;s, bid dealb an mill sin mar bis delb ...,<note type="auth" n="66" lang="en">Something omitted(?). Cf. R. A. [om H]</note> becan roim anum do cur ann. Gabur an craidhi co diles tar eis a delbta mar sin &ampersir; ar cur anma and, &ampersir; do reir an cetmuid dib sin is taosca in	craidhi nait boill in cuirp aga tui<sup resp="WW">s</sup>m<ex resp="WW">edh</ex>, &ampersir; ni taosca arna tuismedh do reir aimsiri, acht do reir nadura amain; gid edh is taosca do reir aimsiri nait na boill ele iartur cum in cuirp do beith co maith, amail atait na cosa &ampersir; na lamha. No do fetur a radh co fuil an brig sa spirut mar premh, &ampersir; corp in craidhi mar geig, &ampersir; trit sin is e in craidhi is geg don brig, oir is uaithi

<pb n="128"/>

sin aderur craidhi do beith na craidhi: ...<note type="auth" n="67" lang="en">Something omitted(?). Cf. R. A. [om H]</note> &ampersir; in fedh bis an c&eacute;o re <reg orig="nabur">n-abur</reg> in spirut do reir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> .i. ceo mesurda &ampersir; ni h&eacute;<ex resp="WW">cuib</ex>d<ex resp="WW">ech</ex> sin; &ampersir; ag gabail in spiruta mar brath<ex resp="WW">air</ex> don tes nadurtha, mar adeir <ps reg="Johannes Damascenus" type="scholar"><an>Damasens</an></ps>, n&iacute; mairenn se acht in fedh mairis in duine, oir fuaruidh se aindsein, &ampersir; truaill<ex resp="WW">id</ex> an tes nadurtha, &ampersir; b&iacute; ceo morguighti da eisi and: no aderim curub &eacute; in spirut is prem coimdelbtha don craidhi, &ampersir; is e in craidhi, is geg comfurtachta, oir in trath comhfurtachtaighes se sin an craidhi, comhfurtacht<ex resp="WW">aighi</ex> in craidhi na boill.</p></div2>

<div2 type="section" n="12"><p>
Aderim anois cum in cetresuin c&oacute; tuismuigter in spirut sin<note type="auth" n="68">An leg. siltech? Cf. R. A.</note> isin craidhi, gidh edh is &eacute; is premh coimdelbtha na h-indstruminti <app><lem>tic</lem><rdg wit="H">tic on preimh</rdg></app> maille ris i <reg orig="noibrigenn">n-oibrigenn</reg> se, oir tuismigter a <reg orig="ninadh">n-inadh</reg> <sup resp="WW">eile... <note type="auth" n="69" lang="en">Omission? This page seems corrupt.</note></sup> ac labairt don tuismedh tanaiste, &ampersir; aicidech, mar at&aacute; in spirut ainmide isin cenn, oir gabuid sin and sin tresi cuigi trit a <reg orig="nabur">n-abur</reg> ainmidhi ris .i. trit a cuirind a <reg orig="noibriged">noibr<ex resp="WW">iged</ex></reg> na brige ainmidhi re <reg orig="nabur">n-abur</reg> mothugad &ampersir; gluasacht.</p></div2>

<div2 type="section" n="13"><p>
Aderim cum in resuin ele, curub sa craidhi is taosca tic betha itir na ballaib comhnuidtecha, gidh edh ni he itir na ballaib siltecha, mar ata in spirut, &ampersir; na lenna, do reir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps>. No aderim co fetf<ex resp="WW">ad</ex> siad techt le ceile .i. gurub e in craidhi

<pb n="130"/>

is taosca do reir airidechta, &ampersir; gurub e in spirut mar innstrumint, &ampersir; gurub &iacute; is premh <reg orig="dinnstrumint">d'innstrumint</reg><note type="auth" n="70">An leg. innstruminibh? Cf. R. A.</note> in craidhi. Da <reg orig="naburtur">n-aburtur</reg> curub &eacute; <app><lem>cetmodh ailemna</lem><rdg wit="H">cetoibrigad ailemuin</rdg></app> do gnath<ex resp="WW">aig</ex>dair, masedh is iad na h-&aacute;o is taosca, aderim gurub iad sin cetoipr<ex resp="WW">igid</ex> na cetoifigi, &ampersir; ni do reir tosaigh <app><lem>tinnscnuis</lem><rdg wit="H">tigernais</rdg></app> uil<ex resp="WW">id</ex>i, &ampersir; uaislechta sin; oir da reir sin iss e in craidhi is taosca and; gidh ed do reir tosaigh <app><lem>tindscnuis</lem><rdg wit="H">tigernais</rdg></app> rannaighte is iad na h-&aacute;o &ampersir; an incind &ampersir; na h-uirgi is taosca .i. is airidha do reir tosaigh no airidechta oifigid. Is imda ball oirida ann, mar ata in gaili, &ampersir; in scamhan, &ampersir; mar adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, co fuilid secht mbaill oirida and, do reir nuimre na secht nairdrennach.</p></div2>

<div2 type="section" n="14"><p>
Aithinter na cuisi let imuich do reir breithemnuis in othuir fein. Da ti cardiaca o esbaid boill ele, aithinter &eacute; trit in eslainti sin &ampersir; trina comurtha<ex resp="WW">ibh</ex>; &ampersir; da ti o fuil, aithinter sin ona neithibh nadurtha, &ampersir; <sup resp="WW">ona neithibh na</sup>ch<gap reason="part of page of P missing"/> nadurtha, &ampersir; ona neithibh ata i <reg orig="naigid">n-aigid</reg> na <mls unit="MS folio" n="19b"/> nadura. Da mbe in fual, masedh is e derg, tiugh, &ampersir; in puls tondmur, &ampersir; in aigid derg, &ampersir; tes timcill an <app><lem>muinel</lem><rdg wit="H">edain</rdg></app> &ampersir; ita ar in othar, &ampersir; gurub &oacute;cc, saor, subach &eacute;, &ampersir; gur gnathuig se biadha imduiges fuil derg, is coir and sin a radha gurub &oacute; fuil deirg tic an cardiaca. Da mb&iacute;a in fual t&aacute;nuidhi, buidhi, &ampersir; in puls luath maille tes mor, &ampersir; gur gnathuig se saothur, &ampersir; raoth do denum, &ampersir; neithi imduighes linn ruad, is coir a radh curub o linn <sup resp="WW">ruad</sup> tic in cardiaca sin.</p></div2>

<pb n="132"/>

<div2 type="section" n="15"><p>
Modh o linn fuar tic, bi in fual is &eacute; tiugh isil<note type="auth" n="71">An leg. [&ampersir; an puls] inorduigthi?</note> <app><lem>inorduighti</lem><rdg wit="H">anorduightach.[Cf. K paragraph 4. Cf. R. A.]</rdg></app>; &ampersir; comad collatach &eacute;, &ampersir; comad duine &oacute;cc &eacute;, &ampersir; aimsir geimrid ann, dociter and sin fliuchaidacht lenna fuair do dul cum an craidhi, &ampersir; nach ligenn do gluasacht co nadurtha, &ampersir; trit sin gluaisid co h-anordamail, crithmar.</p></div2>

<div2 type="section" n="16"><p>
Mod &oacute; linn dub tic an cardiaca, &ampersir; aimsir foghmuir and, bid in <reg orig="tothur">t-othur</reg> is e truagh meta; &ampersir; ni h-ingnadh lucht lenna duib do beith meta, oir imurcuidh siad cuis na h-eccla, do reir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, masedh dociter ar son na ndetaighe melingcech teid cum <sup resp="WW">in</sup> craidhi doniter h&iacute;. Oir adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> curub uasal an craidhi, &ampersir; nach dingm<ex resp="WW">al</ex>a lais na detuighe granda sin dfualung, &ampersir; trit sin gluaisid co h-anorduightech, mar bis crith isin incind, &ampersir; isna lamhuibh, &ampersir; isna cosaibh, an trath nach fetund in brig<note type="auth" n="72"><frn lang="en">Confusion between</frn> (in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>) d'folmugad and (in ball) d'follamnugad?</note> in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> dfoll<ex resp="WW">mugad</ex>, no in ball<note type="auth" n="73">An leg. in ball d'follamnugad? Cf. R. A.</note>, oir is gluasacht comsuigigthi o gluasacht nadurtha, in ball do beith ar crith.</p></div2>

<div2 type="section" n="17"><p>
Da ti in cardiaca o pestib, is mesa bis roime an mbiadh na na diaigh, oir in trath tindscnus se biadh do caithim, teithidh na peste roime i <reg orig="nairde">nairde</reg>. Mad o dighb<ex resp="WW">ail</ex> tic, is mesa roim biadh na na diaigh; &ampersir; mad o l&iacute;nadh, is mesa bis na diaigh; &ampersir; modh o gaothmuirecht obuind, tid uaidhi co h-opunn; &ampersir; mad o tes, bi in puls &ampersir; in anal luath, anorduigtech; &ampersir; <sup resp="WW">mad o fuacht</sup>, bid in <reg orig="nanal">anal</reg> mall, anordamail.</p></div2>

<pb n="134"/>
<div2 type="section" n="18"><p>
Ac so comarthai na h-anmuinne craidhi re <reg orig="nabur">n-abur</reg> <term type="med">singcopis</term> .i. puls mall edluith agin othar, &ampersir; claoclod datha na h-aighchi, &ampersir; a suile dunta amail do beith cum coll<ex resp="WW">ata</ex>, &ampersir; allus ina mhuineil; &ampersir; arna faicsin mar sin, abuir co fuil an anmuinne re <reg orig="nabur">n-abur</reg> <term type="med">singcopis</term> ac tiacht.</p></div2>

<div2 type="section" n="19"><p>
Et atait tri comarthai arin anmuindi re <reg orig="nabur">n-abur</reg> <term type="med">singcopis</term> .i. taiscelta, &ampersir; comarthai foillsighti, &ampersir; comarthai <app><lem>cuimnecha</lem><rdg wit="P">cnaidtech [Cf. R. A.]</rdg></app>. Is iad so a taiscelta .i. crith craidhi, &ampersir; claoclod dathand na h-aighchi a ndath minadurtha, &ampersir; claoclod an puls cum maille, &ampersir; fuacht na mball imellach. Is iad so comarthai foillsigti na h-anmuindi craidhi .i. esbaid mothuighte, &ampersir; gluasachta, &ampersir; gne na h-aighchi mar <reg orig="dobeith">do beith</reg> marb. Is iad so na comarthai cuimnecha .i. na neithi noch cuimnighes &ampersir; sighnidhes na cuisi let istigh &ampersir; leth amuich noch aderur; &ampersir; da ti <term type="med">singcopis</term> co h-opund gan cuis let amuich no let istigh, is comartha ar sin curub &oacute; eslaintib disle an craidhi fein ticc, &ampersir; <sup resp="WW">is olc</sup> sin, &ampersir; is marbtach. (&ampersir;) Fiarfuighter don othar an moth<ex resp="WW">uig</ex>and (?) dlus no edlus an craidhi, no tes no fuacht, &ampersir; <sup resp="WW">is mar sin</sup> aithinter na cuisi sin. Modh o neim tic, is com<ex resp="WW">artha</ex>...<note type="auth" n="74" lang="en">Reading doubtful: is coma. (with stroke over m) seems indicated, but page much damaged.</note> <mls unit="MS folio" n="20a"/> <sup resp="WW" source="H">Aithinter ar</sup> in drochblas do beith isin bel, &ampersir; ar comarthuibh ele na neimhe.</p></div2>

<div2 type="section" n="20"><p>Signidi crith in craidhi, da mbia s&eacute; fada isin eslainti so, b&aacute;s. <frn lang="la">Item</frn> da mbia crith an craidhi co fada ar nech isin eslainti so, &ampersir; <term type="med">singcopis</term> do techt co h-opond, tairring &eacute;. Et an trath bis an drochcoimplex co h-imurcach anmuindidter an brig, &ampersir; <reg orig="dobeir">do-beir</reg> an brig anmunn an crith, &ampersir; <reg orig="dobeir">do-beir</reg> an crith an tsingcopis, &ampersir; <reg orig="dobeir">do-beir</reg> an tsingcopis an bass.</p></div2>

<div2 type="section" n="21"><p><frn lang="la">Item</frn> da mbia <term type="med">singcopis</term> co fada ar nech, &ampersir; dath a h-aighchi ac claoclod cum datha in luaidhi, no datha uaine no dub, sighnidhi bas opond. <frn lang="la">Item</frn> signidi an nech ara mb&iacute; <term type="med">singcopis</term>, da curtar

<pb n="136"/>
pudar na sroin dfulairem sraoghaidhi air, &ampersir; nach sraoghund, n&iacute; fuil cuis leighis air.</p></div2>

<div2 type="section" n="22"><p><frn lang="la">Item</frn> da mbia nescoid an craidhi co mor no co becc; mad mor hi, no mad bec h&iacute;, mad t&eacute; hi, no mad fuar hi. Madh te hi, marbaid an cetla; madh fuar hi, marbaid sa 2 la; mad bec mar goran, sa 4 la cuirid fuil tar a sroin<app><rdg wit="H">mar dubh [add.]</rdg></app>, &ampersir; marbaid.</p></div2>

<div2 type="section" n="23"><p><frn lang="la">Item</frn> tic an teindes aicidech da anmfaindiugad cum an craidhi, mar ata moduracht, &ampersir; cuimgi, &ampersir; ferg; &ampersir; teinnes corpurda is lugha tic cuigi, &ampersir; da ti ni fada fuilinges &eacute;, oir tic an <reg orig="tecc">t-ecc</reg> ni is taosca na daingnidhes teinnes isin craidhi.</p></div2>

<div2 type="section" n="24"><p><frn lang="la">Item</frn> da mb&iacute;a cned isin craidhi, fech in annsa leith deis ata no sa leith cli. Modh isin leith deis ata, (no isin leith cli)<note type="auth" n="75" lang="en">Not in R. A.</note> an bec no an mor. Mad mor, marbaid co h-opunn. Mad bec, marbaid an cetla. Mad isin leith cli, marbaid an cetla no <app><lem>in uair tic</lem><rdg wit="H">arna maireach</rdg></app>, ge mad bec no ge mad mor, oir adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> is marbtach an scoltadh don&iacute;ter arin craidhi gan cunntubuirt; &ampersir; ni h-eigin sgoltadh na mball ele, minab mor &eacute;, &ampersir; adeir se nach mesa <app><lem>sgoltadh na</lem><rdg wit="H">an craide na</rdg></app> mball ele amail ata in <app><lem>sgamhan, oir bid siad ar gluasacht do gnath</lem><rdg wit="H">sgairt oir bid siad ar aon ar sirgluasacht</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="25"><p>
<frn lang="la">Item</frn> adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> nach fuilngenn <sup resp="WW">in craidhi</sup> urcoid no nescoid, &ampersir; adeir se a <title type=" tract:de Animalibus">Lebur na nAinmidhi</title>, nach fuilngenn an craidhi eslainti trom. Et adeir se ina aigid sin co fuilngenn

<pb n="138"/>

an craidhi <term type="med">singcopis</term> .i. ecc bec, &ampersir; fuilngidh se nescoid do reir <app><lem>resuin</lem><rdg wit="P">sesuin</rdg></app> <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> .i. co fetund nescoid beith in gach uile ball, oir gach uile n&iacute; fet<ex resp="WW">us</ex> medugad <sic corr="nadurtha" resp="WW">contrarda</sic> do gabail cuigi ...<note type="auth" n="76" lang="en">Something omitted. [sic H.]</note> na h-ail<ex resp="WW">emn</ex>a, co fetur a medugadco minadurtha maille h-imurcach ail<ex resp="WW">emna</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="26"><p>
Aderim co fuilngenn in craidhi drocheslainti co minic .i. co fuilngenn co gerr, &ampersir; ni dein co fada, mar fuilngid na boill ele, oir ni fuilngenn in craidhi eslainti trom acht o cuis roseimh. Aderim fos co mbi nescoid arin craidhi, &ampersir; ni fuilngenn se a daingniugadh and, oir teit an tecc gan fuirech ni is taosca na in sdaid, &ampersir; is mar sin aderim co ngabunn teinnes<note type="auth" n="77" lang="en">An illegible word in P. [sic H].</note> an craidhi do tamall &ampersir; ni gabunn teinnes <app><lem><uncl resp="WW" reason="reading doubtful">com<sup resp="WW">n</sup>uidtech</uncl></lem><rdg wit="H">comhnaighi</rdg></app> e; no do fetfuidhi a radh co ngabund teinnes an craidhi tri comfulung <sup resp="WW">na mball ele</sup> no tre coimcengul air, <mls unit="MS folio" n="20b"/> &ampersir; ni hona eslainti dilis fein. Dofetur a radh na gabund nescoid in craidhi ona folud fein, oir da ngab<ex resp="WW">ad</ex>, do bacfuide a oipriged fein de .i. beatha, &ampersir; do tiucf<ex resp="WW">ad</ex> an tecc, oir adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> gurub tarbach an craidhi do gach uile ball &ampersir; nach gabaltach uatha &eacute;.</p></div2>

<div2 type="section" n="27"><p>
Iartur moran cum leighis na cuisi so. An cetni dib .i. in craidhi do comfurtacht, &ampersir; in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> do dilegad aindsein, &ampersir; in folmugad ainnsein, &ampersir; follamnugad bidh &ampersir; dighi ainnsein, &ampersir; oipriged rannuighte a <reg orig="naimsir">n-aimsir</reg> na h-aixisi aindsein.</p></div2>

<pb n="140"/>

<div2 type="section" n="28"><p>
Um an cetni dib sin, tuic gurub d&uacute; neithi degbalaid in gach uile crith craidhi. Mad te an cuis co ndlegtur neithi fuara deghbalaid do tobuirt indti, maille becan dona neithibh te, indus comad tolltan<ex resp="WW">uidhi</ex> iad. Mad fuar in cuis, dlegtur neithi te deghbalaid do tobuirt indti, maille becan <sup resp="WW">dona neitibh</sup> fuara degbalaid, <app><lem>mina(?)</lem><rdg wit="P H">mad</rdg></app> rotren an cuis, oir ann sin ni du acht <term type="med">neithi contrarda</term> do tobuirt.</p></div2>

<div2 type="section" n="29"><p>
Is imda <uncl>a</uncl>nd sin neithi diuidi iartur do comfurtacht an craidhi, &ampersir; is mor do neithibh comsuigigthi, &ampersir; atait neithi diuid&iacute; te ann, &ampersir; neithi diuidi fuara, &ampersir; neithi comsuigigthi mesurda. Is iad so na neithi diuidi te comfurtachtuiges an craidhi: <term lang="la" type="zoo:ambra">ampra</term> .i. silni an mil moir; &ampersir; <term lang="la" type="pharm">storax</term>, &ampersir; <term type="bot:calamint" lang="ga">cailemint</term>, &ampersir; <term lang="la" type="bot">lignum aloes</term>, <term lang="ga" type="bot:nutmeg">nutmuic</term>, <term lang="ga" type="bot:cinnamon">cainel</term>, <term lang="ga" type="bot:clove">clous</term>, fin degbalaidh, eill<ex resp="WW">idh</ex>, <term type="bot:crocus">croch</term>, pimentaria, <term lang="ga" type="bot:mace">mas</term>, <term type="bot:setwall">sidubal</term>.</p></div2>

<div2 type="section" n="30"><p>
Is iad so na neithi diuidi fuara comfurtachtaighes an craidhi .i. rois, &ampersir; raib uisgi, &ampersir; campura, &ampersir; <term type="bot:sorrel" lang="ga">samadh</term>, &ampersir; <term type="med" lang="ga">finegra</term>, uisgi rosicda, &ampersir; <term type="bot:coriander" lang="la">coriandrum</term>, <term type="bot:pears" lang="ga">perida</term> millsi, <term type="bot" lang="ga">pione</term>, bainde goirt, <term type="med" lang="ga">sisan</term>, <term type="bot" lang="ga">sal cuach</term>, <term type="bot" lang="ga">cruel</term>, <term type="bot" lang="ga">serban mucc</term>, <term type="bot" lang="ga">campura</term>, <term type="med" lang="ga">iboiri loisce</term>, <term type="bot" lang="ga">tam<ex resp="WW">ur</ex>indi</term>, &ampersir; <term type="min" lang="ga">airgid</term>.</p></div2>

<div2 type="section" n="31"><p>
Is iad s&oacute; na neithi mesurda comfurtachtaighes an craidhi .i. &oacute;r glan, blath borraitse, acht ge tiaguid siad cum tesa, &ampersir; glasin coilled, &ampersir; a sugh. Is iad so na neithi mesurda teid cum fuachta, &ampersir; comfurtachtaighes an craidhi .i. snas iboire, cnaim craidhi an fiadha, sroll loisce, gid edh tiaguid cum tesa &ampersir; cum 

<pb n="142"/>

tirmachta; &ampersir; fetuid i caithim mar sin, no is iad omh; &ampersir; soillsigid in radurc da coimilt<ex resp="WW">er</ex> dona suilib iad, &ampersir; athnuaighid an cuimne, &ampersir; trit sin comfurtachtaighes se an spirut ainmidhi, &ampersir; doni an spirut nadurtha fos, oir remruige se an corp, &ampersir; doni an spirut bethad do reir dilis, oir foillsighi &eacute;.</p></div2>

<div2 type="section" n="32"><p>
Et is maith na neithi so isin da cuis so .i. cruel, &ampersir; airgid glas<note type="auth" n="78">An leg. glan? [R. A. purus]</note>, &ampersir; clocha nemuindi, borraitse, glaisin coilled, <term type="bot:crocus">croch</term>, iboiri loisce, pimentaria, tenga enain,  <term lang="la" type="bot">spica nardi</term>, <term lang="la" type="bot">lignum aloes</term>. Atait neithi comsuigighti te ann, &ampersir; neithi comsuigighti fuara. Is iad so na neithi comsuigighti fuara .i. siroip na rois &ampersir; na viola, &ampersir; na raibe uisgi, &ampersir; triasanduili, &ampersir; siucra rosicda &ampersir; na uiola, &ampersir; diadraganntum frigidum. Is iad so na neithi comsuigighti te .i. diamargairiton, &ampersir; met<ex resp="WW">re</ex>datum, rosata <mls unit="MS folio" n="21a"/> novilla. Is iad s&oacute; na neithi comsuigighti mesurda .i. diaborrinatum,
&ampersir; diarraton abatis.</p></div2>

<div2 type="section" n="33"><p>
Et tobuirsi mo lictub<ex resp="WW">air</ex>isi fein do .i. &dram; co leith do cainel; &ampersir; &dram; de gach ni dib so .i.  <term lang="la" type="bot">spica nardi</term> &ampersir; <sic resp="WW">lighnum</sic> alo&eacute;s, sanduile, ain&iacute;s, andiuia; let &dram; d<ex resp="WW">e</ex> g<ex resp="WW">ach</ex> n<ex resp="WW">i</ex> d<ex resp="WW">ib</ex> so .i. ros derg, clous, cuimin, sanduile, ruibi; scrubul de gach ni dib so .i. cardamomum, spodi <sup resp="WW">.i.</sup> iboiri loisce; let &dram; de gach ni dib so, <term lang="la" type="pharm">storax</term>, cailimint, blatha borraitse, cnaim craidhi an fiadha, nemanda gan tollad, punt siucra; &ampersir; dentur sin le da rand do mil &ampersir; <reg orig="duisgi">d'uisgi</reg> roisicda, &ampersir; in 3 rand <reg orig="duisgi">d'uisgi</reg> borraitse; &ampersir; is maith sin in gach uile anmuindi craidhi, cibe trath a mbia, &ampersir; is minic do derbas fein a maith so.</p></div2>

<div2 type="section" n="34"><p>
<frn lang="la">Item</frn> is maith a <reg orig="nanmuinne">nanmuinne</reg> an craidhi da &dram; do sugh na glaisin coilled do gnathugad, mad fuar an cuis, &ampersir; is ferrde clous do cur indti. <frn lang="la">Item</frn> a <reg orig="naiged">n-aiged</reg> <term type="med">singcopis</term> &ampersir; cr&eacute;ta in craidhi, gabh &dram; do snas an oir, &ampersir; &dram;iv de so .i. bene album &ampersir; bene ruibia: tri &dram; do cruel derg &ampersir; geal, &ampersir; &dram; do n&eacute;manduibh arna tollad,

<pb n="144"/>

&ampersir; let &dram; do cnaim craidhi in fiadha; &ampersir; dentur pudar dib, &ampersir; gnathaig a mbiadh &ampersir; a ndigh iad; &ampersir; ni h-aithnid dam leighes is ferr na
so i <reg orig="neslaintibh">n-eslaintibh</reg> in craidhi, &ampersir; pudar orda aderur ris; &ampersir; ni fes ca mincacht do derb<ex resp="WW">ad</ex> sa cas so <sup resp="WW" source="H">e</sup>.</p></div2>

<div2 type="section" n="35"><p><frn lang="la">Item</frn> is maith <term lang="la" type="bot">lignum aloes</term>, &ampersir; f&iacute;n maith deghbalaid, &ampersir; <term lang="la" type="bot">lignum aloes</term> ina comnuidhi selad and, &ampersir; a tobuirt da ol a crith in craidhi &ampersir; a <term type="med">singcopis</term>. Et is e comartha in cardiaca crithnaighchi .i. lamh do cur arin cigh cle, &ampersir; da mbia crith and, is cardiaca crichnaighchi, &ampersir; mina roib is <term type="med">singcopis</term>, re <reg orig="nabur">n-abur</reg> ecc beg. <frn lang="la">Item</frn> is maith cnaim craidhi in fiadha maille fin maith, ina curtur uisgi na roisi no glaisin coilled, in gach uile cardiaca, oir glanaid se linn dub d'arclaidhedh in craidhi, &ampersir; trit sin comfurtacht<ex resp="WW">aighi</ex> se in craidhi.</p></div2>

<div2 type="section" n="36"><p>
Tuic co <reg orig="nabur">n-abur</reg> ni do comfurtacht na brige o .u. modhuibh. Modh dibh ac nertugad na sp<ex resp="WW">iru</ex>t, &ampersir; aga <reg orig="nathnuaigugad">n-athnuaigugad</reg>, mar don&iacute;t raoda deghbalaid. Mod ele ag athnuaighugad na lennann, &ampersir; aga nertugad, mar don&iacute; in f&iacute;n &ampersir; biada sodilegtha. Da reir sin, comfurtachtaighi aran arna cur a fin, no a <reg orig="nenbruithi">n-enbruithi</reg> cabun in br<ex resp="WW">ig</ex>, do reir ailemna. Mod ele ag medugad an tesa nadurtha, mar donit neithi te. Mod <sup resp="WW">ele</sup> ag cumgugad &ampersir; ac aontugad rand in <term type="anat" lang="ga">gaili</term> &ampersir; in craidhi co mesurda, mar don&iacute;t neithi sdipicda. Da reir sin, comfurtacht<ex resp="WW">aighi</ex> an r&oacute;s &ampersir; neithi ele sdipicda let istigh &ampersir; let imuich mar plastra, oir is tresi na h-uile brig arna h-aontugad na arna sgailed. Mod ele, ag indarbad na <reg orig="nimurcach">n-imurcach</reg>, mar don&iacute; an leighes lagtach. Da reir sin is leighes ben<ex resp="WW">as</ex> risin craidhi, mar ata agairc &ampersir; <term type="bot:myrobalanum">mirbolani</term>, oir

<pb n="146"/>

folmuighe na <app><lem>det<ex resp="WW">aigh</ex>e</lem><rdg wit="P">dath<ex resp="WW">aig</ex>e</rdg></app> remhra melingceca tru<ex resp="WW">aillnidhe</ex> lenna duib on craidhi.</p></div2>

<div2 type="section" n="37"><p>
Da reir <mls unit="MS folio" n="21b"/> sin, is maith triacala a <reg orig="naigid">n-aigid</reg> na neimhe, oir comfurtacht<ex resp="WW">aighi</ex> se <sup resp="WW">in craidhi</sup> ag cathugad ina h-aigid .i. i <reg orig="naigid">n-aigid</reg> dighi neime no gerrta ainmidhi neimnigh no gerrta madra cut<ex resp="WW">aigh</ex>; &ampersir; is mar sin is maith amamnat maille h-enbreuithi meith, no re sugh na glaisin coilled i <reg orig="naigid">n-aigid</reg> gach uile neimhe. Fetur fos an brig do comfurtacht ag lethnugad an craidhi co mesurda mar doni an <term type="bot:crocus">croch</term>, oir n&iacute; d&uacute; acht becan de do tobuirt; oir adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> da tuctur moran d&eacute;, co <app><lem>marbunn</lem><rdg wit="H">muirfeadh</rdg></app> se an nech caithes le rom&eacute;d an gairdechuis doni &ampersir; furailes.</p></div2>

<div2 type="section" n="38"><p>
<frn lang="la">Item</frn> dentur pudar do rois &ampersir; do <term lang="la" type="bot">lignum aloes</term>, &ampersir; do <term type="bot:crocus">croch</term>, &ampersir; do clous &ampersir; curtur uisgi rosicda tritu, &ampersir; tumtur lene nua l&iacute;n indti, &ampersir; gnath<ex resp="WW">aighed</ex> anti ara mb&iacute; an eslainti so a cur uime oir don&iacute; athnuaighugad &ampersir; comhfurtacht, &ampersir; beathaighe sin in craidhi; &ampersir; is maith sin do lucht na heitici, &ampersir; comthraothta lenna duib, &ampersir; do dainibh modura ele. Tuicc nach du leighes diuid do tobuirt a <reg orig="neslaintib"> n-eslaintib</reg> in craidhi, acht mina tuctur n&iacute; eigin comfurtachtaighes an craidhi leis.</p></div2>

<div2 type="section" n="39"><p>
Crichnuidhter an 2 ni adubrumar re h-aiterrach. dilegtha do reir aitherraigh in adbuir cintuigh. Mod fuil derg bis cintach and, dilegtar an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> le borraitse &ampersir; le glaisin coilled ar ndenum siroipe dibh, &ampersir; le siroip rosicda ina cuirfidter sanduile dubh, &ampersir; campura; &ampersir; gabur a mblatha, &ampersir; curtur a mala lin. Modh linn ruad bis cintach and, dilegtar an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> le siroip do borraitse, &ampersir; glaisin choilled, &ampersir; viola, &ampersir; na raibi uisgi ina curtur sanduile, &ampersir; rois, &ampersir; campura; &ampersir; gabur blatha na luib<ex resp="WW">id</ex> so arna cur a mala. Mod linn fuar bis cintach and, dilegtar &eacute;

<pb n="148"/>

le siroip an borraitse, &ampersir; na glaisin choilled, &ampersir; h-oixi<ex resp="WW">mel</ex> sgille, ina curtur n&uacute;tmuic, &ampersir; mayorana; &ampersir; gabur ubull noch doniter do silni an mil moir, &ampersir; do <term lang="la" type="bot">lignum aloes</term>, &ampersir; do <term lang="ga" type="bot:nutmeg">nutmuic</term>. Mad linn dub bis cintach and, dilegtar le siroip an borraitse &ampersir; na glaisin coilled, &ampersir; le siroip in fuimitir, &ampersir; le oiximel sgille ana mbia <term lang="la" type="bot">lignum aloes</term> &ampersir; canel &ampersir; clous.</p></div2>

<div2 type="section" n="40"><p>
Modh o gaothmuirecht tic in <reg orig="tadhbur">t-adhbur</reg>, <app><lem>coimilter</lem><rdg wit="P H">coiml&iacute;ntur</rdg><rdg wit="RA">fiant frictiones</rdg></app> na boill, &ampersir; caithed an <reg orig="tothar">t-othar</reg> diagalingan, &ampersir; gairiofilatum, &ampersir; diasimmum; &ampersir; sechnadh gach uile n&iacute; doni gaothmuirecht, mar ata p&iacute;s, &ampersir; ponuir, &ampersir; a cosmailius. Modh o pestibh tic an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, tobuir and tr&iacute; <uncl>&dram;</uncl> do sugh eill<ex resp="WW">id</ex>i maille sugh mersi, oir marbaid sin na pest&iacute; arna tobuirt le siroip aigeidi, <sup resp="WW">no</sup> le baindi goirt, &ampersir; doni sil praisce &ampersir; cnaibi in cetna; &ampersir; doni tri &dram; do premhuibh eillidi a marbad<app><rdg wit="H">&ampersir; a ninnarbad [add.]</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="41"><p>
Coimlintur an 3 n&iacute; adubrumar le neithibh lagus &ampersir; folmuiges adbur na h-eslainti noch <reg orig="dobeir">do-beir</reg> <uncl resp="WW" reason="partially illegible">comfurtacht (?)</uncl> <mls unit="MS folio" n="22a"/> arin craidhi do reir dil&iacute;s .i. mar <sup resp="WW" source="H">ata H</sup> a cuis f<ex resp="WW">uar</ex> t<ex resp="WW">irim</ex>, sal chuach ac tobuirt, &ampersir; blath borraitse, casia fistola, glaisin coilled aca tobuirt maille h-enbruithi cab&uacute;n no m&eacute;dg ba&iacute;ndi bo arna glanad. Legar cuislenna isin cuis sin, <app><lem>acht</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> ce folmuigi s&iacute; in cuis, &ampersir; in tes &ampersir; in spirut. Et gid m&oacute; <reg orig="dobeir">do-b<ex resp="WW">eir</ex></reg> si anmuindi na gach folmugad ele, do reir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, gidh edh foghnuid si, &ampersir; is mar so is coir sin do tuicsin .i. gurub m&oacute; doni folmugad na fola &aacute;nmuindi na folmugad gac l<ex resp="WW">enn</ex>a<note type="auth" n="79">An leg. leighis? Cf. R. A.</note> ele: &ampersir; da labra se don cuisle is mar so is coir sin do tuicsin .i. in trath legar in fuil co h-imurcach, &ampersir; curub mo doni sin anmaindi na gac uile folmugad ele

<pb n="150"/>

doniter tri leighes, oir folmuighe an cuisle gac uile linn, &ampersir; in tes &ampersir; in spirut, &ampersir; ni d&eacute;in an folmugad ele an urduil sin, &ampersir; ni folmuigter in spirut in urduil sin o folmugad ele, acht mina roibh leiges neimi and, noch <reg orig="dobeir">do-beir</reg> nech cum anmuindi. Et is don folmugad nach labrann don anmuindi, &ampersir; nach traochann in brig labruimsi; no ne&oacute; n&iacute; cuirinn folmugad ele nech a <reg orig="nanmuindi">n-anmuindi</reg> mar cuiris in cuisle, ar son a obuindi tic in fuil amach, &ampersir; in tes, &ampersir; in spirut; oir isna folmuigt<ex resp="WW">ibh</ex> ele is mo folmuigter na lenna ele, &ampersir; in tes &ampersir; in brig tar &eacute;is a ceile, mina <app><lem>fostoigi</lem><rdg wit="H">tesdaighi</rdg></app> in brig fostuigthe no mina tuctar leighes lagtach co h-imurcach.</p></div2>

<div2 type="section" n="42"><p>Mod o linn ruad tic in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, folmuigter &eacute; le sail chuach, &ampersir; le tamarindi, &ampersir; le casia fistola, oir adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> co comfurtachtaighenn tamarindi craidhi lu<ex resp="WW">cht</ex> in drochcoimplexa ac dul cum lenna ruaid; oir mesruighe se tes lenna ruaid, &ampersir; glanaid se &eacute; lesin mbrig lagtaigh bis indti. Mar sin comfurtachtaighes <term type="bot:myrobalanum">mirbolani</term><app><rdg wit="H">emblici [add.]</rdg></app> in craidhi in uair bis modurracht, no anmuinde o seime fola air, oir adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps>, is do reir complexa fuaraid siad &ampersir; is do reir brige lagaid siad in raod loisce bis and; &ampersir; is mar sin comfurtachtaighes iureubarbrum in craidhi ag comfurtacht na <reg orig="n&aacute;o">n-&aacute;o</reg> ar tus, oir is e is betha doib, do reir <ps reg="Aristotle Aristoteles">Ar<ex resp="WW">istotuil</ex></ps>. Is iad so na neithi comsuigigthi folmuighes linn ruad .i. siucra in viola, &ampersir; diabruin&iacute;s, &ampersir; diareubarbrum; &ampersir; lictub<ex resp="WW">airi</ex> do sugh na roisi.</p></div2>

<pb n="152"/>

<div2 type="section" n="43"><p>
Mod o linn fuar tic in <reg orig="tadhbur">t-adhbur</reg>, glantar &eacute; le h-agairc, &ampersir; le <term type="bot:turpeth" lang="ga">tuirbit</term> maille becan <term lang="ga" type="bot:ginger">sindsir</term>, &ampersir; tobuir &dram; no d&oacute; d&oacute; maille f&iacute;n degbalaid. Is iad so na neithi comsuigighti folmuiges linn fuar, <term type="pharm" lang="gr" >yra pigra</term> <ps reg="Galen of Pergamum" type="scholar"><an>Galeni</an></ps>, &ampersir; <term type="pharm" lang="gr" >iara longadion</term>. Modh o linn dub tic in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, glantur &eacute; le <term type="bot:senna" lang="ga">sene</term>, &ampersir; le <term type="bot:polypody" lang="ga">sgim</term>; &ampersir; adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> co failtigenn in <term type="bot:polypody" lang="ga">sgim</term> in craidhi co h-aicidech ac tairring lenna duib <sup resp="WW">na h-inncindi, in craidhi</sup><note type="auth" n="80">Cf. R. A. 259. [Co h-aicidech H erron.]</note> &ampersir; in cuirp uile; &ampersir; dlegtar <term type="bot:pimpinella anisum" lang="ga">ainis</term> &ampersir; cuimin do be<ex resp="WW">r</ex>b<ex resp="WW">ad</ex> faria, do traochad na gaothmuirechta. Is iad so na neithi comsuigighti folmuighes &eacute; .i. diaborrinatum <gap extent="part of last line of 22a"/><app><rdg wit="H">&ampersir; diasene &ampersir; ira rufini [add.]</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="44"><p>
Coimlintur in 4 ni <mls unit="MS folio" n="22b"/> mar adubrumar le biadhuibh sodilegtha, lenab urusa impogh a <uncl>naic<ex resp="WW">nid</ex></uncl><note type="auth" n="81">An leg. aicidib?</note> na spirut, &ampersir; trit sin adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> curub maith uisgi na feola ann so, oir impoigh co h-urusa a naduir na spirut. Tuic do reir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> co m&eacute;duidter in brig on f&iacute;n, &ampersir; o biadhuibh seime, &ampersir; o balad maith, &ampersir; o gairdechus, &ampersir; o soinind, &ampersir; sechnad m&oacute;durracht<sup resp="WW">a</sup>, &ampersir; feirge<note type="auth" n="82" lang="en">The contractions indicate accusatives. Cf. R. A. paragraph 3.</note>, &ampersir; o thathigi neitid ngradach, &ampersir; o coimnuighi maille dainibh disle, &ampersir; trit sin adeir <ps reg="Constantine"><fn>Consin</fn></ps>, do reir ughdurais <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, co cuirind comradh itir daine gradacha, &ampersir; egnuidhi in saothur <app><lem>ona dainibh, &ampersir;</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> ona ballaibh inmedhonacha.</p></div2>

<div2 type="section" n="45"><p><frn lang="la">Item</frn> is maith ein cerc arna rostad, &ampersir; blonac do cur inntu ar crotadh in f&iacute;na orra, &ampersir; siroip rosicda, &ampersir; in f&iacute;n <reg orig="dobeith">do beith</reg>

