]> Aiste Dáibhí Cúndún An electronic edition Cecile O'Rahilly Electronic edition compiled by Beatrix Färber Proof corrections by Beatrix Färber University College, Cork The HEA via the LDT Project and PRTLI 4 First draft, revised and corrected. 3530 CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of the Department of History, University College, Cork
College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt
2008 CELT online at University College, Cork, Ireland. G402571

Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching only.

The electronic edition was published with the kind permission of the Dublin Institute for Advanced Studies who owns the copyright.

 This text is taken from Five seventeenth-century political poems which can be purchased via http://www.celt.dias.ie/publications/cat/. Editor's note on the manuscripts and headings: G is faded and illegible in parts. N is practically identical with G. B occasionally gives a reading so different from that in any other manuscript that it suggests that the scribe copied from an imperfect version or wrote the poem from memory. M is a transcript of B. In the group C etc., I is a transcript of F and L a transcript of J. E and K, both transcribed by Micheal Óg Ó Longáin, are not identical. E resembles C etc. K, which omits odd lines, resembles O. In E, Ó Longáin adds a note at the end of the poem: Silim go bhfuil cor cam san aiste seo; ní on ughdar nó uaimsi úd sin innte acht on sgribhneóir do sgribh romsa í. Ní dhearnasa do leasughadh uirthe acht a sgriobh mar fuaras reomham i. In his later copy K, however, Ó Longáin did emend: where the line is apparently obscure in meaning, he either omits it or substitutes his own line, and he adds lines not found in any other copy. The heading in most manuscripts is Aiste Dháibhi Cundun, Aiste Dháibhi Cundun air Erinn, In E and K it is headed Cumha Caointe na hEireann 1691, with a later correction of the 91 to 50 in E. Manuscript sources Maynooth, Mur. 86, in the hand of Seán na Raithíneach. Dublin, National Library of Ireland 108 (Philipps 13740), scribe Seán Ó Caoimh, 1777–1787. Dublin, Royal Irish Academy F v. 1, scribe Seaghan Ó Muláin, 1796. Dublin, Maynooth 52, scribe Dáibhí Ó Duibhluachradh, 1796 (incomplete). Dublin, Royal Irish Academy 23 G 24, scribe Ml. Óg Ó Longáin, 1805. Dublin, National Library of Ireland 350 (O'Cassidy MSS), scribe Eoghan Tóibín, 1815. London, British Library, Additional 31874, scribe an t-athair Dáibhí Ó Mathghamhna, 1816. Maynooth, Mur. 5, scribe Seaghan Ó Muláin, 1818. Dublin, National Library of Ireland 219 (Joly 2), scribe Pádruig Ó Rinn, 1825. Dublin, Royal Irish Academy 23 M 14, no scribal signature; after 1828. Dublin, Royal Irish Academy 23 C 8, scribe Ó Ml. Óg Ó Longáin, 1833. Dublin, Royal Irish Academy 24 M 4, scribe Seán Ó Dreada, 1836. Dublin, National Library of Ireland 72 (Philipps 10832), scribe Peadar Ó Longáin. Dublin, National Library of Ireland 206 (Comyn 25), scribes Antony and Eugene O Curry, after 1837. Dublin, National Library of Ireland 364 (O'Cassidy MSS), no scribal signature; 19th century. Secondary literature John P. Prendergast, The Cromwellian Settlement of Ireland (Dublin 1922). Robert C. Simington, The Transplantation to Connacht 1654–58 (Dublin 1970). Jane H. Ohlmeyer (ed.), Ireland from independence to occupation 1641–1660 (Cambridge: Cambridge University Press 1995). Joseph T. Leerssen, Mere Irish and Fíor-Ghael: studies in the idea of Irish nationality, its development and literary expression prior to the nineteenth century (Critical Conditions: Field Day Essays, Cork University Press 1996). Jane H. Ohlmeyer 'The civil wars in Ireland'. In: John Philipps Kenyon; Jane H. Ohlmeyer (eds.), The civil wars: a military history of England, Scotland, and Ireland 1638–1660 (Oxford: Oxford University Press 1998) 73–102. Micheál Ó Siochrú, Confederate Ireland 1642–1649: a constitutional and political analysis. Dublin: Four Courts Press, 1998. Jane H. Ohlmeyer (ed.). Political thought in seventeenth-century Ireland: kingdom or colony. Cambridge: Cambridge University Press in association with the Folger Institute, Washington, DC, 2000. Pádraig Lenihan, Confederate Catholics at War 1641–49, Cork: Cork University Press, 2001. Michelle O'Riordan, Irish Bardic Poetry and Rhetorical Reality (Cork 2007). The edition used in the digital edition Five seventeenth-century political poems Cecile O'Rahilly first edition ix + 181 pp Dublin 1952 reprinted 1977 Dublin Institute for Advanced Studies

