]> Buile Shuibhne The Frenzy of Suibhne An electronic edition unknown J. G. O'Keeffe Electronic edition compiled by Beatrix Färber Proof corrections by by Vibeke Dijkman Maxim Fomin University College, Cork Professor Marianne McDonald via the CELT Project Second draft, revised and corrected. 23020 CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork
College Road, Cork, Ireland
2001 2008 2013 CELT online at University College, Cork, Ireland. G302018

Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.

Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies (Dublin Institute for Advanced Studies).

 You can purchase the book(s) containing this text via the ITS website (http://www.irishtextssociety.org/). Click on the link to the RIA shop. Manuscript sources Dublin, Royal Irish Academy, MS B IV I, p. 82a–95b. A paper MS, written between 1671 and 1674 by Daniel O'Duigenan. The following text is taken from this MS. Where other readings were preferred this is shown in the footnotes. Dublin, Royal Irish Academy, MS 23 K 44, p. 131–180. A paper MS, written in 1721-1722 by Tomaltach Mac Muirghiosa. It is not derived from B. More important variants are given in the footnotes. Many stanzas contained in B are not in K. Brussels, Bibliothèque Royale, MS 3410, fo. 59a–61b. This MS was written by Michael O'Clery in 1629. It is a brief summary of the version in B and K. The whole of the verse except for three stanzas is omitted. The text is appended. Editions James G. O'Keeffe, Buile Shuibhne (The Frenzy of Suibhne). Being the Adventures of Suibhne Geilt. A Middle-Irish Romance. Edited, with Translation, Introduction, Notes and Glossary. 38 + 198 pp., 8vo, London, Irish Texts Society, Vol XII. [from Stowe B. IV 1, fol. 82a Br. Bibl. Roy. 3410, fol. 59a, with readings from a 23 K 44] Ériu 1, 1904, pp. 113-121. Translations See under Editions. Gerard Murphy (ed.), Early Irish Lyrics: eighth to twelfth century. Oxford: Clarendon, 1956. [58 items; texts reconstructed and normalized according to the editor's dating; Engl. transl., notes, glossary.] 45. Súanach sin, a Éorann án (Suibne and Éorann), 118–123; 46. A bennáin, a búiredáin (Suibne in the woods), 122–137; 47. Mór múich i túsa in-nocht (Suibne in the snow), 138–141. Secondary literature Georges Dottin, Buile Shuibhne [Notice] In: Revue Celtique XXXIV (1913) 326–30. Kenneth H. Jackson, The motive of the treefold death in the story of Suibhne. In: Féil-Sgríbhinn Eóin Mhic Néill, 1940, 535–550. Nora K. Chadwick, Geilt. In Scottish Gaelic Studies 5 (1942) 106–153. [History and function of the geilt in Irish (Buile Suibne, Cath Almaine, etc.), Welsh and early Norse literature.] Roland M. Smith, King Lear and the Merlin tradition. In Modern Language Quarterly 7 (1946) 153–174. J. Vendryes, [ad Buile Shuibhne Best 2nd, edition 1238) 1301] In: Études Celtiques 4 (1941/48) (fasc.2, 1948) 320–322. (Notes critiques sur des textes, no. 9.) James Carney, 'Suibne Geilt' and 'The children of Lir'. In. Éigse 6 (1948/52) (pt.2, 1950) 83–110. Kenneth H. Jackson, A further note on Suibhne Geilt and Merlin. In: Éigse 7, (1953/55) (pt. 2, 1953) 112–116, 120 [add.]. Criticism of Carney in Éigse 6. Ruth P. Lehmann, A study of the Buile Shuibhne. In: Études Celtiques 6 (1953/54) 289–311; 7 (1955/56) 115–138. James Carney, The origin of Suibne Gelt. In: Studies in Irish literature and history. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1955, Appendix B, 385–393. Birgit Beneš, Spuren von Schamanismus in der Sage Buile Suibhne. In: Zeitschrift für Celtische Philologie 28 (1960/61) 309–334. Gearóid S. Mac Eoin, Gleann Bolcáin agus Gleann na nGealt. In: Béaloideas 30 (1962) [1964] 105–120. Brian Ó Cuív, in: Éigse 11 (1964/66) (pt.2, 1965) 155–156. [Review of Mac Eoin in Béaloideas 30]. David Greene & Frank O'Connor (eds. & trans.), Binne liom um na tonna. In: A Golden treasury of Irish poetry, A.D. 600 to 1200. London: Macmillan, 1967, 179–180. Donncha Ó Crualaoich, 'Eolchaire mo mhendatáin. Staidéar ar scéal Meán Ghaeilge. In: Irisleabhar Mhá Nuad 1970, 94–103. Vernam Hull, 'A note on Buile Shuibhne', Celtica 9 (1971) 214. Pádraig Ó Riain, 'A Study of the Irish Legend of the Wild Man', Éigse 14.3 (1972) 179–206. Joseph Falaky Nagy, 'The Wisdom of the Geilt', Éigse 19 (1982) 44–60. John Carey, 'Suibhne Geilt and Tuán Mac Cairill', Éigse 20 (1984) 93–105. Seán Ó Sé, 'Buile Shuibhne: Sliocht', Oghma 6 (1994) 111–118. Annette Pehnt, 'From Tree to Poetree: Rewritings of Buile Shuibhne in the Twentieth Century', Proc Harv Celt Coll 15 (1995) 162–174. Joseph Falaky Nagy, 'An Introduction to the 1996 Edition of Buile Suibhne (The Frenzy of Suibhne)', ITS, Subsidiary Series 4, Dublin 1996. Susan Shaw Sailer, 'Leaps, Curses and Flight: Suibne Geilt and the Roots of Early Irish Culture', Études Celtiques 33 (1997) 191–208. Alexandra Bergholm, 'Academic and neopagan interpretations of shamanism in Buile Suibhne: a comparative approach', Studia Celtica Fennica 2 — Essays in honour of Anders Ahlqvist (2005) 30–46. Alexandra Bergholm, 'Folly for Christ's Sake in Early Irish Literature: The Case of Suibhne Geilt Reconsidered', Studia Celtica Fennica 4 (2007) 7–14. Alexandra Bergholm,"'Betwixt and between': theorising liminality and sacredness in Buile Suibhne', in Katja Ritari and Alexandra Bergholm (eds.), Approaches to religion and mythology in Celtic studies (Newcastle 2008) 243–263. Feargal Ó Béarra, 'Buile Shuibhne: vox insaniae from Medieval Ireland', in Classen, A. (ed) Mental Health, Spirituality, and Religion in the Middle Ages and Early Modern Age (Berlin and New York 2014) 242–289. The edition used in the digital edition Buile Shuibhne J. G. O'Keeffe First edition. One volume. vii + 111 pp. iii-vii Preface, 1-83 Text, 85-91 Notes, 92-96 Brussels MS. 3410, 97-106 Glossary of the rarer words, 107-109 Index of places, 110 Index of persons. Dublin Institute for Advanced Studies Dublin 1931 Reprinted 1975 Mediaeval and Modern Irish Series 1

CELT: Corpus of Electronic Texts

The present text represents pages 1-83 and 92-96 of the volume.

Text has been checked and proofread twice. All corrections and supplied text are tagged.

Where the printed edition has instances of æ carrying the acute accent (lines 243, 416f, 598, 646, 648, 715, 726, 780, 958, 1278, 1288, 1318, 1546, 1707, 1797, 1818, 1875, 2179, 1320, 1354, 1391, 1393); this has been rendered æ without accent in the SGML file. Due to some HTML browsers not interpreting f˙, ⋅, &Fdot;, &Sdot; etc. as characters carrying a punctum delens, the punctum delens above a character is rendered by the corresponding character + h.