<pb n="154"/>

deghbalaid; &ampersir; mad fuar in cuis, ibidh se (&eacute;) t&eacute; he maille clous; &ampersir; mad te, caithidh fuar &eacute;; &ampersir; da feta feoil do caithimh...<note type="auth" n="83" lang="en">Something omitted? [sic H]</note></p></div2>

<div2 type="section" n="46"><p>
Is i ailemain is maith isin anmuindi re <reg orig="nabur">n-abur</reg> <term type="med">singcopis</term>, mad t&eacute; an cuis .i. ba&iacute;ndi goirt ar mbuin a &iacute;me de, &ampersir; iascc fuar, <app><lem>siucra</lem><rdg wit="H">rosicda [add.]</rdg></app>, smera a&iacute;pchi, perida maithi, ubla degbalaid. Mad fuar an cuis, tobuir buighen uighi mbocc do, &ampersir; caibdel, &ampersir; feoil &ampersir; uighi arna mbrugh trina ceile, maille baindi, &ampersir; re <term type="bot:crocus">croch</term> arna corugad le h-enbruithi cabun, &ampersir; damh, &ampersir; faiscter an enbruithi astu ainsein, &ampersir; doirter f&iacute;n air, is maith in biadh sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="47"><p>
<frn lang="la">Item</frn> dentur cerca no pertrisi do rostad, no feoil caorach, no gaille&iacute;n, &ampersir; curtur clous, &ampersir; blon&uacute;c air, &ampersir; curtur uisgi na roisi &ampersir; f&iacute;n deghbalaid orro; &ampersir; gabad in <reg orig="tothur">t-othur</reg> a mbalad c&oacute; fada, &ampersir; bruiter aindsein co laidir iad, &ampersir; curtur a <reg orig="nedach">n-edach</reg> l&iacute;n iad, &ampersir; faisc a sugh astu, &ampersir; teighter he, &ampersir; tobuir don eslan; &ampersir; is mor in comfurtacht <reg orig="dobeir">do-beir</reg> air.</p></div2>

<div2 type="section" n="48"><p>
<frn lang="la">Item</frn> tobuir biada ailemnacha sodilegtha don lucht <app><lem>traothta ima</lem><rdg wit="H">traochtar uma</rdg></app> feoil, &ampersir; tobuir becan do neithib degbglaid do tar eis a ceile, &ampersir; tobuir na neithi deghbalaid sin don mnai ara mbi anmuinne craidhi o muchad na breithi an&iacute;s, &ampersir; tobuir anuas dona feruibh ara mbi an anmuinne. Tobuir na biada ailemneca sifl, &ampersir; sodilegtha don lucht ari mbi traothadh ara feoil, &ampersir; tobuir becan dona neithib deghbalaid tar eis a ceile doibh arna nanmaindiugad o <sic resp="WW">l&iacute;nadh</sic><note type="auth" n="84">Cf. R. A.</note>, trit sin pecaigit in lucht <reg orig="dobeir">do-beir</reg> f&iacute;n,

<pb n="156"/>

&ampersir; neithi deghbalaid let istigh don lucht ara mbi anmuindi craidhi, &ampersir; toitim na brigi o l&iacute;nadh; &ampersir; trit sin ni dl<ex resp="WW">egtar</ex> biadh do tobuirt in gach uile anmuindi re <reg orig="nabur">n-abur</reg> <term type="med">singcopis</term>, oir is m&oacute; is eigin a folmugad le clister, &ampersir; le sgetrigh, &ampersir; le h-aipsdinens; &ampersir; a leighes le coimilt, &ampersir; le cengul na mball imellach.</p></div2>

<div2 type="section" n="49"><p>
Coimlintur an .u. ni adubrumar le sraogaid, &ampersir; le coimilt na mball imellach, &ampersir; le neithib deghbalaid. Masedh an uair bis nech a naixis na h-eslainti so, curtur cleiti circi na sroin dfurailem sraeg<ex resp="WW">uig</ex>i air, arna tumadh a finecra laidir, &ampersir; coiscid in aixis.</p></div2>

<div2 type="section" n="50"><p>
<frn lang="la">Item</frn> doirter uisgi rosicda no uisgi ele co h-opunn ima aigid oir is maith<gap extent="part of last line of folio" reason=" cut off"/> <mls unit="MS folio" n="23a"/> isin naix<ex resp="WW">is</ex>, gid edh don&iacute; se urcoid da h-eisi da mbia a fad air, mar bis isin anmuinne doniter o lennuibh omha, &ampersir; o eccla; oir omhdhuighi sin an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, &ampersir; connmuidh in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> leth istigh, &ampersir; in spirut, &ampersir; trit sin is du in <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> do dortadh co h-opund air, &ampersir; gan c&oacute;mnuidhi do legin d&oacute; air. Et dlegthar uair and an <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> do dortadh tar eis a ceile, &ampersir; comhnuidhi do legin do and: &ampersir; mar bis i <reg orig="nanmuindi">n-anmuindi</reg> doniter o gairdechus, &ampersir; o flux; dlegtar ann sin sgethrach do denumh, &ampersir; in tsron do coimilt, &ampersir; na slindein, &ampersir; dethtach do legin futhu fon medhon, do reir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>; &ampersir; is maith in <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> fuar do dortadh co h-opund isin cuis so, ar son in buille <reg orig="dobeir">do-beir</reg> do duisecht an tesa, &ampersir; do bud ferr and sin a duisecht le coimilt,

<pb n="158"/>

&ampersir; le neithibh deghbalaid. Sa cuis fuar, masedh, &ampersir; a techt o l&iacute;nadh n&iacute; maith ar tus in <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> do dortadh, gid edh fo derig, &ampersir; ni h-ar son in coimplexa, acht ar son an buille <reg orig="dobeir">do-beir</reg>. Toburtur aindsein neithi deghbalaid sa cuis so<note type="auth" n="85">i.e. sa cuis te. Cf. R. A.</note> mar ata sanduile &ampersir; sal cuach, &ampersir; raib uisgi; curtur a <reg orig="nedach">n-edach</reg> l&iacute;n iad; &ampersir; curtur sa cuis fuar; &ampersir; curtur <term lang="la" type="bot">lignum aloes</term>, &ampersir; lapadanum. Mod o linn fuar<note type="auth" n="86">An leg. dub?</note> tic, gabh alifidan<ex resp="WW">us</ex> cata<note type="auth" n="87">Alifida muscata?</note>, &ampersir; <app><lem>coimilter</lem><rdg wit="H">&ampersir; ceangailter [add.]</rdg></app> na boill imellacha, &ampersir; co h-airighi an trath tic in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> o linadh. Mad o neim tic an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, tobuir niamnuid, maille fin no le baindi innti, no cn&oacute; maille figedhidh, no sug athar tal<ex resp="WW">man</ex> is e bog, &ampersir; curtur maide lethan itir a fiaclaib, &ampersir; gairmter na ainm dil&eacute;s co h-ard he: &ampersir; toburtur <term type="pharm">triacla</term> d&oacute;, &ampersir; <sic corr="diamargariton" resp="WW">diamariton</sic>, &ampersir; fin.</p></div2>

<div2 type="section" n="51"><p>Isin cardiaca crichnaighchi, <app><lem>&ampersir;</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> is maith na boill imellacha do coimilt, &ampersir; timcill an craidhi, &ampersir; gabur a mbalad so .i. ambra, &ampersir; rois; oir is du neithi fuara do cur tri neithibh te tirim ann so, indus comad faididi do merdais siad, &ampersir; neithi te tre neithibh fuara, innus comad tolluidi iad; &ampersir; tumtur edach l&iacute;n a <reg orig="nuisgi">n-uisgi</reg> rosicda, &ampersir; curtur timcill an craidhi &ampersir; comfurtacht<ex resp="WW">aigh</ex>i e &ampersir; tobuir mas, &ampersir; clous da comfurtacht, &ampersir; is maith fotracadh etrum a cardiaca, &ampersir; a <term type="med">singcopis</term>.</p></div2>

<div2 type="section" n="52"><p>
Mod o gaothmuirecht tic, is maith na boill imellacha do coimilt le h-edach t&eacute;, &ampersir; coirci arna ruadhugad do cur timcill in gaili, &ampersir; <app><lem><sic corr="dianthos?" resp="WW">diamfum</sic></lem><rdg wit="H">diaanisum &ampersir; diasiminum [add.]</rdg></app>, &ampersir; diamas&uacute;m do <app><lem>gnath</lem><rdg wit="H">gnathugad</rdg></app>, &ampersir; sechainter gach

<pb n="160"/>

n&iacute; tuismidhes an gaothmuirecht, mar ata pis, &ampersir; ponuir, <app><lem>&ampersir; aran te</lem><rdg wit="RA">[om.]</rdg></app>, &ampersir; is maith aran te ar <app><lem><sup resp="WW" source="H">na</sup></lem><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> tumad a fin, oir<app><lem> metuidhi</lem><rdg wit="H">nertuighi</rdg></app> s&eacute; in brig, &ampersir; in tes, &ampersir; coimed<del resp="WW">h</del>idhi se nech o neimh, &ampersir; o plaigh, &ampersir;rl ...</p></div2></div1>

<pb n="162"/>

<div1><head>E. Apostema <app><lem>et</lem><rdg wit="P">est</rdg></app> tumor idem sunt secundum antic&oacute;s &uacute;t dixit <ps reg="Galen">Gali&eacute;nus</ps><note type="auth" n="88">E 25-32. E1 137z-149 H. (17-32, <frn lang="en">wrongly inserted</frn>) 16, 33-42.</note>.</head>

<div2 type="section" n="1"><p>
Amail adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> is inund nescoid re radh &ampersir; att do reir <app><lem>na</lem><rdg wit="P">na na</rdg></app> sennda&iacute;nibh &ampersir; is inund nescoid tri G<ex resp="WW">aidlig</ex> &ampersir; opostema tri Laidin, &ampersir; is inund opostema ri r<ex resp="WW">ad</ex> &ampersir; att boill, tar eis a deisigci nadurtha dfagbail, &ampersir; is ime aderur at boill, indus nach tuicfid&iacute; co mad nescoid in r&eacute;me imurcach gabus in corp cuigi ar son ailemna bid no dighi.</p></div2>

<div2 type="section" n="2"><p>
(&ampersir;) Adeir do<sup resp="WW">c</sup>tuir ele, curub in&uacute;nd op<ex resp="WW">ost</ex>ema re rad &ampersir; att boill a <reg orig="ningnuis">n-ingn<ex resp="WW">uis</ex></reg> na nadura, &ampersir; adeir H<ex resp="WW">ali</ex> curub inund opostema &ampersir; eslainti comsuigigti tic o mailis coimplexa, &ampersir; o meid, &ampersir; o suigug<ex resp="WW">ad</ex>. Adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> curub in&uacute;nd opostema &ampersir; eslainti comsuigigthi ina fagur gach uile cinel eslainti, oir bi mailis coimplexa &ampersir; comsuigigthi innti, &ampersir; <app><lem>bacuid</lem><rdg wit="E E1">peccaid [sic leg.]</rdg></app> ina suigug<ex resp="WW">ad</ex> &ampersir; ina m&eacute;id ar son <app><lem>imurc<ex resp="WW">aig</ex> mailisi &ampersir; l&iacute;nta, (&ampersir;) sgaraidh na ran<ex resp="WW">na</ex> re ceile</lem><rdg wit="E1">imurcraid linta scaraid na ranna o ceile</rdg><rdg wit="E">imurc<ex resp="WW">aig</ex> mailisi &ampersir; l&iacute;nta, (&ampersir;) sgaraidh ranna talmaine re ceile</rdg></app>, oir ni bi nescoid gan mailis complexa &ampersir; comhsuigigthi maille <reg orig="hadbur">h-adbur</reg> .i. maille linn cintach.</p></div2>

<div2 type="section" n="3"><p>
Et adeir <ps reg="Constantine"><fn>Cons<sup resp="WW">ant</sup>in</fn></ps> nach fir sin, oir adeir isin ix lebur do <title type="medical tract:Pantegni">Pant<ex resp="WW">egn&iacute;</ex></title> co ndentur nescoid te o mailis coimplexa gan linn cintach. Aderimsi cuigi sin, mar adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, co tuicter 

<pb n="164"/>

nescoid <sup resp="WW">te</sup><note type="auth" n="89">i. e. phlegmon. [om. H.] Cf. R. A.</note> o da modhuibh .i. mod dib ar son nescoidi gerite, noch doniter co minic o fuil deirg, &ampersir; m&oacute;dh ele ar son imurc<ex resp="WW">aig</ex> tesa &ampersir; loisci; &ampersir; is mar sin tuices <ps reg="Constantine"><fn>Consant&iacute;n</fn></ps> he, oir adeir se, co fuilngenn ball sa <reg orig="neslainti">n-eslainti</reg> tes &ampersir; deirge mar do beith a fiabras.</p></div2>

<div2 type="section" n="4"><p>
Et adeir <ps reg="Constantine">Consant&iacute;n</ps> sa 8 lebur a <title type="medical tract:Pantegni">Pant<ex resp="WW">eg</ex>ni</title>, gurub inunn opostema &ampersir; reme no att noch fuilnges ball ar son imurc<ex resp="WW">aigh</ex> lennann. Et adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> arin v. ad gres dorinne <ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocras</fn></ps>, curub inund opostema &ampersir; at <app><lem>&ampersir;</lem><rdg wit="E E1">no</rdg></app> reme let imuich don naduir isna corpuibh; masedh o f&eacute;tus att let imuich don naduir beith in gach uile ball, fetuid nescoid beit in gach uile ball.<note type="auth" n="90">[om. P.]</note> Et is follus do reir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> co fet&uacute;nd att leth imuich don naduir beith in gac uile ball, oir adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> mar so, gac uile ball fetus m&eacute;dugad co nadurtha o gabail na h-ailemna cuigi, fetur a medugad co mi-nadurtha; &ampersir; fetur gac uile ball do medugad co nadurtha o gabail na h-ailemna, oir oilter &eacute;; masedh fe tura medugad co mi-nadurtha; masedh fetund nescoid beith in gac <reg orig="aonball">aon ball</reg>.</p></div2>

<div2 type="section" n="5"><p>
Et doni <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> in resun cetna dona fiacluib &ampersir; dona cnamhuibh &ampersir; do nescoidib na h-incindi, re <reg orig="nabur">n-abur</reg> frenicis, da reir sin, &ampersir; <sic resp="WW">cetuiguim</sic> co fetund nescoid beith arin incind. Et adeir <ps>Serapion</ps>, nach fetund, oir ball fliuch bog siltech hi; masedh ni <mls unit="MS folio" n="24b"/> fuilngenn si adbur, masedh ni fetunn nescoid beith urthi.</p></div2>

<div2 type="section" n="6"><p>
Fregram<ex resp="WW">uid</ex> cuigi sin &ampersir; adermuid co <app><lem>martur</lem><rdg wit="H">niortar</rdg></app> neithi co dilis cum nescoidi do beith i mball. An cetn&iacute; dibh .i. sil<ex resp="WW">ed</ex> na <reg orig="nimurcach">n-imurcach</reg> cum in baill. An 2 n&iacute; .i. in ball da gabail cuigi. An 3 n&iacute; a coim&eacute;d and. An 4 ni reme no att do beith <sup resp="WW">and</sup>; &ampersir; do 

<pb n="166"/>

fetur na tri cetneithi dib sin do beit isin incind, &ampersir; ni fetur in 4 ni do beit co follus indti .i. in atmuirecht. Gid edh aderim co cetuigenn <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> co fetund nescoid beith arin incind ina folud fein, oir ball righin talm<ex resp="WW">aid</ex>e hi; masedh condmuid si adbur na nescoidi; &ampersir; is fir sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="7"><p>
Et is m&oacute; na sin cundtubuirt, in fetund nesc&oacute;id beith isin craidi, oir adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> nach fuilngenn in craidi nescoid; &ampersir; adeir <ps><sn>Hali</sn></ps> co teid. in duine decc n&iacute; is t&aacute;osca na daingnidhes teindes isin craide. Aderimsi cuigi sin, gurub <app><lem>marbtach</lem><rdg wit="P">mabtc [c above line]</rdg></app> gac uile nescoid bis i folud in craide, &ampersir; trit sin ni <sic resp="WW">fuilnenn</sic> se a daingniugad and .i. a sd<ex resp="WW">ai</ex>d; oir is rena daingniugad adeir se staid &ampersir; derigh a toirmuigh, oir teid an duine decc roime sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="8"><p>
Is iad so cuisi na nescoidi. An cetcuis dib sin .i. adbur ar sil<ex resp="WW">ed</ex> no arna cur &oacute; ball cum boill ele. An 2 <reg orig="hadbur">h-adbur</reg> imurcach na h-ailemna arna tinol sa ball fein.</p></div2>

<div2 type="section" n="9"><p>
Doniter in cetni dibh sin o s&eacute; cuisibh. An cetcuis dibh .i. tresi an boill innarbus in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, oir adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> co cuirind na baill laidiri a <reg orig="nimurcach">n-imurcach</reg> cum in boill anmuind, &ampersir; na boill uaisle cum na mball anuasul. An 2 cuis anmuinne na brige innarbuigti isin ball gabus in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>. An 3 cuis imud in adbuir. An 4 cuis fairsingi na poiri. An .u. cuis esbaid na brige oilemnuidi &ampersir; <app><lem>impoigh</lem><rdg wit="E1">impoig<ex resp="WW">the</ex></rdg><rdg wit="H">impaighi</rdg></app> sa ball cum a curtur in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>. An .u. cuis co mbit na boill gabus in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> faona balluib cuires uatha &eacute;; &ampersir; cuirid <ps reg="Constantine">Consant&iacute;n</ps> na cuisi. so san ochtmad lebur do <title>Pantegni</title>. Et<note type="auth" n="91" lang="en">Some confusion here:</note> <app><lem>do f&eacute;tur na cuisi ele so &ampersir; in da cuis ele do cur cucu s&oacute;</lem><rdg wit="P">[Line under 'ele'.]</rdg><rdg wit="E H">do fetar da cuis ele do cur cucu s&oacute;.</rdg></app> .i. gluasacht an boill <sic resp="WW">cum</sic> curtur in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, 

<pb n="168"/>

&ampersir; a t<ex resp="WW">es</ex>bach; oir adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> curub urusa in <app><lem><reg orig="tadbur">t-adbur</reg></lem><rdg wit="E1 H">no na leanna</rdg></app> do dortadh cum in baill gluaisis, &ampersir; teigis <sup resp="WW">na</sup> cum na mball ele, &ampersir; trit sin <app><lem>na nescoidi gluaisis &ampersir; doniter o faothugad &ampersir; is minca doniter &iacute;ad is na h-altuibh na isna h-inaduibh <sup resp="WW">ele</sup></lem><rdg wit="E1 H">na neascoidi doniter o faothugad is minca doniter ... ele</rdg></app> ar son <sic resp="WW">m&eacute;d</sic> in gluasachta &ampersir; in folmuidechta.</p></div2>

<div2 type="section" n="10"><p>
Cuis na nesc&oacute;idi doniter o imurcach na h-oilemna arna tinal i mball .i. esbaidh na brigi oilemnuidi sa ball nach f&eacute;tund se in biadh tic cuigi do dilegad co foirfe, &ampersir; fasaidh an imurcach tar eis a ceile no co l&iacute;nund se an ball.</p></div2>

<div2 type="section" n="11"><p>
Et is mar so fasus nescoid isin ball, in trath fasus si o mailis coimplexa a mball, no curtur imurcach cuigi <mls unit="MS folio" n="25a"/> o ball ele is tresi na se f&eacute;in, &ampersir; nach fetunn sin <reg orig="dinnarbad">d'innarbad</reg> uadha na do dilegad &aacute;nd fein. Anaid an imurcach ann &ampersir; doni nescoid di mar s&oacute;. Da tairrngter fuil derg no linn ele cum baill, an urduil sin, innus co l&iacute;nund se a cuislenna co leir &ampersir; b&iacute;d na cuislenna and sin <app><lem>balc lan</lem><rdg wit="E">barclan</rdg></app>, mar soightech, &ampersir; silid ni asa poirib cum folmuidechta in baill bis ina timcill &ampersir; l&iacute;nuidh e, &ampersir; dealaigi a randa re ceile, &ampersir; don&iacute; att and, re <reg orig="nabur">n-abur</reg> nescoid.</p></div2>

<pb n="170"/>

<div2 type="section" n="12"><p>
Et atait se gneithi arna nescoidibh a coitcindi, do reir <app><lem>nan senndoctuiri</lem><rdg wit="E1 H">na se nadhbur [which is translated]</rdg></app> o ndentur iad .i. na 4 lenna, &ampersir; uisgiamlacht &ampersir; gaotmuirecht. O fuil deirg doniter an nescoid re <reg	orig="nabur">n-abur</reg> <app><lem>flegmon</lem><rdg wit="P">fletmon <!--check-->[with 'et' sign]</rdg><rdg wit="E">fleadmon</rdg></app> .i. att mor. Da reir sin ata <ex resp="WW">deich</ex>fir aturra &ampersir; in nescoid doniter o linn ruad, oir n&iacute; b&iacute; indti sin acht becan atta, &ampersir; si ger, gan beith lethan. Masedh mas i fuil derg is tresi, is flegmon a h-ainm, &ampersir; mad linn fuar is tresi tuismidter and an nescoid bocc re <reg orig="nabur">n-abur</reg> sima.</p></div2>

<div2 type="section" n="13"><p>
Madh linn ruad, tuismidter an nescoid re <reg orig="nabur">n-abur</reg> erisipila. Madh linn dub loisce bis <sic resp="WW">trisi</sic> and, tuismidter an nesc&oacute;id re <reg orig="nabur">n-abur</reg> cancer <app><lem>ullseratus</lem><rdg wit="P">ullner ar tus</rdg></app>. Madh linn dub aic<ex resp="WW">eda</ex> bis treisi ann, tuismidter an nesc&oacute;id re <reg orig="nabur">n-abur</reg> sglirocis .i. nescoid cruaidh<note type="auth" n="92">skl&emacr;&oacute;s</note><!--footnote (gr. skleros &sigma;&kappa;&lambda;&eta;&rho;&oacute;&endsigma;) unclear-->. Madh fuil derg bis tresi and, doniter in nescoid ri <reg orig="nabur">n-abur</reg> carpungulus, oir dergaidh si mar <term type="min:emerald" lang="ga">smeroid</term> tenidh, &ampersir; is nescoid comsuigighti h&iacute;.</p></div2>

<div2 type="section" n="14"><p>
Tuic combi nescoid <app><lem>comsuigighti and, &ampersir; nescoid diuid o aonlinn amain</lem><rdg wit="E1">neascoid diuid ann &ampersir; neascoid comsuigti .i. neascoid diuid o enlind amain doniter</rdg><rdg wit="H">[om. doniter]</rdg></app>; oir adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> mar so, in r<ex resp="WW">emur</ex> in fuil no in seim? Mad remur in fuil doni in nescoid gabus in feoil &ampersir; in lethtur i <reg orig="naoinfecht">n-aoinfecht</reg>, &ampersir; bi bruiderrnach indti. Mad seim, d&oacute;ni in nesc&oacute;id gabus in lettur amain gan bruiderrnaighi &ampersir; sp&iacute;na a h-ainm. Madh o fuil deirg &ampersir; o linn ruad doniter, &ampersir; comad hi fuil derg bis tresi, doniter an nescoid re <reg orig="nabur">n-abur</reg> fleghmon 

<pb n="172"/>

no <app><lem>erisipila</lem><rdg wit="E1">fleagmon erisipilenteis</rdg></app>. Mad linn ruad, doniter an nescoid re <reg orig="nabur">n-abur</reg> erisipila flegmonides.</p></div2>

<div2 type="section" n="15"><p>
Et adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> co ndentur nescoid <app><lem><sup resp="WW">te o linn ruad</sup></lem><rdg wit="E E1 H">teasaide o linn ruad</rdg></app><note type="auth" n="93" lang="en">Something omitted. Cf. R. A.</note> &ampersir; ata linn ruad seim and, &ampersir; linn ruad is seime na sin, &ampersir; linn ruad roseimh. O linn ruad is seime na <sic corr="seim tseim" resp="WW">sin</sic>, doniter an nescoid re <reg orig="nabur">n-abur</reg> formica corrusiua, &ampersir; on linn is seime na sin, doniter an nescoid re <sup resp="WW"><reg orig="nabur">n-abur</reg></sup> <app><lem><sup resp="WW">for</sup>mica</lem><rdg wit="P">remica</rdg></app> miliaris, &ampersir; is m&oacute; bis isin feoil na isin lettur, &ampersir; bi si mar seangan mor; o linn ruad roseim doniter an nescoid ri <reg orig="nabur">n-abur</reg> formica ambulatiua.</p></div2>

<div2 type="section" n="16"><p>
Labrum anois dona nescoidibh fuara, &ampersir; o 4 neithib doniter iad .i. o linn fuar no o linn dub, &ampersir; o gaotmuirecht o uisgiamlacht. Na nescoidi doniter o linn fuar, doniter ni dib o linn fuar s<ex resp="WW">eim</ex> maille becan do linn ruad, mar atait na gorain fasas isin oidhchi &ampersir; ingena na h-oidhchi aderur ri&uacute;; &ampersir; doniter ni ele o <app><lem>linn <sup resp="WW" source="RA">fuar</sup> remur</lem><rdg wit="E E1">linn find remur</rdg></app> mar atait cnuic braighid &ampersir; nescoidi na nosgall &ampersir; na loch mblen, &ampersir; is da cinel sin na faithnidha. O linn fuar medhonach doniter an nescoid bocc gan teindes.</p></div2>

<div2 type="section" n="17"><p>
O linn dub doniter sglirocis .i. nescoid cruaidh, &ampersir; canncer .i. aillsi, &ampersir; glanduile .i. nescoid bis mar mesoig; &ampersir; bit siad arna ndeguilt risin mball, &ampersir; a m<ex resp="WW">es</ex>c in letuir bis <app><lem>sgrotuile, <mls unit="MS folio" n="25b"/> &ampersir; lenuid s&iacute;ad don lethtur</lem><rdg wit="E1 H">ndeagailt on ball &ampersir; a measc an leathair &mdash;&ampersir; scrothuile&mdash; leanaidh siad don leathar [Cf. R.A]</rdg></app>, &ampersir; ni l&eacute;nund don ball: &ampersir; in da nescoid ele adubrumar .i. cancer &ampersir; sglirocis, bit arna ndaingniugad

<pb n="174"/>

i folud an boill, &ampersir; ata deichfir aturra .i. bit sglirocis ina comnuidhi sa ball, gan teinnes &ampersir; bacuid in mothugad, <app><lem><sup resp="WW" source="E">&ampersir; bid cancer co siublach gortaidtach, &ampersir; ni bacund in mothugad</sup></lem><rdg wit="P">[om.]</rdg><rdg wit="E1"><!--this is how I understand the entry for E1-->&ampersir; bid cancer co siublach co raithaidhtiach, &ampersir; ni bacund in mothugad</rdg></app> mina bia co rofada, indus co marb&oacute;nd in ball.</p></div2>

<div2 type="section" n="18"><p>
Is iad so na nescoidi uisgiamhla .i. idropis <sic corr=".i." resp="WW">&ampersir;</sic> errnia, &ampersir; tumtuidhi; &ampersir; uair and bidh nescoid uisgiamail arin sicne<note type="auth" n="94">sicne na nuirged? or incind? Cf. R. A. and G. Paragraph 9 sicne E E1 H.</note>.</p></div2>

<div2 type="section" n="19"><p>
Is iad so na nescoidi doniter o gaotmuirecht .i. na nescoidi ina mbi siad mar anail, &ampersir; sgaruid in feoil &ampersir; in lettur re ceile; &ampersir; in trath glactur hi doni cinel gabala rit. (&ampersir;) Nesc&oacute;id ele re <reg orig="nabhur">n-abur</reg> catexia, bid gaothmuirecht indti a folud an boill <app><lem>fein</lem><rdg wit="P">fein fein</rdg></app>, &ampersir; in trath glactur h&iacute;, ni gabund rit acht sgail<ex resp="WW">id</ex> trit na poiribh.</p></div2>

<div2 type="section" n="20"><p>
Et bidh a f&iacute;s aguib co fuilid 4 h-aimsera agna nescoidibh doniter o na 4 lennuibh .i. tosach, &ampersir; tormach, sdaid &ampersir; digbail. Is edh is tosach d&iacute;, in trath tindsgnus in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> dul a nimell, na mball, &ampersir; tindsgn<ex resp="WW">us</ex> medugad do d&eacute;num. Is edh is tormach and, an trath m&eacute;duidhes &ampersir; attus. Is edh is sdaid and, in trath anus &ampersir; nach meduidenn n&iacute;s mo. Is edh <sup resp="WW">is</sup> digbail, an trath tinnsgnus laigdiugad &ampersir; aipiugad, &ampersir; teid cum silid no sgailter gan mothugad, no teid cum cruais, oir is iad sin na <app><lem>4</lem><rdg wit="E E1 H">tri</rdg></app> modha ina crichnuigter na nescoidi sin.</p></div2>

<pb n="176"/>

<div2 type="section" n="21"><p>
Is iad so na neithi on aithinter na h-adbuir o t<ex resp="WW">ia</ex>guid na nescoidi .i. dath &ampersir; teinnes &ampersir; fiabras noch lenas &iacute;ad, &ampersir; luas no moille in gluasachta, &ampersir; <app><lem>glactur</lem><rdg wit="E1">glacad</rdg></app> le mer no le derrnaind, mar adeir <ps><sn>Hali</sn></ps>.</p></div2>

<div2 type="section" n="22"><p>
Is iad so comartha&iacute; na nescoidi doniter o fuil deirg .i. <app><lem>atmuirecht</lem><rdg wit="E H">deirge &ampersir; atmaracht</rdg></app> ina timcill &ampersir; linadh na cuislenn, &ampersir; bualad, &ampersir; buigi, &ampersir; leimnech. Adeir <ps>Averroes</ps> curub iad s&oacute; comarthai na nescoidi doniter o fuil deirg .i. dath derg maille tes laidir &ampersir; re teinnes mor. Is iad s&oacute; comarthai na nescoidi doniter o linn ruad .i. in ball <app><lem>ac dul</lem><rdg wit="P">ac dul ac dul</rdg></app> a mbuidhecht, &ampersir; teinnes laidir, &ampersir; seime na lennann, &ampersir; is da cinel sin in nescoid re <reg orig="nabur">n-abur</reg> formica ambulatiua. Comartha na nescoidi doniter o linn fuar .i. in ball is se ban gan teinnes mor, &ampersir; gidh glacuidhi &eacute;, &ampersir; se bog atmur, &ampersir; <app><lem>bun-lethan</lem><rdg wit="E">bun-lethan aigi [sic leg.]</rdg></app>. Comartha na nescoidi don&iacute;ter o linn dub .i. gan teinnes mor &ampersir; dath dub riabach dorca air, is e talm<ex resp="WW">aid</ex>e &ampersir; na cuislenna ina timcill lan do linn dubh.</p></div2>

<div2 type="section" n="23"><p>
<app><lem>Mod o adhbur</lem><rdg wit="E1">Mod o adhbur no o lind</rdg></app> arna dortadh o ball co ball tic in nescoid, tic sin co h-oponn, &ampersir; mad o imurcach na h-ailemna sa ball, tic co mall, tar eis a ceile. Madh comsuigighti na nescoidi, bid signi comsuigighti acu do reir na lennand o ndentur iad. <app><lem>Mad hi fuil derg bis cintach no bis tresi and, teid dath na nescoidi cum deirgi gan beith solus. <sup resp="WW">Madh he lionn ruadh as mo tigernaidhas and teit an dath cum derge &ampersir; cum soillsi,</sup> mina morga se</lem><rdg wit="E">Madh hi an fuil as mo tigernaidas ann teit dath na neasgoide cum derge gan beith solus muna morga se</rdg></app>. Madh <app><lem>linn</lem><rdg wit="E">lionn</rdg></app> fuar saillti bis tresi and, teid cum baine maille cinel buidechta, ar son cumuisc lenna fuair ar linn ruad, oir bid linn ruad is e solus in trath nach cumuscinn <mls unit="MS folio" n="26a"/> se re linn ele; &ampersir; bidh bruth do gnath san inadh a mbi linn fuar saillti. Mad &eacute;

<pb n="178"/>

linn dub bis tresi, bi in dath is &eacute; dub glas &ampersir; tromdacht, &ampersir; anmotuighe &ampersir; cruas mor &aacute;nd, oir da mbeith mothugadh &aacute;nd n&iacute; ho linn dub gl<ex resp="WW">an</ex> <app><lem>do dentaighe <sup resp="WW">e</sup></lem><rdg wit="E">dogentai he</rdg></app>. Et ni dentur <app><lem>nescoid o linn dub, acht o fuil remuir, duibh, talmaide, oir derbuid <ps reg="Averroes">Aueroes</ps> nach d&eacute;in se fiabras</lem><rdg wit="E E1"></rdg></app><!--check preceding app-->neascoid o linn dub glan acht o fuil [etc.]; adeir (&ampersir; dearbaid [E]) Aueroeis na den linn dub glan neascoid oir ni den si fiabras, acht mina cuimesctar re linn fuar &eacute;, no re fuil deirg. Masedh ni d&eacute;in <app><lem>s&eacute;</lem><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> nescoid, oir is in&uacute;nd <app><lem>adbur doibh</lem><rdg wit="E1">adbur on dentur iad</rdg></app>; &ampersir; adeir <ps reg="Isaac Israeli" type="scholar"><fn>Ysac</fn></ps> isin <title type="medical tract:De Urinis">trachtadh dorindi se fein don fual</title>, <app><lem>da nderrntaighe</lem><rdg wit="E1">da ndearntar</rdg></app> nescoid o lennuib truaill<ex resp="WW">igth</ex>i loisc&iacute; arna impogh a naduir neimhe, mar ata formica &ampersir; carpungulus, &ampersir; antrax, &ampersir; noli me tangere; &ampersir; b&iacute; <app><lem>ann</lem><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> sin drochbalaid &ampersir; teinnes, &ampersir; bruth, &ampersir; dath dub glas, &ampersir; truilled, &ampersir; mairbi in boill.</p></div2>

<div2 type="section" n="24"><p>
Tuic co tuismigter nescoid isna ballaib let isthigh, mar tuismigter isna ballaib imellacha, &ampersir; at<ex resp="WW">a</ex>it neithi dibh marbus co h-opund ar son uaislecht na lenn&aacute;nd, &ampersir; na mball, &ampersir; teindis &ampersir; fiabrais, mar ata eslainti in craide &ampersir; <app><lem>a nescoid</lem><rdg wit="E E1">nescoid an craidhi</rdg></app>: neithi ele is moille marbus na sin, mar ata nescoid na nao no na selci, &ampersir; na narunn, &ampersir; in gaili: &ampersir; at<ex resp="WW">a</ex>it neithi ele aga fuil<ex resp="WW">id</ex> anmunda disl<ex resp="WW">i</ex>, mar ata nescoid in easnuidh re <reg orig="nabur">n-abur</reg> pleurisis. Et is ime aderur pleurisis ria .i. is inand <ex resp="WW">pleur</ex> isin Greig &ampersir; easna tri <app><lem>Laidin &ampersir; isin G<ex resp="WW">aedilg</ex></lem><rdg wit="E1 H">tri gaeidheilc</rdg></app>, &ampersir; is inund <ex resp="WW">sis</ex> &ampersir; suigugad .i. is uadha aderur pleurisis .i. ona suigugad arin esnach, no laim ris arin sgairt. <app><lem>Perp<ex resp="WW">no</ex>monia</lem><rdg wit="E">Perplemoinia [sic leg?]</rdg></app> .i. nescoid na scamh<ex resp="WW">an</ex>. Frenicis .i. nescoid na h-incindi.</p></div2>

<pb n="180"/>

<div2 type="section" n="25"><p>
(&ampersir;) At<ex resp="WW">a</ex>it 4 comarthai ari <reg orig="naithinter">n-aithinter</reg> in nescoid bis let istigh .i. att &ampersir; teindes &ampersir; gortugadh na noipr<ex resp="WW">ig</ex>thi, &ampersir; na neithi adubrumar, mar ata fual &ampersir; feradh &ampersir; neithi is cosmuil ri&uacute;. Et atait .u. comarthai airighi ac pleuricis nach <ex resp="WW">etur</ex> do sgartuin ria .i. decracht na h-anala do tairring, &ampersir; fiabras gnaith, cosachtach, tindes isin taobh, &ampersir; cuiridh <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> in .u. comartha cucu s&oacute; .i. puls <frn lang="la">serrinus</frn> mar fiacla <app><lem>cailli<ex resp="WW">g</ex>i ac bualad</lem><rdg wit="E1">caillide .i. e ag bualadh</rdg></app> a fad o ceile &ampersir; coscc aturru.</p></div2>

<div2 type="section" n="26"><p>Tuic co <reg orig="nabur">n-abur</reg> <app><lem>nescoid</lem><rdg wit="E1 H">neascoid teasaide</rdg></app> o da cuis .i. co mbi s&iacute; o adbur te co nadurtha,no co ngabh&uacute;nd si tes co h-aicideach tri <app><lem>morg&aacute;nd</lem><rdg wit="E1 H">morgadh</rdg></app>, mar adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps>.</p></div2>

<div2 type="section" n="27"><p>
Comarthai nescoid na sgamhan ann so .i. puls tonnmur. &ampersir; tes itir na slindenuibh, &ampersir; dergi na ngruadh, att isna suilib, fiabras rotren, deacracht fana anail do tairring amail <reg orig="dobeith">do beith</reg> aca mucadh.</p></div2>

<div2 type="section" n="28"><p>
Comarthai nescoid na <reg orig="n&aacute;o">n-&aacute;o</reg> .i. puls is lugha na in puls remraithi, &ampersir; teinnes maille tromdacht, <app><lem>cosachtach</lem><rdg wit="E">cosacacht</rdg></app> tirim, aiterrach gnee co minic, ferad maille fuil, &ampersir; ni loigenn anti ara mbi ara taobh deas, fual buaiderta mar uisgi nighthi feola, &ampersir; dealb na nescoidi mar re n&uacute;a and, &ampersir; in corp is e truagh.</p></div2>

<div2 type="section" n="29"><p>
Comarthai nescoidi na s<ex resp="WW">eilce</ex> .i. att &ampersir; cruas ina leith cli amain; &ampersir; n&iacute; mar sin ina cruas, no na ndunadh can nescoid, acht cruas indtu co leir; oir is amlaid ata in tsealg ina ball

<pb n="182"/>

edluith fada arna suigugad isin let cli, arna h-ordugad do glanad fola deirgi; acht ce adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> co fagur uair and in tsealg <sup resp="WW">is</sup>in leit deis &ampersir; na h-ao sa leith cli, &ampersir; <app><lem>lo sodhuin</lem><rdg wit="E1">&ampersir; is andamh</rdg><rdg wit="E H">&ampersir; los andam [sic leg.]</rdg></app> <app><lem>dogab<ex resp="WW">ar</ex></lem><rdg wit="E H">do gabur</rdg></app>, ni cuirid na fisigi brig and.</p></div2>