CELT: Corpus of Electronic Texts

The present text represents pp. 17–32 of the volume. Editorial introduction, variant readings, notes and indexes have been omitted.

Text has been proof-read twice.

The electronic text represents the edited text.

There are no quotations.

The editor's hyphenation has been retained.

div0=the poem; stanzas are marked lg.

Names are not tagged, nor are terms for cultural and social roles. Foreign words are tagged.

 By an Irish bardic poet. c.1650-1660 The text is in Classical Modern Irish. Some words are in English. bardic poetry 17c political 2008-10-11 Beatrix Färber ed. Header modified; keywords added; file validated. 2008-04-27 Beatrix Färber ed. File proofed (2). Header constructed; file parsed; SGML and HTML files created. 2008-04-04 Beatrix Färber ed. Provisional header constructed. 2008-04-03 Laura Harmon ed. File proofed (1), remainder of file keyed in; more structural markup applied. 2008-04-01 Beatrix Färber ed. File partly marked up. 2008-03-18 Beatrix Färber data capture Text scanned. Aiste Dáibhí Cúndún Is buartha an cás so 'dtárlaig Éire, 'na buaile phráisg dá cárna ag méirlig, an uaisle ar lár gan fail ar éirghe, 'na gcuail chnámh atáid a laochra. Mo thrua a mná i ndáil a chéile, ag uaill 's a' gártha, a' fásga a méar lag, ag buain na gciabh go dian dá bpréamhaibh, ag túairt na mbas go prap dá chéile, 's ag sile na súl go dúch i ndéaraibh. Och mo chrá! níl fáil ar réiteach. Is fíochmhar spáirneach atáid na spéartha, an ghrian ar eachaibh ag tarraing fá néalaibh is í le hathadh le Saturn fraochda. Le hiomad blian i ndiaig a chéile tá an t-éasga ar lasa ag taisdeal na spéire, tá an fhuil le faicsin i dTeachta na nDéithe, 's ni mheasaim gur taise don mheardruin Vénus, is tá comet reannach ag bagar gach aonuilc. D'fhág súd na daoine bruíneach pléideach, is táid na críocha cíocrach faorach. Táid na ríochta gan rí gan saorfhlaith, is táid an uaisle buartha ón dtaom so, is táid na pobuil faoi choga is faoi spéirling, is na boicht go doilbh ag cosnamh ha hÉireann. Is dóibh is measa liom sparainn na spéartha 's a mbeith cráite is fá dom dhéaraibh, dá gcur ó áit go háit gan réspect, gan díon aige taoiseach ná ag préamhfhlaith, gan duine díobh 'na thír dá léigean acht ruagairt gan fuara ar a dtréanaibh 's a sult go Connachta uile dá léirchuir. Cuid dá ndícheanna díobh le héitheach is cuid dá ndíol is na críochaibh daora ag déanamh sochair do bhodaig an Bhéarla. Scum na Sagsan is na bailtibh fa thréine ag mille na coda dár fosgadh ar éigin, dá leadra, dá gcnapa is dá spréacha. Och! monuar, mo bhuairt lem shaogal! Och! mo thrua, níl suan i ngaor dham! Táid mo chluasa ón mbuairt gan éisteacht is táid mo shúile múchta ó dhéaraibh. Nílim balbh, mo labhairt ní léir dham. Níl dáil sgartha agam theangain rem dhéadaibh. Tá duig am cheann is treighid am thaobh deas. Tá mo