Quotation marks have been tagged q.

When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page break, the break is marked after the completion of the hyphenated word.

div0=the tale; div1=the paragraph. Page-breaks are marked pb n=""; linebreaks are marked lb n=""; lines of poetry and speakers of dialogue are marked.

Personal names and place names have not been tagged.

Line-breaks are numbered.

 By one or more unknown author(s). The story belongs to the Middle Irish period. 1200-1300? The text is in Late Middle Irish (and early Modern Irish). There is one word in Latin. The witness list is in English. Suibhne Cailleach an Mhuilinn, the mill-hag Finnsheng ingen Fhíndealaigh, Finnsheng Daughter of Fíndealach Domhnall Congal Cléirech, a cleric Fear Caille Moling Mongán Eorann Énna mac Bracáin Loingseachán Rónán saga prose medieval Kings Cycle 2018-09-05 Beatrix Färber ed. Correction submitted by Dr Feargal Ó Béarra integrated. 2013-11-19 Beatrix Färber ed. Additions made to bibliographic details. 2013-09-20 Beatrix Färber ed. Corrections communicated by Tomás Ó hAodha from the Department of Old and Middle Irish integrated; markup modified. 2011-10-22 Beatrix Färber ed. Correction communicated by Tom O'Donovan integrated; new wordcount made. 2008-09-01 Beatrix Färber ed. Keywords added; file validated. 2008-07-28 Beatrix Färber ed. Value of div0 "type" attribute modified, title elements streamlined, creation date inserted, content of 'langUsage' revised; additions to bibliography and minor modifications made to header. 2005-08-25 Julianne Nyhan ed. Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion 2005-08-04T15:56:12+0100 Peter Flynn ed. Converted to XML 2003-11-19 Peter Flynn Validation Changed overscore to ¯ and put note by "LB" into attribute on an ADD element and made this entry an ID for it. I don't know who LB was. 2001-04-23 Beatrix Färber ed. Particdesc modified. 2001-03-26 Peter Flynn ed. File re-parsed using NSGMLS using new DTD; HTML file created. 2001-03-15 Beatrix Färber ed. File re-parsed using NSGMLS; appendix keyed in and proofed once; variant readings and witness list inserted. 2000-12-01 Beatrix Färber ed. File parsed using NSGMLS. 2000-10-10 Beatrix Färber ed. Header created; bibliography inserted; parsing begun. 2000-10 Maxim Fomin ed. Second proofing, markup of quotes, and line numbering. 2000-08-18 Beatrix Färber ed. Special characters converted to ISO characters. 1996-10 Vibeke Dijkman ed. Structural markup added. 1996-10 Vibeke Dijkman ed. First proofing. 1996-10-09 Vibeke Dijkman ed. Text capture by scanning.
B IV I, p. 82a-95b, Royal Irish Academy, written 1671-74 by Daniel O'Duigenan. The text in O'Keeffe's edition is based on this MS. 23 K 44, p.131-180, Royal Irish Academy, written in 1721-22 by Tomaltach Mac Muirghiosa. Not derived from B. Brussels 3410, fo. 59a-61b, Royal Library Brussels,written in 1629 by Micheal O'Clery. It is a brief summary, with most of the verse omitted. It is appended to the digital edition.
Buile Shuibhne annso síos

Dála Shuibhne Mhic Colmáin Chuair, rígh Dál Araidhe, roaisnéidhsem remhainn do dhul ar fáinneal &ersir; ar folúamain a cath, ba hedh ann fochann &ersir; tucaitt tresa ttángattar na hairrdhena &ersir; na habarta fúalaing &ersir; folúaimhnighe sin fáoi-siumh tar chách a ccoitchinne &ersir; febh tecómhnaccair dhó iaromh.

Báoi aroile naoimh-erlumh uasal oirdnidhe hi tír nÉrenn .i. Rónán Fionn, mac Beraigh, mic Criodáin, mic Earclogha, mic Érnainne, mic Urene, mic Seachnusaigh, mic Coluim Chúile, mic Muiredhaigh, mic Laogaire, mic Néill, .i. fer comhailte tiomna DéDé &ersir; congmála cuinge crábuidh &ersir; fuilngthe ingreama ar sgáth an Choimdedh an fer sin. Ba mogh-sén díles diongmála do Dhia, ar nobhíodh ag crochadh a chuirp ar grádh Dé &ersir; do tuilledh fochraicciu dia anmain. Ba sgíath dhídin fri drochaimsibh diabhail &ersir; doáilchibh an fer mín muinterrdha mórmhonarach sin.

Robaoi-sidhe fecht ann ag tórainn chille i nDál Araidhe .i. Ceall Luinni a comhainm. As é robadh rígh ar Dhál Araidhe an ionbaidh sin .i. an Suibhne, mac Colmáin, adrubrumar. Rocuala 'diu Suibhne airm a raibhi guth chluig Rónáin ag tórainn na cille, go rofhíarfacht dia muintir cidh adchualadar. Rónán Fionn mac Bearaigh, ar síad, atá ag tórainn chille it chrích-si &ersir; it fheronn &ersir; as é guth a chluig itchluini-si anosa. Rolonnaigedh &ersir; rofergaigedh go mór antí Suibhne &ersir; roéirigh go dian deinmneadhach do dhíochar an chléirigh ón chill. Tarraidh a bhainchéile .i. Eorann ingen Chuinn Chiannachta eiti an bhrait chortharaigh chorcra robhúi ime dia fhosdudh, go rosging fón teach an sioball airgid aeinghil co míneagur óir robhaoi san brat ós a bruinne. Lasodhain fágbaidh a bhrat ag an ríogain &ersir; dothaod roimhi lomnocht ina réim roiretha do dhíochar an chléirigh ón chill co riacht áit ina raibhe Rónán.

As amhlaidh robhúi an cléirech ar cionn Suibhne an ionbaidh sin, ag moladh rígh nimhe &ersir; talman .i. ag solusghabáil a pshalm &ersir; a pshaltair líneach lánáluinn ina fhiadhnuisi. Dosfuairgaibh Suibhne an pshaltair go rotheilg a bfudhomhuin an locha lionnfoair robhaoi 'na fharradh go robáidedh ann í. Rogabh Suibhne lámh Rónáin iarsin co rotharraing ina dhiaigh é tar an ccill amach &ersir; níor léicc láimh an chlérigh úaidh fós no go ccúala an éighemh. As é dorinne an éighemh sin .i. giolla Congail Chlaoin mic Sgannláin, arna thecht ar cenn Shuibhne ó Chongal féin do chur chatha Mhuighe Rath. Ó ráinic an giolla co háit n-iomagallmha fri Suibhne adféd sgéla dhó ó thús go deredh. Téit trá Suibhne lasan ngiolla &ersir; fágbaidh an clérech go dubhach dobrónach ar mbádudh a pshaltrach &ersir; iar ndénamh a dhímigni &ersir; a esonóra.