<div2 type="section" n="30"><p>
Comarthai nescoid na <reg orig="nar&uacute;nd">n-ar&uacute;nd</reg> .i. teindes &ampersir; tromdacht, fiabras gnaith, &ampersir; mad isin aruinn dheis bias, arduighi a teindes co roich na h-ao, &ampersir; <mls unit="MS folio" n="26b"/> mad isin aruinn cli, islighi co roich in leis. Mad t&eacute; in c&uacute;is bi in teinnes ger bruiderrnach. Mad fuar in c&uacute;is, bidh in teinnes tromda, minab gaothmur in cuis, oir bid in teinnes and sin etrum, luaimnech on inadh co ceile.</p></div2>

<div2 type="section" n="31"><p>
Comartha na nescoidi doniter tri faothugad &ampersir; teid cum silid .i. <app><lem>teindes timcill in adbuir gan beith ger; &ampersir; gan adbur te do beith ann o lennuibh te, &ampersir; gan an brig</lem><rdg wit="E1">teinnes gan beith ger &ampersir; gan an tadbur do beith o leannuibh [etc.]</rdg><rdg wit="E">teindes gan an tadbur do beith o leannuibh teasaidhe &ampersir; gan an brigh</rdg></app> <reg orig="dobeith">do beith</reg> co laidir no anmunn, acht aturra sin; tiaguid na nescoidi sin <app><lem>isna balluibh</lem><rdg wit="E E1">isna h-eslaintib [sic leg.]</rdg></app> inmedhonacha, nach teid co h-opund cum bais no cum b<ex resp="WW">ethadh</ex>; oir is egin mar a mbi in nescoid sin co mbidh co fada isin eslainti, &ampersir; na lenna is <app><lem>iad remur</lem><rdg wit="E1">siada reamra</rdg></app> dodil<ex resp="WW">egtha</ex>, &ampersir; nac folmuigter an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> co leir, amail adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, isin 3 lebur do <title type="medical tract:Prognostica">Pronostica</title>, <app><lem>oir crichnuigter ann sin in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg></lem><rdg wit="E1">co cricnaidhtear an tadbur ann trit an neascoid no tair eis a ceile no tre dixailed anmothaighteach [which is trans.]</rdg></app><note type="auth" n="95" lang="en">Something omitted.</note>. Adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> isin 3 lebur do <title type="medical tract:Prognostica">Pronostica</title>, in trath bid na lenna te nach fetunn in brig beit co laidir, &ampersir; is amlaid sin is coir sin do tuicsin .i. in eslainti nach tic o lennuibh te, noch crichnuigter <app><lem>tr&iacute; nescoid</lem><rdg wit="E E1">trit an neascoid sin</rdg></app>, nach

<pb n="184"/>

fetund in brig beith co laidir, acht co h-anmand and, oir da mbeith si <app><lem>co h-anmund 2 dobud olc, &ampersir; da mbeit</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg><rdg wit="E E1">co laidir dobud olc, &ampersir; da mbeit</rdg></app> co laid<ex resp="WW">ir</ex> do crichnochuide tri flux no tri allus in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, no gan mothugad, &ampersir; <app><lem>is</lem><rdg wit="E E1">ni</rdg></app> mar sin dona lennaib fuara.</p></div2>

<div2 type="section" n="32"><p>
Et da mb&iacute;a an eslainti isin geimred &ampersir; ar duine arrsaidh &ampersir; gan faothugad no folmugad ele do techt cuige fo cenn xx. <sup resp="WW">la</sup>, &ampersir; in <reg orig="teaslan">teaslan</reg> ar bisech, is comartha ar sin <app><lem>cur crichn<ex resp="WW">uidh</ex>i a n-nescoid</lem><rdg wit="E">cor cricnaighter an tabdbur tri neascoid</rdg><rdg wit="E1">co chricnaigter an tabdbur tri neascoid</rdg></app>, &ampersir; in <reg orig="tinad">t-inad</reg> is mo o tic an <reg orig="tallus">t-allus</reg> is and tic an nescoid; &ampersir; da mbuail<ex resp="WW">idh</ex>i cuislenna <app><lem>na nairgidh</lem><rdg wit="E">na rigeadh</rdg><rdg wit="E1">na nairgeadh</rdg></app> co lethan &ampersir; in anal co luath, is deimin co mbia nescoid a mbun na cluaisi, no na leicne, no isin <ex resp="WW">m</ex>braiget, &ampersir; da mb&iacute;a tairring laidir let atis don sgairt cleib, no isna lochaib blen &ampersir; isna lairgibh,<note type="auth" n="96">sic leg. largaib E E1. h-arigibh P. H. Cf. R. A. and A paragraph 7.</note> &ampersir; teindes &ampersir; tesbach indtu, is comartha air sin gurub isna ballaib ichtaracha ata an nescoid.</p></div2>

<div2 type="section" n="33"><p>
Et adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> isna fiabrasuibh saothracha gurub isna h-altuibh &ampersir; isna leicne is mo doniter an nescoid, ar son anmuindi &ampersir; in gluasachta &ampersir; edluithe na mball &ampersir; a mbuigi; oir tairringidh in gluasacht in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> cuigi, &ampersir; cuir<ex resp="WW">idh</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="52"><p> in <app><lem>fiabras</lem><rdg wit="E1 H">fiabras e</rdg></app> cum na mball <sup resp="WW" source="E">nanmund</sup>, oir adeir an. doctuir curub ullum cuires in naduir in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> &ampersir; imurcach na lennann cum na mball anm&aacute;nd.</p></div2>

<pb n="186"/>

<div2 type="section" n="34"><p>
Abrum anois don fual .i. dfual lucht na h-eslainti so .i. na nescoididh: &ampersir; tuic da mb&iacute;a da dath isin fual i. dath <app><lem>olla</lem><rdg wit="E">finnfad</rdg></app> an camuill ina uachtar &ampersir; a ichtar a ndath inap<ex resp="WW">us</ex>, signidi sin nescoid, &ampersir; da mb&iacute;a in fual mar fual ainmidhi bruideamail signidi sin <app><lem>frenicis</lem><rdg wit="E1 E">neascoid na h-incinde &ampersir; ma teinntighi an cercaill signidi sin an nescoid renabar frenicis</rdg><rdg wit="H">neascoid n.incinde &ampersir; ma teinntighi an cercaill signidi sin an nescoid renabar frenicis</rdg></app>. Madh <app><lem>tiugh an <reg orig="tadhbur">t-adhbur</reg> &ampersir; a beit uisgiamail</lem><rdg wit="E">tiug uisgamal an circaill</rdg></app> signidi sin litairgia.</p></div2>

<div2 type="section" n="35"><p>
<frn lang="la">Item</frn> da mbia an fual doinderg &ampersir; a beit la ac dul cum data inop<ex resp="WW">us</ex> &ampersir; dath in luaidhi ina uachtar, maille cubar crochda signidi sin nescoid te isna h-aoibh. <frn lang="la">Item</frn> da mb&iacute;a in fual buaiderta, bec, omh, signidi sin nescoid fuar na <reg orig="n&aacute;o">n-&aacute;o</reg>. <frn lang="la">Item</frn> da mbia in fual tiugh ina folud, &ampersir; <app><lem>cinel aduirci ann ina dat,</lem><rdg wit="E1">ceinelach ardaighte na dath [sic leg.]</rdg><rdg wit="E">[om.]</rdg></app> maille moran do graindighibh beca soillsi na lar, signidi sin nescoid an ghaili o linn fuar.</p></div2>

<div2 type="section" n="36"><p>
<frn lang="la">Item</frn> da mb&iacute;a in fual is e <app><lem>isi<sup resp="WW">l</sup></lem><rdg wit="E H">iseal</rdg></app>, ina dat, do reir <ps reg="Aegidius Corboliensis Gilles de Corbeil">Egidius</ps> &ampersir; tanuidhi ina folud &ampersir; moran dellr<ex resp="WW">aid</ex> ann, mar ga ngreine, maille corpuibh beca mar luaithred ina ichtar, signidi nescoid no dunad na s<ex resp="WW">eilgi</ex>. <frn lang="la">Item</frn> da mbia in fual is e dub ina dath, no mar dath inopus i. tosach na h-eslainti signidi sin <app><lem>an</lem><rdg wit="P">gan</rdg></app> bas <mls unit="MS folio" n="27a"/> dfagbail, &ampersir; uair ele signidi nescoid isna h-airn<ex resp="WW">ib</ex>, modh becc h&eacute;.</p></div2>

<div2 type="section" n="37"><p>
<frn lang="la">Item</frn> da mbia in fual arin dath re <reg orig="nabur">n-abur</reg> sianosa .i. dath comhsuigighti sin o gile &ampersir; o duib&iacute; &ampersir; o deirgi, maille corpuibh

<pb n="188"/>

remra, signidi sin cr<ex resp="WW">eacht</ex> isin les o nescoid, &ampersir; da mbiaidh gainemh derg and signidi sin <app><lem>gan <sup resp="WW">na h-airne</sup> beith co maith</lem><rdg wit="E E1">nescoid isna h-airnib</rdg><rdg wit="H">urcoid dona ha.</rdg></app>; &ampersir; uair &aacute;nd t&iacute;cc in gainemh sin o losgad fola deirgi isna cuislennaibh, &ampersir; bid in fual and sin is e &aacute;rd, &ampersir; madh ona h-airn<ex resp="WW">ib</ex> tic n&iacute; b&iacute;nd se co h-&aacute;rd acht ac dul cum gili arna tairring uatha n&iacute;s taosca na dilegthar &eacute;, &ampersir; lesin modh sin o loscad na fola tic in gainemh, &ampersir; bid se bog &ampersir; uair ele signidi se cloch isna h-airnib, &ampersir; ni bi bog acht se cruaidh, mar is follus co coitcind a <reg orig="nadbur">n-adbur</reg> cloichi.</p></div2>

<div2 type="section" n="38"><p>
Labrum anois do taisceltaib na h-eslainti so na nescoididh, oir adeir <ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocras</fn></ps> curub tresi <app><lem>an teinnes</lem><rdg wit="E1 H">in fiabris &ampersir; an teinnes</rdg></app> ag aipiugad na nescoididh na arna h-aipiugad, &ampersir; adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> curub fir sin &ampersir; co h-airighi da <reg orig="ninnurbtur">n-innurbtur</reg> an sil<ex resp="WW">ed</ex>. Tuic co crichnuidter n&iacute; dona nescoidibh a cind .xx. la, &ampersir; ni ele a cind da .xx. la &ampersir; ni ele a cind tri .xx. la; oir da mb&iacute;a in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> is e t&eacute;, &ampersir; in ball a mbia is e t&eacute;, crichnuidter sin a cenn .xx. la; &ampersir; da mbia an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> <app><lem>te</lem><rdg wit="P">fuar</rdg></app> &ampersir; in ball fuar, no <sup resp="WW">in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> fuar &ampersir;</sup> in ball te,<note type="auth" n="97">[an tadbur te <frn lang="en">deleted P]. Some confusion here.</frn> [an tadbur is e fuar &ampersir; an ball is e te E1 H].</note> crichnuidht<ex resp="WW">er</ex> sin a cind da .xx. la, &ampersir; da mbia in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> &ampersir; in ball fuar crichnuidhe sin fo cenn tri .xx. la: &ampersir; dena sin do comairernh on la fa tiucfa na h-aicidi so, &ampersir; bidh n&iacute;s tresi, <app><lem>no</lem><rdg wit="E1 H">&ampersir;</rdg></app> ni is mesa, na mar dobai &aacute;r tus .i. dri&uacute;ch &ampersir; gre&aacute;nd &ampersir; <app><lem>fiabras ger</lem><rdg wit="E1 H">fiabras ger &ampersir; tromdacht tren</rdg></app>. Creid co mbrisf&eacute; an nescoid a cenn da .xx. la uadha sin no a cenn tri .xx. la.</p></div2>

<div2 type="section" n="39"><p>
<frn lang="la">Item</frn> da ndech adbur na nescoidi a nimell gan faicsin co h-opunn, ata cechtar do da ni and sin .i. teid in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> as

<pb n="190"/>

gan mothugad, no impoigh isteach aris curn tinoil, &ampersir; is olc sin &ampersir; is baoglach, oir da <reg orig="nimpoighi">n-impoighi</reg> an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> asteach mairidh in fiabras &ampersir; na h-aicidi ele <reg orig="dorindi">do rindi</reg> an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> ar tus, &ampersir; ni h-usaidi don eslan: &ampersir; in trath sgailter an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> gan mothugad sguiridh in fiabras &ampersir; dogeib in <reg orig="teslan">t-eslan</reg> furtacht.</p></div2>

<div2 type="section" n="40"><p>
Tuic co fuilid .u. cuisi ima <reg orig="nimighenn">n-imighenn</reg> adbur na h-eslainti gan mothugad .i. adbur na nescoidi .i. seimidecht na lennann &ampersir; edlus an boill, &ampersir; tes an aoir, &ampersir; brig in leigis, &ampersir; tresi brigi in othair, mar adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> isin 2 lebur do <title type="medical tract:Prognostica">Pronosticorumh</title>.</p></div2>

<div2 type="section" n="41"><p><frn lang="la">Item</frn> is mo tic gach uile nescoid <sup resp="WW">isin</sup> geimrid na in gach aimsir ele, &ampersir; is fada anus &ampersir; da fagha foirithin n&iacute; impoighenn aris <app><lem>mar</lem><rdg wit="P">&ampersir;</rdg><rdg wit="E1">oir</rdg><rdg wit="E">mar</rdg><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> adeir <ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocras</fn></ps> sa 3 lebur do <title type="medical tract:Prognostica">Prognosticoquorum</title>, &ampersir; is dona nescoidibh noch doniter o faothugad tic o lennaib fuara, labhras <ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocras</fn></ps>, oir is andsa geimridh is lia na lenna sin, &ampersir; is and is lia &ampersir; is mo tiaguid na nescoidi sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="42"><p>
<frn lang="la">Item</frn> an nescoid bis i mball oirida gan teinnes, signidi sin an naduir ar legan <app><lem>a brigi follamnuighti</lem><rdg wit="E E1 H">a brige &ampersir; a follamnaite</rdg></app> uaithi &ampersir; co h-airidhi mod o fuil deirg no o linn ruad doniter. Et adeir <ps reg="Johannes Damascenus" type="scholar"><an>Damasenus</an></ps> gurub andum <app><lem>doniter teinnes nescoidi acht o lennaibh te</lem><rdg wit="E E1 H">doniter neascoid gan teindis o leanbaib teasaide</rdg></app>, &ampersir; adeir <ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocras</fn></ps> sa cetlebur do <title type="medical tract:Prognostica">Pronostica</title>, an nescoid cruaidh doniter gan teindes gurub neambaoghlach, &ampersir; da nderntar maille teinnes ger, gurub baoghlach hi ac fecuin na nescoidi doniter <gap extent="last lines of folio" reason="cut off"/><sup resp="WW" source="E1">o lind ana mbi cruas &ampersir; teindes gan beit ger ach teindes tromdha. <frn lang="la">Item</frn> an <app><lem>neascoid na teit cum silid ni den teindes minadurtha leath amuith mar doni</lem><rdg wit="E H">neasgoid na teit cum silid ni dein si teas minadurtha leath amuig mar ata</rdg></app> in neascoid doniter</sup> 

<pb n="192"/>

<note type="auth" n="98" lang="en">From h-ere to end of paragraph 42 om. R. A.</note> <sup resp="WW">mar</sup> <mls unit="MS folio" n="27b"/> ata an nescoid don&iacute;ter o gaothmuirecht, <sic corr="noch" resp="WW">no</sic> teid cum cruais; &ampersir; an nescoid bis arna ballaib uaisle inmedonacha don&iacute;t siad fiabras, &ampersir; atait neithi dib nach fagtur co follus r&eacute;na nglaca, mar ata nescoid cl<ex resp="WW">eib</ex> no sgamhan; &ampersir; atait neithi ele do gabur, mar ata nescoid na <reg orig="n&aacute;o">n-&aacute;o</reg>, &ampersir; na selci, &ampersir; an gaili, &ampersir; <app><lem><sup resp="WW">na</sup> nindigh, &ampersir; caol na narunn</lem><rdg wit="E E1">&ampersir; na nindeadh caol &ampersir; na narunn</rdg></app>, &ampersir; in lesa, amail adeir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps>.</p></div2>

<div2 type="section" n="43"><p>
<frn lang="la">Item</frn> an nescoid bis let an&iacute;s don imlican, is andum t&eacute;id cum silid ar son fuachta an inuidh a mbi si. <frn lang="la">Item</frn> an nescoid aca mb&iacute; ceand ger gan beit lethan tis, is ferr hi na in nescoid aca mbi bun lethan &ampersir; gan cenn ger aici, oir signidi an cetnescoid nert na brige innarbus in siled.</p></div2>

<div2 type="section" n="44"><p>
<frn lang="la">Item</frn> in trath don&iacute; nescoid sgamhan <sup resp="WW" source="E">do nescoid an</sup> taoibh, no litairgia do frenicis, is olc sin &ampersir; is luga dolc don&iacute;, mad hi nescoid an taoib don&iacute; do nescoid na sgamhan, no frenicis do litairgia, adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps>. Et adeir se fos an trat teid in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> <sup resp="WW">o ball</sup> uasal cum boill anuasail, gurub maith an comartha sin <sup resp="WW">&ampersir;</sup> an trath teid o ball anuasal cum boill uasuil, na cum boill nach fetund a dilegad co maith, is olc in comartha sin. Tuic curub minic b&iacute;s fiabras &ampersir; crith tar eis an tsilid do den&uacute;m ar son in adhbuir ac brised &ampersir; ag loscad an lethtuir <app><rdg wit="E1 H">&ampersir; gid eadh do coisc an fiabras dobi ar dus ac denumh an tsilidh [add.]</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="45"><p>
<frn lang="la">Item</frn> fetur an nescoid cruaidh bis isna h-aoibh do leiges i tosach in adhbuir maille decuir moir, &ampersir; o sin amach ni fetur,

<pb n="194"/>

oir teid fo cenn .u. la nd<ex resp="WW">eg</ex> a nidropis, &ampersir; ni fagur a cruas re glacadh, &ampersir; is i sin an idropis nach fetur do leiges. Tuic co crichnuidter an nescoid bis a ndruim na <reg orig="n&aacute;o">n-&aacute;o</reg> co minic o tri neithibh. .i. o fual, no o allus, no o fuil srona; &ampersir; crichnuidter an nescoid bis leth istigh isna h-aoibh uair and o flux, &ampersir; o allus, &ampersir; o sgetr<ex resp="WW">ig</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="46"><p>
<frn lang="la">Item</frn> an nescoid te bis isna <app><lem>hindibh</lem><rdg wit="E H">inaduibh [sic leg.]</rdg></app> feolmara uair and crichnuidter o diansgailed oir is anmann edluith naduir na feola &ampersir; ata si a ngaire <app><lem>don fl<ex resp="WW">iuchaidecht</ex>;</lem><rdg wit="P">don Fl7</rdg><rdg wit="H">na fliuchaidechta</rdg></app> &ampersir; an nescoid bis isna ballaib feithtaca is mall tinailter, &ampersir; is maille na sin diansgailes, oir is maille bis an tinol &aacute;nd, &ampersir; gach cruaidhe bis, is moill&iacute;di gabus diansgailed, mar adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> sa <app><lem>3</lem><rdg wit="E E1">XI.</rdg></app> gres <reg orig="d&oacute;rindi">do rindi</reg> <ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocras</fn></ps>, &ampersir; adeir <app><lem><ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocras</fn></ps></lem><rdg wit="H">Isidorus [Cf. R. A.]</rdg></app> sa 3 gres dorindi <ps reg="Johannes Damascenus" type="scholar"><an>Damasenus</an></ps>: an raod tic co h-urusa co teid se co h-urusa.</p></div2>

<div2 type="section" n="47"><p>
<frn lang="la">Item</frn> gach uile nescoid doniter o <term type="med">neith<ex resp="WW">ib</ex> contrarda</term> <app><lem>gacha dirga bis gurub misdi hi</lem><rdg wit="E">gac dirgidi bis is moide is olc i</rdg></app>, oir signidi imad &ampersir; olcas in adhbuir nach f&eacute;tunn in naduir dfollamnugad, na dful&uacute;ng, ar s&oacute;n na contrarachta, oir adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, an <reg orig="neslainti">n-eslainti</reg> aca mbi adbur mor &ampersir; aiterrach adbuir is faidi hi na an <reg orig="neslainti">n-eslainti</reg> aga mbi aonadbur, cemad mor hi, oir ni fetunn an naduir an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> mor &ampersir; in <reg orig="taiterrach">t-aiterrach</reg> do dilegad re becan <reg orig="daimsir">d'aimsir</reg>: &ampersir; is amlaid is coir sin do tuicsin, don eslainti coimsuigigthi doniter o tes &ampersir; o fuacht, ac fechuin na <reg orig="neslainti">n-eslainti</reg> doniter o tes amain; &ampersir; ni coir a tuicsin don eslainti doniter comsuigighti o tes &ampersir; o fuacht, ac fechain na <reg orig="neslaintid">n-eslaintid</reg> doniter o fuacht amain, oir is faidi<gap reason="Last line and a half of 27b cut off"/>

<pb n="196"/>

<sup resp="WW" source="E H">cotidiana simplex na nota terciana doniter o linn ruad &ampersir; o linn fuar.</sup></p></div2>

<div2 type="section" n="48"><p>
<sup resp="WW" source="E H">Gach nescoid doniter o adbur loisce, mar ata antrax, formica &ampersir; carbungculus is olc hi &ampersir; is marbtach da <reg orig="nbia">mbia</reg> maille fiabras. Trit sin</sup> <mls unit="MS folio" n="28a"/> is mor in secran don droing <reg orig="dobeir">do-beir</reg> oslugad arna baindibh dubha ni is taosca na is abid iad: da mbeid ar comhuir an craidhi, no a ngaire do, is marbtach, &ampersir; <app><lem>da ndechaidh</lem><rdg wit="E1 H">da ndechaidh tar ais</rdg></app> co h-op&uacute;nd gan etrumugad don othar, is comartha bais sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="49"><p>
<frn lang="la">Item</frn> gach uile nescoid asa tic fuil no sugh uaine roim in sechtmad la, mina brisi co foreiginech, signidi sin bas, oir n&iacute; fetunn <sup resp="WW" source="E H">in naduir</sup> adbur na nescoidi dindurbad co h-opund maille dilegad raoda eigin leth imuich don naduir, oir ni foghnunn an dilegad doni in naduir i tosach in adhbuir: gid edh da ti moran do comarthaib maithi uadha na diaig, ata a <reg orig="naicid">n-aicid</reg> <app><lem>nach testuigenn co luath</lem><rdg wit="E E1">na teastebadh an <reg orig="teaslan">t-easl<ex resp="WW">an</ex></reg></rdg><rdg wit="H">na testeba an <reg orig="teaslan">t-easl<ex resp="WW">an</ex></reg></rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="50"><p>
Tuic fos gurub iad so is comarthai maithi <app><lem>in gach uile eslainti</lem><rdg wit="E1">san easlainti so</rdg></app> .i. brig laidir agan othar, &ampersir; e fein co sdaidamail &ampersir; spirut maith aigi, &ampersir; adbur na h-eslainti dindurbad co h-urusa co h-uilidi, &ampersir; co mad inunn bis an tes isin corp, &ampersir; gan &iacute;tta air, &ampersir; comad maith bias fo cenn a fuail, &ampersir; a feruigh, &ampersir; a alluis, &ampersir; collata; &ampersir; cibe bes mar sin eireochuid se o gach uile eslainti adburda; &ampersir; cuirid fer in trachtaidh so f<ex resp="WW">er</ex>sada orro so tri Laidin, &ampersir; is iad so a focuil tri Ghaedilg .i. brig &ampersir; m<ex resp="WW">en</ex>ma, etrumacht, spirut, collad &ampersir; buille; &ampersir; <app><lem>adeir G<ex resp="WW">atisden</ex></lem><rdg wit="E E1 H">aderur</rdg></app><note type="auth" n="99">An leg. Galen? Cf. Catisden C paragraph 47.</note> gurub maith na comarthai

<pb n="198"/>

sin. Et is amlaid so minighes se sin .i. <app><lem>in brig do beith is i tr&eacute;n; etrum, laidir, &ampersir; in <reg orig="totar">t-othar</reg> do beith etrum ona eslainti tar eis comartha in dilegtha, &ampersir; labairt maille resun; spirutalta .i. spirut te no fuar do beith co cutruma; maille m<ex resp="WW">en</ex>muin .i. a beith slan, gan miceill ag eirgi as a collad .i. a beith co maith</lem><rdg wit="E">An brig do beith &ampersir; si trein laidir. etrom .i. an <reg orig="tothar">t-othar</reg> do beith co h-edrom o <reg orig="neaslainte">n-easlainte</reg> tar eis com. <!--check &mtilde;-->dileagta &ampersir; labairt maille resun, spirad .i. spad <sup resp="BF">(p with overstroke)</sup> teasaithe no fuaraide do beith co cudruma sa corp. Meanma a beith co slan gan miciall. Colludh .i. a beith co maith [sic leg.]</rdg></app> gan buaidert o smuaintighibh no o aislingtibh grainemla; buille .i. bualad laidir sa puls co follus, oir mina beith se mar sin, dobud olc an comartha sin; acht ge adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> ni fhedamair ca m&eacute;id do comurthuibh <app><lem>maiti</lem><rdg wit="E1">grana</rdg></app> maille grain do c&oacute;ndcomur, do truime an collata, &ampersir; do digbail in puls, &ampersir; <reg orig="desbaid">d'esbaid</reg> alluis, &ampersir; tainic an <reg orig="tothar">t-othar</reg> ass fa deoigh cum faotuighti; gid edh is andum tic sin, &ampersir; trit sin is cunntubartach na comurthai sin, &ampersir; ni fetur faist&iacute;ne d&eacute;imin do denum ann mar sin, mar t<ex resp="WW">eg</ex>mus co minic isna h-eslaintib gera. (&ampersir;) Fetur in focul so re <reg orig="nabur">n-abur</reg> se builli do miniugad ar indus ele .i. do builli in bidh arna coguint isin bel, oir is maith an comurtha, da f&eacute;ta an <reg orig="totar">t-othar</reg> biadh do coguint co maith &ampersir; a bualad lena fiaclaib co laidir <app><lem>&ampersir; a bel do slugad</lem><rdg wit="E">&ampersir; a tlugad [where tl=thsl for sl.]</rdg><rdg wit="E1">&ampersir; a oslugad</rdg></app> co h-ordamail.</p></div2>

<div2 type="section" n="51"><p>
O do labrumur anuasana do signib &ampersir; do cuisibh na nescoididh, labrum anois da leiges, &ampersir; atr<ex resp="WW">uig</ex>ter a leiges do reir aiterraidh na <reg orig="naimser">n-aimser</reg>, oir is du ina tosach neithi fritbuailt<ex resp="WW">ec</ex>a do tobuirt, &ampersir; ina tormach, an trath meduighes &ampersir; lethnuidhid, na neithi f<ex resp="WW">r</ex>ithbhuailteca maille neithi aipight<ex resp="WW">e</ex>ca, &ampersir; ni is m&oacute; dona neithib frithbuailt<ex resp="WW">e</ex>ca; &ampersir; ina sdaid neithi aipighteca amain,

<pb n="200"/>

no ni is m&oacute; dibh, &ampersir; ni is lugha dona neithib fritbuailteca, no cutruma riu ar aon; &ampersir; ina ndighbail neithi disgailes an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>.</p></div2>

<div2 type="section" n="52"><p>
Is du ina tosach neithi fritbuailteca do cur riu acht a casaib airigtibh. Cas dib .i. mad follus co mbia in corp lan do drochlennaibh <note type="auth" n="100">Cuis ele nuair bis an tadbur is e neimneach mar ata a nanntrax &ampersir; carbungulus oir is cora a tarraing amach na frithbualadh. Cuis ele da mbia neascoid a ngoire do ball oireaga. Cuis ele da mbia an brige &ampersir; si anbann, mar ata isna dainibh eirghis a h-eslaintibh fada &ampersir; a seandainibh &ampersir; a leanmhaibh &ampersir; a mnaibh [add E H which is trans.]</note>...<mls unit="MS folio" n="28b"/> torrca, oir adeir <ps reg="Johannes Damascenus" type="scholar"><an>Damasenus</an></ps> <app><lem>co toirm<ex resp="WW">e</ex>scter</lem><rdg wit="E1 H">co mbacuidhter</rdg></app> an fritbualad isna nescoidibh o tri neitbib .i. o linn, mad neimnec no luaimn<ex resp="WW">e</ex>c &eacute;, oir bid and sin <app><lem>bualad</lem><rdg wit="E">linadh [sic leg.]</rdg></app> do reir brige; no o linn pecaighes do reir meidi ar son a imuid, co linund s&eacute; na soigth<ex resp="WW">ig</ex>e, &ampersir; n&iacute; du and sin frithbualad do tobuirt, &ampersir; laigdighter &eacute; ar son a brige, oir madh anm&aacute;nd in brig, ni dl<ex resp="WW">egtu</ex>r in fritbualad do tobuirt. Cas ele nach du an frithbualad do tobuirt <app><lem>da mbeid</lem><rdg wit="E E1">da mbeid</rdg><rdg wit="P">do m<ex resp="WW">ed</ex></rdg><rdg wit="H">do meid</rdg></app> na nescoidi isna lochuib blen, no na braighid, no isna h-osgallaib, oir is cucu sin cuirid na boill uaisle a <reg orig="nimurcacha">n-imurcacha</reg>, &ampersir; da tuctur an fritbualad and sin, impuigter an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> cucu fein and sin, &ampersir; is mor an baogal sin. Cas ele .i. da mbia nescoid arin timtiracht, n&iacute; du frithbualad do tobuirt, oir is cucu sin innurbtur a <reg orig="nimurcacha">n-imurcacha</reg> uile. Cas ele, mad nescoid tic o faothugad hi, n&iacute; du in fritbualadh do tobuirt.<app><rdg wit="E1 H">Acht muna siligh an tadbur cum baill neimnigh uasail mar ata an tsuil oir is du ann sin an fritbualadh do tobhairt [add which is trans.]</rdg></app></p></div2>

<pb n="202"/>

<div2 type="section" n="53"><p>
Masedh doniter leiges na nescoidi te o da modhuibh .i. o folmugad an lenna o ndentur an nescoid, &ampersir; o aiterrach an drochcoimplexa. (&ampersir;) Madh o linn ruad doniter a h-aiterrach<note type="auth" n="101">[leg.] an neascoid? mod o fuil deirg no o morgadh doniter na neascoidi folmugud is m&oacute; is eigin ann sin &ampersir; mod o linn ruadh atraigheacht is mo is eigin [E1 H].</note> is eigin and sin <app><rdg wit="H">.i.[add.]</rdg></app> in drochcoimplex <reg orig="daiterrach">d'aiterrach</reg>. Madh o linn fuar no &oacute; morgad doniter an n&eacute;scoid, folmugad is d&uacute; do tobuirt and sin. Et cuirid <ps reg="Averroes">Aueroes</ps> an 3 modh ann so .i. an remcuis <reg orig="daitherrach">daitherrach</reg>.</p></div2>

<div2 type="section" n="54"><p>
Tuic co fuil<ex resp="WW">id</ex> remcuisi agna nescoidibh .i. mar ata <app><lem>remcuis l&iacute;nta</lem><rdg wit="E E1">linad [sic leg.]</rdg></app>, &ampersir; primcuis&iacute; .i. cuis let amuich mar ata toitim no bualad no gerradh <app><lem>ainminic</lem><rdg wit="E">ainminte [sic leg.]</rdg><rdg wit="E1">ainminice</rdg><rdg wit="RA"></rdg></app>. Na nescoidi doniter ona primcuisibh, uair and doniter iad maille l&iacute;nadh in cuirp, &ampersir; uair ele gan l&iacute;n<ex resp="WW">a</ex>dh gid edh bidh linadh ran<ex resp="WW">nuight</ex>e sa ball a mb&iacute; an nescoid, &ampersir; is uadha doniter sin .i o sgailed an adbuir cum in boill, &ampersir; is uadha doniter an sgailed sin, o l&iacute;nadh in cuirp uile, no o l&iacute;nadh boill eigin bis a ngaire <reg orig="dinadh">d'inadh</reg> na nescoidi, no o nert an boill innarbus a <reg orig="nimurcacha">n-imurcacha</reg> uadha cum boill ele anmfuind. F<ex resp="WW">ur</ex>tacht<ex resp="WW">uig</ex>i cuigi sin cengal na mball re ceile no fairsingi na sligidh, &ampersir; uair and is cuis do tairring in adbuir cum inuidh na nescoidi, &ampersir; drochcoimplex te an boill, oir is dilis don <app><lem>tes</lem><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> tairraing do d&eacute;num.</p></div2>

<div2 type="section" n="55"><p>
Is cuis ele di .i. teinnes rolaidir an boill a mbi an nescoid &ampersir; doniter an teindes <app><lem>ara son sin, &ampersir; doniter o gluasacht</lem><rdg wit="E E1 H">ar son drochcoimplexa noch tuismidhis an teindes no ar son drochcoimplexa doniter o imurcraidh gluasachta [which is trans.]</rdg></app> na brigi innurbuidti an trath indurb<ex resp="WW">as</ex> a h-imurcach uaithe, mar

<pb n="204"/>

adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>. Do fet<ex resp="WW">u</ex>r a radh da reir sin, co tairrngenn an teinnes, oir is cuis &eacute;, do reir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, ma cuirind<app><rdg wit="E1 H">in naduir [add.]</rdg></app> in <reg orig="tadhbur">t-adhbur</reg> ann sin <app><lem>nert na brige</lem><rdg wit="E E1 H">[om.]</rdg></app> <reg orig="dinnurbad">d'innurbad</reg> na <reg orig="nurcoidigh">n-urcoidigh</reg>, &ampersir; don&iacute; se urcoid co h-aicidec.</p></div2>

<div2 type="section" n="56"><p>
Mad l&iacute;nadh is cuis don tairring sin, madh o fuil deirg doniter hi, l<ex resp="WW">eg</ex>ar cuisle d&oacute;, &ampersir; madh ar s&oacute;n mailisi lenna ele, folmuigter le purcoid no le sgethrigh. Modh iad ar aon bis cintach, dentur na tri neithi sin, &ampersir; dentur in tairring cum in boill is faidi uait ara comuir .i. da mb&iacute;a nescoid te arin suil curtur adurc maille fuil<ex resp="WW">iugud</ex> ar cul in cinn, oir folmuige sin adhbur na nescoidi &ampersir; tairrngid an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> ara comuir co mor, &ampersir; adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, da mbia nescoid arin laimh ndeis tairrngter fuil cum na laimhe cle, &ampersir; fa sech<note type="auth" n="102">&ampersir; mar seach mar sin ... tairrngter cum na coisi cli [E1]</note> ina <uncl resp="WW" reason="none given">deis</uncl> .i. da mbia in cois deis tairrngter <gap extent="several folios"/><note type="auth" n="103" lang="en">Lacuna in P, several fols. missing. Missing portion (E 27b-29, E1 143-146, H 36-40) deals with cold imposthumes and their cure. The following are the headings from E1. 144b: labrum anois do leigibh na neascoidedh fuaraidi. 145a: labrum anois do na nescoidibh inmeadonaca &ampersir; tuic co legister na neascoidi teasaidi inmeadonaca le folmaithi disle ... 145b: labrum anois do leiges na neaspadh ...(under this heading is contained the following passage: ... &ampersir; muna leor sin eirigh anti ara mbi in easlainti cum righ do glacadh &ampersir; do beandachadh &ampersir; cum righ saxan go h-airithi no cum righ uasail ele &ampersir; muna leoir sin gearrtar iad ... Aentaighid na neascoidi re <reg orig="nabur">n-abur</reg> glanduile riu sin ina leiges &ampersir; ni fuil deifir aturra acht do reir a <reg orig="nimhaightedh">n-imhaightedh</reg> oir aenraed glandula &ampersir; is imdha scrothuile re radh &ampersir; is and is mo bid isin muinel ... Et is uime aderar glanduile riu o thoradh na darach re <reg orig="nabur">n-abur</reg> glan .i. measoga oir is cosmhail ris na meagogaibh iat, 146a). 146a Labrum anois don sceith ailt &ampersir; noidi na h-ainm tre Laidin &ampersir; is inann sin &ampersir; cruas bis a <reg orig="naltaib"> n-altaib</reg> na cos &ampersir; na lamh.</note> ...</p></div2>

<pb n="206"/>

<div2 type="section" n="57"><p> 
<mls unit="MS folio" n="29a"/> mairt &ampersir; lachan &ampersir; gandul &ampersir; senf&eacute;oil saillte, praisech, pis, caisi, biada arna prigail, indidha na <reg orig="nainminntedh">n-ainminntedh</reg>; &ampersir; gab ainnsein cosa cerc &ampersir; cuir fo luaith iad no co scara <app><lem>a feoil ri&uacute;
&ampersir; a croicenn</lem><rdg wit="E E1 H">sgara a gcroiceand riu</rdg></app>, &ampersir; cuir ri&uacute; an croicenn is e te, fo tri no fo 4, &ampersir; ben fuil astu ainnsein fo <app><lem>guairt</lem><rdg wit="E1">maguairt</rdg></app> le <reg orig="tingin">t'ingin</reg>.</p></div2>

<div2 type="section" n="58"><p>
<frn lang="la">Item</frn> gabh coirt sail<ex resp="WW">ech</ex> arna loscad &ampersir; cuir finecra trithi &ampersir; icid sin na faithn&iacute;dha arna cur riu, &ampersir; poiri, &ampersir; <frn lang="la">ficcus</frn> .i. faithnidha boga bis laim ris in timtiracht; &ampersir; bi a lan do grainn<ex resp="WW">edhaibh</ex> beca indtibh, mar bis isna figidh, &ampersir; is ime sin aderur ficcus riu, oir is inann <frn lang="la">ficus</frn> &ampersir; figi: &ampersir; cibe ara mbiaidh sin, ibhidh sugh <term type="bot" lang="la">pipinella</term>, &ampersir; cuiri &eacute; fein mar cerin r&iacute;u, &ampersir; foiridh.</p></div2>

<div2 type="section" n="59"><p>
<frn lang="la">Item</frn> raod arna derbad agumsa fein co minic am corp fein .i. agremonia do coimilt dib co minic, &ampersir; a brised maille salunn &ampersir; re h-aigeid, &ampersir; a cur riu gach lao mar cerin, &ampersir; <term type="bot" lang="la">portulaca</term> do coimilt gach re la, &ampersir; doni sugh duill<ex resp="WW">eog</ex> sailech in cetn&aacute;.</p></div2>

<div2 type="section" n="60"><p>
<frn lang="la">Item</frn> cac gabuir &ampersir; finecra do cur orro &ampersir; foirid iad, <app><lem>&ampersir; a cur t&eacute; co minic r&iacute;u &ampersir; maille <term type="med" lang="ga">f&iacute;necra</term></lem><rdg wit="E E1">&ampersir; a coimilt co minic sa lo le <term type="med" lang="ga">finegra</term> amhain</rdg></app> &ampersir; foiridh. Adeir <app><lem><ps reg="Johannes de Sancto Armando">Calsidus</ps></lem><rdg wit="E E1">Tailcinus</rdg><rdg wit="H">Cailsitius</rdg><rdg wit="RA">Daguinus</rdg></app> curub leiges dilis coitcind doibh cocol &ampersir; fual do coimilt dib, da mbeid siad <sup resp="WW">mar</sup> mesoccuibh no mar sgeith ailt, &ampersir; foirid luaith seilci maille senblonac gan <reg orig="tsalunn">t-salunn</reg> iad, &ampersir; ni