chruí gan bhrí 's mo chéadfa. Tá mo mhisneach go haimhneart 's mo ghéaga, mo lámha gan osa 's mo chosa gan éasgacht, mo bhéal le hathadh ag ceangal dá chéile. Níl lúth ar m'aire ná caitheamh na ngaethe, rith ar faithche ná ar mhachaire fhéir ghlais. Ní ghráim an seabhac, ní marcach me ar stéideach Ní bhfaghaim radharc ar ghadhar na spéasrach. Ní leanaim an fia go dian fá shléitibh. Níl mo thoil do sgoil na n-éigeas. Ní labhraim ceachtar díobh, Laidean ná Béarla, is orm is dall Franncais is Gréigis, ní chanaim Spáinnis ná ráite Éibhir is teanga mo mháthar, mo chrá má's léir dham. Ní sheinnim go sámh ar chláirsig théidbhinn. Ní imrim áce ar tháiplis thaobhthais 's i n-imirt na gcárt an t-ás ní léir dham. Fá mo smúinte cúrsa an tsaogail. Cé hiomdha dúithche, cúirt is aolchloch, cé hiomdha baile, cathair is tréantor, cé hiomdha ríocht is críoch is saorthreibh do thaisdil mo chos ón bport go chéile, mo chrá má b'fhollas dam modh i gcrích Fhéilim i n-áit dár ghabhas ná i mbaile dár fhéachas. Do bhíos san each do cheapadar Gréagaig ar ndul asteach i mbaile na Trae shoir. Do bhíos am sgolaire ag imeacht mar Aongus an uair do briseadh a loingeas ó chéile; do chuas don Chártage le hárdmhac Vénus an uair do chealg an ainnir dheas déidgheal. Do chuas le Jáson go hárus Médea i gcoinne na holla lér tolladh na laochra. Do bhíos i dtímcheall an ímpire Caesar an uair do dhíothchuir Puímp 's a thréine. Do bhíos i gcamptha an Fhranncaig fhraochda is ansa trúp do thiúnsgain Séarlas dá chuir go Rí na ndúl le sgéalaibh. Le hAlasdram Muar do chuas ó Ghréagaibh ag taisdeal na gcríoch 's gach tír dá léirsgrios, ar ndul don Ásia, don Spáin 's don Égypt, Eóraip is Afraic nuair cheangail fá aonsmacht. Do bhíos am Shampson an chúil chraobhaig ar gcur na bhFilisteanach uile faoi dhaorbhruid. Do bhíos am Maoise, an tsaoi gan éalaing, an uair thug a luingeas ó fhuirinn na hÉgypt, clann Isra-íl 's a mbuíon i n-aonacht tré lár na mara 'nar basgadh na céata. Do bhíos am Thítus ba líonmhar tréine ar dtógbháil cathrach Jerusaléma. Do bhíos san Róimh nuair d'fhógair Néro an chathair do dhó 's a stór 's a gréithre, 's am Musidórus ba chróga i gcéidil is am mhac Eabhrach d'aistrig 'éadach tré ghrá na mná dob' áille mhaorga. 'S am Rí Artúir an Bhúird chaomhchruinn ar ngeimhle a halla le chéile ar Mhá na n-Iongna le Ridire na Gréine; do bhíos am Mhadra .i. Alasdram éachtach ag taisteal gach críoch ar sgaoile a spéasrach. Do bhíos am Ghalfas ag tabhairt gach aonchath ar thóruíocht soithig na druinge naofa. Do chuas le hEarcuil go Cerberus tréinteann an uair thug amus ar chonnsgar Théseus. Do sporras 'na dhiaig sin ag tíacht don taobh so d'fhéachain saoithe is laoichre Éireann. Do bhíos am Chonall 'na cholla i mBinn Éadair an uair leig Eithne chum loinge gan spéirling, 's i gcath Mhucruimhe ba tubaist mo sgéalta, do ghabhas lot go docht am thaobh