Diuidh laoi co n-oidhche iarsin doriacht dobarchú robúi isin loch dochum Rónáin &ersir; a pshaitair leis gan milledh líne ná litri inte. Dobert Ronán altugudh buidi do Dia trésan mirbuile sin &ersir; mallachais Suibhne iaromh, conadh edh roráidh: Mo ched-sa fri ced an Choimdedh chumachdaigh, ar sæ, amail táinicsiomh dom dhíochur-sa &ersir; é lomnocht, gurab amhlaidh sin bhías do ghrés lomnocht ar faoinnel &ersir; ar folúamhain sechnóin an domhain, gurab bás do rinn nosbéra. Mo mallacht-sa for Suibhne bheós &ersir; mo bhennacht for Eorainn rothriall a fhostudh &ersir; fós fágbhaim-si do chloinn Choimáin an lá atchífit an psaltair si robáidedh la Suibhne gurab díth &ersir; dílghenn dóibh; &ersir; atbert in láid:

Rónán Suibniu mac Colmáin romchráidh, romtharraing leis ar leathláimh, d' fhágbháil Chille Luinne lais dom beith athaigh 'na hégmais. Táinig chugum 'na rith rod amail rochóala mo chlog, tug leis feirg n-adhbhal n-anba dom athchar, dom ionnarba. Leasg lem-sa mh'athchar abhus ón bhaile céda rabhus, gérbo lium-sa robadh lesg do Dhía táinic a thoirmesg. Níor léig mo lámh as a láimh co ccóalaidh an éighemh n-áin, go n-ébreadh ris: 'tair don chath, doriacht Domhnall Magh ránRath. Dodheachaidh maith dhamh-sa dhe, ní ris rugus a bhuidhe, ó doriacht fios an chatha do shoighidh an ardflatha. Ro-ionnsaigh an cath go cían dár chláon a chonn is a chíall, sirfidh Éirinn 'na gheilt ghlas agus bidh do rinn raghas. Mo pshaltair doghabh 'na láimh dusfarlaic fón linn láin, dorad Críst chugum gan chair conár bhó misdi an pshaltair. Lá co n-oidhche fán loch lán is nír mhisdi an breac bán dobhrán do dheóin Mic Dé dhe doroidhnacht damh dorisse. An pshaltair doghabh 'na láimh fágbuim-se do chloinn Cholmháin, bídh olcl do chloinn Cholmáin chain an lá dochífed an pshaltair. Lomnocht dodheachaidh sé sonn dom thochrádh is dom thafonn, as edh doghéna Día dhe, bídh lomnocht dogrés Suibhne. Rogabh gá astadh a brat Eorann, ingen Chuinn Chiannacht, mo bhennacht ar Eorainn de is mo mallacht ar Suibhne. S.

Dodheachaidh Rónán iarsin go Magh Rath do dénamh síodha eitir Dhomhnall mac Aodha &ersir; Congal Claon mac Sgannláin &ersir; níor fhéd a síodhugudh. Doberthaoi immorro an cléreach i ccomairci eaturra gach laoi go nach marbhtha neach and ón uair rotoirmisgthi an cathugudh go cceadaighthi dóibh doridhisi. Nomhilledh trá Suibhne cumairce an chléirigh, uair gach sídh &ersir; gach osadh fogníodh Rónán robrisedh Suibhne, ar nomharbadh fer ré tráth an chomhlainn gach laoi &ersir; fer eile ré sgur an chomhlainn gacha nóna. An lá dono rocinnedh an cath mór do thabairt táinic Suibhne ria gcách dochum an chatha.

As amhlaidh robaoi &ersir; léine sreabhnaidhe síodae i cusdul frí gheilchnes dó &ersir; fúathróig do shról rígh uime &ersir; an t-ionar tuc Congal dó an lá romarbh Oilill Cédach rí Úa bFaoláin for Magh Rath, ionar corcra comhdatha esein co cciumhius dlúith deghfhighthi d'ór áluinn órloisghthi ris, co sreithegar gem ccaomh ccarrmhogail ón chionn gór araill don chiumhais sin, go stúaghlúbaibh síoda dar cnaipidhibh caoiméttrochta re hiadhadh &ersir; re hosgladh and, go bfoirbreachtadh airgid áoingil gacha cáoi &ersir; gacha conaire imthéighedh, crúaidhrinn chaoilshnáithaide don ionar sin. Dhá shleigh shithfhoda slinnleathna ina lámhaibh, sgíath breacbhuidhe bhúabhallda for a mhuin, claideamh órdhoirn for a chlíu.

Táinic roimhe fón toichim sin co ttarla Rónán dó &ersir; ochtar psalmchetlaidh dá muintir ina fharradh &ersir; íad ag crothadh uisge coisreagtha dar na slúaghuibh &ersir; roscroithset ar Suibhne hi ccuma cháich. Agus andar leis-siomh bá dá fhochuidmedh rocroithedh an t-uisge fair, &ersir; dorad a mhér a suainemh na sleighe seimnidhe robhúi ina láimh &ersir; rosdiubhraic do pshalmcheadlaidh do muintir Rónáin go romarbh don oenorchar sin é. Dorad andara hurchar don fhogha faobrach uillenngér dochum an chlérigh budhdhén go rosben isin chlog robháoi for a ucht, go rosging a crann as a n-airde isin aer, co n-ébairt an cléireach: Guidhim-si an Coimde cumachtach, ar sé, an ccomhairde dochúaidh crann an fhogha isin aer &ersir; a néllaibh nimhe co ndeachair-si amail gach n-ethaid &ersir; an bás roimris-si for mo dhalta-sa, gurab eadh notbéra .i. bás do rinn, &ersir; mo mhallacht-sa fort &ersir; mo bhennacht for Eorainn, Uradhrán &ersir; Telli uaim i n-aghaidh do shíl &ersir; chloinne Colmáin Chuair, &ersir; itbert:

Ronán Mo mallacht for Shuibhne, rium is mór a chionaidh, a fhogha bláith builidh dosháith trém chlog creadhail. An clog sin roghonais notchurfi-si ar cráobhaibh gurbat aon ré hénaibh, an clog náomh ré náomhaibh. Mar dochuaidh i cédóir crann an fhogha a n-airde co ndeachair-si, a Shuibhne, re gealtacht gan chairde. Roghonais mo dhalta, rodergais as t'fhogha, bíaidh dhuit ann do chomha gurab do rinn ragha. Madh dá ttísat riom-sa síol nEoghain go tteinne, noscuirfet a ccrannacht Uradhrán is Teille. Uradhrán is Teille roscursiod i ccrannacht, an ced-sa, tré chorracht, as let-sa mo mhallacht. Bennacht uaim for Eorainn, Eorann chaemh gan crannacht, tré dhuilghe gan domacht for Shuibhne mo mhallacht.' Mallacht.

Ó rochomhracsiot iarom na catha cechtarrdha robhúirset an damhradh dermháir adíu &ersir; anall amail dámha damhghoire co ttuargaibhset trí tromghaire ós aird. Ó'dchúala thrá Suibhne na gáire móra sin &ersir; a fhuamanna &ersir; a freagartha i néllaibh nimhe &ersir; i fraightibh na firmaminnte rofhéch Suibhne suas iarum co rolíon nemhain &ersir; dobhar &ersir; dásacht &ersir; fáoinnel &ersir; fúalang &ersir; folúamain &ersir; udmhaille, anbsaidhe &ersir; anfhoistine, miosgais gach ionaid ina mbíodh &ersir; serc gach ionaidh noco roichedh; romheirbhlighset a meóir, rocriothnaighsiot a chosa, roluathadh a chroidhe, roclódhadh a chédfadha, rosaobadh a radharc, rotuitset a airm urnocht asa lámhuibh co ndeachaidh la bréithir Rónáin ar gealtacht &ersir; ar geinidecht amail gach n-ethaid n-æerdha.

An tan immorro doriacht asin ccath amach ba hainminic nothaidhledh a chossa lár ar lúas a réime &ersir; an tan nothaidhledh ní bhenfadh a drúcht do bharrúachtar an fheóir ar éttroma &ersir; ar aerrdhacht an chéme nochingedh. Ní roan don réim roiretha sin co nár fág magh ná machairi ná maolshliabh, móin ná muine ná mothar, cnoc ná cabhán, ná coill chlithardhlúith a nÉirinn gan taisdeal an lá sin, go ráinig co Ros Beraigh i nGlenn Earcáin co ndeachaidh isin iobhar robhaoi isin glinn.