<pb n="208"/>

fuil aonni is ferr cucu sin na sin; &ampersir; foirid se na nescoidi bis mar mesoicc. Et adeir <app><lem><ps reg="Johannes de Sancto Armando">Ioh<ex resp="WW">ann</ex>es de S<ex resp="WW">an</ex>cto <sup resp="WW">A</sup>mundo</ps></lem><rdg wit="E1">Hiohainnes de Scacto Mundo</rdg></app> co foirid na figida anaipci, maille finecra iad, &ampersir; leiges righ adeir se ris sin. <frn lang="la">Item</frn> raod gan mellad indtu, a nighi a h-uisgi asa nighfidhter duine marb.</p></div2>

<div2 type="section" n="61"><p>
Et is imda cinel orro so, mar ata lupia &ampersir; cocorrind&eacute;s; &ampersir; tuic gurub maith sin, a ngerrad, &ampersir; an ait do loscad indus nach silf<ex resp="WW">e</ex> imurcach fola astu: no brister gairleog maille salunn, &ampersir; athraigh<ex resp="WW">ter</ex> itir la &ampersir; oidhchi co ma tri, &ampersir; gnathuigtar co maith re .ix. laoibh mar sin &ampersir; <app><lem>coimmbrisidh iad re plata</lem><rdg wit="E E1">commbruiter co laidir e le plata luaighe</rdg></app>. Mad ailt gan fuil do tsiltin doibh deis a ngerrta, cuir l&iacute;n an damhain all<ex resp="WW">a</ex> ri&uacute;, no gelan uighe maille finnfad mil. Et is leiges coitcind orro a cengal faona mbun le ruaindi dfolt eich, no le snaiti sida, no co t<ex resp="WW">oi</ex>tid siad.</p></div2>

<div2 type="section" n="62"><p>
Et adeir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps> curub i <reg orig="naimsir">n-aimsir</reg> na plagha &ampersir; <app><lem>i <reg orig="naoir">n-aoir</reg> truaillnidhe</lem><rdg wit="E1">ina h-aer </rdg></app> is minca tic in nescoid re <reg orig="nabur">n-abur</reg> carpungculus, &ampersir; is trit sin fiuch<ex resp="WW">us</ex> in fuil innte &ampersir; morgas, &ampersir; lenas drochcoimplex<note type="auth" n="104" lang="en">only in P.</note> fiabr<ex resp="WW">ais</ex> morgaigti comsuigigthi o athrugad na lennand &iacute;. Et is edh is foirmica and .i. nescoid siublus isin lethtur &ampersir; ni bid si co letan, &ampersir; uair ann bid <app><lem>baindida letna on inadh co ceile and</lem><rdg wit="E1 E">baindeda imda ann ag imteacht on inadh co ceile</rdg></app>, &ampersir; doniter crechta &ampersir; bit prema lethna acu, &ampersir; bid siad ar dath na luatha, &ampersir; linn ruad teinntigi is adbur doib.</p></div2>

<div2 type="section" n="63"><p>
Antrax .i. nescoid n<ex resp="WW">eim</ex>nech doniter ona lennaibh arna

<pb n="210"/>

losgad, &ampersir; is e a h-ainm tre Berla .i. <frn lang="en" reg="felon">filun</frn>, &ampersir; ni commor loisces na lenna and &ampersir; isna nescoidibh re <reg orig="nabur">n-abur</reg> carpungculus, ina mb&iacute;nn moran do dathaib .i. <app><lem>dath buidhi &ampersir; dath dubglas &ampersir; dath mar</lem><rdg wit="E1">dath buige &ampersir; dath derg &ampersir; dath dubhglas &ampersir; dath dubh mar</rdg></app> raithlean, ar son fola deirgi, &ampersir; lenna ruaid arna losgad &ampersir; ar 
<reg orig="nimpod">n-impod</reg> i <reg orig="nnaduir">naduir</reg> na neimi, &ampersir; lenna duib, &ampersir; doni crechta. Et is ime aderur antrax, oir is inann <ex resp="WW">antrum</ex> tri Laidin <mls unit="MS folio" n="29b"/> &ampersir; <app><lem>umha</lem><rdg wit="E1">uadhma</rdg><rdg wit="E H">uama</rdg></app> no clais a Gaedilg, oir don&iacute;t clais san inadh a mb&iacute;: &ampersir; is cosmuil leiges doibh sin maille cuislennuib &ampersir; re purgoidib, &ampersir; is eigin na lenna uile do tairring and, oir <app><lem>cinntaigid</lem><rdg wit="P">cinnth&mdash;ar</rdg></app> na lenna uile ann sin. Tuic nach du a foslugad, no co <app><lem>folmuigter</lem><rdg wit="P">in<ex resp="WW">n</ex>arb-</rdg></app> <app><lem>an <reg orig="tadhbur">t-adhbur</reg> &ampersir; nach fagand slighi cum a <reg orig="nindurbtha">n-indurbtha</reg> ar son imuid in adhbuir, indus co t&eacute;id cum an craidhi [&ampersir;] ar son an teinnis marbaid</lem><rdg wit="E H">an tadbur co h-uile oir an uair na fagand an tadbar neimneach slige imcubaid cum a indarbta ar son iumaid an adbair teid se sum an craidhi &ampersir; ar son meidh an tindis marbaidh</rdg></app>, mar do conduc duine ara roibi baindi dubh don cinel sin, ar ndul decc arna osglugad <del resp="WW">no</del> le snathuidh.</p></div2>

<div2 type="section" n="64"><p>
<frn lang="la">Item</frn> secainter indtu sin neithi fuara laidiri sdipicda no frithbualtacha, frithbualas in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> cum na mball inmedhonach oirida, &ampersir; na ramruige an <reg orig="tadhbur">t-adhbur</reg> co romor. <frn lang="la">Item</frn> secainter neithi diansgailteca rote, indus na lasand an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> te, acht curtur neithi tirma fuara gan losgad, a mbia becan attairrngti riu, mar ata cruach Padruig &ampersir; min eorna &ampersir; aran brain &ampersir; ailim maille h-aigeit. Tuic mar riaguil coitcind, gach uile leiges <frn lang="en" reg="felon">filuin</frn> co leigisind carpungculus.</p></div2>

<pb n="212"/>

<div2 type="section" n="65"><p>
O do labrumur don <frn lang="en" reg="felon">filun</frn>, is iad so a taiscelta .i. sgetrach<ex resp="WW">adh</ex>, puls laidir, allus fuar, anmuindi craidhi, &ampersir; da meduigidh sin, is comurtha bais. <frn lang="la">Item</frn> in <frn lang="en" reg="felon">filun</frn> ara mbi dath na lasrach, ni h-indleigis &eacute;. <frn lang="la">Item</frn> tirm<ex resp="WW">uig</ex> domblas ae muici, &ampersir; cuir leitid a beil risin cneidh de, &ampersir; mina lena aonraod de an cneidh, is comartha bais, &ampersir; da lena, foirid in filun &ampersir; in gerrad doni madrad cuth<sup resp="WW">aig</sup>.</p></div2>

<div2 type="section" n="66"><p>
<frn lang="la">Item</frn> is do leiges in filuin cuisle do legin asin ball a mbia se, oir is <app><lem>riaguil coitcind</lem><rdg wit="P">coth coitcind</rdg></app>, nach du an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> do tairring
cum a contrarda. Cuir ainnsein neithi frithbuailteca timcell &ampersir; neithi tairrgteca gan beith rote arin nescoid fein, &ampersir; tobuir let istigh neithi a <reg orig="naigid">n-aigid</reg> na neimi, mar ata <frn lang="la">viola</frn> &ampersir; bithnum &ampersir; sgabiosa; &ampersir; <app><lem>conduimiter</lem><rdg wit="E">coindmiter</rdg><rdg wit="E1">connmaidhther</rdg></app> an medhon lac do gnath le s&eacute;ne 
&ampersir; le casia fistola &ampersir; le sal chuach. Ainnsein <reg orig="daippiugad">d'aippiugad</reg> an <frn lang="en" reg="felon">filuin</frn> &ampersir; da brised, cuirter buidhen uighi &ampersir; becan saluinn &ampersir; mela arna suathad trit a ceile co minic sa lo air: no dentur cerin dfigedhuibh &ampersir; do taos 
goirt &ampersir; <app><lem>doilioli</lem><rdg wit="E">&ampersir; dailloille</rdg><rdg wit="H">daillioili</rdg><rdg wit="E1">&ampersir; daille olibhi</rdg></app><note type="auth" n="105">An leg. d'ola uiola? Cf. R. A.</note> &ampersir; do salunn air.</p></div2>

<div2 type="section" n="67"><p>
<frn lang="la">Item</frn> da curtur cac pecoigi air, brisid &ampersir; aipighi &ampersir; slanuidhi. <frn lang="la">Item</frn> non&iacute;n do brisid itir da cloich &ampersir; a cur air &ampersir; buiden uighi &ampersir; se omh, &ampersir; salunn arna loscad, &ampersir; cuir trit a ceile &ampersir; brisidh fo cend an 3 la. <frn lang="la">Item</frn> <frn lang="la">pimpernella</frn> do brug na aonar, maille <app><lem>u<ex resp="WW">n</ex>mach</lem><rdg wit="H E">minmach {sic leg.]</rdg></app><note type="auth" n="106">Cf. 'mionnuach' <frn lang="la">linum silvestre</frn> D.</note>, &ampersir; is cumachtach sa cas sin. <frn lang="la">Item</frn> sgabiosa do brugh maille, blonac, &ampersir; is derbta cumachtach sa cas sin e, &ampersir; glantur ainnsein an <reg orig="tinadh">tinadh</reg> <app><lem>le sugh mersi &ampersir; le mil &ampersir; le min cruithnechta no le sugh mersi &ampersir; le mil amhain</lem><rdg wit="P">le sugh meirsi &ampersir; le mil amhain &ampersir; le min cruithnechta</rdg></app>. Mad romor in tinnes gab prem lili <app><lem>arna mbrugha <reg orig="nuisgi">n-uisgi</reg></lem><rdg wit="P">arna mbrugh arna mbrugh a nuisgi</rdg><rdg wit="E E1">arna mbearad a nuisge &ampersir; arna mbrugh</rdg></app> &ampersir; cuir air, no prem lili &ampersir; non&iacute;n &ampersir; <reg orig="gelan">gelan</reg> uighi, &ampersir; cuir ainnsein pudar

<pb n="214"/>

cnesuidtech riu do <term lang="la" type="pharm:mastix">maisdix</term> &ampersir; dfuil <app><lem>draige</lem><rdg wit="E">dreagain</rdg></app> &ampersir; do rois <app><lem>&ampersir;</lem><rdg wit="P">&ampersir; is</rdg></app> dona neithibh is cosmuil riu. Mad ailt an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> do tairring o ball uasal c&uacute;m baill anuasail, coimilter sug an <app><lem>tsaura&eacute;</lem><rdg wit="E H">tanasae</rdg><rdg wit="E1">tsan<ex resp="WW">n</ex>sae</rdg></app> o <reg orig="ninadh">n-inadh</reg> i fuil an <frn lang="en" reg="felon">filun</frn> co roich an <reg orig="tinad">t-inad</reg> inarb ailt a dul, &ampersir; cuir cerin tairrngti ann sin air.</p></div2>

<div2 type="section" n="68"><p>
<frn lang="la">Item</frn> a <reg orig="naigid">n-aigid</reg> na <app><lem>tinedh Dia</lem><rdg wit="E1">teined diagh</rdg><rdg wit="E">teinead iad</rdg></app> .i. na nescoidi re <reg orig="nabur">n-abur</reg> ericipila .i. gabh caisi &uacute;r &ampersir; <mls unit="MS folio" n="30a"/> bruid co laidir &eacute;, &ampersir; cuir mil tr&iacute;t, &ampersir; coimil dibh, &ampersir; cuir duilleoig praisce orro da eisi sin, &ampersir; ic<ex resp="WW">id</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="69"><p>
Labrum anois do nescoid na <reg orig="nuirged">n-uirged</reg>, oir cruadhuighid na soighidhchi uair &aacute;nd, &ampersir; bid nescoid orro, &ampersir; bi as s&oacute; at ara folud fein, &ampersir; uair ele bi att inntu ar son tumtuighi, &ampersir; is cosmuil re nescoid &eacute;, &ampersir; ni hedh. Et is edh is cuis di sin .i. uair and in trat bis an geinemuin <app><lem>ar siubuil, no</lem><rdg wit="E E1 H">[om.]</rdg></app> ar slighi a dul amach, mar bis isna dainibh glaccus na mn&aacute;, &ampersir; dlutuighes co laidir ri&uacute; iad, &ampersir; renab ail coimriachtain do denum ri&uacute; &ampersir; na denuid: &ampersir; uair ele ar son marcaidachta ar each ansocuir, no ar son leime beires nech ar each, &ampersir; tegmuid a uirgi faoi: &ampersir; uair ele ar son aislingi<app><lem> coll<ex resp="WW">aidi</ex></lem><rdg wit="P">[coll- with i subscriptum]</rdg><rdg wit="E">collaidid</rdg><rdg wit="E1">collaige</rdg></app>, &ampersir; cur tindsguin in geinemuin tiacht amach, &ampersir; gur bacadh d&iacute; tiacht.</p></div2>

<div2 type="section" n="70"><p>
Mad o fuil deirg bias, biaid in dath derg and sin. Madh on geinemuin, biaid in dath riabach.</p></div2>

<div2 type="section" n="71"><p>
Et is e so a leiges sin .i. clister do tobuirt re ruibh, &ampersir; re m<ex resp="WW">eas</ex> torc all<ex resp="WW">aid</ex>, &ampersir; le cuim&iacute;n, &ampersir; re pairitair, &ampersir; re lubaitse &ampersir; le uolubard, &ampersir; le h-ola na roisi &ampersir; le <term lang="la" type="bot:herb bennet">benedicta</term> arna gerugad

<pb n="216"/>

le h-aigeit &ampersir; le h-agairc. <frn lang="la">Item</frn> is maith do sgethrach do denum le coirt inmedhonach an truim, &ampersir; n&iacute; du d&oacute; acht becan bidh do caithim, &ampersir; a beith na biadh sodileghta.</p></div2>

<div2 type="section" n="72"><p>
Mad isin leith deis bias, legar cuisle na laimhe deisi do. Mad isin leith cli, legar cuisle na laimhe cli mar in cetna, &ampersir; cuirter cuim&iacute;n &ampersir; ponuir, ar ndenum mine dibh, &ampersir; ola in uolubaird, &ampersir; pairitair trit a ceile, &ampersir; curtur ri&uacute;, no ponuir&iacute; gl<ex resp="WW">ana</ex> &ampersir; fin &ampersir; bran. <frn lang="la">Item</frn> gabh pairitair &ampersir; ruibh &ampersir; camamil, h-ocus, <app><lem><uncl resp="WW">fransi</uncl></lem><rdg wit="E H">fraindsi</rdg></app>, lan duirn de gach ni, &ampersir; berbtar a <reg orig="nuisgi">n-uisgi</reg> &ampersir; dentur urbruithe um na h-uirgib dibh ar cedlongadh.</p></div2>

<div2 type="section" n="73"><p>
Mad te an c&uacute;is, coimilter <app><lem><sup resp="WW" source="E E1">ola</sup> na roisi</lem><rdg wit="P">.r.</rdg><rdg wit="RA">cum oleo rosarum</rdg></app> de. Mad fuar, coimilter ola an camamil, &ampersir; da mbia an <reg orig="tinadh">t-inadh</reg> is e derg, gabur sugh na cruaiche Padruig, is e bocc, &ampersir; tumtur edach l&iacute;n and, &ampersir; curtur air, &ampersir; legar <app><lem>cuisle inmedhonach</lem><rdg wit="E1 E H">cuisle na nae no cuisle inmedhonach na laime &ampersir;</rdg></app> in ailt let istigh d&oacute;; &ampersir; curtur fuil mil, is i t&eacute; do, &ampersir; casia fistula uirrthe, &ampersir; aipighi e, &ampersir; gach uile nescoid te &ampersir; fuar.</p></div2>

<div2 type="section" n="74"><p>
<frn lang="la">Item</frn> is maith in gach uile nescoid <app><lem>arand</lem><rdg wit="RA">[om.]</rdg></app> &ampersir; uirg<ex resp="WW">edh</ex>, gafunn arna berbad a f&iacute;n, &ampersir; a cur ri&uacute;, &ampersir; ceirin h-ocuis. <frn lang="la">Item</frn> aipighi in cob<sup resp="WW" source="E E1">lan</sup> nescoid fola deirgi, &ampersir; boccaid a cruas &ampersir; doni ros lachan in cetna. Mad nescoid lenna fuair no uisgiamail bias and, dileghtar an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> le prema mersi &ampersir; <app><lem>raideoigi</lem><rdg wit="H">raidisi</rdg></app>, &ampersir; le bilur, &ampersir; le h-isoip, &ampersir; le calimint, &ampersir; le licoiris, &ampersir; le mil; &ampersir; folm<ex resp="WW">uig</ex>ter e le h-agairc &ampersir; dentur aris in clister &ampersir; in sgetrach. Ainnsein curtur ri&uacute; neithi tolltanacha, mar ata surrumunt arna berbad le f&iacute;n &ampersir; le <app><lem>haigeid</lem><rdg wit="E1">finegra</rdg><rdg wit="H">aineid</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="75"><p>
<frn lang="la">Item</frn> is maith caondach craind ar gach uile nescoid

<pb n="218"/>

bis i mball feith<ex resp="WW">ech</ex> arna berbad a fin no a <reg orig="nola">n-ola</reg>; &ampersir; is feith<ex resp="WW">ech</ex> <mls unit="MS folio" n="30b"/> na h-uirgi, masedh is maith orro sin h&eacute;. <frn lang="la">Item</frn> is maith in bil<ex resp="WW">or</ex>, maille h-uisgi &ampersir; re mil &ampersir; re salunn dona h-uirgibh, madh fuar in cuis, &ampersir; do gac uile nescoid uisgiamail. <frn lang="la">Item</frn> is maith terpintina &ampersir; blonac s<ex resp="WW">aillti</ex> m<ex resp="WW">uice</ex> arna nescoidibh cruaidhi. <frn lang="la">Item</frn> i maith uolubard, &ampersir; ruibh, &ampersir; min ponuir&iacute; mar ceirin in gach uile nescoid gaothmhuir.</p></div2>

<div2 type="section" n="76"><p>
<frn lang="la">Item</frn> is maith terpintina, &ampersir; ros l&iacute;n, &ampersir; f&iacute;ne grecum, &ampersir; sil
hocus &ampersir; <term type="bot:crocus">croch</term>, &ampersir; bran arna criathradh co m&iacute;n, ar gach uile cruas &ampersir; ar gach nescoid fuar ce mad bocc hi, &ampersir; da mbia cinel teinnis innti, curtur ain&iacute;s fari&uacute;, oir coiscid a teinnes. <frn lang="la">Item</frn> is maith fine grec&uacute;m arna prigail a <reg orig="nim">n-im</reg> no a <reg orig="nola">n-ola</reg> arna nescoidib cruaidhi, &ampersir; is te&oacute; &eacute; na in ros l<ex resp="WW">in</ex>, &ampersir; mad<note type="auth" n="107" lang="en">This is the continuation of 'coiscid a teinnes' <frn lang="la">supra</frn>.</note> ailt a oipriugad nis laideri, cuir duilleoga lili fari&uacute;, oir is mo coiscis an teindes na na prema; gid edh ata brig aipigthe diansgailtech ina premuibh, &ampersir; adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> gurub maith duilleoga lili isna nescoidibh te.</p></div2>

<div2 type="section" n="77"><p>
Labrum anois <app><lem>dona nescoidibh te bis isin maclach</lem><rdg wit="E1">do neascoidib an machloig</rdg></app>, doniter o cuis let amuich, mar ata bualad no toitim, &ampersir; o cuis let istigh, mar ata, fostog na fola <sup resp="WW">mista</sup>, no a decracht le lenb do breith.</p></div2>

<div2 type="section" n="78"><p>
Is iad a comarthai sin .i anmuindi craidhe &ampersir; teinnes cind &ampersir; muineil, tromdacht isna suilib, &ampersir; <app><lem>buidhecht</lem><rdg wit="E1 E">buige</rdg></app> isna balluibh imellacha, itta sir &ampersir; gne don fual ... an galur re <reg orig="nabur">n-abur</reg> dis<ex resp="WW">ur</ex>ia, &ampersir; fiabras <app><lem><uncl resp="WW" reason="obscure">airduair<ex resp="WW">ighi</ex></uncl> &aacute;nd</lem><rdg wit="E1 H">uair and [Cf. R. A.]</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="79"><p>
Et doniter an n&eacute;scoid fuar o cuis leth imuich mar ata, fotrugad uisgi fuair &ampersir; gaoth fuar, &ampersir; o suighi ar cloich fuair, &ampersir; o biaduibh fuara rigne, amail ata baindi &ampersir; imurcach tortha; &ampersir; doniter o cuis leth <app><lem>istigh</lem><rdg wit="P">imuich</rdg></app> h&iacute;, mar ata fostog fuail, &ampersir; <app><lem>ro-imurcach lennann</lem><rdg wit="E E1 H">rolinadh leandand fuar</rdg></app>;

<pb n="220"/>

&ampersir; is iad so a comurthai sin .i. tromdacht isna ballaibh ichtaracha, &ampersir; uair and fiabras, &ampersir; cuiridh neithi fuara ar int&iacute; ara mbi. Madh nescoid <app><lem>cruaid</lem><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> h&iacute;, b&iacute; cruas isin fordrond &ampersir; a mbel an macl<ex resp="WW">aig</ex>, &ampersir; tromdacht a ngluasacht na mball, &ampersir; co h-airighti a souena <app><lem>&ampersir;</lem><rdg wit="H">.i.</rdg></app> a cuislennaib in ailt: &ampersir; ni h-in&aacute;nd hi &ampersir; mola matricis, oir da curtur lamh co cruaidh uirridhsi, gluaisidh si on inadh co ceile, mar do beith toirrces and.</p></div2>

<div2 type="section" n="80"><p>
Leighister nescoid te na breithi o cuisle na <reg orig="n&aacute;o">n-&aacute;o</reg>, &ampersir; risin cuisle ri <reg orig="nabur">n-abur</reg> souena, oir fostid an fuil mista andsa nescoid, &ampersir; dentur sgetrach da eisi; &ampersir; dentur sisan ina mberbtar sal cuach &ampersir; adhund &ampersir; na caithid anti ara mb&iacute; acht becan bidh &ampersir; dighi, &ampersir; bid co fada gan collad, &ampersir; curtur neithi degbalaid san inad a mbiadh. Aindsein cuirter casia fistola ina leigesuibh, &ampersir; berbtar h-ocus &ampersir; ros lin &ampersir; cruach Padruig &ampersir; curtur ola na roisi trithu, &ampersir; curtur olund and, &ampersir; tumtur an olund ainnsein uirridhsi. Aipigter le h-ocus hi &ampersir; le dathaibh &ampersir; le methradh ganduil &ampersir; le m&iacute;n e&oacute;rna, &ampersir; cuir mar ceirin arin fordronn, &ampersir; ar an inad a mbia an teindes. Madh abuid hi, brister le figedhuibh &ampersir; <mls unit="MS folio" n="31a"/> le musdard &ampersir; le cac gabuir no coluim, &ampersir; glantur an <app><lem>crecht</lem><rdg wit="P">craidhe</rdg></app> ainnsein le h-uisgi mela.</p></div2>

<div2 type="section" n="81"><p>
Leigister nescoid fuar na breithi le sgetrach &ampersir; le clister tairrngth<ex resp="WW">ech</ex> &ampersir; le h-agairc, &ampersir; diligtur an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> le premhuibh feineil, &ampersir; le mersi, &ampersir; le dubhcosach, &ampersir; le sit<ex resp="WW">er</ex>ac, &ampersir; le pollitricum, &ampersir; le premuib cruaiche Padruig, &ampersir; le sgabiosa, lan duirn de gach ni, &ampersir; le coluimpin, &ampersir; le <frn lang="la">pimpernella</frn>, &ampersir; le non&iacute;n, &ampersir; le smeruibh grianain, &ampersir; le fuimiter, &ampersir; le bithnumh, let lan duirn de gach

<pb n="222"/>

ni dib sin, &ampersir; <app><lem>4</lem><rdg wit="E1 H">ceathramadh puint</rdg></app> do licoiris, &ounce; do sil feineil, let &ounce; do sil no do blath camamil, &ampersir; do blath saile cuach, &dram; de gach ni dib sin;<app><rdg wit="E E1">&ampersir; siucra go leor &ampersir; dentar siroip dib [add]</rdg></app> &ampersir; gnath<ex resp="WW">uigh</ex> mochrach &ampersir; trath nona &ampersir; re loighi, &ampersir; foirid in tsiroip sin gach uile nescoid &ampersir; filun a <reg orig="naimsir">n-aimsir</reg> fuar, &ampersir; saoruid a neim &ampersir; on colump&iacute;n ainmnighter hi. (&ampersir;) Is maith an gach aimsir te hi, acht mad aonn&iacute;, co meduigenn na neithi fuara a <reg orig="naimsir">n-aimsir</reg> te &ampersir; laigdighter na neithi te. Is maith in gach uile nescoid te uisgi na saile cuach, maille m&iacute;dh<ex resp="WW">uid</ex>hi trit, ampersir; le rois &ampersir; trit sin bid at m<ex resp="WW">en</ex>m<ex resp="WW">ain</ex> cum leigis gach uile nescoidi a <reg orig="ningnuis">n-ingnuis</reg> nescoidi na h-incindi re <reg orig="nabur">n-abur</reg> frenicis.</p></div2>

<div2 type="section" n="82"><p>
Et mad cruaidh hi, gabh smir fiada &ampersir; blonac ganduil &ampersir; lachan, &ampersir; smir mairt, &ampersir; buighen uighi arna cruadugad, &ampersir; &iacute;m &ampersir; ceir derg, da &ounce; de gach ni; &ampersir; gabh ainnsein sil feineil &ampersir; ros lin, commor de gach ni: berbtar a <reg orig="nuisgi">n-uisgi</reg> no a f&iacute;n iad, mailles na neithi adubrumar romuind, &ampersir; curtur <app><lem>mar pisarium cum an maclaig</lem><rdg wit="E">mar pisaire cum neascoidi an machluig</rdg><rdg wit="E">tri pisairi cum an maclaig</rdg><rdg wit="H">mar pisarium</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="83"><p>
<frn lang="la">Item</frn> is maith sa cas cetna duilleoga na f&iacute;ne<ex resp="WW">m</ex>nacha &ampersir; ola &ampersir; <app><lem>uisgi</lem><rdg wit="E1 H">uisge na meala</rdg></app> &ampersir; duilleoga praisce. Et adeir <app><lem><ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps></lem><rdg wit="E">Auiceanda</rdg></app>, da ndech an nescoid cruaidh gan leiges tar mi, no gan an teinnes do coscc, nach fetur a sgailed tri leiges.</p></div2>

<div2 type="section" n="84"><p>
<frn lang="la">Item</frn> gabh senblonac m<ex resp="WW">uice</ex>, <app><lem>&ounce;</lem><rdg wit="E E1 H">punt</rdg></app> co leth &ampersir; an urduil cetna do ceir, &ampersir; &ounce; do metrad ganduil &ampersir; 4 <app><lem>&ounce; </lem><rdg wit="E E1 H">punt</rdg></app> do mil &ampersir; d&iacute;m, &ampersir; da &ounce; do gallbarum, &ampersir; brister an gallbarum a mortel maille 

<pb n="224"/>

4 <reg orig="dola">d'ola</reg>; &ampersir; leaghtur na neithi so uile, &ampersir; legar tri edach iad, &ampersir; gnathaigh sin a <reg orig="naigid">n-aigid</reg> gach uile atta &ampersir; cruais, &ampersir; a <reg orig="naigid">n-aigid</reg> gach eslainti fuaire &ampersir; teinnis na feithid.</p></div2>

<div2 type="section" n="85"><p>
Tuic gurub &eacute; smir is ferr ann .i. smir fiadha, ar son <app><lem>seim<sup resp="WW">i</sup>dechta na lennann</lem><rdg wit="E1">a seimhe</rdg></app> acu: tar a eisi sin, smir laoigh; &ampersir; is e methradh is ferr and .i. metradh lachan, oir is seimh &eacute;, &ampersir; n&iacute; ger: &ampersir; tar a eisi sin, methradh circi: &ampersir; is e metradh is ferr ac na h-ainmindtib cetarcosacha .i. metradh leomuin ar son a seimidhechta: &ampersir; geir bo &ampersir; geir gobuir ainnsein.</p></div2>

<div2 type="section" n="86"><p>
<frn lang="la">Item</frn> raod ele do sgailed &ampersir; <reg orig="daipiugad">d'aipiugad</reg> na nescoididh .i. ros lin &ampersir; fine grecum &ampersir; m&iacute;n e&oacute;rna &ampersir; min cruitnechta, figida, cac coluim, <app><lem>taos goirt</lem><rdg wit="E">taes coirce</rdg></app> arna berbad ar aonsligi ri&uacute;; &ampersir; curtur ria mar ceirin.</p></div2>

<div2 type="section" n="87"><p>
<frn lang="la">Item</frn> dentur pudar do cac coluim, &ampersir; curtur ola trit, &ampersir; innurbuid sin gach uile cruas &ampersir; gach uile teinnes, &ampersir; da mbia gaothmhuirecht isin mbreith, <app><lem>urailter</lem><rdg wit="H">fulartar</rdg></app> arin othar <app><lem>sraogach</lem><rdg wit="E1">sceathrach</rdg></app> do denum, &ampersir; tobuir diasimmum <sic resp="WW">do </sic>, oir is maith a <reg orig="naiged">n-aiged</reg> na gaothmuirechta &eacute;.</p></div2></div1>

<pb n="226"/>

<div1><head>F. De <term type="med" lang="la">Lethargo</term><note type="auth" n="108">E 31&ndash;32; E1 149&ndash;150; H 42; YBL 355.</note>.</head>

<div2 type="section" n="1"><p>
Labrum anois do <term type="med" lang="ga">litargia</term>, oir is edh is litargia and .i. nescoid bis <app><lem>aran incind cuil</lem><rdg wit="YBL">ar cul an cind</rdg></app> mar ata <term type="med" lang="ga">frenicis</term> aran incind eduin. (&ampersir;) Is i sin <mls unit="MS folio" n="31b"/> is litargia uero ann, <app><rdg wit="K">.i. an litargia doniter o linn fuar amain [add.]</rdg></app> oir doniter litargia non uera o d<ex resp="WW">ethaigibh</ex> noch buaid<ex resp="WW">hes</ex> an cuimne, no o linn ruadh arna cumusc re <term type="med" lang="ga">linn fuar</term>. Doniter litargia uero o linn fuar morg<ex resp="WW">aigth</ex>i sa cuil incind, &ampersir; bi fiabras ina coimidecht.</p></div2>

<div2 type="section" n="2"><p>
Et is iad is cuisi di sin .i. gach uile ni imduigh<ex resp="WW">es</ex> linn fuar &ampersir; linn ruadh isin corp, &ampersir; isin <reg orig="nincind">n-incind</reg>; mar ata lus, &ampersir; uindemuin, &ampersir; gairleog, &ampersir; tortuid uisgiamla: fin, rolinad bidh &ampersir; dighi, <app><lem>lait<ex resp="WW">er</ex>t</lem><rdg wit="E">laitfart</rdg><rdg wit="E1">laithairt</rdg></app>, meiscci, moran bidh, bainbiadh do caithimh co mor: aran arna cur a <reg orig="nenbruithi">n-enbruithi</reg> romeith, iascc, feoil muici, moran comnuidhe. (&ampersir;) Ni bi se ina aonur coidhchi, acht a lenmuin eslainti ele; mar ata coitidiana continua noch bis do gnath. Is and bis an nescoid sin: <app><lem>a fidhisib &ampersir; i polluib fancain</lem><rdg wit="E">a pollaib &ampersir; a fisidib foncain</rdg><rdg wit="E1"><!--check E1:-->a pollaib &ampersir; a fighisib foncain <!--or 'a fighisib &ampersir; i polluib fancain'?--></rdg><rdg wit="H">a pollaib &ampersir; a fisidib faenchain</rdg><rdg wit="YBL"><!--at which of the two '&ampersir;' does the YBL entry start?-->&ampersir; na neascoidi noch fasas a poiribh na sicnedh fo chind</rdg></app>, <app><lem>&ampersir; is andum bis a folud na h-incindi</lem><!--check if this reading is correct--><rdg wit="YBL">or is annam fasaid na neascoidi so a folud na h-incindi no a sicneadhaibh na h-incindi</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="3"><p>
Is iad so a comarthai .i. fiabras anmand aga lenmuin, &ampersir; becan teindis, dermud, combuaidert resuin, &ampersir; cinel tigi &ampersir; buaiderta ina fual, amail do beith fual ainmidhi bruidemail: &ampersir; moran coll<ex resp="WW">ata</ex> is e bregach: &ampersir; uair and dermuidid a fual &ampersir; a feradh do denumh<app><rdg wit="YBL">Dermad fo cheann a inglain or do trath fagaig fae a inglan gan rathugad</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="4"><p>
Et da mbia an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> <sup resp="WW">comsuigighti</sup> &ampersir; comad &eacute; linn

<pb n="228"/>

fuar is treisi and, is truimide an collad, &ampersir; bid an <reg orig="tothar">t-othar</reg> tochtanach &ampersir; leisge gluasachta air, &ampersir; duin<ex resp="WW">idh</ex> a suili mar do beith gan anmuin. Mad linn ruadh bis treisi and, biaidh an <reg orig="tothar">t-othar</reg> co luaimhnec, gan collad, &ampersir; conmuid a suile <app><lem>osgailti &ampersir; gnath<ex resp="WW">aigi</ex> aonraod dfaicsin co fada</lem><rdg wit="YBL">osgailti &ampersir; bidh suigiugad cunnaill ar a ballaib &ampersir; is follus rann eigin cunnlachta ana comarthaib. Pronostica ... da roib tumaighecht [etc.]</rdg></app>. Mad cutruma beith in da linn sin, biaid na comarthai co h-inmedhonach. Madh o <app><lem>linn <sup resp="WW">fuar</sup> amain</lem><rdg wit="E">linn find</rdg><rdg wit="E1">l. f. amain</rdg></app> doniter hi, <app><lem>bi m<ex resp="WW">ean</ex>fadach i tosach in adbuir</lem><rdg wit="YBL">is inmhain leis uaignes a tosaigh na h-eslainte</rdg></app>, imurcach <uncl>seil<ex resp="WW">eger</ex></uncl> air, &ampersir; collad trom, &ampersir; conmuid a bel &ampersir; a suile <app><lem>nemhosgailti</lem><rdg wit="E">oscuilti</rdg><rdg wit="YBL">iata</rdg></app>, &ampersir; da <reg orig="nosluici">n-osluici</reg> iad, dermaduid a niadhad: &ampersir; bid in ferad co minic, is e tiugh, fliuch, &ampersir; in puls &ampersir; <app><lem>in anal co bec cumung. (&ampersir;) Da <reg orig="naburtar">n-aburtar</reg></lem><rdg wit="YBL">Anal bec cumang olaigteach neamhchunnaill. Da ngairter</rdg></app> guth mor ar in lucht ara mbi an eslainti so, &ampersir; a ngairm na <reg orig="nainm">n-ainm</reg> diles, <app><lem>ni</lem><rdg wit="E">[om.]</rdg></app> fregraid, &ampersir; da legar doib, impoid co minic cum coll<ex resp="WW">ata</ex> gan fuirech, &ampersir; ni collad firi sin, acht tromdacht &ampersir; modurracht.</p></div2>

<div2 type="section" n="5"><p>
Is iad so comarthai na h-eslainti sin do leith a taisgelta .i. dath dub gorm ar in aigid, &ampersir; att &ampersir; <app><lem>gluasacht</lem><rdg wit="YBL">Tumaigheacht &ampersir; dath glas ar a aigid &ampersir; neamcunnlacht</rdg></app> anordamail, oir is dilis na neithi sin indtu. <frn lang="la">Item</frn> mad <app><lem>saothrach</lem><rdg wit="YBL">Dubhach</rdg></app> &eacute;, &ampersir; moran do caithimh, &ampersir; imurcach saindti air cum tuill<ex resp="WW">id</ex> do caithimh, &ampersir; neithi nach aluinn do labairt, &ampersir; a seile do cur amach co gnath<ex resp="WW">ach</ex>, is comartha bais; &ampersir; co h-airighi da mbia allus fuar arin aigid &ampersir; arin muinel. Et da mbeit <mls unit="MS folio" n="32a"/> na comarthai sin gan tiacht is derb co fetur a leighes.</p></div2>

<div2 type="section" n="6"><p>
Tuic co fuil deichfir itir in eslainti so, &ampersir; itir in eslainti ri <reg orig="nabur">n-abur</reg> <term lang="la"><orig reg="suffocatio matricis">sufucacio m<ex resp="WW">atricis</ex></orig></term>, oir fetuid so labairt indti, &ampersir; ni fetund a sufucacio m<ex resp="WW">atricis</ex>, &ampersir; da fobra labairt<!--check:insert app; not sure--> re nech, ni fetund.