deas. Do bhíos am Osgar i gcosgar na mbéimeann an uair d'fhág na catha 'gus Cairbre créimeach. Do bhíos am Chonn nár chrom ó chéidil ar tháin an tailimh lér threasgair na laochra, 's am chloinn Uisneach nuair sgiobadar Déirdre do chuir Rí Uladh ar cuthach le héad leo. Do bhíos am Lúig ba lúbach géaga ag buain an fhearainn do Bhalar na mBéimeann; 's am thriúr cluinne Tuireann léidmheach, i gcuinne na muice mo thuras don réim sin; am Mhac uí Dhuibhne san mBruidhin Chaorthainn is ar thóruíocht Shaidhbhe, an bhraighidgheal bhéusach; i gcath Fionntrágha mo dháil ba phléideach, cíos na hainnise chailleas mar mhéirlig. Do bhíos am Chonn ag tabhairt gach aonchath; do chuas le Niall nuair thriall a hÉirinn, is tug géille an taoibh shoir leis ar éigin. Do bhíos ag fosgain Lochlann ón dtaobh so an uair do threasgair Maoileachlainn Turgésius, is i gcath Chluana Tairbh inar basgadh a dtréine an uair do thuit Brian is Murchadh i n-aonacht; i gcath Ruis na Rí is Muighe Léana 's i gcath Muighe Tualaing chruaig na mbéimeann. I n-áit dár ghabhas ní fheaca is níor léir dham, 's a bhfuaras ó Aoibhill na Craige Léithe, na ó Chliona an tsí-bhean mhaorga, ná ó Áine an bhánfhlaith bhéaltais, ná ó Fhionnlag bhannda bhéasach, ná ó inín Deirg, an ainnir ghlan déidgheal, ná ó mhnaoi ar bith díobh dár fhéachas, ná ó Dhonn Fírinne, saoi na saorchleas, ná ó Ghearóid Iarla, triath na gcaol-each, ná ó Mhacaomh Innse Creamha níor éisdeas, ná ón tsaoi nuíanta Síomon aosda, ná ó Fhuaim Tuinne ba chlisde ar na gaothaibh, ná ó Bhrog na Bóinne 'nár chómhnaig Aongus, ná ó bhruín do bhruíontaibh Éireann, ná ó Bhrog na Bóinne 'nár chómhnaig Aongus, ná i leabhraibh fáig, mo chrá! má léasa-sa ná i sórt staire dár ceapadh san tsaogal samhail an turais si d'imig ar Ghaeulaibh. Do léas leabhair seannda na nGréagach, is gach stair dár ceapadh i dteanga na n-Éabhrach, is gach ar sgríobhadh ar Phuímp is ar Caesar is gach ar smúinig Plútarch d'fhéachas, 's ar sgríobh Hómer, rós na héigse, 's ar sgríobh Virgil ar imeachtaibh Aonguis, 's ar sgríobh Cicero i gcoinne ne méirleach, is gach ar deachtadh le Hector Boetius, 's an méid do canadh le Marcus Aurelius. Saltair Chaisil is dearbh gur léir dham, Leabhar Ghlinn Dá Loch gan ghó do léas-sa Leabhar Buí Moiling is Leabhar na n-Aosa, Leabhar Molaige is Oirecheapt Chionnfhaolaig, is Leabhar na gCogaí or bh'osnadhach céata. An Réim Ríogra is fíor gur léir dham, Amhra Choluim na bhfocal naofa, is mórán farrais ná fachtar i n-Éirinn. Dar mo bhasa, ní fheaca is níor léir dham, annsna starthaibh do chanaim san méid sin, samhail peannaide an tailimh si Fhéilim. Do-bheirim go deimhin le linn na n-Aosa ó Ádhamh go bátha an tsaogail, is ón mbátha go hÁbhraham naofa, is ó Ábraham go Dáibhí Réxa, is ó Dháibhí annsan go bruid na saorchlann, is ón mbruid arís go teacht Chríost dár saora, is ó theacht Chríost go críoch