Romheabhaidh an cath re nDomhnall mac Aodha an lá sin amail adrubrumar &ersir; rohaisnéidhsem remhainn. Robhaoi éimh clíamuin do Suibhne isin chath .i. Aonghus Remhar mac Ardghail mic Macníadh mic Ninnedha do thoathaibh Úa Ninnedha do Dhál Aruidhe. Táinic sidhe a ráon madhma asin ccath go mbuidhin dia muintir imalle fris &ersir; as í conair táinic a nGlionn Earcáin. Baoi siumh trá cona muintir ag iomrádh ar Suibhne ara iongantaoi leó gan a bheó nó a mharbh d'fhaicsin ó rochomraicset na catha, acht chena bá derbh leó gurab tré esgcáoine Rónáin fodrúair gan fios a oidhedha. Rochualaidh éimh Suibhne ar chansat &ersir; é isin iobar ósa ccionn, &ersir; itbert:

Suibhne 'A óga, tigidh a lle, a fhiora Dhál Araidhe, foghébhthaoi isin bhile a bfuil an fer forsa táoi iarraidh. Dodheónaidh Dia dhamh-sa sunn betha iomnocht iomchumhang, gan ceól is gan codladh sáim, gan banchuire, cen bandáil. Misi sunn ag Ros mBearaigh, domrad Rónán fo mheabhail, romsgar Dia rém dheilbh nád ró, sgaraidh ré mh'eól, a ógó. A óga.

Ó'dchualadar na fir Suibhne ag gabáil na rann tugsat aithne fair &ersir; roráidhset fris taobh do thabairt friú. Adbert-som nach ttiubradh tré bhith síor. Ó robhádar-somh iarumh ag iadhad im an mbile rotógaibh Suibhne uime co háithétrom aéerda óthá sin co Cill Ríagain i tTír Chonuill &ersir; rothoirinn iarumh a mbile na cille. As ag an mbile sin dorala do Dhomhnall mac Aodha cona shluagaibh do ueith a haithle an chatha &ersir; ó'dchonncadar an gheilt ag dol isin mbile tángadar drong dona slóghaibh go roiadhsat ina iomthacmhang ima ccuairt; gabhaid iarumh ag tabairt túarusgbála na geilti ós aird, adberedh fer ann bá ben, adberedh fer eile bá fer robhúi ann, go ttarad Domhnall féin aithne fair, conadh ann adbert: As é Suibhne fil ann, ar sé, .i. rígh Dál Araidhe roesgcáoin Rónán an lá tugadh an cath. Maith éimh an fer fil ann, ar sé, &ersir; dá madh áil leis seóide &ersir; máoini d'fhagbáil fogébadh úainne da ttugadh taobh frinn. Truag lem, ar sé, iarsma muintire Congail amlaidh sin, ar robtar maith &ersir; robtar móra mo chomhada-sa do Chongal, ar sé, re ccur an chatha, et robadh maith dono comairle Choluim Chille don ghille úd féin dá ndeachaidh lé Congal do chuingidh sochraidhe co rígh Alban im aghaidh-si; conadh ann adbert Dombnall an láid:

Domhnall Cionnus sin, a Shuibhne sheing? robadh tóiseuch mór ndíreim an lá tugadh an cath clóen, ar Macc Rath robadh rochóemh. Cosmhuil do ghnúis érgna iar n-ól re corcair no re coemhór, cosmhuil do chúl gan chaire re clúimh nó re casnaidhe. Cosmhuil gné do chuirp choidche re sneachta n-úar n-(r)¯æcnoidhche, do rosg rogormadh mar ghloin, mar oighreadh séimh snúadhamail. Áluinn cuma do dá chos, dar liom ní trén th'urradhus, t'airm rathmara, ruicthis fuil, robsat athlumha i n-iomghuin. Targaidh Colaim Cille dheit nemh agus ríghe, a romheic, díogháir tángais isin Magh ó príomhfháidh nimhe is talmhan. Adubairt Colum Cille, fáidh fosaidh na fírinne, líon ticcthi tar tuile theinn ní riccthi uile a hÉirinn. Targus-sa do Chongal Chlaon tan robámar imaráon bennacht fer nÉrenn uile, ba mór an t-ioc énuige. Muna gabha uaim-si sin, a Chonghail chaoimh mic Sgannail, ga breith bhéire, mór an modh, orm-sa, más eadh, it aonor? Gébhad-sa úait madh maith lat, tabhair dhamh-sa do dhá mac, do lámh dhiot is do bhen mbas, t'ingen is do rosg rinnglas. Nocha Béra acht rinn fri rind, béd-sa choidche in bhar n-oirchill, as é ar ccomhrádh iman ccacht, beir-si lomnán mo mallacht. Bidh cuid do chuifir do chorp, beittid fiaich ar do thromthocht, nodgonfa ga dremhan dubh agus beir-si faon folumh. Atáoi it áonar seach gach rígh gum aimhles ó thír do thír, rodlesaighes thairis sin ón ló rondug do mháthair. As ann fós tugadh an cath ar an maighin a Muigh Rath, robhúi bráon dar claideamh nglas, torchair Congal Cláon cionnus. Cionnus.

Ó'dchuala trá Suibhne sésdan na sochaidhe &ersir; muirn an mórshlúaigh nostógbaidh uime asin mbile re fraisnéllaibh na firmaiminti ós mullaighibh gacha maighni &ersir; ós fhéigi gacha ferainn. Baoi fri ré chéin iarsin seachnóin Érenn ag tadhall &ersir; ag turrag a sgalpaibh cruadhcharrag &ersir; a ndosaibh crann urard eidhneach &ersir; i ccuasaibh caolchumhguibh cloch ó inber do inber &ersir; ó binn do binnd &ersir; ó glinn do glionn go ráinic Glenn mbitháluinn mBolcáin. Ann no thathaigtis (?) gealta Éirenn ó robadh slán a mbliadhain ar gealtacht, ar as ionadh aoibhnesa móir an glenn sin do gheltaibh do grés. Uair as amlaidh atá Glenn mBolcáin &ersir; ceithre doirsi ag an ngaoith ann &ersir; roschoill roáluinn rocháoin ann bheós &ersir; tiobrada táobhghlana &ersir; uarána ionnfhuara &ersir; glaisi gainmidhe glanuisgidhe &ersir; biorar barrghlas &ersir; fothlocht fann foda for a lár. Iomda fhós a shamha &ersir; a shiomsáin &ersir; a lus-bían &ersir; a biorragáin, a chaora &ersir; a chreamh, a mhelle &ersir; a miodhbhun &ersir; áirnidhe dubha &ersir; a dercain donna. Nobídh dono gach æ dona gealtaibh ag tuargain a chéile im thogha biorair an ghlenna sin &ersir; im roignibh a leptach.