<pb n="230"/>

Et ata deichfir aturru &ampersir; apopl<ex resp="WW">ex</ex>ia &ampersir; epil<ex resp="WW">ep</ex>sia, oir tiaguid na h-eslainti sin co h-obond, &ampersir; ni tic so acht co h-inmall deis a ceile. Ata deichfir ele aturru &ampersir; in anmuindi re <reg orig="nabur">n-abur</reg> <term type="med">singcopis</term>, oir isin <reg orig="neslainti">n-eslainti</reg> so bid in aigid mar aigid duine slain, &ampersir; a singcopis bid mar aigid duine mairb.</p></div2>

<div2 type="section" n="7"><p>
Tuic gurub eigin do lucht na h-eslainti so, caint ard do denum ina fiad<ex resp="WW">nais</ex>i, &ampersir; i mboill imellacha do cengal co cruaidh, &ampersir; a mbuinn &ampersir; i ndernunna <app><lem>do</lem><rdg wit="P">co</rdg></app> i coimilt co cruaidh <app><rdg wit="E H">no co neargaid siad [add.]</rdg></app>; &ampersir; curtur a cosa a <reg orig="nuisgi">n-uisgi</reg> s<ex resp="WW">aillti</ex> co leit a lurgan <!--check extent of lemma: does the passage within the lemma correspond to the reading in K?--><app><lem>tairrngter i folt, &ampersir; a sron, &ampersir; faiscter meir a cos &ampersir; a lamh</lem><rdg wit="K">tairraingter a fesog &ampersir; a ngruag &ampersir; curtur a cosa</rdg></app> co cruaidh: &ampersir; furailter ar muc<ex resp="WW">aibh</ex> sraogach<note type="auth" n="109">Fulatar ar mucaib sgreitheach do denum [E] [<frn lang="en">Some confusion here;</frn> an leg. furailter ar in ohtar sraogach do denum?] sgectach [H]</note> do denum ina cluasaibh: &ampersir; tobuir clister ger doib i tosach na cuisi a mbia Yra pigra <ps>Galeni</ps> &ampersir; <sic corr="dedga" resp="WW">detda</sic>, &ampersir; surrumont, &ampersir; mormont, &ampersir; a cosmailius: &ampersir; legar cuisle in cind no na srona no an edain do; &ampersir; <app><lem>bentur fuil asa sroin</lem><rdg wit="YBL">no pricad se an tsron</rdg></app> le guaireach m<ex resp="WW">uici</ex>. Et curtur cleiti no sima na sroin dfurail<ex resp="WW">em</ex> sraogaidhi air, &ampersir; na h-antar as co brach ac bacadh collata d&eacute;; &ampersir; loiscter folt duine, no neithi drochbalaid ele fona sroin; &ampersir; curtur fasadurc itir a slinnenuibh; &ampersir; curtur cleiti ina braigid dfurail<ex resp="WW">em</ex> sg<ex resp="WW">eth</ex>r<ex resp="WW">aig</ex>i orro; &ampersir; berrtur cul an cinn, &ampersir; coimilter ola rosicda de, &ampersir; aig<ex resp="WW">et</ex> &ampersir; sugh mersi. Ar ndaingniugud na nescoidi in 3 la no an 4 la, gab castorium, &ampersir; sugh minnt<ex resp="WW">uis</ex> deirg, uisgi, finecra, sugh mersi; &ampersir; fiuctar trit a ceile iad, &ampersir; coimilter do cul an cind iad, in<ex resp="WW">dus</ex> <app><lem>co ndilegthar iad</lem><rdg wit="E">co ndileagaidsiad an t-adbur</rdg><rdg wit="H">iad &ampersir; [om.]</rdg></app>, &ampersir; in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> bis and; no tumtur edach and and sin, &ampersir; curtur ar cul an cind, &ampersir; athruidter co minic.</p></div2>

<pb n="232"/>

<div2 type="section" n="8"><p>
<frn lang="la">Item</frn> curtur ceirin do cac colum &ampersir; do mil ar cul an cind, &ampersir; furtacht<ex resp="WW">aigi</ex> co mor &eacute;. <frn lang="la">Item</frn> da mbia becan da ceill aigi, &ampersir; comad ail leo leighes do gabhail, is lor da leighes musdard &ampersir; castorium &ampersir; <term type="pharm:mint juice" lang="ga">sugh minntuis</term> dol co minic: &ampersir; loiscter <app><lem>cogna &ampersir; gallbanum</lem><rdg wit="E">congna fiadha &ampersir; calbarum</rdg></app>, &ampersir; legar a detach fon sroin ag a nduisecht. Et da mbia a bec da ceill aigi, dil<ex resp="WW">igther</ex> an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> le siroip ina cuirfidter sugh saitsi, &ampersir; bitione &ampersir; ruibi &ampersir; <term type="bot:mint" lang="ga">minntus</term>, calimint, <term type="bot:pimpinella anisum" lang="ga">ainis</term>, sil feineil, cuimin, ros n<ex resp="WW">end</ex>ta, sil ruibe, finecra, becan mhela <mls unit="MS folio" n="32b"/> &ampersir; siucra. Mad laidir in fiabras, tobuir becan don tsiroip ara mberbtar dubhcosach d&oacute;. Mad anmann, no comsuigigthi in <reg orig="tadhbur">t-adhbur</reg>, tobuir siroip na viola <sup resp="WW">do</sup>, &ampersir; dilegthar le h-oiximel sgille.</p></div2>

<div2 type="section" n="9"><p>
<app><lem>Mod o linn fuar<note type="auth" n="110">An leg. linn dub? Cf. R. A.</note> doniter in <reg orig="tadhbur">t-adhbur</reg>, bit na suile osgoilti ac fechuin aonraoda co fada, maille comarthai gluasachta</lem><rdg wit="YBL">da roib an tadbur o linn dubh ... bidh se fergach nimneach neamhcunnaill</rdg></app><note type="auth" n="111"><frn lang="en">[This is obscure to me.]</frn> maille cointind &ampersir; re gluasacht [E] Coinntin gluasachta [E1].</note>, &ampersir; dil<ex resp="WW">ighter</ex> in tadbur annsin le h-oix<ex resp="WW">imel</ex> sgille &ampersir; le siroip an fuimit<ex resp="WW">ir</ex>: &ampersir; folmuighter le hira pigra arna gerugad le becan do colac<ex resp="WW">in</ex>da &ampersir; le hira longadion. Mod linn dub bis cinntach ann, folmuighter le hira rufini, no le diasene. Mad comhsuigigthi an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, comhsuighter in leighes le hira pigra, &ampersir; le lictuairi doniter <reg orig="dola">d'ola</reg> in r<ex resp="WW">ois</ex><note type="auth" n="112">dol- in .r.; a succo rosarum [RA] [Usually] ola na .r.</note>.</p></div2>

<div2 type="section" n="10"><p>
<frn lang="la">Item</frn> <app><lem>toburtur neithi da ol</lem><rdg wit="E">neithi da cogaint doib</rdg></app>, &ampersir; <term type="pharm">gairgrisim</term>: &ampersir; curtur ainnsein <term type="pharm">triacla</term> ar a tengaid, &ampersir; da feta, sluig<ex resp="WW">edh</ex> &eacute;. Do tobairt a cuimne doib, dentur lictuairi do <term lang="la" type="bot">lignum aloes</term>, &ampersir; do <term lang="la">casia lin&eacute;a</term>, &ampersir; in 3 cuid <reg orig="deufoirbium">d'eufoirbium</reg>, maille peletra &ampersir; re mil tritu: &ampersir; tobuir doib becan deis a ceile. Et berrtur cul in cind aindsein,

<pb n="234"/>

&ampersir; coimilter co cruaidh, &ampersir; fuilidhter air, &ampersir; coimilter a cetoir
na neithi cetna de, arna mberbad. Mad comsuigigthi an cuis, gab ros &ampersir; <term lang="ga" type="bot:violet">sail cuach</term> &ampersir; comam<ex resp="WW">il</ex> &ampersir; <app><lem>suimsoga</lem><rdg wit="E">seamroga</rdg></app>, &ampersir; berbtar iad, &ampersir; coimilter co h-athgerr do cul an cind: &ampersir; tirm<ex resp="WW">uigh</ex> a cetoir.</p></div2>

<div2 type="section" n="11"><p>
<frn lang="la">Item</frn> da <reg orig="nimpaighi">n-impaighi</reg> frenicis cum lithargia, is comartha bais; &ampersir; da mbe bunsgind, tic cum maithusa co minic.</p></div2>

<div2 type="section" n="12"><p>
<frn lang="la">Item</frn> gab <app><lem>craidhi spideoigi uchtdergi, &ampersir; cuir</lem><rdg wit="E">craidhe no suile .... &ampersir; cuir fae circaill no a mbraigdean &ampersir; cuir [etc.]</rdg></app> fa braigid anti ara mbi an eslainti sin, &ampersir; an fad bias and ni coideola.<note type="auth" n="113"><frn lang="en">not in R. A.</frn> eslainti sin foirigh [YBL]</note> <frn lang="la">Item</frn> gab an craidhi cetna &ampersir; craidhi ulcachain, &ampersir; cuir a <reg orig="nairdi">n-airdi</reg> os cind <app><lem>anti ara mbi an eslainti so, &ampersir; o teid a cuimne, &ampersir; <reg orig="dobeir">do-beir</reg> do hi</lem><rdg wit="E">an tia nach bia cuimni he &ampersir; dobeir a cuimne do</rdg></app>. <frn lang="la">Item</frn> craidhi na faindle maille mil,<app><lem>&ampersir; inti caithes mar sin, furailidh air neithi tanaic &ampersir; nach tanaic dindisin fo cetoir</lem><rdg wit="YBL">doni atnuiged aran eslan so</rdg></app>.</p></div2></div1>

<pb n="236"/>

<div1><head>G. Herrnia<note type="auth" n="114">E1 150; E 31b-32b; H 43-44; YBL 350-352.</note> adhon is edh is irrnia and .i.</head> 

<div2 type="section" n="1"><p>
tumtuigi; &ampersir; is eslainti sin ina mbrisind in sicne (&ampersir;) le <reg orig="nabur">n-abur</reg> sifacc, no ina leathnuidter no ina sinter he: &ampersir; ar a s&oacute;n sin tuitid na inne i sparan na <reg orig="nuirgid">n-uirgid</reg>; no attaid siad isin fordrond maille teinnes, &ampersir; bacuid siubal do nech.</p></div2>

<div2 type="section" n="2"><p>
Et tuic co fuilid moran do gneithib arin eslainti so .i. gne o gaothmairecht, &ampersir; gne o uisgiamlacht, &ampersir; gne doniter o lennuibh, &ampersir; gne doniter o feoil, &ampersir; gne ele doniter o cuislennuibh, &ampersir; gne ele ona h-indibh, &ampersir; is i sin is errnia fire and: oir is i sin in gne ina mbrisind an sicne re <reg orig="nabur">n-abur</reg> sifacc; &ampersir; is <app><lem>indtu</lem><rdg wit="E H">innti [sic leg.]</rdg></app> tuitid na h-indi i soithech na <reg orig="nuirgid">n-uirgid</reg>: &ampersir; gne on tsicne re <reg orig="nabur">n-abur</reg> sirb<ex resp="WW">us</ex>.</p></div2>

<div2 type="section" n="3"><p>
Et tuic co fuil arin medhon .i. ar tus croicind imellacha, &ampersir; leth istigh de sin an sicne re <reg orig="nabur">n-abur</reg> m<ex resp="WW">ir</ex>ac, <app><lem><sup resp="WW">&ampersir; leth istigh de sin sifac</sup></lem><rdg wit="P">[om. Cf. R. A. 935]</rdg></app> &ampersir; leth istigh de sin sirb<ex resp="WW">us</ex> &ampersir; leth istigh de sin, na h-indi fein. Et mar deluides an sgairt cl<ex resp="WW">eib</ex> it<ex resp="WW">ir</ex> na ballaibh <app><lem>ail<ex resp="WW">emn</ex>acha</lem><rdg wit="E1">foirimelleca</rdg></app> &ampersir; na boill spirutal<ex resp="WW">t</ex>a; is mar sin doni sifac itir na ballaibh ailemnacha &ampersir; na h-indi, &ampersir; na boill tuism<ex resp="WW">ig</ex>techa <mls unit="MS folio" n="33a"/> ata se mar s&aacute;c a condmail na <reg orig="nindidh">n-indidh</reg> a <reg orig="naird&iacute;">n-airdi</reg>: &ampersir; trit sin an trath brister &eacute;, toitid na h-indi sis. Et in trath sines se, bi att &ampersir; teinnes isin fordrond, &ampersir; is andum toitid siad ann sin cum soigthighi na <reg orig="nuirgid">n-uirgid</reg> gan teinnes, gan fiabras, &ampersir; is i sin is errnia firi and. (&ampersir;)</p></div2>

<div2 type="section" n="4"><p>
Uair and toitid gaothmuirecht i soightech na <reg orig="nuirgid">n-uirgid</reg>:
<app><lem>&ampersir; attaid uair ele he</lem><rdg wit="E1">&ampersir; se iad [read attaid he]; <!--does following belong to another MS not given?-->&ampersir; uair ele bi [which is translated]</rdg></app>, bi uisgiamlacht and: uair eigin bi

<pb n="238"/>

linn dona lennaibh ar nat &aacute;nd: &ampersir; uair ele b&iacute;d feoil leth imuich don naduir: &ampersir; uair ele lintar a cuislenna do linn dub, &ampersir; doni cuislenna mora, mar meid meir dib; &ampersir; uair ele toitig in sicne re <reg orig="nabur">n-abur</reg> <app><lem>orb<ex resp="WW">us</ex></lem><rdg wit="H">sirbus [Cf. R. A.]</rdg><rdg wit="E E1">sirubus</rdg></app>: &ampersir; uair ele remruige na feithi, <app><lem>mar curtur</lem><rdg wit="P">Mar cuir mar curtur</rdg><rdg wit="H">ma curtur</rdg></app> an silne cum na <reg orig="nuirgid">n-uirgid</reg>, &ampersir; <app><lem>an trath s&iacute;nid co ro mor</lem><rdg wit="E1">an trath sin &ampersir; iad co romor</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="5"><p>
Is iad so as cuise leth imuich don eslainte sin .i. saothar &ampersir; moran eigme, &ampersir; leimnech, &ampersir; co h-airighi deis bidh &ampersir; an medhoin do linadh: &ampersir; coimriachtain imurcach: &ampersir; marc<sup resp="WW">aid</sup>echt eich ansocuir a cetoir tar eis bidh: cosachtach saethrach, sraogach rolaidir. Et is cuis doib <app><lem>in silni ac brisedh cum a indurbta</lem><rdg wit="E">an trath bis an silne abaid cum a indarbta</rdg></app>. &ampersir; a fostad tri cuis eigin &ampersir; sinid na feithi <app><lem>cum</lem><rdg wit="E1">ina [Latine cum?]</rdg></app> a curtur &eacute; cum na <reg orig="nuirgidh">n-uirgidh</reg>; &ampersir; attaid feithi na <reg orig="nuirgidh">n-uirgidh</reg>, &ampersir; doni sin in eslainte cetna. Et doniter hi ar son cengail fada; ar son fost<sup resp="WW">aid</sup> na gaothmuirechta, mar bis a <reg orig="neslainti">n-eslainti</reg> re <reg orig="nabur">n-abur</reg> <term lang="la"><orig reg="colica passio">colica pasio</orig></term>.</p></div2>

<div2 type="section" n="6"><p>
Da derb<sup resp="WW">ad</sup> nar bis in sicne, laighid anti ara mb&iacute; f&aacute;on, &ampersir; <app><lem>faisgid</lem><rdg wit="E">[sic]</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg><rdg wit="E1">faisctear</rdg></app> an tat, &ampersir; cuiridh lena meir isteach &eacute;: &ampersir; curtur na suighi &eacute;, &ampersir; aburtar ris cosachtach do d&eacute;numh, &ampersir; da tuitid na h-indi sis, <app><lem>is bristi ata</lem><rdg wit="YBL">&ampersir; maidm sicne beas aigi</rdg></app>, muna toiti is sinti.</p></div2>

<div2 type="section" n="7"><p>
(&ampersir;) <frn lang="la">Item</frn> dentur teine do do trom; &ampersir; inti ara mb&iacute; in eslainti sin mothuighe se detach na tenedh sin<app><rdg wit="E E1">co h-obond [add.]</rdg></app> &ampersir; toitid na h-indi sis; &ampersir; <app><lem>bi led<sup resp="WW">ur</sup>tach &ampersir; gairfidech mor</lem><rdg wit="YBL">bi gairfidech &ampersir; corranach &ampersir; fogmar mor</rdg></app> na medhon &ampersir; ina <reg orig="nindibh">n-indibh</reg>, &ampersir; do cluinter ar fud in tighi iad<app><lem></lem><rdg wit="YBL">mar doniter na riboidida sa nEdai<sup resp="WW">l</sup>e an trath as ail leo urcoid do denam do lucht na h-eslainte so</rdg></app>.</p></div2>

<pb n="240"/>

<div2 type="section" n="8"><p>
Mad o gaothmuirecht doniter h-&iacute;, <app><lem>bi gaotmuirecht isna h-indibh, &ampersir; gairfid<sup resp="WW">ech</sup>; &ampersir;</lem><rdg wit="YBL">bi maille corranaidh &ampersir;</rdg></app> gluaisid an gaothmuirecht on taob co ceile, &ampersir; da curtur mer uirre, ni moth<sup resp="WW">uighter</sup> tonnmuirecht and, &ampersir; ni b&iacute; tromdacht and, acht etrumugad ac f<sup resp="WW">ec</sup>ain na ngneith<sup resp="WW">id</sup> ele. Mod o uisgiamlacht doniter hi, <app><lem>meduighe sicne na <reg orig="nuirgid">n-uirgid</reg>,</lem><rdg wit="YBL">bi cisti na nurgadh ar natt</rdg></app> maille tromdacht, &ampersir; re dellrad; &ampersir; da nglacctar led mer &eacute;, mothuighe tondmuirecht uisgiamail indti: &ampersir; gabaid risin nglacadh, &ampersir; ni gabonn risin gaothmuirecht; &ampersir; is ullum anti ara mb&iacute; cum idrop<sup resp="WW">is</sup>e. Mad o feolmuirecht doniter, <app><rdg wit="E1">an teidhm so [add.]</rdg></app> meduigi na <reg orig="huirgid">h-uirgid</reg> gan teinnes, gan nescoid, maille cinel cruais: &ampersir; an uair glactar iad, moth<sup resp="WW">uig</sup>tar feoil cruaidh ina timcell.</p></div2>

<div2 type="section" n="9"><p>
<app><lem>Modh ona cuislennuibh doniter, bit na cuislenna cruaidh fada amail do beid&iacute;s slata croma and, amail do citer a cosaibh na mbathlach imuirces eirida mora</lem><rdg wit="E1">Modh ona cuislennuibh doniter, bit na cuislenna cruaidh fada amail do beid&iacute;s slata croma and, amail do citer a cosaibh na mbalach imuirces eirida mora</rdg><rdg wit="E">Modh ona cuislennuibh doniter, bit na cuislenna cruaidh fada amail do beid&iacute;s slata croma and, amail do citer a cosaibh na malta imuirces eirida mora</rdg><rdg wit="YBL">Da ti o faithneadhaibh bidh cruaidh fada ar cuma an baill ferrdha agus bidh urcruma intu mar is follus arna faithneadhaibh bis ar cosaibh na cabun</rdg></app>. Mad on tsicne re <reg orig="nabur">n-abur</reg> sirbus doniter, ce do loighi anti ara mbi f&aacute;on, <app><lem><sup resp="WW">ni</sup> impoighenn</lem><rdg wit="P">impoighenn</rdg><rdg wit="E1">ni impoigheann [sic leg.]</rdg></app> an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> suas. Mad h&iacute; an gne fir&iacute;, impoighid co h-urusa da loighi faon. Mad iad na feithi tri na curtur an silni <app><lem>sinter</lem><rdg wit="E1">teighter</rdg></app> and losa mor edluith na puill b&iacute;s indtu, is <mls unit="MS folio" n="33b"/> urusa leis na h-indib toitim i soightech na <reg orig="nuirgidh">n-uirgidh</reg>, is &eacute; ainm na feithid sin diudim&iacute;.
Mad ona lennaibh doniter, bi in corp lan do droclennaibh,
gan teinnes; &ampersir; da nglactar in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, doni cinel gabala rit:
&ampersir; bid buigi inmedhonac and itir in gne doniter o feolmuirecht, &ampersir; in gne doniter o uisgiamlacht mar sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="10"><p>
Taisgelta na h-eslainti so. An trath is arrsaid an brisid, &ampersir; bis bel na cneidi let istig lesach, cruaidh, tar eis bliadna no

<pb n="242"/>

let bliadna ni leighister<app><rdg wit="E1">&ampersir; is usa gach uile tuitim do leighes ana tosach &ampersir; co h-airithi isna macaib &ampersir; ni leighister isna sendainib</rdg><rdg wit="E H">&ampersir; is urusa gach uile tuitim do leighes ana tosach &ampersir; co h-airithi isna macaib &ampersir; ni leighister isna sendainib</rdg></app> isna sendainib, &ampersir; co medonac is<sup resp="WW">na</sup> dainibh oga. In trath doniter ona h-indibh hi, &ampersir; si arrsaidh, ni leighister hi acht maille sinidh <app><lem>l&aacute;imhe</lem><rdg wit="YBL">laim oibriugad</rdg></app>, <app><lem>no</lem><rdg wit="E1">.i.</rdg></app> re loscad &ampersir; maille slapur: &ampersir; re gerrad &ampersir; ni fetur in gerrad sin do denum ac na sendainib, &ampersir; is andum tic in gerrad gan dol cum bais<app><rdg wit="YBL">&ampersir; is trit gu saera Dia sinn ar in uathfas sin [add.]</rdg></app>: ampersir; da ndecha an gne <app><lem>sinti</lem><rdg wit="E1">sin</rdg></app> tar se m&iacute;saib is eigin a leigin cum sinidh la&iacute;me.</p></div2>

<div2 type="section" n="11"><p>
Is mor do neithib iartur cum leighis na cuisi so. An cetni dib .i. diet. An 2 ni .i. na h-indi do cur ina <reg orig="ninadh">n-inadh</reg> fein. An 3 cuis .i. i connmail and. An 4 cuis na cneda do <app><lem>cnesugad. An .u. cnesugad &ampersir; losgad no gerrad</lem><rdg wit="E1 H">cnesugad ... an .u. ni loscad no gearrad</rdg><rdg wit="YBL">an .iiii. ni taeth na creacht</rdg><rdg wit="P">cnesugad &ampersir; [only in P]</rdg></app>. Doniter in cetni dib sin o coim&eacute;d ant&iacute; ara mbi re se misaib gan linadh bid no dighi, &ampersir; gan imurcach gluasachta do leigin d&oacute;: &ampersir; na caithed torad ur, <app><lem>naid</lem><rdg wit="E1">naid</rdg><rdg wit="E">na</rdg></app> neithi doni gaotmuirecht, amail ata pis &ampersir; ponuir, &ampersir; lind &uacute;r: &ampersir; na caithed a saith a <reg orig="naoinfecht">n-aoinfecht</reg>, <app><lem></lem><rdg wit="YBL">ach beirid rand don ocras (?) leo ag fagail bhuird [add.]</rdg></app> &ampersir; na h-eirget asan inadh a mb&iacute;a, acht mina roibh roeigintas air cum oiprigti na nadurtha: &ampersir; na denad aister; <app><lem>&ampersir; na h-imighed i sdaighri</lem><rdg wit="P">him <mls unit="folio" n="33b 26"/> i sdaighri</rdg><rdg wit="E1">na h-imideag aistear</rdg><rdg wit="YBL">na h-eirgid a ndreimire na i straigri</rdg></app> &ampersir; na b<sup resp="WW">eir</sup>id l&eacute;im: &ampersir; na denad beicida: &ampersir; da nd<sup resp="WW">er</sup>na se marc<sup resp="WW">aid</sup>hecht <sup resp="WW">acht</sup> bid a<note type="auth" n="115" lang="en">Strip cut off page of P on right side from 33b 27 to bottom of page. Cf. R. A. &amp; E, E1 for emendations.</note> <reg orig="ninad">n-inad</reg> ard, ac dol <gap/> <app><lem>innus co mbia si faoi, &ampersir; ticid se indti anuas</lem><rdg wit="E1">inad ard os cionn an eich &ampersir; ticid uirre anuas co min</rdg><rdg wit="YBL">na h-eirgid ar each dianard anocair &ampersir; lethcos do cur sa sdirap &ampersir; an cos eli do cur co h-inmall foisdineach tar in each anunn</rdg></app>. Mad eigin do siubal no saothar do denumh, cricnuig<sup resp="WW">id</sup> se roim biadh: &ampersir; connuimter an medhon

<pb n="244"/>

lac le... le clister, no le <term type="food">potaitse</term> bogtach: &ampersir; sechnad coimriachtain &ampersir; fothrugad, acht mina roibh an urduil sin dat isna h-ind<sup resp="WW">ib</sup>, nach fetur a cur isteach, oir fetur ann sin <sup resp="WW">fothrugad</sup> do denum da <reg orig="nullmugad">n-ullmugad</reg> cuigi sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="12"><p>
Coimlintar <sup resp="WW">an 2</sup> ni adubrumar cum in leighis mar so .i. loigid in <reg orig="totar">t-othar</reg> faon &ampersir; <app><lem>a <sup resp="WW">leasa</sup> co h-ard</lem><rdg wit="YBL">cuirem ard fo chorranaib a leas</rdg></app> &ampersir; a cend co h-isil, &ampersir; cuiridh in tinde co m&iacute;n m&iacute;n le mer suas no co nd<sup resp="WW">ech</sup> isteach tar e<sup resp="WW">is a</sup> ceile ina inad fein mar sin. Coimlintur an <sup resp="WW">3 ni</sup> adubrumar .i. na h-indi dfostad ina <reg orig="ninadh">n-inadh</reg> fein <app><lem>.i. slapar airighti</lem><rdg wit="YBL"><sup resp="WW">le</sup> bras no le poinnserd</rdg></app> doniter cum na cuisi sin, ina m<sup resp="WW">bi</sup> <app><lem><sup resp="WW">meid</sup> 4 mer</lem><rdg wit="E1">leitead 4 mer</rdg></app>, doniter do l&iacute;nedach &ampersir; fillti imda and &ampersir; <sup resp="WW">curtur</sup> cotun ar a lar &ampersir; fuaidter co maith &eacute; <app><lem>&ampersir; b<sup resp="WW">id ted</sup> as</lem><rdg wit="E1">&ampersir; bi cosa as</rdg></app> le fetur a dunad &ampersir; a oslugad <app><lem>&ampersir; bid imell cruaidh <reg orig="dedach">d'edach</reg> l&iacute;n a lenmuin de, &ampersir; cuir itir a sliast<sup resp="WW">aibh e</sup>.</lem><!--check if following reading is correct i.e if '&ampersir; bid' also occurs in E--><rdg wit="E">&ampersir; bid meall cruaid <reg orig="dedach">d'edach</reg> l&iacute;n a lenmuin de, &ampersir; cuir itir a sliast<sup resp="WW">aibh e</sup>.</rdg><rdg wit="YBL">&ampersir; dein cuma liathroidi gu comcruind dedach lin &ampersir; cur a leanmain don pinnseard e.</rdg></app></p></div2></div1>

<pb n="246"/>

<div1><head>H. Parilis est et cetera<note type="auth" n="116">E1 151-153; E 32-34; H 44-47.</note></head> 

<div2 type="section" n="1"><p> 
Adh<sup resp="WW">on</sup> is edh is pairilis and do reir an ugduir .i. <sup resp="WW">easlainti</sup> feithid noch tic uair and a ndiaig an <sup resp="WW">galuir</sup> tuitminduigh no eslainti is cosmail ris. Et is in<sup resp="WW">ann</sup> pairilis re rad &ampersir; gortugadh boill, &ampersir; uair a<sup resp="WW">nn</sup> <mls unit="folio" n="34a"/> gortuighter let in cuirp co leir on cenn co roich an c&oacute;s, &ampersir; gabaid si blogh don tengaid, no h-i co leir &ampersir; bacaidh si in urrlabra, &ampersir; aderur pairilis uilidi ria: &ampersir; uair and ni gabund si acht an <app><lem>tenga</lem><rdg wit="P">tengad</rdg></app> amain no an cos amain no an mer amain; &ampersir; aderur pairilis randuighti ria sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="2"><p>
Masedh atait da pairilis and .i. pairilis uilidi &ampersir; pairilis rannuighti. Et is edh is pairilis and da reir sin .i. bogadh na <app><lem>feithid</lem><rdg wit="P">feith</rdg></app> ar mbuain a ngluasachta &ampersir; a ratuighte astu &ampersir; is i sin is pairilis firi ann. Oir isin pairilis nach fir ni bentur acht an mothugad no an ratughad, no an gluasacht mar bis ball na collad no mar t<sup resp="WW">eg</sup>mas a reogh, no imurcach fuachta nach f&eacute;tund a mer ts&iacute;nedh na &iacute; dunadh no a dlutugad.</p></div2>

<div2 type="section" n="3"><p>
Et adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> co <reg orig="nabur">n-abur</reg> pairilis o comhrad coitcinn &ampersir; is inann and sin h-i &ampersir; bogad cibe ball a mb&iacute;, <app><lem>&ampersir; aindsein aenaighidt an da taeb</lem><rdg wit="P">Is and sin risin da taob aontuighes</rdg><rdg wit="E1">&ampersir; aindsein aenaighidt an da taeb</rdg><rdg wit="E1">&ampersir; aindsein aentaig an da taeb</rdg></app> a <reg orig="negmuis">n-egmuis</reg> rann an cind, oir da <reg orig="naontuighe">n-aontuighe</reg>

<pb n="248"/>

a randuibh an cinn, ni pairilis hi, acht apopl<sup resp="WW">ex</sup>ia, oir bactar ann sin gluasacht &ampersir; rathugad. Et aderur pairilis o comrad diles, &ampersir; is inand hi and sin &ampersir; bogadh a neachtar do da leth ar fad an cuirp. Masedh is i is pairilis uilidi and, an trat gabus let in c<sup resp="WW">uir</sup>p a <reg orig="ningnuis">n-ingnuis</reg> leit in cind. Et ata pairilis is uil<sup resp="WW">idi</sup> na sin and .i. in trat gabus leth in cuirp ar fad, &ampersir; let an cind; oir atait randa <app><lem>an cuirp &ampersir; in cind</lem><rdg wit="E E1">an cuirp</rdg><rdg wit="H">in cind</rdg></app> arna nd&eacute;lugad co fetur rand dib do cinntug<sup resp="WW">ad</sup> &ampersir; gan a rand ele: &ampersir; is ime sin <reg orig="dorduigh">d'orduigh</reg> an naduir 2 suil &ampersir; 2 laimh. Et ata pairilis rouilidi and, an trath gabus an corp uile a <reg orig="negmuis">n-egm<sup resp="WW">uis</sup></reg> <app><lem>let</lem><rdg wit="E E1">[om.]</rdg><rdg wit="H">rann</rdg></app> an cind, mar adubrumar romuind.</p></div2>

<div2 type="section" n="4"><p>
Is iad so na cuisi let amuich .i. toitim &ampersir; bualad na feithi &ampersir; a combrugad, &ampersir; a ngerrad tarrsna; f<sup resp="WW">erc</sup> &ampersir; eccla, &ampersir; imurcach fuachta dunas no imurcach tesa sgailes: &ampersir; glacad eiscc re <reg orig="nabur">n-abur</reg> tarcon. Et adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> pairilis ris, co cumuir tarbach,
ris gach uile ni cenglas <sup resp="WW">&ampersir;</sup> dunas cind &ampersir; bunadhas na feith<sup resp="WW">id</sup>
&ampersir; nach fetund in spirut dul trithu. Is uada is minca tic sin .i. o linn fuar, &ampersir; ni is lugha n&aacute; sin o linn dub &ampersir; ni is lugha na sin o fuil deirg &ampersir; n&iacute; is rolugha na sin o linn ruadh, acht mina roibh se arna cum<sup resp="WW">us</sup>c re linn ele. Et doniter hi o nescoid, &ampersir; o faothugad na 4 <reg orig="neslaintid">n-eslaintid</reg> .i. in galar tuitminnach, &ampersir; a colica &ampersir; a muchad na breithe &ampersir; an apopl<sup resp="WW">ex</sup>ia.</p></div2>

<div2 type="section" n="5"><p>
Et aderim co cumuir co fuilid 8 cuisi generalta, noch bacas siubal na sp<sup resp="WW">iru</sup>t cum na feithid. An cetcuis dib .i. deroilecht &ampersir; tercacht na spirut in tesa <app><lem>nach</lem><rdg wit="P">nach nach</rdg></app> <mls unit="folio" n="34b"/> f&eacute;tund siad imdugad na sgailed <app><lem>na feithid</lem><rdg wit="E E1 H">cum na feithead [which is translated]</rdg></app>. An 2 cuis .i. imurcach fuachta condmus &ampersir; coimcenglas an feith. An 3 cuis imurcach tesa

<pb n="250"/>

diansgailes an sp<sup resp="WW">irut</sup>, mar at<sup resp="WW">a</sup>it fiabras loisce no imurcach comnuidi a fothracad rot&eacute;. An 4 cuis <app><lem>tirmuiges</lem><rdg wit="E1">tirmaidhacht [sic leg. Cf. R. A., E.]</rdg></app> casas na feith<sup resp="WW">i</sup> &ampersir; is olc an cuis sin. An 5 cuis fliuchaidacht gan adbur deis a techt cum duinti. An 6 cuis rocumgugad &ampersir; cengal an boill. An uii cuis dunadh, <app><lem>cibe</lem><rdg wit="P">cibe cibe</rdg><rdg wit="E E1 H">gebe lenn</rdg></app> dib cuis o mb&iacute;a, ce mad o fuil deirg ar son a h-imuid; no o linn fuar ar son a rigne; no o linn dub ar son a rigne &ampersir; ar son a reimhe; no o linn ruadh ar son a seimhe aga <app><lem>fuilairim arna lennaibh ele re cumsgugad do denum a tollad rempu arna cumusc</lem><rdg wit="E E1">furaileamh arna lennaib ele re cumuiscter he tollad rempu [which is translated]</rdg></app>. Masedh o don&iacute; linn dub d&uacute;nad, ni fuil sl<sup resp="WW">ige</sup> follus trit na feithib a <reg orig="ningnuis">n-ingnuis</reg> feithid na sul &ampersir; in boill ferrda, mar adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>. An 8 cuis .i. cruas &ampersir; reime na feithid.</p></div2>

<div2 type="section" n="6"><p>
Tuic masedh, co fuil deichfir itir in pairilis &ampersir; in crupan, oir bactur in gluasacht &ampersir; in rathugad isin pairilis &ampersir; ni bactur isin crupan acht in gluasacht amain. <frn lang="la">Item</frn> isin pairilis bid teinnes isin leit eslain &ampersir; isin crupan bid teindes isin leith slain. <frn lang="la">Item</frn> isin crupan tairrngid an let eslan an leth slan &ampersir; ni mar sin isin pairilis. <frn lang="la">Item</frn> isin pairilis bid an dunad a mbun na feithid &ampersir; isin crupan bid isin feith co l&eacute;ir.</p></div2>

<div2 type="section" n="7"><p>
(&ampersir;) Comartha ce in linn on dentur an pairilis. Mad o fuil deirg biaid in puls lan &ampersir; dath in cuirp is &eacute; derg &ampersir; cuislenna lana; &ampersir; tancadar roime cuisi imduighti fola deirge. Mad o linn fuar biaidh in corp is e gel &ampersir; foill<sup resp="WW">sig</sup>i signa lenna fuair roime sin isin corp, oir cuirid fuacht air, &ampersir; furtachtuigter o tes &eacute;: &ampersir; da ngnathaige na neithi imduiges linn fuar, amail ata;

<pb n="252"/>

bainbiadh, &ampersir; iasc &ampersir; torta &ampersir; <app><lem>raoboidecht</lem><rdg wit="H">riboidecht</rdg></app>. Mad o linn dub biaid in corp ar dath in luaide &ampersir; is&eacute; dubh, &ampersir; sailcnis air, &ampersir; se truagh a <reg orig="naimsir">n-aimsir</reg> aontadach ris: &ampersir; da ngnathaige neithi imduighes linn dubh, amail ata imurcach smuantigid, &ampersir; modurracht, &ampersir; feoil mairt, &ampersir; mil m<sup resp="WW">uighe</sup>, &ampersir; lachan, &ampersir; gandul, &ampersir; pis, &ampersir; prais<sup resp="WW">ech</sup>, &ampersir; neithi ele arna corugad le salann. Mad o linn ruad, <app><lem>acht cin co tic se acht co h-annum o cum<sup resp="WW">us</sup>c</lem><rdg wit="E E1">gen go tig acht o cumasg</rdg></app> lenna ele, is comsuigigthi a signi, .i. tes, &ampersir; buidecht isin corp &ampersir; cinel sirbe isin bel, &ampersir; silida: &ampersir; ma do gnathaigi neithi rostuidhchi ar tus, &ampersir; gairleog, pibur, <app><lem>no iasc</lem><rdg wit="E E1H">le h-iasgaib [sic leg.]</rdg></app> no le neithib fl<sup resp="WW">iuch</sup>a; oir doni sin linn comhsuigigthi o linn ruad &ampersir; o linn fuar.</p></div2>

<div2 type="section" n="8"><p>
Mod o nescoid tic in pairilis, tic si <mls unit="folio" n="35a"/> maille fiabras, &ampersir; bi cruas isin ball, <sup resp="WW">&ampersir; in puls</sup> is e diamhuir anmann anorduidtec; &ampersir; in fual is &eacute; gel tanaidhe, &ampersir; uair ele mar fual ainmidhi bruidamail, &ampersir; uair ele is &eacute; ard ar son teinnis na <reg orig="narunn">n-arunn</reg>, no fiabrais, no eslainti ele coimlinas &eacute;: &ampersir; an taobh <app><lem>easlan</lem><rdg wit="P">ele</rdg></app> fuar mar <app><lem>do beith ag reogh</lem><rdg wit="E1">do beith fuar ag reogh</rdg></app>, &ampersir; an <app><lem>taobh</lem><rdg wit="P">taobh ele</rdg></app> slan te mar do beith re tenidh, &ampersir; uair ele laigdigi an tsuil, &ampersir; camuidh an bel: &ampersir; uair ele crithnuighi an lamh ar son an cathuighti bis itir an naduir &ampersir; in eslainti, mar adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>; oir dingid tromdacht no adbur na h-eslainti anuas; &ampersir; ni fet&uacute;nd an brig anmand gabail ri&uacute; gu leir, &ampersir; in meid fetus doni &ampersir; do beir urtocbail suas &ampersir; o nac fetunn an ball <app><lem>anmuin na inadh fein co dil<sup resp="WW">es</sup></lem><rdg wit="E1">do congbail ina inad dilis</rdg></app>, bid se ann sin ar crith.</p></div2>

<pb n="254"/>

<div2 type="section" n="9"><p>
Taisgelta na pairilisi and so, oir da ti crith cum fir na pairilisi is maith an comartha. <frn lang="la">Item</frn> da ngaba fiabras e, is maith an comartha. <frn lang="la">Item</frn> mad arrsaidh anti ar a mbi an eslainti so, is d<sup resp="WW">e</sup>cair a leighes, no ni fetur. <frn lang="la">Item</frn> da ti in pairilis o combrudh na feithid no ona ngerradh tarrsna, ni fetur a leighes.</p></div2>

<div2 type="section" n="10"><p>
<frn lang="la">Item</frn> na macaim bis a fiabras, &ampersir; fual uaine acu signidi sin an pairilis no in crupan do tiacht. <frn lang="la">Item</frn> an trath bis nec a fiabras maille teinnes mor na ceann, <app><lem>ar cosc an teinn<sup resp="WW">is</sup> moir, mairid in fiabras, &ampersir; mairid in teinnes &ampersir; re l&iacute;nadh</lem><rdg wit="E1">ar cosc don fiabras mairidh teindes an cind maille linadh [which is translated]</rdg></app> re tromdacht, is minic lenas an pairilis sin, oir indarbaid in naduir an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> on inncind cum na feithid maille h-innurbad tromdachta <app><lem>&ampersir; ni maille folmugad imlan</lem><rdg wit="E1">maille h-indarbad folmaidthi an lenna</rdg><rdg wit="E">&ampersir; ni maille indarbud follmaithe imlain</rdg></app>. <frn lang="la">Item</frn> ata in fuacht isin cetceim cum buaiderta<app><rdg wit="H">na brige ainmidhe [add.]</rdg></app><note type="auth" n="117" lang="en">Confusion in this sentence? Cf. R. A.</note> &ampersir; in spiruit &ampersir; in fliuchaidacht isin 2 ceim deis na fuachta, &ampersir; trit sin is <app><lem>minic</lem><rdg wit="E">anmeinice</rdg><rdg wit="E1">ainmeinic</rdg></app> doniter in pairilis o tes.</p></div2>

<div2 type="section" n="11"><p><frn lang="la">Item</frn> in duine ara mbi tromlaighi co minic mothuige se ar apopl<sup resp="WW">ex</sup>ia, no arin pairilis, no arin galar tuitmindach &eacute;. <frn lang="la">Item</frn> an nec aga mbi leimn<sup resp="WW">e</sup>c na corp, gnathaighi se beith maille anmuinne &ampersir; re buaidert an rathuighte, &ampersir; re modurr<sup resp="WW">acht</sup> na mball, is ullum cum na pairilise &eacute; mina folmuigter linn fuar.</p></div2>