an tsaogail nach raibh, nach fuil is nach baogal do chur ar fhuirinn dár geineadh ó Éabha samhail na bruide fár cuireadh críoch Fhéilim. Anois tráchtfad páirt dá sgéalaibh, bíodh gur páis ar bhárr mo phéine é. Is tinn an aithris dam eaglais Éireann, mar chím i n-easba a sagairt 's a cléirig tar taobh don talamh tug tabharthas naofa, a dtréad ar machaire, a marbhchuirp spréachta 's a gcinn ar sparraibh mar cheannaibh na bhfaolchon. Cuid dá gcnapa 'na gceannaibh mar mhéirlig is cuid tar farraige ag seachna an éirlig. Is baintreach gach teampoll le tréimhse is táid a mainistreacha dá dtreasgairt gach lae aca, 's an méid dá n-eaglais sheasmhas ar fhéar ghlas. Mo thrua is measa liom caille a dtréada is gan buachaill aca chum seasaibh san éigin. Monuar is measa mar mhairg ná'n méid sin a mbuaine i bpeaca 's gan aca an té réifeadh. Mo chrá má mheasaim gur taise dá laochra. Atáid dá ngearra 's dá gcreacha gach lae aca, 's a bhfuil gan leaba acht aiteann an tsléibhe, seisg an churraig is ruide fá 'dtaobhaibh, fá shioc, fá shneachta, fá fhearthainn, fá ghaothaibh, gan greim re hithe acht biolar is féar glas, samha na gceapach nó seamair na ré-chnoc. Och monuar! an uaisle ar dtréigean! Do measadh a stát is tá ar láimh na méirleach, is táid a mbailte faoi bhastartaibh Béarla, is táid a gcartacha daingean le tréimhse ar láimh na nGall nach ceannsa céadfa, is a ndúnta faoi mhúnlach lucht céirde, is gan dá ndaingeanacha aca le féachain acht príosúin dhubha nó tithe na ngéibheann. Cuid dá gceannaibh ar sgarthain re a gcaomhchorp, is cuid i nglasaibh don ghorta go n-éagaid. Cuid dá bhfosgain go Connachta an éirlig faoi ghlas na Sionna nach fuiris a réiteach, 's an lón diamhair do bhiathadh a mbéiltir i n-árus chlúimh fá stiúsaí an eithig, 's gan le rá mar shásamh d'aonneach acht a rogha aca bás d'fháil nó éirghe. Transplantátion dá rá i n-éifeacht. Mo thrua a gcumas ar n-imeacht a bpréimhe! A gcinn chum cláir go brách ní léigfear. I dtaobh an íoca bíd fá ghéibheann. Caithfid an dlí si Chríost do thréigean is briathra Chailbhin do ghlaca mar phrécept. Cé do gheallas duit dearbh na sgéal so, mo chrá má chím cá slí 'na ngéabhad. Níl sórt peannaide le haithris fá néalaibh do phláig, do ghorta, do choga, do chréimibh, nár thairg tíocht don chrích si Fhéilim, ó lá an Bhealaig 'nár sgaipeadh na céata is ó lá an Leasa 'nar cailleadh na laochra is ó lá Chnuic na nDos ba dhéarach ionar fealladh ar Alasdram éachtach. Bíodh gur cailleadh sgata san Léith-chloich, an chlú an uair cailleadh, chuaidh ainm i n-éaga. Is ón lá tháinig Táaf mar léader do bheir chum ceana do ghlaca 's do thraocha nó chum dísle 'shíne ar mhéaraibh nó chum coga do chosnamh ar bhaogal. I n-áit a gcreidimh ó bheireadar géille 's ó tugadh masla do theachtaire an phréamhfhlaith, 's ó cuireadh sgaipe ar an eaglais ó chéile, 's ó cuireadh le bárr nirt Clann Márgan