Robúi dono Suibne athaigh fhoda isin ghlenn sin conustarla aen na n-oidhche ann a mullach sgíach urairde eidhnidhe robhaoi isin glinn. Robá deacair dó-sumh iumfhhulang na leaptha sin, uair gach cor &ersir; gach iompódh nochuiredh dhe nothegmadh frais do dhealgaibh sgiach ann, co mbíttís ag tolladh &ersir; ag treaghdadh a thaoibh &ersir; ag comhghuin a chnis. Roaitherraigh Suibne iarum asin leabaidh sin dochum ionaidh ele. As amhlaidh éimh robhúi an t-ionadh sin &ersir; motharmhuine móirdreasa míndeilgneach ann &ersir; áonchraobh dhíoghainn droighin ar na hionfhás na hénur trésan muine suas. Tairisedh Suibhne for barr na craoibhe sin, sdúaghais &ersir; lúbais an croabh chomhcháol robháoi faoi go ttarla béim n-asglainn de trésan muine go ttorchair go lár talman, co nach raibhe méd n-orlaigh ann ó a bhonn go a bhathais gan fhuiliúgudh, gan forrdergudh fair. Adráigh iaromh go héneirt anfann &ersir; dothoed trésan muine amach, co n-ébairt: Mo chubhais éimh, ar sé, as deacair an bheatha so d'fhulang tar éis deghbhethad &ersir; bliadhain gus aréir damh-sa forsan mbethaidh-si; conadh ann adbert an laoidh:

Suibhne 'Bliadhain gus aréir dhamh fó chiamhair chraobh eitir tuile is tráigh gan tuighe fom tháobh. Gan cerchaill fóm chionn eitir ferchloinn fhinn, baeghal, a Dhé, dhúinn, gan fhaobar, gan rinn. Gan comhthocht fri mnáibh, acht madh fothlacht fían, as cuid iodhan óg, biolar, as é ar mían. Gan rúathar co rígh am úathadh im eól, gan airgni go hán. gan chairde, gan cheól. Gan chodladh, monúar, go n-abrar a fhíor, gan chobhair co cían, as doraidh mo dhíol. Gan tegh lomnán lán, gan comhrádh bfher bfhíal, gan rígh riom da rádh, gan lionn is gan bíadh. Trúagh romthearbadh sunn rem shlúagh trealmach trom im geilt géir tar gleann gan chéill is gan chonn. Gan bheth ar cuairt rígh acht rúaig ar gach ráon as í an mhire mhór, a rí nimhe naomh. Gan áos comhlán ciúil, gan comhrádh fri mnáibh, gan tiodhnacal séd, tuc mh'ég, a Chríst cháidh. Robádhus-sa feacht, ge béo mar 'tú anocht, ba neamhfhann mo nert ar ferann nárbh olc. Ar eachaibh co hán i mbeathaid can bhrón, ar mo ríghe raith robsam rígh maith mór. Beith mar 'tú 'na dhíaid dot chreic, a Chríst cáidh, im bhochtán gan brígh a nGlionn Bolcáin báin. An scé nach máoth barr romthraoth is romtholl, súaill nach ttuc mh' oididh, an craobh droighin dhonn. Cath Congail co cclú, ba liach dhún fo dhí, ba día mairt an maidhm, lía ar mairbh 'náid ar mbí. Ar faéinnel go fíor gerbham saéirfher séimh, isam triamhain trógh bliadhain gus aréir.' Bliadhain

Robháoi-siumh amlaidh sin a nGlinn Bolcáin go rostógaibh uime feacht ann co ráinic Clúain Cilli a ccoiccrích Thíre Chonaill &ersir; Thíre Bóghaine. Dochuaidh iarumh for sraith na tiopraidi gur chaith biorar &ersir; uisge ann an oidhche sin. Téit iarumh a mbile na cilli. As é ba hoirchinneach isin chill sin Fáibhlen do muintir Brughaigh mic Deaghaidh &ersir; táinic doinenn mór dermháir ann an oidhche sin gur rochuir ar Suibhne go mór méd anshóidh na hoidhchi sin &ersir; adbert-somh: Trúagh ámh, ar sé, nach air Muigh Rath rommharbadh-sa resíu nobheinn isin deacair-si; go n-ébairt an laoidh annso síosana go léig:

Suibhne Anocht is fúar an snechta, fodeachta is búan mo bhochta, nídom neirt isin deabuidh im geilt romgeóghuin gorta. Atchíd cách nídom chuchtach, as lom i snáth mo cheirteach, Suibhne mh'ainm ó Ros Ercáin, as misi an gealtán gealtach. Nídom fois ó thíg aghaidh, ní thaidlenn mo chois conair, nocha bíu sonna a ccíana, domeccad ialla omhain. Mo bháire tar muir mbarcláin ar ndol tar sáile soclán, rogab time mo nertán, as mé gealtán Ghlinne Bolcáin. Gaoth an reóidh ag mo rébadh, sneachta romleón go léige, an tsíon dom breith a n-éccuibh do géccuibh gacha géicce. Romgonsat géga glasa co rorébsat mo bossa, ní fargaibhset na dreasa damna creasa dom chossa. Atá crioth ar mo lámha tar gach mbioth fátha mbúaidre, do Shlíabh Mis ar Sliabh Cuillenn, do Shléibh Cuillenn co Cuailgne. As trúagh mo nuallán' choidhche i mullach Cruachán Oighle, do Ghlinn Bolcáin for Íle, do Chinn Tíre for Boirche. Beg mo chuid ó thig laa, ní thaét ar scáth lá noa, barr biorair Chluana Cille la gleorán Chille Cua. An gen fil ag Ros Earcach ní thair imnedh ná olcach, as edh dombeir gan nerta beith re sneachta go nochtach.' Anocht

Táinic Suibhne roimhe iarumh co riacht an chill ag Snámh dhá Én for Sionainn, dian comainm Cluain Boirenn an tan sa; día na haoine dídine an tsainridh ráinic-siumh annsin. As ann iarumh bádar cléirigh na cille ag dénamh an uird nóna ocus mná ag túargain lín &ersir; ben ag breth leinb. Nior bhó cóir éimh, ar Suibhne, don mhnáoi aoine an Choimdedh do mhilledh. Feibh thúairges an ben an líon, ar sé, as amhlaidh sin rotúairgeadh mo muinter-sa isin chath a Maigh Rath. Rochúalaidh-sion iarum clog an esparta aga bhúain, conadh ann adbert: Ba binne lem-sa éimh, ar sé, guth na ccúach do chloinsin ar bruach na Banna do gach leith inás grig-gráig an chluig si atchluinim anocht, co n-ébert an laoidh:

Suibhne Binne lem im na tonna mh' ingne anocht cidh it cranna ná gricc-gráicc chlogáin chille an chú doní cúi Banna. A bhen, ná tairbhir do mac día na háoine dídine, lá nach luingenn Suibhne Geilt ar seirc rígh na fírinne. Amail tuairgitt na mná an líon, is fíor gé nomchluinter-sa, amlaidh rothuairgit 'san chath for Maigh Rath mo mhuinter-sa. Ó Loch Diolair an aille go Doire Coluim Chille nocha deabaidh rochúala ó ealaib búadha binne. Dord daimh dhíthreibhe ós aille bíos a Síodhmhuine Glinne, nochan fuil ceól ar talmain im anmuin acht a bhinne.23—1 For this stanza and the following K has

Binni leam im na tonna m' adhbha anocht ciodhat crannda, la nach loingenn Suibhne Geilt ar seirc righ na firinde. A bhen na tairbhir do mhac dia na haeini didine na gricc gracc chlogáin cille an cú doghnÍ cui banna.