<div2 type="section" n="12"><p>Coimlintar leighes na pairilisi<note type="auth" n="118" lang="en">Some confusion here. Cf. R. A.</note> <app><lem>co coitcinn, &ampersir; a folmugad coitcind, uair and re rand</lem><rdg wit="E E1">o follmugud coitceann &ampersir; o follmugud dilis &ampersir; beanaig an follmugud coitceann uair and re rann [which is translated]</rdg></app> don eslainti &ampersir; uair ele re dilis &ampersir;

<pb n="256"/>

uair ele re diet. Coimlintar an cetn&iacute; dib sin maille neithibh do cur re cul in cinn, oir is o <app><lem>bunadh<sup resp="WW">us</sup></lem><rdg wit="E1">bunadhas na feithid</rdg></app> is mo tic in eslainti so, &ampersir; o cul in cinn ata sin, &ampersir; tic in leighes sin <reg orig="deslaintib"> d'eslaintib</reg> ele <sup resp="WW" source="P margin">na feithi</sup> mar ata <app><lem>mod<sup resp="WW">ur</sup>racht</lem><rdg wit="E1">bodhracht na mball</rdg></app> &ampersir; crupan na mball, &ampersir; crith.</p></div2>

<div2 type="section" n="13"><p>
Coimlintar an 2 n&iacute; maille leighes aga fuil do brig &ampersir; do ruidlis comfurtacht na feithi mar cumfurtacht<sup resp="WW">aighes</sup> blonac mic tire na feithi fuara &ampersir; desgaid na h-ola r<app><lem>doniter</lem><rdg wit="P">donit<sup resp="WW">er</sup> donit<sup resp="WW">er</sup></rdg></app> don l&iacute;n, &ampersir; agairc, &ampersir; oiprecha <app><lem>mesurda</lem><rdg wit="H">&ampersir; ola te [add.]</rdg></app> ele, mar ata ola laurinum &ampersir; costinum; &ampersir; adeir se gurub maith triaclum an gac uile eslainti <sup resp="WW">na</sup> feithid noc tic o fuacht, <mls unit="folio" n="35b"/> ara mb<sup resp="WW">er</sup>btar uisgi <term type="bot:pimpinella anisum" lang="ga">ainissi</term> &ampersir; duill<sup resp="WW">eoga</sup> ruibe &ampersir; saitsi, &ampersir; is maith &eacute; in gac uile aimsir a <reg orig="naigid">n-aigid</reg> na <reg orig="neslaintidh">n-eslaintidh</reg> so. Adeir <ps reg="Ibn Masawaih Johannes Mesue" type="scholar"><sn>Misue</sn></ps>, &ampersir; is maith a tosach na <reg orig="neslaintidh">n-eslaintidh</reg> so &eacute;, oir dileghi &ampersir; seimighi an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> &ampersir; claoclaigi mailis an <app><lem>adhbuir</lem><rdg wit="E E1">complexa [sic leg. cf R. A.]</rdg></app> fuair &ampersir; is maith iad, tar eis <del>a</del> a ndil<sup resp="WW">eghta</sup>, oir folmuigid siad &ampersir; diansgailid fuigill in adbuir, &ampersir; ata ruidlis acu cum comf<sup resp="WW">ur</sup>t<sup resp="WW">acht</sup>a na feithid &ampersir; is &eacute; m&eacute;d is d&uacute; do tobairt de .i. &ounce; co leith.</p></div2>

<div2 type="section" n="14"><p>
Coimlintar an 3 ni adubrumar le becan bidh &ampersir; dighi, &ampersir; le diet teit cum <app><lem>tirmachta</lem><rdg wit="E1">tirmaidhachta</rdg></app>, aca mbia do ruidlis comfurtacht na feithid, mar ata incind mil, &ampersir; taim, isoip, pibur, peletra, enbruiti sencailigh arna buaidert le gluasacht no co curtur &eacute;.</p></div2>

<pb n="258"/>

<div2 type="section" n="15"><p>
Is iad so na neithi is coir sechna isin cuis so .i. imurcach coimriachtana, &ampersir; coll<sup resp="WW">ad</sup> tar eis morain bidh, &ampersir; meisci, &ampersir; deoch <reg orig="duisgi">d'uisgi</reg> fuar, &ampersir; deoch a cetoir tar eis bidh; &ampersir; moran f&iacute;na ar cetlongad, oir tollid se roim in adbur na feithi; &ampersir; gach uile n&iacute; goirt do sechna, &ampersir; cuisle &ampersir; comnuidhi fada a fothrucad, &ampersir; detach in airgit be&oacute; &ampersir; fh&iacute;necra, &ampersir; ubla, saothar laidir tar eis bidh, &ampersir; aor fuar &ampersir; gac uile ni rofuar; &ampersir; co h-airighi isna cosaibh, &ampersir; isna lamhaibh, &ampersir; isin ceand; &ampersir; gan acht becan dighi dol, &ampersir; gorta dfulung.</p></div2>

<div2 type="section" n="16"><p>
Coimlintar an <app><lem>folmugad</lem><rdg wit="E1">follamnugad [sic leg.]</rdg></app><note type="auth" n="119" lang="en">'Folmugad' and 'follamnugad' are frequently interchanged in this text.</note> dilis o 4 neithib. An cetni dib, an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> do dilegad. An 2 ni, a <app><lem>follamnugad</lem><rdg wit="E1">folmugad [sic leg.]</rdg></app> An 3 ni, fuigill in adbuir <reg orig="dinurbad">d'inurbad</reg> cum a contrarda. An 4, na baicidi do certugad. Coimlintar ni cetni dibh sin le neithib claoclaighes ir <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>. Et dentar an tsiroip dilegtha so air s&oacute; .i. gab sil feneil, &ampersir; parsille, &ampersir; milbocain, &ampersir; <term type="bot:pimpinella anisum" lang="ga">ainis</term>, saitsi, em<sup resp="WW">ir</sup> sl<sup resp="WW">ebi</sup>, caliment, soigerin, bitoine, surrumont, macall; lan duirn de gach ni: sindcer, peletra, cogul, pibur dubh fada, ruibh t<sup resp="WW">irim</sup>, stoinsi, pasio lauri, musd<sup resp="WW">ar</sup>d, gensiana; &ounce; de gach ni: brister iad &ampersir; berbtar, &ampersir; sgagtar, &ampersir; dentar mar is du siroip dibh maille mil.</p></div2>

<div2 type="section" n="17"><p>
<frn lang="la">Item</frn> siroip ele is maith a <reg orig="naigid">n-aigid</reg> gac uile eslainti fuaire na feithid do reir <ps reg="Ibn Masawaih Johannes Mesue" type="scholar"><fn>Seon</fn> <sn>Misue</sn></ps> .i. gab sian slebi 4 &ounce; co leith, tim, caliment, &dram; de gach ni: <term type="bot:pimpinella anisum" lang="ga">ainis</term>, peletra, se &scruple; d&eacute; gach ni: pipur fada tri &ounce;; sindser, canel, calmus aromaticus, <term type="bot:crocus">croch</term>, &ounce; co leith d&eacute; gach ni: &ampersir; cenguilter na neithi <uncl>derindeca</uncl>
<note type="auth" n="120">An leg. diuda? Cf. R. A.</note> so a <reg orig="nedach">n-edach</reg> l&iacute;n, &ampersir; dentar <app><lem>siroip</lem><rdg wit="P">sir</rdg></app> dib maille mil &ampersir; re siucra: &ampersir; is

<pb n="260"/>

i meid dl<sup resp="WW">eghtar</sup> do di .i. <app><lem>da &ounce;</lem><rdg wit="E1">da &dram;</rdg></app> maille h-uisgi ara mberbtar  <term lang="la" type="bot">spica nardi</term> &ampersir; saitsi.</p></div2>

<div2 type="section" n="18"><p>
<frn lang="la">Item</frn> piment noch doniter mar so .i. gab galun df&iacute;n maith arrsaid, &ampersir; da punt do mil ar mbuain a cubair di &ampersir; crotur orro sin tri &ounce; do canel &ampersir; do  <term lang="la" type="bot">spica nardi</term>, &ounce;, &ampersir; 4 &ounce; do <term lang="ga" type="bot:ginger">sinnser</term>, &ampersir; &ounce; do mas, &ampersir; 4 do <term lang="la" type="bot">lignum aloes</term>, <mls unit="folio" n="36a"/> &ampersir; da &ounce; do saitsi tirim, &ampersir; &ounce; do <term type="bot:crocus">croch</term>, &ampersir; tobair orro becan bristi, &ampersir; curtur a <reg orig="nedach">n-edach</reg> dluith lin iad &ampersir; is maith sin ar fuacht in <term type="anat" lang="ga">gaili</term> &ampersir; na <reg orig="n&aacute;o">n-&aacute;o</reg>, &ampersir; ara mbuga, &ampersir; ara ngaothmuirecht, &ampersir; don&iacute; anal maith.</p></div2>

<div2 type="section" n="19"><p>
Madh &oacute; linn dub doniter hi, dentar a dilegad mar so .i. gab prema raidisi &ampersir; corr cop<sup resp="WW">oi</sup>ce, lili, pione, comtrom de gach ni: bristir &ampersir; curtur a finecra &ampersir; a f&iacute;n re la co <reg orig="naidhchi">n-aidhchi</reg> &ampersir; gab aindsein saitsi &ampersir; emir sleibi &ampersir; <app><lem>m<sup resp="WW">or</sup>dairgin</lem><rdg wit="E1">dairgin mor</rdg><rdg wit="H H">dairgin mor dairgin bec</rdg></app><note type="auth" n="121" lang="en">There is a small stroke before 'dairgin' in MS and a sign like 2 over m.</note>, tim, caliment, cuigidech, isoip, l&aacute;n duirn de gach ni: &ounce; d'<term type="bot:pimpinella anisum" lang="ga">ainis</term> &ampersir; do sil, &ampersir; do sil feineil, dail<sup resp="WW">es</sup>tar: &dram; do <term lang="ga" type="bot:nutmeg">nutmuic</term>: &dram; do canel: &dram; do blath borraitsi: &dram; co leith do coirt fuindsinn &ampersir; &dram; co leith do coirt croind critaig, ar punt co leith do mil, &ampersir; berbtar a <reg orig="nuisgi">n-uisgi</reg> i muchthar iarund derg: &ampersir; mad te an aimsir &ampersir; an duine co h-&oacute;cc fetuid crim muc fiadh do cur and far&uacute;i sin, &ampersir; is i sin siroip <app><lem>na raidisi</lem><rdg wit="E1">na roisi no na raidisi</rdg></app>. Mad o fuil deirg bias, dentur a dilegad le oix<sup resp="WW">imel</sup> <app><lem>diuretica
</lem><rdg wit="E1">drireitica pliris &ampersir; diantos</rdg></app> no pliris, dianntos, diacostorium a naois fuar &ampersir; i <reg orig="naimsir">n-aimsir</reg> fuar tar eis folmuighti
<app><rdg wit="E1">sul ti an tadbur cum anmeine [add.]</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="20"><p>
Coiml&iacute;ntur an 2 ni rannuighte adubrumar, maille folmuighthe disli, &ampersir; na tobuir tairring laidir i tosach in adbuir, indus nach racha in brig a <reg orig="nanmuinne">n-anmuinne</reg>, &ampersir; na tairrngter na neithi seime &ampersir; na neithi ramra gan tarring. Et tabuir clister bogtach do ar tus, da mbia cengul air .i. gab de<ex resp="WW">d</ex>ga, &ampersir; in da h-ocus, mercurial,

<pb n="262"/>

surumont, ruibh: commor <app><lem>de gach ni</lem><rdg wit="P">de gach n- ni</rdg></app><note type="auth" n="122" lang="en">I am unable to expand the contraction. Not in E, E1.</note>: berbtar &ampersir; curt<ex resp="WW">ur</ex> tri &ounce; <reg orig="dola">d'ola</reg> coitcind, &ampersir; ix &ounce; do salunn &ampersir; do bran: &ounce; co leith <reg orig="dira">d'ira</reg> pigra <ps>Galeni</ps> &ampersir; dentur dib co <app><lem>punt co leith</lem><rdg wit="E1">clistri do co leith punt</rdg></app> &ampersir; fetur an <reg orig="tabur">t-adbur</reg> do dilegad aris, &ampersir; ma s<ex resp="WW">ech</ex> tar eis a ceile.</p></div2>

<div2 type="section" n="21"><p>
<frn lang="la">Item</frn> folmuigter an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> maille h-agairc &ampersir; re <term type="bot:turpeth" lang="ga">tuirbitt</term> &ampersir; le hyra pigra <ps>Galeni</ps> gan urcoid, &ampersir; deis a folmuigthi dentur an clister so do .i. gab soigerin &ampersir; cartl<ex resp="WW">ann</ex>, caliment, mormont, musdard, macall, sgim, h-ocus, mercurial, &ampersir; dentur clister dib maille becan saluinn &ampersir; re h-im &ampersir; re h-ola.</p></div2>

<div2 type="section" n="22"><p>
Coimlintar an 3 ni adubrumar le <term type="pharm">gairgrisim</term> &ampersir; le neithib glanus an cenn. <app><lem>Doniter <term type="pharm">gairgrisim</term> &ampersir; (le) neithi glanus an cenn le mar a mberbtar</lem><rdg wit="E1">dentar <term type="pharm">gairgrisim</term> noch glanus an ceand le ni ara mbearbtar</rdg></app><note type="auth" n="123" lang="en">Some confusion here. Cf. R. A.</note> musdard, &ampersir; peletra, &ampersir; elisdair, &ampersir; sdafisagria, ysoip, caliment, maille becan aigeti.</p></div2>

<div2 type="section" n="23"><p>
Coimlintur in 4 ni le coimilt na mball, &ampersir; le h-uindimindtibh, &ampersir; le <sic resp="WW">ceirinuibh</sic> &ampersir; le fotracadh. Et dentur an coimilt sin ar cul an cind co minic &ampersir; arna ballaib imellacha, &ampersir; <app><lem>tirmuighter</lem><rdg wit="E1">coimilter cul an cinn</rdg></app><note type="auth" n="124">An leg. coimilter? Cf. R. A.</note> an cenn le premhuibh lili, &ampersir; le h-edach nglan.</p></div2>

<div2 type="section" n="24"><p>
<frn lang="la">Item</frn> an trath curtur ni risin mball teinn is coir a fechuin &ampersir; a aitherrach co minic, oir uair ann crechtnuidhe se &ampersir; roteigidh, &ampersir; ni mothuighter re fuacht an boill &eacute;: &ampersir; da mbia in ball co derg &ampersir; att and, &ampersir; in trath laigt<ex resp="WW">er</ex> air gurub gelad doni, is comartha maith sin: <mls unit="folio" n="36b"/> &ampersir; mina derrna acht a deirgi fein danmuin and, is comartha sin gur teig an ball; &ampersir; da mbeith na crechta ann is deimn<ex resp="WW">igh</ex>i na sin gurub coir a leighes <reg orig="datrughugad">d'atrughugad</reg>: &ampersir; da

<pb n="264"/>

fetur a fulung, coimilter an ball le n<ex resp="WW">en</ex>dtoig greguidh &ampersir; le h-eigind talman maille fual, &ampersir; coimilter don ball; oir is d&uacute; na neithi minadurtha do tairring cum tirmachta: &ampersir; trit sin is maith doibh <app><lem>rostad re spisr<ex resp="WW">uib</ex> (?)</lem><rdg wit="E1">a rostad re spisradadh</rdg></app> &ampersir; feoil fliuch arna pudrail &ampersir; becan bidh &ampersir; dighi dol co cenn se la. Aindsein gabh caliment &ampersir; camp<ex resp="WW">ur</ex>e, saitsi, uindemuin, emir slebi, macall, soigerin, eiginn talman, co lor ruibh &ampersir; brister iad; &ampersir; curtur blonac ganduil fari&uacute; &ampersir; blonac madruidh &ampersir; cait duibh &ampersir; &ounce; co leith do pibur, &ampersir; aindsein cuir a medhon cait duibh iad ara mbuain a indidh as, &ampersir; ara mbuain a croicind de, &ampersir; rostur &eacute; &ampersir; in sugh tuites as mar sin tinoil &ampersir; coimil don ball eslan &ampersir; is mirbuilech an furtacht <reg orig="dobeir">do-beir</reg> don ball sin: &ampersir; on cat ainmnigter an uindimint sin:
&ampersir; is maith uindimint in ganduil isin eslainti fuar &ampersir; isin &iacute;dhuin fuar.</p></div2>

<div2 type="section" n="25"><p>
<frn lang="la">Item</frn> bid boill isin pairilis nach eidir uindimint do coimilt dib, mar ata in tenga, &ampersir; in breith, &ampersir; feithi an lesa: &ampersir; is edh <app><lem>aderur</lem><rdg wit="E">is du</rdg></app> and sin, an leighes do coimilt do<app><lem> cul an cind,</lem><rdg wit="E">[From here to 'cul an cind' below om.]</rdg></app> &ampersir; in tenga do coimilt, &ampersir; do nighi co minic le h-uisgi beata &ampersir; le gairarisim<app><rdg wit="E1 E">ce mad duid no comsuidighti &ampersir; edach lin dordugad ar cumadh na teangad &ampersir; a cur orro san uisge &ampersir; an tuisge ... [add.]</rdg></app>: &ampersir; in <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> beata do coimilt co minic do cul an cind, &ampersir; don tengaidh, &ampersir; don ball pairilisech; &ampersir; <reg orig="dobeir">do-beir</reg> sin an urrlabra, mar do derbad ar moran do dainibh: &ampersir; is du becan don uisgi sin maille mil no maille f&iacute;n uair and ag laigdighugad na h-eslainti &ampersir; uair and a medhon na proindi maille h-enbruithi, no le siroip no le lictubairi.</p></div2>

<pb n="266"/>

<div2 type="section" n="26"><p>
Ainnsein dentur cerin iman mball le musdard, &ampersir; le mil; &ampersir; le ruibh, &ampersir; le salann r<ex resp="WW">emur</ex>; no dentur i do gumaguibh te arna tinal a <reg orig="naoninadh">n-aon inadh</reg>, amail ata <app><lem>gallbarum</lem><rdg wit="E1 H">gallbanum</rdg></app>, &ampersir; ocabanatum, &ampersir; sirabanum, &ampersir; deillium, &ampersir; m&iacute;rr, &ampersir; <term lang="la" type="pharm:mastix">maisdix</term>, &ampersir; lapadanum, eufoirbium, castorium &ampersir; gumanda ele cona cosmuilius.</p></div2>

<div2 type="section" n="27"><p>
Et dentur <app><lem>fotruchad</lem><rdg wit="E">fotrugad</rdg><rdg wit="E1">fothragad tirim</rdg></app> doibh leis na luibib so .i. saitsi, &ampersir; emir slebi, soigerin, puiliol ruigel, elistront, orofunt, feinel, nendtocc, camamil, eiginn talman. Et dentur fotrucadh fliuch do tar eis na cerinech, &ampersir; <app><lem>in corp</lem><rdg wit="E1">[sic]</rdg><rdg wit="P">in cuirp</rdg><rdg wit="E">na cuirp</rdg></app> do glanad le h-uisgi ara mberbtar sindach co h-imlan no co sgara a feoil re <sup resp="WW">na</sup> cnamhuibh; &ampersir; ruib, &ampersir; elestuir, &ampersir; carui, &ampersir; pione, luibh na pairilisi, uervine. Aindsein curtur <app><lem>fasadurc</lem><rdg wit="E E1">fasadarc</rdg></app><note type="auth" n="125">fas = empty? <frn lang="en">for dry cupping?</frn></note> co minic ar bunait na feithid &ampersir; fetur fa deoigh becan fina, is e te, do tobairt doib, &ampersir; <app><lem>toctar</lem><rdg wit="E1">togaidtear</rdg></app> &ampersir; coimilter an ball co minic le laim, &ampersir; cludtur co maith re croicind sinduigh no le <app><lem>f<ex resp="WW">ur</ex>un</lem><rdg wit="E1">furun ele</rdg><rdg wit="E">furunaib ele</rdg><rdg wit="H">furunaibh</rdg></app> &eacute;.</p></div2></div1> 

<pb n="268"/>

<div1><head>I. Idropis est et cetera<note type="auth" n="126" lang="en">E 34 (35-45 wrongly inserted)-52; E1 153-156; H 47(only one sentence).</note></head> 

<div2 type="section" n="1"><p> 
.i. is edh is idropis and, sechran na brige aontuighte isin corp uile noch lenus claoclod na brigi <note type="auth" n="127" lang="en">Lacuna in text. Cf. R. A. 379-390. The missing portion occupies one folio of E1 (152-154), E (34). The reading of the former is subjoined in part:</note><sup resp="WW" source="e1">...neach lean<ex resp="WW">us</ex> claecl<ex resp="WW">od</ex> na brigi dil<ex resp="WW">eghta</ex> isna h-aeibh &ampersir; isin corp uile do reir <ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna">Auiceanda</ps> neach adeir in trath nach aentaigeann in oileamhain risin mball a teid (ataid E) si, doni si atcomhall &ampersir; in oileamhaim sin dileagthar ar dus hi &ampersir; is ann sin sgailtir hi &ampersir; aentaig<ex resp="WW">id</ex> si ann sin risna ball<ex resp="WW">aib</ex> &ampersir; cosmailigh an treas uair ... Donitear fos an easlainti seo o anmhuindi na brigi atairrngti na <reg orig="narann">n-arann</reg> no ar son dunaigh no cuimgi na sligeadh ata idir na h-ae &ampersir; in domblas no ar son brig anbainne brig attairrngthi (no ar anmhuindi na brige atarraing E.) an domblais &ampersir; ar son dunaigh na sligeadh ata on domblas cun na <reg orig="ninneadh">n-inneadh</reg> no ar son anbainde no easbada na brigi indarbthai sa domblas fein oir an trath duntar an tslighi sin bid an duine mar bis neach aga mbi inde dunta oir ni aileamhnaigi ata an brigh attaraing ...</sup> <mls unit="folio" n="37a"/> ailemna ata in brig tairrngidsi, &ampersir; coiml&iacute;nuidh an brig ailemna a h-oipriugad ar son na 4 mbrig so, &ampersir; in trat tesduiges brig dib, tesduidi co leir: &ampersir; is mar sin atait na h-ao ar son an domblais &aacute;o, &ampersir; adeir <sup resp="WW">Averoes in trath bis aon</sup> mbrig dib co daingen gan truailled, b&iacute; in corp ina sdaid fein gan cunntubart.</p></div2>

<div2 type="section" n="2"><p>
Com<ex resp="WW">artha</ex> na h-id<ex resp="WW">ro</ex>p<ex resp="WW">ise</ex> ac te<ex resp="WW">cht</ex>, &ampersir; co h-air<ex resp="WW">ighi</ex> timpanites, mar adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> isin 4 gres dorindi: &ampersir; adeir se cib&eacute; <sup resp="WW">nech</sup> aga mbia ledurtach, &ampersir; teindes f&aacute;o an imlican, &ampersir; faona h-airnibh, &ampersir; na coiscenn sin re dul amach, no re leighes ele, noch teid se a <reg orig="natcomall">n-atcomall</reg> tirim re <reg orig="nabur">n-abur</reg> timpanites. Comartha ele cur tindsguin si .i. att do beith isin gaile tar eis bidh &ampersir; a beith co fada and: &ampersir; da fogr<ex resp="WW">uidh</ex>i an medhon re bualad mar timpan<note type="auth" n="128">[Om. E1]</note>, no, mar <app><lem>tabur</lem><rdg wit="E1">bodhran</rdg></app>, &ampersir; nach etrumuidhind in flux don othar, &ampersir; nach 

<pb n="270"/>

<app><lem>etrumuigenn an medhon do reir a laige</lem><rdg wit="E E1">etruimidi don othar an flux bis air &ampersir; nach laigdingid an medhon leis</rdg></app>, is comartha sin cur daingnidh si.</p></div2>

<div2 type="section" n="3"><p>
<frn lang="la">Item</frn> bidh in fual isin gne so tanuidhi &ampersir; uair and co h-ard; &ampersir; is luga is ard and &eacute;, na isin gne re <reg orig="nabur">n-abur</reg> alsites, oir adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> curub o tes doniter an gne so &ampersir; ni ho t<ex resp="WW">esaidacht</ex> moir na o f<ex resp="WW">uaraidhecht</ex> moir acht o t<ex resp="WW">es</ex> medhonach; &ampersir; co coitcinn is m&oacute; bis tes isna h-aoibh, &ampersir; is tighi in fual a <reg orig="nalsites">n-alsites</reg> ar son na lennann bis and. <frn lang="la">Item</frn> bi in puls is e luath cruaidh ar son gaothmuirechta.</p></div2>

<div2 type="section" n="4"><p>
Comartha na h-idropise re <reg orig="nabur">n-abur</reg> asites ac tiacht.i. drochdath arin aigid ac dul cum buidhechta &ampersir; in fual co h-ard co minic, &ampersir; nach mothuighann a bec ac tiacht ris, &ampersir; buidecht isna suilib co minic, &ampersir; tromdacht isin leit deis fon asnach tar eis siubuil no marcuidhechta, no tar eis bidh no <app><lem>coisidechta</lem><rdg wit="E1">cosacaidhe</rdg></app><note type="auth" n="129">An leg. cosachtaige?</note> no saothair ele.</p></div2>

<div2 type="section" n="5"><p>
<frn lang="la">Item</frn> comartha co tainic an <reg orig="tatcomall">t-atcomall</reg> re <reg orig="nabur">n-abur</reg> alsites .i. at isna cosaibh, &ampersir; isna ballaib ichtaracha: &ampersir; eirgi amach aga imlican, &ampersir; na boill uachtaracha do <app><lem>claoclod &ampersir;</lem><rdg wit="E E1">caelead .i.</rdg></app> in aigid, &ampersir; in muineil, &ampersir; in <reg orig="tucht">t-ucht</reg>, &ampersir; na lamha. <frn lang="la">Item</frn> bi in fual is e ard, tiug, bec, &ampersir; is minic bis cubar crochda air, &ampersir; da dath air, &ampersir; uair and attaid na suil<ex resp="WW">e</ex> tri <app><lem>detaighib</lem><rdg wit="E1">deatach</rdg></app> noch teid ona h-aoib cucu: &ampersir; is decuir lais a anal do tairring, &ampersir; cosachtach tirim, &ampersir; itta gan bathad, miailgis bidh ar son imurcaigh na dighi, &ampersir; a h-ailgisa: &ampersir; da mbuailter an gaile fograidh amail do beith timpan and, no da soightech lethlan.</p></div2>

<div2 type="section" n="6"><p>
Comartha co fuil an <reg orig="tatcomall">t-atcomall</reg> re <reg orig="nabur">n-abur</reg> iposarca aga tiacht .i. fostad na <reg orig="nimurcach">n-imurcach</reg> noch do clecht siled, mar atait

<pb n="272"/>

cuislenna na timtirachta &ampersir; fuil mista, &ampersir; allus, &ampersir; fual: &ampersir; dath na h-aighchi ac dul a mbaine, ni is m&oacute; na mar do gnath<ex resp="WW">aige</ex>: &ampersir; ro-ailgis b&iacute;dh no mi-ailgis: &ampersir; cin&eacute;l atta isna h-uirgibh: &ampersir; rolinad lennann isin corp uile.</p></div2>

<div2 type="section" n="7"><p>
Comartha co tainic an eslainti re <reg orig="nabur">n-abur</reg> iposarca .i. att bocc co h-uilidhi isin corp, &ampersir; da nglacuir co cruaidh led mer doni clais and: &ampersir; ni com atmur an medhon and risna gneithib ele: &ampersir; bis an puls tonnmur lethan: &ampersir; imurcach an cetdilegtha, is e geal: &ampersir; isin da gne ele dath fola bis <sic resp="WW">uire</sic>: &ampersir; b&iacute; in fual uair and is e ard, &ampersir; ni ho tes sin acht o anmuinne na brige dileghta isna h-aoibh: &ampersir; nach fetunn in fuil do sgartain re h-uisgiamlacht an fuail.</p></div2>

<div2 type="section" n="8"><p>
Masedh ni fuil acht da gne <mls unit="folio" n="37b"/> ar comarthaibh na h-idropise <app><lem>comartha dilis &ampersir; comartha coitcind, noch ata na comartha dilis and co coitcind .i. attmuirecht</lem><rdg wit="E E1">comurta disle &ampersir; comurta coitcinna &ampersir; do labrumar ceana do na comurtaibh disle &ampersir; ni fuil ach tri comurta coitcinna orro .i. atmuiracht [which is translated]</rdg></app> na c&oacute;s &ampersir; na mb&oacute;nn &ampersir; drochdath arin corp uile: &ampersir; atmuirecht na sul ar son anmuinne an tesa nadurtha, &ampersir; lo na h-innurbtur an ceo cum poiridh an cuirp ar son anmuinne na brige indarbaigti indurbtur iad cum na mball uachtarach, on brig arna cur, &ampersir; los anmann an dileghad and sin, &ampersir; in tes nadurtha, impoigh cum na cos, &ampersir; doniter an gaothmuirecht &ampersir; an atmuirecht.</p></div2>

<div2 type="section" n="9"><p>
Da fiarfuigter <app><lem>cad</lem><rdg wit="E1">cred</rdg></app><note type="auth" n="130" lang="en">Translated Lat. <frn lang="la">quare</frn>.</note> <reg orig="dobeir">do-beir</reg> gurub mo atuid na cosa isin atcomall na <app><lem>na</lem><rdg wit="P">ina</rdg><rdg wit="E1">naid</rdg></app> lamha; aderimsi mar adeir <ps reg="Serapion the Younger">Sirapion</ps>, gurub gar na lamha don craidhi, &ampersir; is trit sin glactur an puls agan

<pb n="274"/>

laimh, &ampersir; is e in craidhi <reg orig="dobeir">do-beir</reg> an tes nadurtha, &ampersir; is fada on craide na cosa, masedh is fada o tobur an tesa iad, &ampersir; is trit sin tindscnus an tecc ona cosaibh, adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>. Masedh is m&oacute; dileghtar &ampersir; comcnaiter an imurcach isna lamhuibh na isna cosaibh<app><rdg wit="E1">cuis eli uair is tusga &ampersir; is usa leis in laim gluasacht na leisi na cosaib ar son meid a saethair dixailter a ndoirter cucu don adbur.</rdg></app>. Cuis ele, oir is e dilis &ampersir; naduir an adbuir remuir toitim sis, masedh is dilsi dona cosaibh at na dona lamhaibh.</p></div2>

<div2 type="section" n="10"><p>
Comartha dilis cuisi na h-idropise, &ampersir; ni hiad comarthai na ngneithidh. An <app><lem>idropis</lem><rdg wit="P">idropisi</rdg></app> doniter on gaile &ampersir; ona h-indibh, &ampersir; ona cuislennuibh re <reg orig="nabur">n-abur</reg> misiracia uena, aitinter sin on flux fada do beith roime &ampersir; gan dath fola air. An trath tic si ona h-aoib, <app><lem>doniter</lem><rdg wit="E E1">aithinter</rdg></app> &eacute; o cosachtaigh cruaidh &ampersir; o imurcach an cetdileghta do beith cruaidh. An idropis tic o nescoid, aithinter sin o dath fola do beith arin flux. An idropis doniter on tseilcc,, aithinter on dath ac impogh cum glaisi, no cum datha an luaidhi: &ampersir; teindes isin seilcc roime. An trath tic si ona h-airnib, bid in brig tochl<ex resp="WW">uigtech</ex> co fuirtill: &ampersir; teinnes &ampersir; tromdacht <app><lem>im na h-airnibh don leth tiar &ampersir; becan bec lethatair<note type="auth" n="131">An leg. leth thuas? Cf. R. A.</note> do cris an triub&uacute;is no becan lethatis</lem><rdg wit="E1">ins na h-airnib do leth tiar becan do lethanuas ... no becan do lethanis [which is translated].</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="11"><p>
Tuicc co <reg orig="nabuir">n-abuir</reg> <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> co tinnscnann timpanites on <term type="anat" lang="ga">gaili</term> &ampersir; comfuilngid na h-&aacute;o ris. Doniter alsites ona h-&aacute;oibh, &ampersir; comfuilngid na boill ele ri&uacute;. Doniter iposarca o esbaid an 3 dileghta, &ampersir; comfuilngid na h-&aacute;o ris; &ampersir; creidimsi co daingin nach dentar ceachtar dibh gan <app><lem>cin</lem><rdg wit="E1">cinntugad</rdg></app> ona h-aoibh.</p></div2>

<div2 type="section" n="120"><p>Taiscelta na h-idropise: adeir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps> gurub i timpanites gne is mesa don idropis, &ampersir; <app><lem>adeir <sic corr="Avicenna" resp="WW"><ps reg="Averroes">Aueroes</ps></sic></lem><rdg wit="E1">aderaid seandaine</rdg></app> gurub i

<pb n="276"/>

alsites is mailisighi, &ampersir; yposarca is etroma &ampersir; timpanites is medonach. Et is cuigi aderim gurub i timpanites gne is mailisighi &ampersir; is mesa cum leighis dibh, <app><lem>oir doniter o fuacht anmuind hi, anmuidighes an tes, &ampersir; o tes luaimn<ex resp="WW">e</ex>c</lem><rdg wit="E1">oir doniter hi on fuaraidecht anbaindigis an tes nadurtha [&ampersir;] on tes luaimhneach</rdg><rdg wit="E">oir doniter o fuacht, anmuidighes an tes, &ampersir; o tes luaimnec</rdg></app>, &ampersir; trit sin ni fidir liaigh na fisigi uair and cad dodenadh se ria, oir da curtur neithi te cuici, meduidhi adbur na nao, &ampersir; in gaili, &ampersir; don&iacute; itta: &ampersir; da curtur <sup resp="WW">neithi fuara</sup> ris coimedh<ex resp="WW">uigh</ex>i an gaotmuirecht &ampersir; remruighid na boill: &ampersir; da curtur neithi fuara arna h-aoib, meduighe <sup resp="WW" source="E1">an gaothmuirecht</sup>; oir furtachtaighid na h-ao an <term type="anat" lang="ga">gaili</term> cum an dileghta &ampersir; da <reg orig="nanmaindigter">n-anmaindigter</reg> na h-ao, anmuint<ex resp="WW">er</ex> an dileghad, &ampersir; is as sin doniter an gaothmuirecht. (&ampersir;) Is mesa alsites do reir aicidig na timpanites, no fetur a rad gurub mesa alsites do reir leighis medhonaigh, &ampersir; is mesa <mls unit="folio" n="38a"/> timpanites do reir in leighis let imuich<app><rdg wit="E">.i. do reir gearrtha [add.]</rdg></app>; oir is andsa <term type="anat" lang="ga">gaili</term> b&iacute;s an atmuirecht &ampersir; da ngerrtur sa cuid tana &eacute;, is b&aacute;s gan cunntubairt.</p></div2>

<div2 type="section" n="13"><p>
<frn lang="la">Item</frn> in <reg orig="tatcomall">t-atcomall</reg> maille fiabras, is e is mesa &aacute;nd. <frn lang="la">Item</frn> gach uile eslainti tic isin crith ger, no atcomall, no lenas &eacute;, is olc. <frn lang="la">Item</frn> adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> da ti flux isin atcomall maille fuil, is bas &eacute;. <frn lang="la">Item</frn> da ti flux isin atcomall &ampersir; gan etrumugad don othar, is b&aacute;s. <frn lang="la">Item</frn> flux fola no mar do beith fuil ar techtadh, signidi sin in b&aacute;s, &ampersir; co h-airighi mad fada in <reg orig="tatcomull">t-atcomull</reg>. <frn lang="la">Item</frn> da ti flux uisgiamail gan fuil is comartha slainti, &ampersir; mad ainmesurda, is comartha bais.</p></div2>

<div2 type="section" n="14"><p>
Et da ngaba <app><lem>cosachtach</lem><rdg wit="E1 E">cosachtach</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> fer in atcomuill, <app><lem>is comartha midochuis</lem><rdg wit="E1">is coir midochas as oir adeir Ipocraid da ti seile &ampersir; droch balad air leisin cosachtaigh nach coir doith maith as an othar.</rdg><rdg wit="E">is coir an dochas as oir adeir Ipocraid da ti seile &ampersir; droch balad air leisin cosachtaigh nach coir dochas maith as an othar.</rdg></app>. Et adeir <ps>Serapion</ps> da ti sele drochdatha, drochbalaidh

<pb n="278"/>

leisin cosachtaigh gurub drochcomartha. Cuigi sin aderimsi co fuilid da cosacht<ex resp="WW">aigh</ex> and .i. cosachtach tirim &ampersir; costachtach fliuch, cibe acu sin o tic se, on rema no o adbur na h-eslainti. Mad. on rema tic, ni marbtach, &ampersir; mad o adbur na h-eslainti is marbt<ex resp="WW">ach</ex>. (&ampersir;) Trit sin adeir <ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocras</fn></ps>, da lena an cosachtach an <reg orig="tatcomull">t-atcomull</reg> is olc he; &ampersir; da ti roim an atcomull, ni h-olc. Et adeir <ps reg="Serapion the Younger">Serapion</ps>, an trath bis tig<ex resp="WW">ern</ex>dus ag adbur na h-eslainti .i. in atcomuill, an urduil sin co ndein se cumga ochta &ampersir; anala, signidi sin an bas fo cenn an 3 la.</p></div2>

<div2 type="section" n="15"><p>
<frn lang="la">Item</frn> an <reg orig="tatcomull">t-atcomull</reg> tic tar eis cruais na seilge, is mo is comartha slainti na <app><lem>in <reg orig="tatcomall">t-atcomall</reg> tic ina diaigh</lem><rdg wit="E">an tatcomall tig i ndiaig cruais na nae [which is translated]</rdg><rdg wit="E1">is comurta bas &ampersir; ni mar sin an tan tic si na diaigh</rdg></app>, oir ata doich leighis asin cetcuis, &ampersir; ni fuil aga cuis deiginigh, mina roib an nech dodenadh an leighes co fesach fricnumach, &ampersir; in <reg orig="tothar">t-othar</reg> co h-umal do.</p></div2>

<div2 type="section" n="16"><p>
Tuic nac fuil cunntubairt gurub indleighis gac uile idropis doniter o fuacht: &ampersir; adeir <ps>S<ex resp="WW">er</ex>apion</ps> nach leighister aonduine an idropis te. Aderimsi gurub fir sin, do reir a nadura fein, &ampersir; leighister do reir ealadhon, no aderim mar so nach leighister an indropis te <sup resp="WW">acht</sup> maille decuir &ampersir; re saothar mor; &ampersir; brig in othair co laidir, &ampersir; coimplex maith laidir aigi: no aderim mar so, co leighister an idropis ina tosach &ampersir; ina tormach, &ampersir; ni dentur tar eis a sdaide. (&ampersir;) Adeir an doctuir so .i. co facaid se an gach uile gne don idropis, daine aga roibhi