a hÉirinn, 's ó lá an aitinn do ghlaca dá léana, 's ón lá briseadh i nDuibhlinn a dtréine 's do bhádar 'na sodar ó Life go Léithghlinn, ní raibh mo shúil i rún le Gaeulaibh. Siúd an uair ba dhual bheith déarach, siúd an uair do bhuair an taobh so. Siúd an lá cailleadh a sagairt 's a gcléirig. Siúd an lá ionar thráig a dtréine, Siúd an lá ionar crádh a laochra. Siúd an lá do bhí a gcás le réiteach. Siúd an áit ionar fágadh Éire. 'S ón lá fuair Cromuil an chonair 'na slaodaibh, 'nár sgaoil fá chumas an brusgar so an Bhéarla ar fuaid chupaird is chláir an t-ár 's a' t-éirleach, is tug i nDroithead Átha an t-ármhach créachtach, ar mhnáibh, ar leinbh, ar fhearaibh is ar laochra, is tug an sgíomhal so tímcheall Éireann, 's ón lá cuireadh fá thubaist críoch Laoghaire, ionar glacadh go fíor a ndlí 's a bprécept, siúd mar dhlí go glinn dár ndaora. Inneósad páirt dá gcás má fhéadaim: caithfeam ár gcreideamh fá dheire do shéana. Níl cead le fáil chum lámhaig ar ghaethibh, ná marcachas ar eachaibh an fhéir ghlais, ná snámh go leabhair ar abhannaibh tréana. Ní leómhthar pionnsa 'thionnsgna ar aon chor, iomrasgáil ná trácht ar léimrig, ná ar aon tsórt airm dár ceapadh i n-éifeacht. Prioca práis 'na láimh ní léigthear. Gach a measaid bheith óg ní leómhaid ar aon chor. 'Sé chanaid gan ghó gur Rogue nó méirleach. Ní fhoidhnid teagasg ar Laidin ná ar Ghaelge ná d'aon bheith gasda 'sna healadhnaibh saora. 'Sé is cúis bhunaig, mar thuigim, don méid sin: mallacht an Phápa gach lá dá léirsgrios. Siúd an ní do-bheir Gaoil fá mhéala, do-bheir ár mná faoi ghártha a' géarghol, do-bheir an phláig ins gach áird dár dtraocha, do-bheir ár n-aibhne ar díth éisge, do-bheir an talamh gan tartha le chéile, do-bheir dath fola ar shrothaibh na hÉireann. Guím thu, a Mhuire, &ersir; fortaig an taobh so, a bhuime na mbocht nár loc ón réiteach. Guím Eóin Baiste 's na hapstail le chéile, naoimh an domhain i bhfuirm mar adéarfainn, do chur a nguí chum Críost dár saora ón mbruid, ón bpeannaid is ón ngéibheann 'na bhfuilid Gaoil, mo dhíth, le tréimhse. Is dá ndáileadh Dia d'aontriath do Ghaeulaibh, d'uaislibh Táil nó don Chárrthfhuil thréanmhair do ghlacfadh do láimh i dtráth an éachta, do chuirfeadh an t-ár le lánchath chréachtach, is do chuirfeadh tar ais le slait na méirlig, cé nach buan ón mbuairt mo shaogal, am shrón, dar Duach, an t-uar do shéidfeadh. Yes, by Gad, I'd swag my béaver. Ní léigfinn mo chluas do thuargaint d'aonneach. To kick my arse ní rachadh gan spéirling, To break my chaps mo chreach da léigfinn le haonmhac boduig dár choguin an Béarla gan bheith 'na bhruicill 's a shiolla do léirchleith. An uair nach faighim-se leigheas na gcréacht so, leagfad mo shúile dúnta i n-aonacht, ní chuirfead cor dom chois go n-éagad, bíodh Críoch Fáil mar atá le tréimhse, go dtigid grása ó árdMhac Dé ghil, 'na buaile phráisg dá cárna ag méirlig.