A Chríost, a Chríost romchluine, a Chríost, a Chríost gan bine, a Chríost, a Chríost romchara, ná romscara réd binne. Binne

Roshiecht immorro Suibhne arnabhárach go Cill Derfile gur chaith biorar na tiobraidi &ersir; an t-uisge robhúi isin chill &ersir; táinic doinenn dermháir isin oidchi go rosgab athtuirsi adhbhalmór &ersir; snímhche Suibhne tria olcus a beathad &ersir; bheós rob íomhach athtuirseach leis bheith a n-égmuis Dhál Araidhe; conadh ann adbert na randa sae:

Suibhne Mh'aghaidh a cCill Der ffile as í robris mo chroidhe, dursan damh, a mic mo Dhé, sgaradh ré Dál nAraidhé. Deichneamhar is deich cét laoch rob é mo shlúagh ag Druim Fraoch, ge beó gan treisi, a mic Dé, ba misi a ccenn comairlé. Múichnidhe mh'aghaidh anocht gan giolla is gan longphort, níorbh í mh'aghaidh ag Druim Damh, meisi is Faolchú is Conghal. Mairg romfuirgedh risin dáil, a mo ruire an ríchid ráin, gen go bfhaghainn-si d'ulc dhe go bráth acht an oidhchi-se.' M'aghaidh

Seacht mbliadhna comhlána do Suibhne ar fud Érenn as gach aird go aroile go ttoiracht aon na oidhche ann co Glenn Bolcáin, fobith is ann robhaoi a dhaingen &ersir; a dhúnárus comhnaidhe-siumh &ersir; ba haoibhne leis oirisiumh &ersir; aittreabadh ann inás i ngach ionadh a nÉrinn ina égmuis, úair doshoichedh chuige as gach aird d'Éirinn &ersir; ní théighadh úadh acht re huaman &ersir; re huiregla mhóir. Roairbhir bhith Suibhne ann an aghaidh sin co ttoirracht Loingseachán fora iarraidh isin maidin arnamhárach. Adberat furenn ann gurbho mac máthar dhó-sumh Loingseachán, adberat furenn eile ba comhalta, acht cena cibé dhíbh sin é roba mór a dheithidin uimesiumh, uair dochuaidh-siumh fo thrí for gealtacht &ersir; dusfug-sumh fo thrí for ccúlaibh. Robhaoi Loingseachán aga iarraidh-siomh don dul sin isin ghlionn, co bfuair sliocht bharr a throighedh a mbruach na glaisi isa biorar noithedh &ersir; fós fuair na craobha nomheabhtaís fó a chosaibh ag aitherrach do bharr an chroind for aroile. Ní bfuair-siumh dono an gheilt an lá sin co ndeachaidh a faisteach folamh isin glinn gur tuit a shúan toirrchim codalta fair ann iar mórshaothar luirg Suibhni forsa raibbe iarair. Doluidh iaromh Suibhne fora shliocht-somh go mbúi forsan teach co ccúalaidh iarum srainn Loingseacháin ann; conadh iarsin adbert an láoidh-si:

Suibhne 'An fer ag froig focherd srainn, súan mar soin nocha lámhaim, seacht mbliadhna ón mhairt a Muigh Rath nochar chotlus tinneabradh. Do chath rod, a Dhé nimhe, ní ma lott, bá Suibhne Geilt m'ainm iar sin, mh'aonar dhamh a mbarr eidhin. Biorar thiobrad Drorma Cirb, as é mo shásadh im theirt, as aithnidh orm gnúis a ghné, as fíor is mé Suibhne Geilt. Dearbh as misi Suibhne Geilt fer contuil fo choemhna ceirt, im Shlíabh Líag má do cló domseannad na fiora so. An tan ba-sum Suibhne sruith arbhirinn bith a n-úarbhuith i seisg, a sesgonn, i sléibh: rorer m'eól ar eidirchéin. Atlochar don rígh-si thúas las nach gnáth an t-iomarchrúas, as edh romucc as mo riocht a mhéd robhá for écciort. As fuit, fuit damh ó nach mair mo chollan i n-eidhnechaibh, feraidh mór do shíonaibh air agus mór do thoirneachaibh. Gidh im beó ó gach dinn do dhinn isin slíobh ós iubairghlinn, áit i fargbadh Congal Cláon monúar ná romfargbadh faon. Meinic m'ong cían óm relic mo theach toll, nídom nía acht im geilt ghann, Dia romchlann i cceirt gan chonn. As mór báos a Glinn Bolcáin acht cé taés, fil mór do abhlaibh a nGlinn Bolcáin do éimhedh (?) mo chinn. Biorar glas agus deogh d'uisge glain, nosibhim, ní thibim gen, ní hionann san fer ag froigh. Eidir corraibh Cúailghne saimh, eitir chúanaibh ó thig gaimh, fó chéibh chaille gach re seal, ní hionann san fer ag fraigh. Glenn mBolcáin mbil bél re gáoith ima ngairid geilte glinne, ní chodlaim ann, monuar dhamh, am trúaighe ná an fer ag fraigh.' An fer

A haithle na láidhe sin doluidh-siumh isin oidhche ar ccionn co muilenn Loingseacháin; aonchailleach ag a choimhéd-sidhi .i. Lonnóg inghen Duibh Dhithribh máthair mhná Loingseacháin. Táinic Suibhne isin teach cuice &ersir; tuc sí mírenna beca dhó &ersir; robhúi fri ré chían ag aithighidh an mhuilinn amhlaidh sin. Luid Loingseachán for a shliocht-somh lá n-ann conusfaca for taidhin an mhuilinn é &ersir; téit d'agallamh na caillighi .i. co Lonnóig máthair a mhná. An ttáinic Suibhne 'san muilenn, a chaillech? ar Loingseachán. Robúi aréir co déidhenach sunn, ar an chaillech. Rogabh iarum Loingseachán ceirt na caillighe uime &ersir; roan isin muilenn tar éis na caillighe &ersir; táinic Suibhne an oidhche sin don mhuilinn co ttug aithne ar Loingseachán. Ó'dchonnarc a shúile co ling úadha focédóir dar forlés an tighe amach &ersir; adbert: A Loingseacháin, ar sé, as trúagh th'amus orm-sa arim thafann as mh'ionadh &ersir; as gach ionadh is diliu lium i nÉrinn &ersir; ó nach léig Rónán damh-sa taobh do thabhairt friot as liosda lenamhnach dhuit ueith dom lenmhuin; &ersir; dorinne an laoidh so ann:

Suibhne A Loingseacháin, liosda sin, nochan úain damh t'agalloimh, ní léig dhamh Rónán taobh friot, as é domrad a n-ainriocht. Doradus urchar gan ágh a lár an chatha ar Rónán, co robhen isin chlog chain robhaoi for ucht an chléirigh. Mar dotheilgius urchar n-án do lár an chatha ar Rónán, ced duit, ar an cléireach cain, 'dul araén risna hénaibh.' Iarsin rolinges-sa súas isin aéér eadarbhúas, ní rolinges ó 'tú beó æinléim badh héttromó. Dá madh isin maidin múaidh, isin Mairt a haithle an Lúain, nochar úallcha neach anú a leith re hóglách m'aosú. As iongnadh lem inní atchiú, a fhir rodhealbh an lá aniú, ceirt na caillighi ar an clár, dá shúil lúatha Loingsecháin.' A

As trúagh an mheabail rob áil duit do dhénamh orm-sa, a Loingsecháin, ar sé &ersir; ná bí ag mo thochrádh ní as sía, acht eirg dot thoigh &ersir; raghat-sa róm gonige an baile itá Eorann .