<pb n="280"/>

<app><lem>.u. oirdloigi .xx.</lem><rdg wit="E1 E">uxx</rdg></app><note type="auth" n="132">An leg. .u. x.?</note> do med ina medhon ni is m&oacute; na mar do gnathaig, &ampersir; do foirid re toil Dia iad, &ampersir; nir gab nec dibh da leighis <reg orig="dairighthi">d'airighthi</reg>, oir ni du gella sa cas so, acht maille cuingill<app><rdg wit="E">da leighes ach da dearbhad &ampersir; eir cuingill</rdg></app>. Da mbia esbaid celle ar nech, &ampersir; atcomull do tiacht cuigi, <app><lem>foirid cuisi na miceille, oir <sup resp="WW">is</sup> <uncl reason="reading">slanidi</uncl><note type="auth" n="133">fiuchaid an tatcomall hi [E]; sl-i [P]; fl-i [E E1]></note> an tatcomull hi hi, do reir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps></lem><rdg wit="E1">foirthir cuis na miceille oir fliuchaid a tatcomall amail adeir Auicenna</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="17"><p>
<frn lang="la">Item</frn> is ferr i tosach an atcomaill an bru do beith tirim, na fliuch lac, oir signidi sin an brig do beith co laidir, acht mina roib <app><lem><uncl reason="reading">nescoid</uncl></lem><rdg wit="P">nert</rdg><rdg wit="E1">neasgoid</rdg></app> te and, noch tirmuiges an desgaid. <frn lang="la">Item</frn> da fasa alga sa corp tri drochcoimplex na fola, &ampersir; isin bel tri mailis an ceoa &ampersir; na gaothmuirechta, is comartha bais sin. <frn lang="la">Item</frn> da ti isin atcomull drocbalad arin corp uile, &ampersir; ar in anail, &ampersir; ar <mls unit="folio" n="38b"/> in sele, &ampersir; arin allus &ampersir; arna neithib ele tic as in corp, signidi bas, oir signidi an drocbalad truailled isin corp.</p></div2>

<div2 type="section" n="18"><p>
<frn lang="la">Item</frn> adeir <ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocras</fn></ps> da cr<ex resp="WW">echt</ex>nuigter arin corp isin atcomall, nach urusa a leighes, oir ni leighistir na cneda no co tirm<ex resp="WW">uigh</ex>t<ex resp="WW">er</ex> iad, &ampersir; ni h-urusa na cneda sin do cnesugad na do tirmugad, oir atait siad fein lan do fliuchaidacht uilc aicidig. Adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps>, da mbia crechta sa ball a mbia an drochcoimplex, no alga, nach leighister iad; no da leighister is fada co ndentur, mar ata fer an atcomuill, no na lubra.</p></div2>

<div2 type="section" n="19"><p>
<frn lang="la">Item</frn> da mbiaidh da dath i fual fir an atcomuill is comartha bais: mar do beith se r<ex resp="WW">uad</ex> <app><lem>tuas</lem><rdg wit="E1 E">tis [sic leg.]</rdg></app>, &ampersir; dath an luaidhi na

<pb n="282"/>

uachtar; no is e derg tuas &ampersir; dub t&iacute;s. <frn lang="la">Item</frn> adeir <ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocras</fn></ps> da mbia teinnes timcill na <reg orig="nao">n-ao</reg> isin atcomull, o gaothmuirecht, da ti fiabras na diaigh, icid sin &eacute;. Masedh fetur a rad, co leighister timpanites da <sup resp="WW">ti</sup> fiabras na diaigh oir bid teinnes <app><lem>fona h-aoibh</lem><rdg wit="E1">n&iacute; h&oacute;na h-aeibh</rdg><rdg wit="E">ona h-aeibh</rdg></app> and, &ampersir; na timcill o gaothmuirecht. Et is breg a radh co leighister timpanites o fiabras, oir m&eacute;duighi an gaothmuirecht ag anmaindiugad an dilegtha, oir is atcomull tirim eisein, &ampersir; is tirim in fiabras; <app><lem>masedh is breg adubairt <ps reg="Hippocrates of Kos" type="scholar"><fn>Ipocras</fn></ps></lem><rdg wit="RA">[not in R. A.]</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="20"><p>
Aderim cuigi sin, co mb&iacute; teindes isna h-aoibh o nescoid te, &ampersir; o dunadh, &ampersir; o gaothmuirecht, &ampersir; tic <app><lem>teindes &ampersir;</lem><rdg wit="E E1">[om.]</rdg></app> fiabras leisin teinnes tic o nescoid, &ampersir; is bec an teindes tic o dunadh, oir is mo tromdacht and na teindes. An teindes tic o gaothmuirecht remur gan fiabras, da ti fiabras na diaigh, gan cunntubairt foir<ex resp="WW">id</ex> &eacute;. Anois cum in resuin. Aderim nach bind teindes isna h-aoibh a timpanites, acht isin <term type="anat" lang="ga">gaili</term> amain, &ampersir; isna h-indib, &ampersir; <app><lem>ni co<ex resp="WW">m</ex>aontuighand</lem><rdg wit="E1">n&iacute; comaentaighinn</rdg><rdg wit="E">ni comsaigideand</rdg></app> an fiabras risin ngaotmuirecht bis isin gaili.</p></div2>

<div2 type="section" n="21"><p>
<frn lang="la">Item</frn> gabaid an <reg orig="tatcomall">t-atcomall</reg> an l&eacute;nm a mbroind a matar o caithim morain do tortuibh fuara, &ampersir; o bainbiadh, &ampersir; aitinter sin o m&eacute;id an medhoin, &ampersir; o imurcach gluasachta an toirrcis; &ampersir; an trath tic aimsir a breiti, mina sgailter issi, dogeibid ar

<pb n="284"/>

aon bas: &ampersir; trit sin is mor an secran do mnai torruigh moran do tortuibh do caithim, &ampersir; do bainbiadh. <frn lang="la">Item</frn> da ngaba an <reg orig="tatcomall">t-atcomall</reg> bean, &ampersir; foiritin dfagbail d&iacute;, is gnath lesin <app><lem>torrcis</lem><rdg wit="E1">toirrcis tegmas di tara eisi</rdg></app> toitim isin atcomull, oir is uisgiamail co leir an fuil, da ndentur he, &ampersir; trit sin is urusa leis toitim isin <reg orig="natcomall">n-atcomall</reg>.</p></div2>

<div2 type="section" n="22"><p>
Do leigis na h-idropisi and so, &ampersir; atait da leiges uirre .i. leiges dilis &ampersir; leiges coitcind. Is edh is leiges dilis di .i. moran <reg orig="datrugad">datrugad</reg> spisr<ex resp="WW">aid</ex> &ampersir; luibid is dilis cucae <reg orig="dordugad">d'ordugad</reg> co coir cum a leigis. Is edh is leiges coitcind di .i. in fliuchaidecht uisgiamail do tairring &ampersir; a tirmugad na diaigh. Et adeir <ps reg="Constantine">Consin</ps> co ndentur an tairring sin o 4 moduibh. Mod dib le neithibh furailis an fual do tobairt, mar ata  <term lang="la" type="bot">spica nardi</term> &ampersir; casia linea. Mod ele uisgiamlacht do tairring le h-allus, &ampersir; le sgetrad &ampersir; le clisterib, &ampersir; doniter sin le h-agairc &ampersir; le sugh gloriam: &ampersir; <app><lem>doniter an fotrucadh &ampersir; an <reg orig="tallus">t-allus</reg> do tairring le saile &ampersir; le h-uisgi <mls unit="folio" n="39a"/> saile</lem><rdg wit="E1">donitear an tallus sin le fothraicibh donitear le saile no le h-uisge saillti</rdg></app>, no le det<ex resp="WW">ach</ex> uisgi ara mbertar pairitair, &ampersir; lubaitsi, &ampersir; bran, &ampersir; le h-uindiminntibh te amail ata <app><lem>arr&aacute;ton abatis &ampersir; agripa</lem><rdg wit="E1">aragon mairsaiton &ampersir; agribpa</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="23"><p>
An 3 mod i nglantur e .i. fual anti ara mbi an <reg orig="tatcomull">t-atcomull</reg> dol &ampersir; foirid ann sin, &ampersir; in galar buidhi an tan tic on tseilcc, &ampersir; gl<ex resp="WW">anaid</ex> m&eacute;dg baindi gabuir no baindi b&oacute; an <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> cetna sin. An 4 ni tairrngter in <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> sin .i. gerradh letid tri mer let atis don imlican: <app><lem>no <term type="med:cupping or cupping" lang="ga">fuiliugad</term> itir altuibh an droma, no uirre fein no asna bonnuibh</lem><rdg wit="E1">no soitheach na nuirgi no le <term type="med:cupping or cupping" lang="ga">fuiliugad</term> iter altaibh na troigedh no urri fein no isna bonnaibh</rdg></app>; gid edh cena is baoghlach an gerradh 

<pb n="286"/>

sin &ampersir; ni foghnann s&eacute; acht isin atcomull re <reg orig="nabur">n-abur</reg> iposarca, adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps>, &ampersir; in uair lintur an medhon <reg orig="duisgi">d'uisgi</reg> &ampersir; in brig is i laidir, &ampersir; in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> <reg orig="dullmugad">d'ullmugad</reg> tar eis a ceile, indus na folmuigter a naoinfecht he.</p></div2>

<div2 type="section" n="24"><p>
Uman ni adubrumar a cianuibh .i. bid a fis aguibh gurub iad so na neithi te furailis an fual do tobairt .i. <term type="bot:pimpinella anisum" lang="ga">ainis</term> &ampersir; sil feineil, cuimin, pion&eacute;,  <term lang="la" type="bot">spica nardi</term>, casia linea, asarabacara, &ampersir; balsamus, sginantum, spica selsia. Is iad so na luibi te furailis an fual .i. bilur &ampersir; uolubard, ysoip, mersi, elestront, lubaitse, emir sleibi, persille, feinel, stoinsi, in da buatfallan, milbocain, <app><lem>lus na magrall</lem><rdg wit="E1">lus na magrann</rdg></app>, litront, mormont, &ampersir; na neithi ele is cosmail riu.</p></div2>

<div2 type="section" n="25"><p>
<frn lang="la">Item</frn> neithi fuara don&iacute; an cetna .i. sanduile, andivia, &ampersir; a sil, serban m&uacute;cc, sgairiole, ao &aacute;ba, <term type="bot:maidenhair fern" lang="ga">dubcosach</term>, lactuca, portul&aacute;ca, na 4 sila <sup resp="WW">mora</sup> fuara: melones, sitruilli, cumquimiris, c<ex resp="WW">u</ex>quirbita,<note type="auth" n="134" lang="en">E1 ends.</note> gurmailli, cnaim imoire. <frn lang="la">Item</frn> neithi furailis sa cuis te &ampersir; fuar .i.  <term lang="la" type="bot">spica nardi</term>, emir sleibi, <term type="bot:maidenhair fern" lang="ga">dubcosach</term>, andivia, crim m<ex resp="WW">ucc</ex> f<ex resp="WW">iad</ex>, ao aba, sanduile, canel, <term lang="la" type="pharm:mastix">maisdix</term>, <term lang="ga" type="bot:nutmeg">nutm&uacute;cc</term>, <term lang="la" type="bot:nutmeg">nux muscata</term>, m&eacute;dg baindi gabuir, reubarbum, agairc, casia linia.</p></div2>

<div2 type="section" n="26"><p>
Et dentur leiges spetcialta na h-idropise re <reg orig="nabur">n-abur</reg> alsites, tic o tes, mar so; oir is baogl<ex resp="WW">uigi</ex> h-i na iposa<sup resp="WW">r</sup>ca .i. da mbia cengal air, dentur clisteri bogtacha d&oacute;, ina cuirfidter na neithi so mailles na neithibh coitcinda .i. <term type="bot:wormwood" lang="ga">uormont</term>, detga, cuimin, paritair, salann, bran, ola coitcind. Dentur ainnsein <app><lem>an deoch

<pb n="288"/>

s&oacute;, oir foirid in deoch s&oacute; ina fuil <uncl>dil<ex resp="WW">egad</ex></uncl> lucht an atcomuill, &ampersir; marbaid imurcach tarta iad &ampersir; in t<ex resp="WW">air</ex>rngti</lem><rdg wit="E">an deoch dil<ex resp="WW">egtha</ex> &ampersir; atraiteach so do oir foirid na deocha dil<ex resp="WW">eghta</ex> lucht an atcumaill &ampersir; marbaid iumarcaid an tarruig iad</rdg></app><note type="auth" n="135" lang="en">Cf. D paragraph 42 and R. A. Adeir Aristotul [E].</note> .i. gab prem feineil, &ampersir; mersi, &ampersir; persille, rand de gach ni; <term type="bot:endive" lang="la">andivia</term>, <term type="bot" lang="la">sgairiole</term>, <term type="bot:lettuce" lang="la">lactuca</term>, <term type="bot:liverwort" lang="ga">ao aba</term>, <term type="bot:maidenhair fern" lang="ga">dubcosach</term>, lan duirn de gach ni; <term type="bot:sandalwood" lang="ga">sanduile albi</term> &ampersir; <term type="bot:sandalwood" lang="ga">sanduile ruibia</term>; <app><lem>na 4 sila mora fuara</lem><rdg wit="E">[om.]</rdg></app> &ampersir; na 4 sila b<ex resp="WW">ec</ex>a fuara .i. sil <term type="bot:lettuce" lang="la">lactuca</term> &ampersir; <term type="bot" lang="la">portulaca</term>,  <term type="bot" lang="la">indivia</term>, <term type="bot" lang="la">sgairiol<ex resp="WW">e</ex></term>, let &ounce; de gach ni: <app><lem>snas</lem><rdg wit="E">ros &ampersir; snas</rdg></app> cnaim &iacute;boire, &ounce; de gach <sup resp="WW">ni</sup>: da &ounce; do <term lang="ga" type="bot:nutmeg">nutmuicc</term>: canel, tri &ounce; de gach ni: 4 &ounce; do licoiris, no 4 p<ex resp="WW">un</ex>t do sugh na <reg orig="cruiache">cruaiche</reg> Padraig, no cuirter hi fein fari&uacute;: let &ounce; do siucra; dentur <app><lem>tri &ounce; no 4</lem><rdg wit="E">3 punt no 4 punt</rdg></app> de. Mina roibh cosachtach air, cuirter becan finecra and, &ampersir; da mbia flux air, dentur hi le baindi ina muchtar iarunn derg: &ampersir; madh arrsaidh an <reg orig="totar">t-othar</reg>, curtur <term type="bot:pimpinella anisum" lang="ga">ainis</term>, &ampersir; isoip, &ampersir; bilur indti; &ampersir; gnath<ex resp="WW">aigter</ex> gach lae h&iacute;: &ampersir; da rigi a les purgoid dilis, tabair trifera sarasenica maille rebarbum ar medg bainde gabuir, arna glanadh le h-uisgi andivia no le ni don tsiroip adubrumar romainn; gid edh is bec orumsa gac uile <mls unit="folio" n="39b"/> leiges lagtach isin cuis so acht clisteri &ampersir; reubarbrum ar medg bainde gabuir arna glanad; oir donit na neithi so uile urcoid, acht mina roib uisgiamlacht romor &aacute;nd &ampersir; cengal air.</p></div2>

<div2 type="section" n="27"><p>
Madh anmand an <reg orig="tothar">t-othar</reg> na tobair do acht leighes do berbo6 tar ( ?) ar medg bainde gabuir. Et gid edh aderim aonni nac mor
do maith doni an reubarbrum sa cas s&oacute;, oir da tuctur &eacute;, glanaid se linn ruad co h-oirida. Masedh da tuctur &eacute; is bec is coir do tobairt de, acht mina roibh an galur buidhi air isin idropis, no fiabras lenna ruaid no nescoid te, oir fetur and sin an tsuim is mo do tobairt de, &ampersir; is coruidi a tobairt, oir <app><lem>aderur</lem><rdg wit="E">adeir Aristotul</rdg></app> gurub

<pb n="290"/>

betha dona h-aoib &eacute;. (&ampersir;) Is secran follus dona dainibh fuara &eacute;, mina beith c&uacute;rub maith doibh e do reir coimplexa &ampersir; gan acht becan d&eacute;. Et do connac co minic co lag&aacute;nd maille mdg lucht an galuir buidhi tri imud lenna ruaid inntu: gid edh adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> a caibidil in fluxa re <reg orig="nabur">n-abur</reg> disinteria, co ceangi&aacute;nn an reubarbrum an br&uacute;, &ampersir; is fir sin in trath doniter. becan da tirmugad (?) re tene ; no is tri aicid doni se sin a comursandacht.2 na <reg orig="n&aacute;o">n-&aacute;o</reg>, no ac tairring ienna ruaid noch is cuis don flux.</p></div2>

<div2 type="section" n="28"><p>
<frn lang="la">Item</frn> da tuctar co minic in lictuairi so .i. <app><lem>sanduile. da &ounce; de gach ni; snas cnaim iboire arna iosgad</lem><rdg wit="E">an da saindili da &ounce;. da dragma de gach ni snas cnaime imoire &ampersir; cnaim imoire arna losagd</rdg></app>, &ounce; co let de gach ni; cubibe, let &ounce;; &ampersir; da mbe tes mor and, da &ounce; de gach ni, &ampersir; sil dona 4 sila mora fuara; &ampersir; da &ounce; do sil andivia, &ampersir; <term lang="la">portulaca</term> &ampersir; <term lang="la" type="bot">lignum aloes</term>, <term lang="ga" type="bot:nutmeg">nutmuic</term>, &ounce; co let de gach ni; &ampersir; punt do siucra: &ampersir; dentur sin le h-uisgi ara mberbtar andivia, &ampersir; gnathuiged s&eacute; m&eacute;d maith mocrach de; &ampersir; na denadh ag loigi acht an trath na <reg orig="d&iacute;ngnadh">d'&iacute;ngnadh</reg> s&eacute; suiper, oir ni du leiges na <reg orig="n&aacute;o">n-&aacute;o</reg> do tobairt acht an trath bis an <term type="anat" lang="ga">gaili</term> folumh, mar is ferr co fetuir, &ampersir; uair and cuirimsi  <term lang="la" type="bot">spica nardi</term> a <reg orig="ninadh">n-inadh</reg> lignum alo&eacute;s: &ampersir; do derbus an lictubairi so a mor&aacute;n do dainibh, &ampersir; is diamair spetcialta agum fein h&iacute;, &ampersir; n&iacute; coir a denum na munad do nech, acht ar ngabail luaighi leigis ar tus, oir foirid fo cenn becain <reg orig="daimsir">d'aimsir</reg>.</p></div2>

<div2 type="section" n="29"><p>
Et dentur <app><lem>cerin ainnsein do .i. ros &ampersir; sanduile &ampersir; indiuia, cruach Padraig, min eorna, aigeid; &ampersir; na laigidh se</lem><rdg wit="E">ceirida arna h-aeb ... &ampersir; loidead se</rdg></app> no do fetur a tairring le sugh cruaiche Padraig, no inidhuidhi, no samaidh; &ampersir; dena a mbogad, &ampersir; cuir becan aigeidi tritu: &ampersir; tumtur

<pb n="292"/>

edach lin ann,&ampersir; cuir arna h-aoibh, &ampersir; na cuir a <reg orig="ninadh">n-inadh</reg> ele: &ampersir; tob&uacute;ir &ounce; no do do  <term lang="la" type="bot">spica nardi</term> gach lao do, maille m&eacute;dg bainde gabuir no b&oacute;, arna glanad.</p></div2>

<div2 type="section" n="30"><p>
Et da mbia fiabras cenguilti risin <reg orig="nidropis">n-idropis</reg>, no nescoid, no da ndentur an idropis o fostog na f<ex resp="WW">ola</ex> m<ex resp="WW">ista</ex>, no f<ex resp="WW">ola</ex> na timt<ex resp="WW">ir</ex>achta, fetur and sin becan fola do legan co h-andum; oir fuaraidh digbail na fola na h-&aacute;o, &ampersir; beiridh a <reg orig="nailemain">n-ailemain</reg> ona balluib; oir an uair bis moran dulc isin col&uacute;ind, &ampersir; becan do maith, adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps>, co ngoidenn an cuisle <app><lem>an maith</lem><rdg wit="E">an fuil maith</rdg></app> le, &ampersir; co fagann an <reg orig="tolc">t-olc</reg> ina tigernus fein, mar a roibi ar tus: no tuic mar so an ni adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps>, an uair bis an fuil <app><lem>seim &ampersir; na lenna remra rigne</lem><rdg wit="E">maith isi seim &ampersir; na leanna eile siada remra rigne</rdg></app> a fad o inadh a legar an cuisle, gaidid an cuisle ann sin in fuil maith, &ampersir; fagaidh an droch <mls unit="folio" n="40a"/> fuil istigh.</p></div2>

<div2 type="section" n="31"><p>
Et bidh a fis aguibh, ara son sin, curub maith moran fola do legin co minic isna h-eslaintibh so, tic o l&iacute;nadh, an fiabras tic o imurcach fola deirge, re <reg orig="nabur">n-abur</reg> sinoca, &ampersir; neithi ele is cosmuil ris; &ampersir; is maith uair and cuisle do legin<app><rdg wit="E">go minic [add.]</rdg></app>, &ampersir; gan moran do legin d&iacute;, mar ata coimed na slainti; oir adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> curub ferr na h-uaire <reg orig="dimdugad">d'imdugad</reg> na in med. (&ampersir;) Is maith uair and moran do legin di<app><rdg wit="E">co h-andum [add.]</rdg></app>, mar ata eslainti a mbi teindes laidir, amail ata squinancia, &ampersir; neithi is cosmuil ri&uacute;; <app><lem>oir</lem><rdg wit="E">uair and [which is translated]</rdg></app> is maith gan moran do legin, &ampersir; gan a legin co minic, acht becan &ampersir; co h-andum san atcomull.</p></div2>

<div2 type="section" n="32"><p>
Et dena ainnsein cerin arin <term type="anat" lang="ga">gaili</term> dona luib<ex resp="WW">enn</ex>idh so .i. <term type="bot:mint" lang="ga">minntus</term>, &ampersir; mormont, &ampersir; <term lang="la" type="pharm:mastix">maisdix</term>, &ampersir; blath camamil, cuimin arna cur a <reg orig="naiget">n-aiget</reg>, bitone, prem lili, rois, aran goirt: &ampersir; na curtur cerin ris arna marach, acht denadh se an <reg orig="toipriugad">t-oipriugad</reg> so mocrach, re ne<sup resp="WW">r</sup>gidh dh&oacute; .i. bidh se faon &ampersir; impoigid co minic on taobh

<pb n="294"/>

co ceile; &ampersir; coimled a lamha co minic de; &ampersir; eirgid selad ar ech imurc<ex resp="WW">as</ex> co m&iacute;n &eacute;, &ampersir; in trath toirrlinges, denad siubal a <reg orig="ninadh">n-inadh</reg> reigh, gainmech; &ampersir; da cuire allus de, tirmuig ainnsein; &ampersir; cuir a <reg orig="ninad">n-inad</reg> a mbia tes greine, &ampersir; foilidter a cenn co maith: no do fetur a cur a ngainim t&eacute;, &ampersir; na curtur a nuamuin te e, <app><lem>amail <sic resp="WW">ata</sic> donit na daine</lem><rdg wit="E">mar donid na daine</rdg></app>
<note type="auth" n="136" lang="en">Not in R. A.</note>, oir do beith a <sic resp="WW">naicid</sic> co muchfaide he, mina beith a cenn let amuich di.</p></div2>

<div2 type="section" n="33"><p>
Aindsein cuir cerin arin medon dibh so .i. ruibh, pairitair, uolubard, cuimin, cac b&oacute;, sligein oisrida: bruiter co maith iad ar <uncl reason="reading">aonsl<ex resp="WW">ig</ex>i</uncl>, &ampersir; curtur, is iad te, ar lecc breid tanuidi, &ampersir; cuir mon imlican co roich an fordronn: &ampersir; mar fuaras, teigter aris &ampersir; cuirter uime; &ampersir; is ferr sin ar cedlongadh na deis bidh.</p></div2>

<div2 type="section" n="34"><p>
Ainse&iacute;n dentur fotracadh doib dib so, &ampersir; bid a cend leth amuich .i. ruib &ampersir; pairitair, uolubard, calimint, camamil, puiliol ruigel, mormont, orofunt, feinel, eiginn talman, eiginn crand, com mor de gach ni: &ampersir; berbtur hi a corcan arna iadadh co maith; &ampersir; bid fedan on corcan cum na <app><lem>daighfe</lem><rdg wit="E1">daibte</rdg></app> arna dunadh a <reg orig="negmuis">n-<ex resp="WW">eg</ex>m<ex resp="WW">uis</ex></reg> an inaidh a racha an cend amach, &ampersir; suigid an <reg orig="tothar">t-othar</reg> ar cercaill arna linad co maith do bran, no do cotun, no doluind gan nighi, co cuire allus de; &ampersir; coimilter edach lin de, &ampersir; na <app><lem>caith<sup resp="WW">id</sup></lem><rdg wit="E">caithead</rdg></app> biadh and sin na deoch: &ampersir; in trath moitheocuir an puls arna anmainniugad, curtur na leabaid fein &eacute;: &ampersir; in trath tinnscnus fuacht, tobuir ni don lictubairi adubrumar romuind do.</p></div2>

<pb n="296"/>

<div2 type="section" n="35"><p>
(&ampersir;) Da maire ni don at and arna mairech, tabuir clister do, &ampersir; dena in la tar a eisi sin urbruithe rannuighti d&oacute; cum a cos &ampersir; cum a uirgid, &ampersir; da mbia att inntu, dentur urbruith dona luibib so d&oacute; .i. pairitair &ampersir; lubaitse, persille, elestront, bilur, uolubard, airgid luachra; &ampersir; <app><lem>tirmuig iad, da nderrna an <reg orig="tuisgi">t-uisgi</reg> eirgis amail ce&oacute; on urbruith</lem><rdg wit="E">&ampersir; tirmaidtear iad na dearrna an tuisge eirges o ceo na h-urbraithe</rdg></app>, lenmuin dib, oir ni du do lucht na h-idropise a nighi a <sic resp="WW">huisgi</sic>, &ampersir; adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> nach du doib uisgi dfechuin <mls unit="folio" n="40b"/> masedh as lugha na sin is du doib a ol.</p></div2>

<div2 type="section" n="36"><p>
Et mad egin, dentur cerin umna balluib sin do cac bo &ampersir; do <term type="bot:crocus">croch</term>, &ampersir; do cuimin, &ampersir; leigisid sin iad: &ampersir; ni du aoncinel leigis do tobairt doib sa cas so, &ampersir; is mor do dainibh do leighisisa le deochuib &ampersir; le clisteribh <app><lem>dilegtha</lem><rdg wit="E">diureticecha [sic leg? Cf. R. A. and <frn lang="la">supra</frn> paragraph 26.]</rdg></app> isin cas so tar eis a ceile; &ampersir; re h-uirbruitibh rannuighte na cos, &ampersir; le h-uisgi na roisi, no andivia do coimilt dona ballaib, &ampersir; dona h-aoibh, gan ni b&uacute;d m&oacute;; &ampersir; is fada do badas aga denum sin, oir n&iacute; fetur an eslainti so do leighes re becan <reg orig="daimsir">d'aimsir</reg>.</p></div2>

<div2 type="section" n="37"><p>
<frn lang="la">Item</frn> raod arna derbad isin cas so is i te . .i. gab sugh na cruaiche Padruig &ampersir; na h-ao aba, &ampersir; cuir i <app><lem>fogas lan</lem><rdg wit="E">fogeas da lan</rdg></app> i crocan criadh dib, &ampersir; duntur le croicind tanuidhi &ampersir; cenguilter co laidir, &ampersir; curtur luaith arin croicind, &ampersir; curtur a <reg orig="nuamuin">n-uamuin</reg> ar mbuain a h-arain aisti, &ampersir; dentur tene anmund fo slesaibh an crocain do connui<ex resp="WW">m</ex> a tesa san uamuin; &ampersir; osgailter tar a esi sin an uair bis berbti, &ampersir; sgactur do buain a sugha as; &ampersir; curtur siucra trit, &ampersir; tobuir da ol mocrach &ampersir; re loighi &ampersir; foirid: &ampersir; mar do derbas ar duine da nar foguin leiges ele, &ampersir; ar tobairt becain do  <term lang="la" type="bot">spica nardi</term> leis, do tuc se <app><lem>gal&uacute;n</lem><rdg wit="E">galuman</rdg></app> fuail an cetla, &ampersir; in 2 la galun ele, &ampersir; galun ele an 3 la, &ampersir; nir leiges do deoch d&oacute;l ris in fedh sin acht candi na bel.</p></div2>

<pb n="298"/>

<div2 type="section" n="38"><p>
Et tuic nach du na neithi fuara so dol an gach uile idropis, re <reg orig="nabur">n-abur</reg> alsites, <app><lem>na</lem><rdg wit="E">naid na</rdg></app> neithi te do tobairt in gach idropis re <reg orig="nabur">n-abur</reg> yposarca, gan neithi fuara tritu. Mar adeir <sup resp="WW"><ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps></sup> in trath labras don idropis co fuilid gneithi <reg orig="dyposarca">dyposarca</reg>, &ampersir; ag timpanites, &ampersir; ag alsites, oir adeir se co fuil yposarca and o cuis te, &ampersir; o cuis fuar, &ampersir; co fuil alsites &ampersir; timpanites mar sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="39"><p>
Et is edh is alsites and: in trath bis na boill ichtaracha<note type="auth" n="137">An leg. ar att? [add.] Cf. R. A.</note> &ampersir; gan na boill uachtaracha do beith, maille fogur uisgiamail sa medhon. Is edh is yposarca ann .i. in trath bis att uilide ann. Is edh is timpanites and .i. in trath arduiges an meodhon &ampersir; in <reg orig="timlican">timlican</reg> amach, &ampersir; fogruid an gaile amail timpan, cibe cuis <app><lem>on dentur</lem><rdg wit="P">on dentur o dingentur</rdg></app> &eacute;: &ampersir; is ime sin is eigin a ndul cum comartha ele, a ndignuis in atta, mar ata in puls, &ampersir; in fual, &ampersir; bruiderrnach, &ampersir; teinnes, &ampersir; tromdacht; &ampersir; a fechuin an &eacute; <app><lem>donit neithi fuara urcoid doib, &ampersir; neithi te comfurtachtaighes as fuar an cuis</lem><rdg wit="E">a fecain manid neithe fuaru urcoid do &ampersir; fuartachtaid neithi teasaide &ampersir; is fuar an cuis and sin &ampersir; ma danid neithe fuaru furtacht do &ampersir; neithi teasaidi urcoid is teasaide an cuis ann sin</rdg></app>, &ampersir; orduigid na h-ughduir an trath nach bi a fis cad hi cuis na 
heslainti, masedh tabuir neithi anmanda doib ar tus na dingna a bec na h-urcoidi, mina h-aithinter an cuis; &ampersir; in uair nach aithinter ar tus hi, tobuir neithi coitcinda noch fognus in gac cuis doib, mar adubrumar romaind.</p></div2>

<div2 type="section" n="40"><p>
Fetur an leiges so do denum an gac uile idropis ge mad te no ge mad fuar, mad idropis uisgiamail hi .i. gab prem feineil, &ampersir; <app><lem><uncl>gli<ex resp="WW">n</ex>am-</uncl></lem><rdg wit="E">gloriam [sic leg.]</rdg></app> becan de gach ni, andivia, dubcosach, ao aba, emer sleibi, lan duirn de gach ni: sanduili albi &ampersir; rubia, da &ounce; de gach ni dib so .i. do canel &ampersir; do  <term lang="la" type="bot">spica nardi</term>, becan do

<pb n="300"/>

duilleogaib mormoint, oir is serb &eacute;, <term type="bot:pimpinella anisum" lang="ga">ainis</term>, sil andivia, tri &ounce; de gach ni; &ounce; co leith do siucra: &ampersir; dena punt dib; &ampersir; mad ailt a denum n&iacute; is laidiri cuir ...<gap/> <mls unit="folio" n="41a"/> na mball ar son a tolltanuidhi.</p></div2></div1>

<pb n="302"/>

<div1><head>K. Uarioli sunt <app><lem>parva</lem><rdg wit="P">prima</rdg></app> opostema<note type="auth" n="138">E 52.</note></head> 

<div2 type="section" n="1"><p>
.i. .is edh is uariol&iacute; and .i. nescoidi beca no baindidabeca R. A. 1042 dociter isin lettur, ara mb&iacute; co minic dath derg noch bis aga
ndoimniugad fein cum na feola, noch tic o truaillneadh na fola mista, roim a tic co minic fiabras continoidec fola deirge.</p></div2>

<div2 type="section" n="2"><p>
Is cuis don eslainti s&oacute; mar adeir <ps><sn>Hali</sn></ps>, an trath innarbus an naduir <app><lem>imurcach fola deirge, no fiabrais continoidigh</lem><rdg wit="E">imurcraidh fiamr<ex resp="WW">ai</ex>s folo deirge no fiamras cointinoidid lenna ruaid</rdg></app>, tic o cin lenna isin duine a mb&iacute; n&iacute; don fuil mista no fuil truaillnidhe doni fiuchad cum imil an cuirp, &ampersir; is as sin don&iacute;ter an eslainti re <reg orig="nabur">n-abur</reg> uaroili .i. in bolgach, &ampersir; is on fuil mista doniter h&iacute;. Et adeir <ps reg="Averroes">Aueroes</ps> nach b&iacute;nd duine nach gabunn bolgach, &ampersir; is iad a briatra: <app><lem>o ta</lem><rdg wit="E">lo ta</rdg></app> brig indarbtach uile ball noch cuires a imurc<ex resp="WW">ach</ex> uada cum boill ele, is as sin doniter in bolgach &ampersir; in bruitin<ex resp="WW">ech</ex>, &ampersir; trit sin ni teid duine uaiti gan gabail, &ampersir; da ngeinter duine a <reg orig="naimsir">n-aimsir</reg> na fola mista is andum t&eacute;id se as gan l&uacute;bra no galar grainamail.</p></div2>

<div2 type="section" n="3"><p>
Et doni sechna oipr<ex resp="WW">igh</ex>ti gnaith uair and co ngabund an bolgach co ma do n<ex resp="WW">e</ex>ch, an uair nach innurbunn co ma

<pb n="304"/>

<app><lem>dho</lem><rdg wit="E">an tadbur [sic leg.]</rdg></app> co leir in cetuair. Tar a eissi sin ar&iacute;s caith<ex resp="WW">ed</ex> duine figeda co minic oir indurbid siad an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> im<ex resp="WW">ach</ex>: &ampersir; is minca tic a coimplex te fliuch na i coimplex te tirim, &ampersir; is minca tic si isna lenbuidh beca &ampersir; isna macamuibh, na <app><lem>san oigentus</lem><rdg wit="E">san ais oigedais</rdg></app> &ampersir; isan arrsaidecht, oir ni dentur san arrsaidecht hi acht o <app><lem>laidirecht</lem><rdg wit="E">cuislaind</rdg></app> &ampersir; a tir te fliuch. Et &aacute;deir <ps reg="Isaac Israeli" type="scholar"><fn>Is&aacute;c</fn></ps> nach gabund si na senoiri co brath, &ampersir; is mo ticc si isin errach na <sup resp="WW">is</sup>in geimred &ampersir; is mo tic si isin gaoith andes na isin gaoith atuaigh; &ampersir; ullmuige cum na bolguighi nec do beith fada fa grein na comnuighi.</p></div2>

<div2 type="section" n="4"><p>
Et tuic nach gabunn si in lenm i mbroind a matar, oir ni ger an tes and &ampersir; trit sin n&iacute; d&eacute;in se fiuchad. Cuis ele, oir <reg orig="dobeir">do-b<ex resp="WW">eir</ex></reg> an naduir a h-aire don raod bis aici aga denum .i. do crutugad na mball. Cuis ele, oir coimedtar fuil mista o tes na breithe &ampersir; trit sin nach gabund tru<ex resp="WW">aillneadh</ex> na fiuchad <app><rdg wit="E">Et tuigid nach egean co ngaband an bolgach gach h-uili duine ge deir Isag corob egean, acht mair so as coir a tuigsin, corub ullum gach neach da gabail ar son na folo mista bis isin leaneam ga breith &ampersir; munu h-indarbt<ex resp="WW">ar</ex> hi le fual no le fearud no le h-ullus no le cuislaind, co ngeba si e no corub amairseach e cuice no cug na luibre muna bia se mair so: corub bean glan rug an leanam &ampersir; si slan tar eis na folo mista &ampersir; co mbia in taithair as e slan &ampersir; coimplex maith eig ean leanam &ampersir; [e] co measardha &ampersir; gan beith cogmach na biad do caitheam co inordaite &ampersir; is beig dib doni sin, oir adeir Galen ni smuaintidhid siad ni acht biad do caitheam. [add.]</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="5"><p>
Masedh tuicmit co fuilid da bolg<ex resp="WW">uig</ex> and .i. bolgach dilis &ampersir; bolgach aind&iacute;lis &ampersir; doniter in bolgach dilis <app><lem>on fuil</lem><rdg wit="E">o fuil mista</rdg></app> don&iacute; fiuchad, &ampersir; doniter sin co h-airighti isna lenbuibh &ampersir; isna macamuibh. An bolgach ainndilis doniter sin &oacute; <app><lem>biadhuibh</lem><rdg wit="E">biad truaillnidhe</rdg></app> tairrngis

<pb n="306"/>

an tes laidir let amuich dona baliuibh inmedonacha cum na mball imellach, &ampersir; fetuid sin beith in gach uile aois; &ampersir; is trit sin adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> co ngabunn an bolgach fa d&oacute; <mls unit="folio" n="41b"/> duine .i. bolgach dilis &ampersir; bolgach aindilis.</p></div2>

<div2 type="section" n="6"><p>
Madh o fuil deirg doniter an bolgach, bit na baind&iacute;da <app><lem>c&oacute; ger t&uacute;as &ampersir; l<ex resp="WW">eth</ex>an tis</lem><rdg wit="E">da geru tuas &ampersir; siada leathna tis</rdg></app>, &ampersir; aipigi a cetoir &ampersir; teid a<sup resp="WW">s</sup>, <ex resp="WW">cum</ex> silid, &ampersir; is comartha sin ar slainti oir is i fuil derg is adbur doibh; &ampersir; is umul sin <app><lem>do</lem><rdg wit="E">don[sic leg.]</rdg></app> dilegad &ampersir; is cara don naduir h&iacute;, &ampersir; da mbia in coimplex te fliuch &ampersir; in gaoth andes &ampersir; a techt san errach is deimin curub o fuil deirg ata.</p></div2>

<div2 type="section" n="7"><p>
Mad o linn ruad, atait na baindida ar <app><lem>dath r<ex resp="WW">uad</ex></lem><rdg wit="E">dath na roisi [an leg. dath rosicda?]</rdg></app> ag impogh cum buidechta <app><lem>&ampersir; is iad bec cruind</lem><rdg wit="E">ampersir; siada beiga cruinde</rdg></app> &ampersir; c&iacute;nd gera orr&oacute; <note type="auth" n="139" lang="en">Something omitted? Cf. R. A. [sic E.]</note>mar <reg orig="dobeith">do beith</reg> snathad ag bruidernuigh, ar son geri an adbuir, &ampersir; da mb&iacute;a comarthai dilegtha isin fual la in faothaigthe maille m&iacute;niugad <app><lem>an teindis &ampersir;</lem><rdg wit="E">[om.]</rdg></app> in fiabris &ampersir; na h-itan, &ampersir; <app><lem>co foillseochaid</lem><rdg wit="E">co noisleogaidh</rdg></app> na baindida, &ampersir; co tiucfa fliuchaidacht &aacute;stu, is <sup resp="WW" source="E">maith an</sup> com<ex resp="WW">artha</ex> sin &ampersir; mad contrarda is olc.</p></div2>

<div2 type="section" n="8"><p>
Mod o linn fuar bes<note type="auth" n="140" lang="en">Here in P follows 'is maith an comartha' with dep. marks.</note>, biaid siad gel lethan &ampersir; is cruaid iad rena ndilegad, &ampersir; biaid in <sic resp="WW">adbur</sic> ar lobadh fao in lethtar, &ampersir; don&iacute;t sin bruth mor &ampersir; co h-airighi modh o <app><lem>linn fuar saillti</lem><rdg wit="E">linn fuar truaillnidhe</rdg></app> bes. Madh maille bruth tindsgnuid siled ar dath salc<ex resp="WW">uir</ex> an &uacute;mha, &ampersir; in fual is e omh, signidi sin in bas.</p></div2>

<div2 type="section" n="9"><p>
Mad o linn dub bias, bi ar tus ar dath in luaidhi &ampersir; aindsein fodubh &ampersir; na diaigh co dub, &ampersir; ni tinoil&eacute;nd fliuchaidacht

<pb n="308"/>

inntu <app><lem>ina fetfad&iacute;s athimpodh</lem><rdg wit="E">&ampersir; bid siad co cruaidh mor mar do beidis faithnadha mor ann &ampersir; is olc iad oir ni fuil cail ar domun indtu o fetfaidis aibugad</rdg></app> do d&eacute;num &ampersir; trit sin tirmuig&iacute;d siad, &ampersir; sgoiltid, &ampersir; donit anmuinde craidi &ampersir; esbaid ceille &ampersir; brige, &ampersir; in trath tiaguid sin, fetuid an liaigh a rada co mbi in <reg orig="tecc">t-<ex resp="WW">ecc</ex></reg> a ngar.<note type="auth" n="141" lang="en">E ends.</note> Et uair and tiaguid da baindida mora amach, indus co mbi baindi dib ar lar in baindi ele, &ampersir; is olc sin, oir signidi sin imad in adbuir &ampersir; a righnecht, masedh mad anmand in brig is comartha bais.</p></div2>

<div2 type="section" n="10"><p>
Taiscelta anti ara mbi an bolgach: fetur a radh curub iad na baindida bana is ferr and in uair bit siad co terc &ampersir; co mor, oir is iad tic amach <uncl>co h-urusa</uncl> &ampersir; is anmand in fiabras tic le&oacute;, &ampersir; laigdigi se lena foslucadh. Mad gel iad &ampersir; a mbeith co mor &ampersir; co dluith &ampersir; gan a mbeith a l&eacute;nmuin da ceile, is lugha is olc sin na da mb<ex resp="WW">ed</ex>&iacute;s a ndiaigh a ceile. Mad gel bec cruaid iad &ampersir; a mbeith i comgar da ceile &ampersir; comad decuir le&oacute; t&eacute;cht amach; is olc so, oir is o adbur remur doniter iad, &ampersir; marb<ex resp="WW">uid</ex> co minic ni is taosca na fetur a <reg orig="naipiugad">n-aipiugad</reg>. Da ticid na baindida amach anois &ampersir; i ndol istech ariss, mad glas iad maille h-anmuinne na brigi; signidi sin in bas, &ampersir; mad laidir in brig is dochus a tern&oacute;, &ampersir; is ferr an fiabras do techt roimpe na issi do techt ar tus &ampersir; in fiabras na diaigh.</p></div2>

<div2 type="section" n="11"><p>
<frn lang="la">Item</frn> da mbia in anal maith, &ampersir; in fiabras det<ex resp="WW">ru</ex>mugad is maith in comartha, &ampersir; da mbia in fiabras &ampersir; an it&aacute; co laidir, &ampersir; cumga anala air, is comartha bais. <frn lang="la">Item</frn> da ti anmuinne craidi &aacute;nd is comartha bais, oir signidi an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> do dul <app><lem>cum</lem><rdg wit="P">cum cum</rdg></app> 

<pb n="310"/>

in craidi. <frn lang="la">Item</frn> da ndec an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> cum na sgaman is comartha bais, no ticis do techt &ampersir; da ndeach cum na sul, benuidh a radurc o nec no faguid <mls unit="folio" n="42a"/> brat orro, &ampersir; mad olc leigister iad faguid clasacha granna sa corp.</p></div2>

<div2 type="section" n="12"><p>
<frn lang="la">Item</frn> tiaguid baindida na bolguigi tar eis a ceile amach co mall &ampersir; tiaguid baindida na bruitinighi co h-obond, &ampersir; da mbeith siad uaine, no glas tic an anmuindi craidi. Ttem in trath bis an anal co h-&oacute;lc isin cas s&oacute; is minic nescoid cleib<note type="auth" n="142">An leg 'an tecc'?</note> na diaigh. <frn lang="la">Item</frn> don&iacute; an taor <app><lem><sup resp="WW">fuar</sup></lem><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> &ampersir; neithi fuara do cur ris let amuich, in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> <reg orig="dimpogh">d'impogh</reg> cum na <reg orig="nindid">n-indid</reg> <sup resp="WW">&ampersir;</sup> an flux re <reg orig="nabur">n-abur</reg> disinteria.</p></div2>

<div2 type="section" n="13"><p>
Et is mor do neithibh iartur c&uacute;m a leighis so &ampersir; is eigin ar tus in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> dfolmugad le cuisle, &ampersir; re becan lagaidh noch
bogas &ampersir; ni le lagadh tairrngis, na diansgailis. (&ampersir;) Is eigin an 2 h-uair an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> do tacmucc &ampersir; <reg orig="daiterreach">d'aiterreach</reg> let istigh le neithibh goirti, acht mina baca cumga ochta &eacute;. Is du an 3 uair neithi do tob<ex resp="WW">air</ex>t <reg orig="dobeir">do-beir</reg> comfurtacht arin othar da <reg orig="ninnarbad">n-innarbad</reg> amach .i. in adb<ex resp="WW">uir</ex> cint<ex resp="WW">aigh</ex>: &ampersir; is du in 4 h-uair neithi do cur orro aga tirmugad n&iacute; is taosca na is abuidh co h-uilid&iacute; &iacute;ad. (&ampersir;)</p></div2>

<div2 type="section" n="14"><p>
Modh on cetni adubrumar bid a f&iacute;s aguibh, da mbia in corp lan do lennuibh, no fuil derg co h-imurcach, no in brig is i l&aacute;idir, &ampersir; in &aacute;ois &ampersir; na neithi rannuighte ele do tiacht le ceile curub coir i tosach an adbuir cuisle do legon .i. in cuisle medhonach; &ampersir; cuisle mullaig na srona ainnsein, &ampersir; co h-airighi isna macamuibh, oir coimetuid siad na boill uachtaracha o mailis na mbaindida; &ampersir; ni fuil baogal ina leigin do lenbib; &ampersir; da ti si o linad fola do fetur cuisle do leigin do in 4 la no co roich

<pb n="312"/>

in uii la. Et dentur ainnsein a bru do bogad ie casia fistola &ampersir; le sail chuach maille siucra rosicda &ampersir; le sugh rosicda, &ampersir; na tobuir lagadh indti noch bes laidir, oir is urusa lesin cuis sin indtog cum fluxa.</p></div2>

<div2 type="section" n="15"><p>
Ar son an 2 ni adubrumar romaind .i. bid a fis aguibh curub maith sa cas sin neithi fuara sdipdeca, &ampersir; neithi goirti
a tosac a techt amach; &ampersir; is maith ara son sin sugh samuidh, &ampersir; sugh gairleogi, &ampersir; sugh ubhall &ampersir; sugh airnida ngoirt, &ampersir; na tobuir neithi rofuar let istigh, &ampersir; n&iacute; fognand neithi rofuar do tobairt an 2 la deis a techt amach.</p></div2>

<div2 type="section" n="16"><p>
Et bid diet lucht na h-eslainti so ac dul, cum fuachta arna ndenumh <reg orig="de&oacute;rna">d'e&oacute;rna</reg> &ampersir; do coirci, &ampersir; caith<ex resp="WW">id</ex> <sup resp="WW">baindi</sup> alm&oacute;nt; &ampersir; da mbia in fiabras laidir, dentur <term type="food">potaitse</term> ina cuirfidter ao aba &ampersir; lactuca &ampersir; scariole, &ampersir; da mbeith in br&uacute; lac curtur becan do cruaich Padruig tritu, &ampersir; fetur and sin <term lang="ga" type="bot">boglosa</term> do cur na <term type="food">potaitse</term> &ampersir; glanuid sin an fuil co maith, &ampersir; fetuid figidh &ampersir; almont ar mbuain a croic&iacute;nd dibh, do caithim.</p></div2>

<div2 type="section" n="17"><p>
M<ex resp="WW">od</ex> o fuil deirg bes, <app><lem>dentar</lem><rdg wit="P">donit<ex resp="WW">er</ex>ent<ex resp="WW">ar</ex> [with letters between d and e depuncted.]</rdg></app> siroip na uiola &ampersir; n&iacute; is mo do siroip in fuimitir. Mod o linn ruad doniter h-i .i. cuir ni is m&oacute; do siroip na uiola ann, &ampersir; n&iacute; is lugha do siroip in fuimetir, oir is coitcenna siroip in fuimetir indtu ar aon: &ampersir; uair &aacute;nd <mls unit="folio" n="42b"/> is tiugh na siroipi sin &ampersir; is decuir a <reg orig="nol">n-ol</reg>. Masedh dentur in deoch so da ndilegad .i. gab sugh samhaid, ae abha, &ampersir; simsoga, lan duirn de gach ni; &ampersir; 4r puint do sugh fuimetir; &ampersir; blath borraitse &ampersir; sal cuach, ros, &dram; de gach ni; &ampersir; ceathruma co leit do siucra, &ampersir; 4 dfigeduibh tirma, &ampersir; dentur siroip dibh &ampersir; gnathaig &ampersir; dilegid a&uacute; <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, ce mad o fuil deirg no linn ruad bes.</p></div2>

<pb n="314"/>

<div2 type="section" n="18"><p>
Mad o linn fuar. bes tic dil<ex resp="WW">egid</ex> an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> le siroip in fuimetir &ampersir; le oixim<ex resp="WW">el</ex> sacra, &ampersir;<note type="auth" n="143" lang="en">{Text from here to end of section is} not in R. A.</note> is mar so doniter &eacute; .i gab &dram; do siucra &ampersir; 8 puint do sugh uboll ngoirt, &ampersir; tri &ounce; <reg orig="daiget">d'aiget</reg> &ampersir; cuir i soight<ex resp="WW">ech</ex> sdain ar teinidh, &ampersir; mesgar co maith, co tisid siad co m&eacute;id an tsiucra, &ampersir; curtur i soigth<ex resp="WW">ech</ex> iad ainnsein &ampersir; bid se mar lictubairi &ampersir; is maith e i fiabras cotidiana &ampersir; quartana, &ampersir; terciana, &ampersir; ar crith nger: &ampersir; glanuid linn ruad noch bis isin gaili, &ampersir; a tobuirt mochrach le fin le h-uisgi t&eacute;.</p></div2>

<div2 type="section" n="19"><p>
Cum an 3 ni adubrumar .i. bid a fis agut, co fulair&iacute;nd in deoch s&oacute; a <reg orig="nindurbad">n-indurbad</reg> imach; &ampersir; &ounce; co leit dfigedhuibh tirma, &ampersir; da &dram; do sil feineil, &ampersir; do <term type="bot:crocus">croch</term>, da mbia eccla anmuindi craidhi ort,; &ampersir; berbtar iad i nda p&uacute;nt <reg orig="duisgi">d'uisgi</reg> co roich a leth, &ampersir; millsigter le mil, &ampersir; gnatuighter &ampersir; adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> co <reg orig="ninnurb&uacute;nd">n-innurb&uacute;nd</reg> sin an tes minadartha on craidi.<gap/></p></div2>

<div2 type="section" n="20"><p>
<frn lang="la">Item</frn> innurbuid na neithi so in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> cum imill in cuirp .i feinel, mersi, siucra,<note type="auth" n="144" lang="en">Something omitted? Cf. R. A.</note> &ampersir; a sugh sin, &ampersir; a prema, &ampersir; a sil maille balad croich &ampersir; <uncl>lem</uncl><note type="auth" n="145">Cf. R. A. an leg. lem<ex resp="WW">ach</ex>?</note> ara mberbtur figeda tirma: &ampersir; gabtur aindsein sgarloid no edach derg ele;, &ampersir; curtur timcili na mb&aacute;ind<ex resp="WW">idedh</ex> &eacute;, amail dorind&iacute;s do mac righ Saxan an uair dogab an eslainti so &eacute;, &ampersir; nir leigis timcill a lepta acht neithi derga &ampersir; do leigisis leis na neithib so &eacute; gan slicht na mbaindidedh on bolguig air.</p></div2>

<div2 type="section" n="21"><p>
<frn lang="la">Item</frn> is eigin a coim&eacute;d co maith gan uindim&iacute;nt do cur futhu, oir do dunfad na poir&eacute;, &ampersir; gan aor fuar do buain ri&uacute;, mina roibh in aimsir te, &ampersir; da mbia, mesruidter istigh &eacute; le

<pb n="316"/>

duilleogib sailech &ampersir; le h-uisgi do crothad ar f&uacute;d in tighi. Et cenguil lamha in othuir fein no bid lamanda umpu do gnath, &ampersir; na tochuisidh &eacute;, &ampersir; na benadh a ingne ris, oir do denad an croic&iacute;nd gr&aacute;nda. Et gabtur ainnsein <app><lem><sup resp="WW">feinel</sup></lem><rdg wit="P">[om. Cf. R. A.]</rdg></app> &ampersir; mersi, &ampersir; dentur a mbogad re teine, &ampersir; tumtur edach l&iacute;n and, &ampersir; cuir timcill in cuirp co leir, oir tairrngid sin amach an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> co leir &ampersir; comcnaiig ni d&eacute;, no berbtar feinel &ampersir; mersi a <reg orig="nuisgi">n-uisgi</reg> maille figedhuibh tirma.</p></div2>

<div2 type="section" n="22"><p>
Mad<note type="auth" n="146" lang="en">This should precede paragraph 19.</note> o linn dub bias an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, dilegtur &eacute; le h-oiximel diureticum, &ampersir; le siroip in fuimetir &ampersir; le borraitse<sic resp="WW"> h&eacute;</sic>.</p></div2></div1>

<pb n="318"/>

<div1><head>L. Artetica pacio <note type="auth" n="147">E1 125-130.</note>adhon is edh is</head> 

<div2 type="section" n="1"><p>artetica and .i. teindes cenguil na mball &ampersir; aderit na tuatada idhgha risin eslainti so, oir is amlaid <mls unit="folio" n="43a"/> silis si cum cenguil na mball mar toitis in rema, oir is cum&uacute;ng in tsl<ex resp="WW">igi</ex> <app><lem>cum</lem><rdg wit="E1">tre</rdg></app> a teid in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> cum na mball acht <app><lem>ce ta cinel osguilti</lem><rdg wit="E1">gid ata cinelach osluicthe innte</rdg></app> <sup resp="WW">innti</sup>.</p></div2>

<div2 type="section" n="2"><p>
Et atait tri gn<ex resp="WW">eith</ex>i arin eslainti so re <reg orig="nabur">n-abur</reg> artetica fuiti fein .i. sietica &ampersir; potogra &ampersir; sirecra. Et is edh is si&eacute;tica and .i. teindes bis isin leis &ampersir; is ime aderur sietica ria, oir is inand <app><lem>sia tri Laidin ainm na feithi sin, &ampersir; is inand eisein &ampersir; in loinidha on loin<del type="depuncted">idha</del> feith, &ampersir; connmuid</lem><rdg wit="E1">&ampersir; sia tre laidin ainm na feithi sin &ampersir; is inunn eisein &ampersir; in loin feith &ampersir; connmhuidh [which is translated.]</rdg></app> an eslainti sin in feith sin co teand no co teinn. Et is uime aderur sietica ria .i. loin-idhga <app><lem>&ampersir; gluaisidh si cenn uachtarach na leisi a folmuigecht na leisi, &ampersir; in cnamha uachtaruigh</lem><rdg wit="E1">&ampersir; gluaisidh cenn uachtarach na leisi a folmuigacht in cnamha uachtaraigh [which is translated.]</rdg></app>. Et is edh is ainm don cnaim sin tri Laidin .i. <app><lem><frn lang="la" reg="ancha">hangc</frn>, &ampersir; <frn lang="la" reg="vertebrum">uertibrum</frn> an <reg orig="tainm">t-ainm</reg> ele &ampersir; on impodh don&iacute; an cnaim uachtarach</lem><rdg wit="E1"><frn lang="la" reg="ancha">hanca</frn> &ampersir; ainm don chnaimh eli <frn lang="la">vertebrum</frn> .i. on intog<ex resp="WW">adh</ex> doni se sa cnaimh uachtarach</rdg></app>; &ampersir; is i in feith adubrumar cenglus an da cnaim sin re ceile: &ampersir; ce aderit na doctuiri gurub anmothuighach <app><lem>in <sic corr="cnaim? cf. R. A." resp="WW">feith</sic> sin risin teinnes</lem><rdg wit="E1">in teinnes isin feith sin</rdg></app>, sgailid se cum <app><lem>na <reg orig="nindidh">n-indidh</reg> folam</lem><rdg wit="E1">na ninad fholumh</rdg></app> as nesa do, &ampersir; doniter teinnes indtu, &ampersir; is risin teindes

<pb n="320"/>

sin aderur an eslainti re <reg orig="nabur">n-abur</reg> sietica. Et minab anmothuightach teinnes na feithi sin, do biadh teinnes do gnath isin inadh sin onn coimilt continoidigh na rand sin re ceile; da reir sin an duine is sl<ex resp="WW">anidi</ex> ar domhun, an trath gluaisfidh s&eacute;, do biadh teindes isin ball sin; &ampersir; is breg sin, oir in <reg orig="tinad">t-inad</reg> a mb&iacute; an teindes is and indisis an eslainti, do reir <sup resp="WW">an</sup> ugduir.</p></div2>

<div2 type="section" n="3"><p>
Et is edh is potogra and .i. teinnes bis a cengul na cos, &ampersir; isna bonnuibh, &ampersir; on cois aderur potogra; oir is arin cois imighis se, &ampersir; b&iacute; atmuirecht isin ball a mbi, &ampersir; ni mar sin don ball a mbi an loinidha, acht truagaidhi se.</p></div2>

<div2 type="section" n="4"><p>
Et is edh is <sup resp="WW">s</sup>iregra and .i. teindis bis a cengul na lamh &ampersir; na mer maille h-atmuirecht o luaimhnighi in adbuir, &ampersir; ona sgailtighi, &ampersir; o gluasacht na lamh; &ampersir; is ime sin aderur siregra risin eslainti so, oir is inund <frn lang="gr" reg="cheiros">sir&oacute;s</frn> tri Greig, &ampersir; lam; oir is arna lamuibh imigis. Et da mbia teinnes i mball ele isin corp, no a <reg orig="nalt">n-alt</reg> ina ecmuis sin .i. isin muinel no isin druim, ni fuil ainm dilis aigi acht idhgha in baill sin.</p></div2>

<div2 type="section" n="5"><p>
Et is i so tuaruscbail <app><lem>a<note type="auth" n="148">An leg. na?</note> h-eslainti</lem><rdg wit="E1">ar an eslainti</rdg></app> sin re <reg orig="nabur">n-abur</reg> sietica on ughdur .i. teindes tinsgnus on da cnaim cenguil adubrumar, &ampersir; toitis <app><lem>don leith</lem><rdg wit="E1">[om.]</rdg></app> siar cum na mas, &ampersir; baccus in gluasacht dlestinach noch tic o adbur toitis <app><lem>na boindhidha</lem><rdg wit="E1">na mbainneadhaibh [sic leg.]</rdg></app>. Et in trath arrs<ex resp="WW">ai</ex>d<ex resp="WW">is</ex>, toitid cum na nglun, &ampersir; <app><lem>cum na cos</lem><rdg wit="E1">cum alt na cos</rdg></app>, &ampersir; cum na <reg orig="nalt">n-alt</reg>; &ampersir; truagaidhe an ball co m&aacute;r, n&iacute; is m&oacute; na mar do gnath<ex resp="WW">aig</ex>, &ampersir; doni teindes is mo ann na teinnes gach ailt ele.</p></div2>

<div2 type="section" n="6"><p>
Tuaruscbail na h-eslainti so re <reg orig="nabur">n-abur</reg> potogra .i. teinnes

<pb n="322"/>

na <reg orig="nalt">n-alt</reg> ichtarach &ampersir; na c&oacute;s &ampersir; na <reg orig="nordocc">n-ordocc</reg>, &ampersir; letuid<ex resp="WW">is</ex> cum na mbond &ampersir; linus suas cum na m&aacute;s, &ampersir; cuiris atmuirecht isna troighth<ex resp="WW">ib</ex>, &ampersir; baccus siubal &ampersir; sesam, &ampersir; robogus na buind, &ampersir; b<ex resp="WW">er</ex>is nech cum atcomuill.</p></div2>

<div2 type="section" n="7"><p>
Tuaruscbail na h-eslainti, re <reg orig="nabur">n-abur</reg> <mls unit="folio" n="3b"/> siregra .i. teinnes a <reg orig="naltuibh">n-altuibh</reg> na lamh, &ampersir; teinnes ona meruibh andsa mudornuib, &ampersir; lethnuidis co roich an uillind maille h-atmuirecht &ampersir; re decracht
na mer dfillidh. Et do reir mo brethemhnuis is do gneith<ex resp="WW">ib</ex> na lubra re <reg orig="nabur">n-abur</reg> elefanncia, siregra &ampersir; potogra; masedh is coroidi decracht <app><lem><sic resp="WW">rena</sic></lem><rdg wit="P">renab<ex resp="WW">ur</ex></rdg></app> leiges, oir is on rema is mo doniter
iad uile.</p></div2>

<div2 type="section" n="8"><p>
Et atait da cuis agin esiainti so .i. cuis let istigh &ampersir; cuis let amuich; &ampersir; is i is cuis fuilngtech don eslainti .i. an ball gabus cuigi in eslainti ar son a anmuindi fein no ar son mailisi drochcoimplexa fuair, no ar son imurc<ex resp="WW">aigh</ex> tesa <app><lem>o ndentur in gluasacht</lem><rdg wit="E1">doniter o gluasacht[which is translated.]</rdg></app>. Et o cuis let amuich teigis in ball mar adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> isin 2 lebur do <title type="medical tract:Prognostica">Pronostik</title>, gurub urusa leis na lennuibh gluasacht &ampersir; dortadh cum na mball <app><lem>gluaister o tes</lem><rdg wit="E1">teighter &ampersir; gluaister</rdg></app>.</p></div2>

<div2 type="section" n="9"><p>
Cuis ele d&iacute; .i. <app><lem>an ball</lem><rdg wit="P">anmuindi an boill</rdg></app> gabus in eslainti cuigi do beit arna suighugad fona balluibh ele &ampersir; is trit sin imduighis in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> isna lesaibh &ampersir; isna cosaibh. Cuis ele d&iacute; .i. anmuinne an boill ona tuismidh anuas, &ampersir; ni a leith a coimplexa sin acht a leit a comsuighti anmuinn edluith. Cuis ele ledhthi &ampersir; edlus na sligthidh. Is si cuis <app><lem>ima</lem><rdg wit="E1">ina</rdg></app> rithann an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> cum <app><lem><reg orig="nalt">n-alt</reg></lem><rdg wit="E1"> na nalt [sic leg.]</rdg></app> .i. ara fairsingi &ampersir; ara folmuigecht co ngabuid in <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> cucu
trit sin.</p></div2>

<pb n="324"/>

<div2 type="section" n="10"><p>
Et doniter in eslainti and sin o fuil deirg, no o linn ruad, no &oacute; linn dub, &ampersir; is o linn fuar is minca doniter hi, arna cumusc <sic resp="WW">o</sic> linn ruad, oir ni tollfad s&eacute; co maith roime indus ele. Et doniter ainnsein o lennuib omha, &ampersir; ainnsein <app><lem>o linn ruad</lem><rdg wit="E1">o fuil deirg &ampersir; o linn ruad</rdg></app>, &ampersir; is andum doniter o linn dub &iacute;, ata da tercacht sech na lennuibh ele, &ampersir; nach fetunn tollad cum na <reg orig="nalt">n-alt</reg> lena cruaidhi &ampersir; lena reime cum na slighidh da <reg orig="ninnsaighi">n-innsaighi</reg>.</p></div2>

<div2 type="section" n="11"><p>
Et is i is cuis oirida doib <gap/> .i. biadha righne do caithimh, amail atait <app><lem>escomuin</lem><rdg wit="E1">escuin</rdg></app>, oir f<ex resp="WW">ur</ex>ailidh arna meruibh lenmuin da ceile, in trath glactur iad; &ampersir; neithi gaotmura; amail ata pis &ampersir; ponuir, oir tairrngid an gaotm<ex resp="WW">uirecht</ex> an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg> c<ex resp="WW">um</ex> na cuislenn. Cuis ele, figeda, biadha arna <app><lem>prigail,mar atait raisine</lem><rdg wit="E1">briail mar ata rais</rdg></app> &ampersir; cruitnecht arna berbad, &ampersir; neithi doni det<ex resp="WW">aigh</ex>e, amail ata lus &ampersir; uindemuin &ampersir; gairleog &ampersir; gac uile biadh remur dodilegtha, amail ata feoil mairt &ampersir; uighe cruaid, &ampersir; indida na <reg orig="nainmindti">n-ainmindti</reg>, &ampersir; gach uile &eacute;n uisgi aca mbid cosa dunta; &ampersir; neithi doni bruchtach, mar ata linn &uacute;r &ampersir; tortha; &ampersir; neithi uisgiamla, &ampersir; esbaid innurbta, rolinadh bidh &ampersir; co h-airighi arin suiper &ampersir; deoch dol co deiginech ag caithemh. Is mor in cuis don eslainti so anordugad an caithimh .i biad remur do caithimh &ampersir; biad seimh ainnsein, &ampersir; biadh rem<ex resp="WW">ur</ex> fa deoigh; oir urcoidigh doibh aiterrach na mbiadh, &ampersir; an imurcach do caithimh.</p></div2>

<div2 type="section" n="12"><p>
Et is cuis di moran comhnuidhi &ampersir; sechna oiprighti gnaith, &ampersir; coimriachtain tar eis morain bidh do caithimh;

<pb n="326"/>

&ampersir; is trit sin adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> nach gabonn in potogra an drong asa mbentur, &ampersir; nach maoluid siad, &ampersir; da derb<ex resp="WW">ad</ex> curub mor is cuis don eslainti sin do denum, oir ni gabond in potogra na macaim no co ti a aois doib coimriachtain do denum. Et is cuis di fostog na <reg orig="nimurcach">n-imurcach</reg> do gnath<ex resp="WW">aig</ex> do legin uada, mar ata fuil mista ac mnaimh, &ampersir; flux, &ampersir; sechna na cuislenn tar eis an gnath<ex resp="WW">uight</ex>e. Et is da cuisibh raoth, no leimnech <mls unit="folio" n="44a"/> no im<ex resp="WW">ur</ex>c<ex resp="WW">ach</ex> marcaighechta, no siubul laidir tar eis l&iacute;nta, &ampersir; mor&aacute;n fina dol ar cetlongadh; oir adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> co ngortuighand sin na feithid.</p></div2>

<div2 type="section" n="13"><p>
Cuis ele d&iacute; .i. in trath bid lenna omha isin corp &ampersir; na h-innarbtur iad le fual na le feradh, na le h-el<ex resp="WW">adain</ex> ele le <reg orig="ninnurbtur">n-innurbtur</reg> a imurcach on corp: &ampersir; da <reg orig="ninnurbtur">n-innurbtur</reg> cum na <reg orig="nalt">n-alt</reg> iad, &ampersir; comhnuidhi do denumh doibh indtu, <app><lem>&ampersir; da morgit siad indtu. Da n<reg>-</reg>inn<sup resp="WW">ur</sup>buidti</lem><rdg wit="E1">&ampersir; a morgad oir da nindarbtai</rdg></app> lesin fual iad, <app><lem>do biadh a seidimin remur</lem><rdg wit="E1">ni beith an fual is e tanaighi ach is e tiugh remhuir</rdg></app> omh aigi, &ampersir; n&iacute; gebund an eslainti an duine aca mbi so; oir adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> &ampersir; <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps> an lucht agar doich nescoid do beit na <reg orig="naltuib"> n-altuib</reg>, da tucuid siad moran dfual tiugh omh, co saorann iad ar nescoid.</p></div2>

<div2 type="section" n="14"><p>
Is iad so a cuise leth amuich .i. gluasacht saothrach, &ampersir; tuitim, &ampersir; bualad &ampersir; suighi fada a <reg orig="ninadh">n-inadh</reg> rofuar, &ampersir; combrudh arrsaidh, &ampersir; gnathugad eiridh romor, &ampersir; neithi ele is cosmuil ri&uacute; cuiris an brig a <reg orig="nanmuinne">n-anmuinne</reg>, amail ata ferg &ampersir; esbaid coll<ex resp="WW">at</ex>a. Is cuis di, an trath anus imurcach an dileghta tanaiste, no an 3 dileghta, isin corp co <reg orig="ninnurbtur">n-innurbtur</reg>. Furtacht<sup resp="WW">uighi</sup> an

<pb n="328"/>

aois cum tuismighti na h-eslainti so, oir is <sic resp="WW">ullum</sic> na seandaine cucu, naid na daine oga. Is cuis di, anmuindi in dilegtha, oir in trath eirgid na daine a h-eslainti fada, don&iacute;t in secran ar follamnugad, &ampersir; in uair coiscis in eslainti gan a lor dfolmugad <app><lem>dfagbail, oir an lucht</lem><rdg wit="E1">dfagbail tuited an eslainti dib so &ampersir; in lucht</rdg></app> aga mb&iacute;nn briga anmanna ar son eslainti rofada, gnathuigid toitim isin eslainti so.</p></div2>

<div2 type="section" n="15"><p>
<frn lang="la">Item</frn> furtacht<ex resp="WW">uighi</ex> aimsira na bliadna cum tuismighti na h-eslainti so oir teguid siad co minic isin fogmur o mailis an dilegtha, &ampersir; na lennand; ar son osluicti na p&oacute;iridh isin tshamhradh roime sin, ar tresi an tesa <app><lem>ar lar</lem><rdg wit="E1">ar lar an lae</rdg></app> an tsamhraidh &ampersir; a medhon l&aacute;o, &ampersir; tresi <app><lem>na f<ex resp="WW">ua</ex>raidhe<ex resp="WW">chta</ex></lem><rdg wit="E1">in fuachta</rdg></app> na tosach &ampersir; ina derigh: &ampersir; teguid siad isin tsamhradh ar son diansgailti na lennand <sup resp="WW">&ampersir;</sup> isin geimred, ar son tresi na lennand fuar ag condmail in adbuir istig, &ampersir; ar son a loighid innurbtur na h-imurcacha and sin on corp. Et is follus co teguid na h-eslainti so o aitherrach na sine, &ampersir; fetuid lucht na h-idhan a radh and sin co tiucfa fertain &ampersir; doine&aacute;nd ni is taosca na tic si; &ampersir; <app><lem>fiarfuigid</lem><rdg wit="E1">fiarfaigh<ex resp="WW">ter</ex></rdg></app> sin co coitcind do leghuibh an cuis sin, is i so i&uacute; fregra .i. adeir <ps reg="Philaretus">Piloretus</ps> bail a mbi raod co claocl<ex resp="WW">uigh</ex>enn an raod bhis and cum coimplexa an inaidh a mb&iacute;nd se. Masedh an uair bis in aimsir co fliuch buaiderta ag techt, bid an t&aacute;or ann sin arna claoclod cum fl<ex resp="WW">iuchaidhecht</ex>a &ampersir; arna remrugad &ampersir; arna fuaradh, &ampersir; arna buaidirt on cuis uachtaruigh. Et is comartha curub fir sin, oir bit na ballada &ampersir; na clocha ar siled mar do bedis ag cur alluis dibh, &ampersir; nib uatha fein sin acht on

<pb n="330"/>

aor arna remrugadh, &ampersir; teid isin mbel, &ampersir; isin sroin, &ampersir; tri poir<ex resp="WW">ibh</ex> an cuirp; mar adeir <ps reg="Claudius Galenus" type="scholar"><an>Galen</an></ps>, co claocluighind se in corp cum na sdaidi ina mbind an taor: oir is edh doni in raod gnimhach in raod fuilngech do <app><lem>coimecniugad</lem><rdg wit="E1">cosmalug<ex resp="WW">ad</ex></rdg></app> ris fein, &ampersir; is follus sin isna h-altaibh oir is usa leisin <mls unit="folio" n="44b"/> <reg orig="naor">n-aor</reg> dul inntu ar son a foilme, &ampersir; a <reg orig="nosluicti">nosluicti</reg> &ampersir; a <reg orig="nedluis">n-edluis</reg>, na a <reg orig="ninaduib"> n-inaduib</reg> ele, &ampersir; is i sin cuis <app><lem>ma<ex resp="WW">n</ex>a</lem><rdg wit="E1">marab</rdg></app> taosca is teind iad.</p></div2>

<div2 type="section" n="16"><p>
<frn lang="la">Item</frn> is do cuisibh na h-eslainti so, <sup resp="WW">teinnes</sup> do beith a ninad ele isin corp .i. mar ata teinnes breithi, &ampersir; na fola mista, &ampersir; clocha na narand, &ampersir; ledurtach &ampersir; gontach &ampersir; daorgalar; oir in trath diansgailis an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, &ampersir; curtur neithi diansgailteca riu sin, cnaiigh blodh don adbur &ampersir; seimighi blodh ele, &ampersir; comgluaisidh; &ampersir; in trath nach legar don teinnes beith isin inadh sin, teid se cum an inaid foluimh is nesa dib do .i. teit se cum na <reg orig="nalt">n-alt</reg>. <frn lang="la">Item</frn> is cuis don rema ac siled anuas, &ampersir; drochmainer laighi do gnathugad .i. blod co isil de, &ampersir; blod ele co h-ard, &ampersir; laighi a <reg orig="ninadh">n-inadh</reg> ro cruaidh.</p></div2>

<div2 type="section" n="17"><p>
Labrum anois do signi<ex resp="WW">bh</ex> na h-eslainti so, &ampersir; adeir <ps reg="Ibn Sinna" type="scholar"><sn>Avicenna</sn></ps> curub eigin a fechuint bail a mbia an eslainti, an drochcoimplex maille <reg orig="hadbur">h-adbur</reg>, no gan adhbur, &ampersir; is andum doniter gan adbur hi, &ampersir; gan linn cintach. Et da ndentur gan adhbur hi, bid si maille teind<ex resp="WW">es</ex>, <app><lem>gan tromdacht, &ampersir; gan <sup resp="WW" source="RA">att</sup></lem><rdg wit="P">gan tromdacht, &ampersir; gan teinnes</rdg><rdg wit="E1">gan tromdacht gnath gan atharrach datha</rdg></app>,

<pb n="332"/>

na aitherrach arin lethtur, &ampersir; da nderrntur maille <reg orig="hadbur">h-adbur</reg>, is eigin a fechuin, in adbur diuid no comsuigighti &eacute;. Mad o adbur diuid &eacute; doniter, is eigin a f<ex resp="WW">ec</ex>uin in o linn fuar, no o linn ruad, no o linn dub, no o fuil deirg donit<ex resp="WW">er</ex>, no o gaothmuirecht.</p></div2>

<div2 type="section" n="18"><p>
Mad o fuil <sup resp="WW">deirg</sup> doniter, bid <app><lem>teinn<ex resp="WW">es</ex> mor isin cenn</lem><rdg wit="E1">teinnes mor sinteach ann</rdg></app> &ampersir; tromdacht do reir meidi in adbuir, &ampersir; in lettur derg, acht mina roibh an teinn<ex resp="WW">es</ex> co domhuin <sic resp="WW">istech</sic> &ampersir; is trit sin adeir <sup resp="WW">Galen?</sup><note type="auth" n="149">[Om. P. Cf. R. A. Sic E1.]</note> co taispenann <app><lem>teinn<ex resp="WW">es</ex></lem><rdg wit="E1">teindes</rdg></app><note type="auth" n="150">An leg. dath? Cf. R. A.</note> in cuirp imurc<ex resp="WW">ach</ex> na lennand, acht mina roib co rodomhuin <sic resp="WW">isteach</sic>; &ampersir; bid in fual is e tiugh, derg, &ampersir; in puls luath lan, &ampersir; is mo an teinn<ex resp="WW">es</ex> a <reg orig="naimsir">n-aimsir</reg> fola deirge na isna h-aimsiribh ele. Et mad errach and is deimnighi <app><lem>na sin</lem><rdg wit="E">he [which is translated]</rdg></app>, &ampersir; da ngnathuigi an <reg orig="teslan">t-eslan</reg> biada imduigis fuil derg, &ampersir; <app><lem>ma do gnathuighi beith subach no failid</lem><rdg wit="E1">madh do bi go failigh subach</rdg></app> gairechtach, &ampersir; corp remur aigi, gan beith meith; &ampersir; co faicfe neithi derga a <reg orig="naislingtibh">n-aislingt<ex resp="WW">ibh</ex></reg>, &ampersir; co <reg orig="naontuighann">n-aontuighann</reg> an aois re fuil deirg, is comartha ass sin curob o fuil deirg tic an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>. Et in loinidha doniter o fuil deirg, doni si teinn<ex resp="WW">es</ex> co roich an glun, &ampersir; uair ele co bonnuib na cos, &ampersir; foirid cuisle sin &ampersir; <sup resp="WW">a</sup> legan a cetoir.</p></div2>

<div2 type="section" n="19"><p>
Mad o linn ruad doniter an <reg orig="tadbur">t-adbur</reg>, bi tes mor and, &ampersir; teinnes ger bruiderrnach, &ampersir; gan a beith rosintech, &ampersir; ni bid tromdacht mor ann, oir is etrum an linn on dentur &eacute;: &ampersir; teid dath in lettuir cum buidechta, no com soluis deirgi, oir is andsa teinnes doniter o fuil deirg is mo bis dath dub derg arin lethtur, na dath in cuirp roime, &ampersir; etrumuighe re neithibh fuara do cur ris, &ampersir; tromuighi re neithibh te. Et da mbia <sup resp="WW" source="E1">in fual</sup> co h-ard

<pb n="334"/>

tanuidhi, &ampersir; in puls luath, &ampersir; in ferad buidhe, &ampersir; in aimsir samhradh, &ampersir; in <reg orig="teslan">t-eslan</reg> co h-occ maille coimplex coilirda .i. a beith truagh, is e <uncl resp="WW">dond</uncl> etrum, &ampersir; gur gnathaig in <reg orig="teslan">t-eslan</reg> biada imduighis linn ruad .i. biada coilirda, do caithimh, &ampersir; gurub mo cuiris a eslainti <sup resp="WW">air</sup> a <reg orig="naimsir">n-aimsir</reg> lenna ruaid na in gach <sup resp="WW" source="E1">aimsir ele, is cosmail corob l<ex resp="WW">inn</ex> r<ex resp="WW">uad</ex> doniter</sup>.</p></div2></div1></div0></body></text></TEI.2>