As amhlaidh éimh robhúi Eorann an tan sin ar ffeis le Guaire mac Congail mic Sgannláin, ar rob í Eorann fa ben do Suibhne, uair robháttar dá bhráthair isin tír &ersir; ba comhdhúthaigh dhóibh an ríghe rofagaibh Suibhne .i. Guaire mac Congail, mic Sgannláin, &ersir; Eochaidh mac Condlo, mic Sgannláin. Rosiacht trá Suibne gonige an baile ina raibhe Eorann. Dodheachaidh Gúaire do sheilg an lá sin &ersir; ba sí conair dochúaidh co muinchinn Sléibe Fuaid &ersir; im Sgirig Chinn Ghlinne &ersir; im Éttan Tairb. As ann robaoi a longport im Glenn Bolcáin risa ráiter Glenn Chíach aniú i machaire Chineoil Ainmirech. Deisidh iarumh an gheilt for fordhorus na boithe i raibhe Eorann, conadh ann itbert: An cumhain let a ingen, ar sé, an grádh romór dorad cach uainn dá chéle an ionbaidh robhámar imaráon? Agus is suanach sádail duit-si,ar sé, &ersir; ní headh dhamh-sa; conadh an adbert Suibhne &ersir; rofhregair Eorann é:

'Súanach sin, a Eorann án, i leith leaptha red lennán, ní hionann is misi ibhus, cian ó atú-sa ar anbfhorus. Roráidhis, a Eorann oll, aithesg álainn iméttrom co ná beitheá it bheathaidh dhe sgaradh énlá ré Suibhne. Aniú is suaithnidh co prab, beg let brígh do shencharad, te duit ar chlúimh cholcaidh cain, úar damh-sa amuigh co madain. As mochen duit, a gheilt ghlan, tú is tocha d' feruibh talman, gidh súanach is suaill mo chlí ón lá itcuala tú ar neimhní. As tocha let mac in rígh, beriustú d'ól gan imshníomh, as é do thochmarc togha, ní íarr sibh bhar senchara. Ce nombéredh mac an rígh do thoigibh óil gan imshníomh, ferr liom feds i ccuas cháol chroinn let, a fhir, día notcaomhsoinn. Dá ttuctha mo rogha dhamh d' feruibh Éirenn is Alban, ferr lem it chomair gan chol ar uisge agus ar bhiorar Ní conair do deghmhnáoi dhil, Suibhne sunn ar sliocht imnidh fuar mo leaptha ag Ard Abhla, nídot terca m' fhúaradhbha. Córa duit serc agus grádh don fhior 'gá táoi th'aénarán iná do gheilt ghairbh ghortaigh uathaigh, omhnaigh, urnochtaigh. Monúar ámh, a gheilt ghníomhach, do ueth éittigh imshníomhach, saoth lem do chnes rochlói dath, dreasa is droighin gut rébadh. Ní dá chairiughadh dhamh ort, a mháothainder mháothéttrocht, Críst mac Muire, mór da cacht, é domrad a n-éccomhnart. Robadh maith lem ar mbeth araén co ttigeadh clúmh ar ar ttaobh, co sirfinn soirchi is doirchi let gach lá is gach énoidhche. Adaigh dhamh-sa a mBoirchi bhinn, ránac Túath Inbhir áloinn, rosirius Magh Fáil co fraigh, tairlius do Cill Uí Súanaigh. S.

Ní thairnic dhó acht sin do rádh an uair rolíon an slúagh an longphort as gach aird. Téidsiumh iarumh ina réim romhadhma for teichedh amail ba minic leis. Ní roan-somh don réim sin co ráinic ría n-oidhchi co Ros mBeraigh .i. an cét-cill ag ar oiris a haithle catha Muighe Rath &ersir; dochóidh isin iobar robhúidh isin chill. Muireadach mac Earca dano, as é ba hairchinneach isin cill an tan sin. Dorala iarum ben an oirchinnigh ag gabáil secha an inbhar co bfaca an gheilt ann &ersir; tuc aithne fair guruó é Suibhne robhúi ann, co n-ébert sí fris: Táir asin iubhar, a rí Dhál Araidhe, ar sí, atá, baeghal áonmhná sunna agad. Do ghabáil na geilti &ersir; dá brégadh &ersir; cealgadh atrubhairt sí ind sin. Nocha ragha éimh, ar Suibhne, ar nachamtáir Loingseachán &ersir; a bhen, ar robhúi tan ba husa dhuit aithni form-sa inás aniú; conadh ann atbert na runna sa síos ann:

Suibhne 'A bhen dobheir aithne form do rennuibh do rosg roghorm, robhúi tan ba ferr mo gné i n-airecht Dál Araidhé. Rochláochaighes dealbh is dath ón air tánag asin chath, robo misi an Suibhne seng atchúaladar fir Éreand. Bí-si gut fhior is gut thoigh, nocha biu-sa a Ros mBeraigh, ní chomhracfem go bráth mbán, misi agus tusa, a bhenaccán.' A bhen.

Doluidh-siomh iarumh asin iubhar co héttrom æerdha &ersir; tóet roimhe co ráinic isin mbile ag Ros Earcáin, úair dobhádar trí dúnáruis aigi-siumh ina cclechtadh comnaidhe do dhénamh ina thír feisin .i. Teach mic Ninnedha &ersir; Cluain Creamha &ersir; Ros Earcáin. Robháoi-siumh iarum co cenn cáocáoisi ar mhís isin iubhar sin gan airiughudh, co frith ann a ionadh &ersir; a adhbha fo dheóidh, co ndernadh comairle ag maithibh Dhál Araidhe cia dorachadh da gabáil co nderbertatar uili ba hé Loingseachán robadh cóir do chur ann. Rogab Loingseachán immorro do láimh teacht frisin toisg sin &ersir; luidh roimhe co ttáinic dochum an iubhair ina mbáoi Suibhne, conusfacaidh an gheilt ar an ccráoibh úasa. Truagh sin, a Suibhne, ar sé, conadh é th'íerdraighe bheith amhlaidh sin gan bhíadh, gan digh, gan édach amail gach n-ethaid n-aéerdha, ier mbeith a n-éttaighibh sróldae síregdha ar eachaibh ána allmurdha co sríanaibh soinemhla dhuit, &ersir; mná málla maisecha let &ersir; iomad macaomh &ersir; míolchon &ersir; degháos gacha dána, iomad slúagh, iomdha iolarrdha d'urradhuibh &ersir; do tháoisechuibh &ersir; d'óigthighernaidhibh, do brughadhuibh &ersir; do bhiatachaibh dot réir. Iomad cúach &ersir; copán &ersir; benn mbreacegair mbúabhaill im lennuibh somblasda so-óla let bhéos. Dursan duit bheith fon ionnus sin amail gach n-én ttruag ttarimtheachtach ó dhíthribh do dhíthribh. Leig as a le, a Loingseacháin, ar Suibhne, as edh sin robhúi i ttoici dhúinn, &ersir; in bfhuilid sgéla mo thíri leat-sa dhamh? Atád éimh, ar Loingseachan, uair roég th'athair. Domgaibh dom fhormadh ón, ar sé. Do mháthair dono dh' ég, ar an giolla. Rohanadh dom oirchisecht a ufecht sa, ar sé. Marbh do bráthair, ar Loingseachán. Toll mo thaobh don leith sin, ar Suibhne. Marbh th'ingen, ar Loingseachán. Snáthad chroidhe dano éiningen, ar Suibhne. Marbh do mac atbeiredh a phopa friot, ar Loingseachán. Fíor ón, ar sé, as é sin an banna dobheir an fer co lár; conadh ann atbertsat an laoidh etarra .i. Loingseachán &ersir; Suibhne:

A Suibhne a Sléibh na nEach n-ard? robsat fuileach faobharghargc, ar Chríost rodchuir a ccarcra dámh comhrádh red chomhalta Eist rium-sa má romchluini, a rí rán, a ríghruire, co n-innisinn tré mhíne sgéla dhuit do dheighthíre. Ní marthain at thír tar th'éis, as dó tánag dá aisnéis, marbh do bhráthair ann co mblaidh, marbh th'athair is do mháthair. Mása mharbh mo mháthair mhín deacraidi damh dol dom thír, cían ó rochair sí mo chorp roscair sí friom oirchisecht. Baoth comairle gach mic mhir ag nach mairid a shinnsir, amail as crom craobh fo chnoibh, toll taobh ó bheith gan bhráthair. Atá urbaidh oile ann cáointer ag feruibh Éireann cidh garbh do thaobh is do throigh, marbh do bhen chaomh dot chumaidh. Tigedhus do bheith gan mnáoi, as iomramh luinge gan láoi, as cad(r)údh(?) clúimhe re cnes, as adúdh re hénoires.' Atchúala sgél n-uathmar n-ard ima raibhe gul glégharg, as dorn im dhíaidh cia bé dhe atáoi gan tshíair, a Suibhne. Seinbhríathar so, serb an snomh, nocha lium-sa as airfidiudh, anaidh grían chiúin in gach cladh, caraidh siúr cen co ccarthar. Nocha legar laoigh co búaibh agoinn i nAruidhe uair, ós marbh th'ingen chaomh rodchar maráon is mac do sheathar. Mac mo shethar is mo chú, nocham ttréigfittís ar bhú, as táthad uilc re himnedh, snáthad chroidhe éninghen. Atá sgél eile co mbloidh, as leasg lem a innisin, fir Aradh go ngaoineimh nglic atád ag cáoineadh th'énmhic. As é sin an banna co mbloidh dobheir an fer co talmain, mac beg adberedh popa do ueith oga gan anmain. Romfritháil chugad don chraoibh, súaill nacha nderna anmáoin, nocha nfuilnghim thúas don beirt ó rochuala tásg mh'éinmhic. Ó doriachtais, a laoich láin, eidir dí láimh Loingseacháin mairidh do mhuintir uile a ua Eachach Sálbhuidhe. Bí it tocht, tigeadh do chiall, thoir atá do theach is ní thiar, fada ód thír tángais a lle, as é so a fhíor, a Suibhne. Aoibhne leat eitir dhamaibh i feadhuibh i fidbhadhaibh, iná codladh it dhún thoir, ar chlúimh agus ar cholcaidh. Ferr let bheth ar chraoibh chuilinn i ttaoibh linni an lúathmhuilinn iná bheith a ngrinne ghlan, is gille óga it fharradh. Da ccodailteá i ccígibh cnoc re tédaibh míne mennchrot, binni leat fo bharr doiri cronán dhaimh dhuinn dhamh- ghoiri. At lúaithe ná gaoth tar glenn, as tú éingheilt na hÉirenn, glédonn th'aobh, tasci a lle, bat ségonn saor, a Suibhne. A. S.

Atróchair éimh Suibhni asin iubhar ó rochuala tásg a éinmhic, gur ro-iadh Loingseachán a dhá láimh thairis &ersir; rochuir cuibhreach fora lámhaibh. Ro-innis dó iaromh a muinter do mharthain uile &ersir; rug leis é gusin ionadh i rabhadar maithe Dhál Araidhe. Tucaid dono glais &ersir; gébhenna eaturra aca-somh faoi Suibhne &ersir; roherbadh do Loingseachán, a breith leis co cenn caocaoisi ar mhís. Ruc-sumh iarum Suibhne leis &ersir; robhádar maithe an chúigedh chuigi &ersir; úadha frisin ré sin. Táinic trá a chiall &ersir; a chuimhne dhó a ffoircenn na rée sin. Táinic bheós a chruth &ersir; a dhealbh budhdhéin dó. Robhenaid a chuibhrighe de &ersir; rosamhlaidhedh a ríghe fris. Táinic ionbaidh fhoghamhair ann fáoi sin &ersir; luidh Loingseachán cona muinter do bhuain lá n-ann. Rocuiredh eision a ttuilg Loingseacháin iar mbéin a glais de &ersir; ar ttecht a chéille dhó. Rohíadhadh an tuilg fair &ersir; níor fágbadh neach ina fharradh acht an chailleach namá .i. cailleach an mhuilinn &ersir; rohaithnidhedh dhí gan comhrádh do shoighin ar Suibhne. Ara áoi sien roshoigh sí cóir chomhráidh air-siomh co rofhiafraigh ní día imthechtuibh dhe oiread robhaoi ar gealtacht. Mallacht for do bhél, a chailleach, ar Suibhne, as olc a n-abra, ní léigfi Día mo bheith-si for gealtacht doridhisi. Maith a fios agum-sa, ar an chailleach, gurab é sárugudh Rónáin fodera duit dul for gealtacht. A bhen, ar sé, is gránna duit beth gom brath &ersir; gom bíathadh. Nocha brath edir, ar sí, acht fírinne; &ersir; adúbairt Suibhne:

A chailleach an mhuilinn thall, cid duit mo chor ar imrall? nach meabhail deit tré bháigh mban mo brath agus mo biathadh? Nocha misi dobhraith thú a Shuinne, cidh caomh do chlú, acht ferta Rónáin do nimh rolá it gheilt eidir ghealtuibh. Dá madh misi is go madh mé badh rígh ar Dhál Araidhé, robudh mana duirn tar smech, nochatfia cuirm, a chaillech.' A chaillech.

A chailleach, ar sé, is mór do dheacraibh fuarus-sa dá ufestá-sa é, mór léim ndoiligh rolinges-sa ó gach diongna &ersir; ó gach dionn, ó gach fuithir &ersir; ó gach fáinghlenn di aroile. Ar Día friot, ar an chaillech, ling dúinn léim dona léimennuibh sin anois rolingtheá it ghealtacht. Rolincc-siomh iarumh léim tar colbha na tuilgi co ráinic cenn na hairidhni síos. Mo chubhuis éimh, ar an chaillech, rolingfinn-si féin an léim sin. Roling sí ón fón ccuma cédna. Roling-siomh léim eile afar forlés na bruighniu amach. Rolingfinn-si dono sin, ar an chaillech, &ersir; roling fo cédóir. Acht chena ba sedh a chumair. Roshir Suibhne cúig tríocha chéd Dhál Araidhe roimpe an lá sin co ráinic Glenn na nEachtach i Fidh Gaibhle &ersir; rolen sí é frisin ré sin. Ó rothairis Suibhne ar barr craoibhe urairde eidhnighe annsin, rothairis an chaillech ar crann eile ina fharradh; a nderedh an fhóghamhair do sunnradh ind sin, conadh ann atchuala Suibhne gáir shealga na sochaidhe ind-imeal an fheadha. Gáir mórshhlaig so, ar sé, &ersir; as iad Úi Faeláin failet ann ag techt dom mharbadh-sa a ndíoghail Oiliolla Cédaigh .i. rígh Ua bFaéláin romharbhus-sa i ccath Muighe Rath. Atchúalaidhsiomh búiriudh an doimh alla, &ersir; dorinni an laoidh &ersir; tuc testmolta crann Éirenn ós aird innte &ersir; ag foraithmheadh araill dia dheacruibh &ersir; dia imshníomh budhdhéin; go ndébairt annso:

A bhennáin, a bhúiredháin, a bhéiceadháin bintt, is binn linn an cúicherán dogní tú 'san ghlintt. Eólchaire mo mhendatáin dorala ar mo chéill, na lois isin machaire, na hois isin tshléibh. A dhair dhosach dhuilledhach, at ard ós cionn croinn; a cholláin, a chraobhacháin, a chomhra cnó cuill. A fhern, nídot náimhdidhe, as áloinn do lí, nídat cuma sceó sceanbaidhi ar an mbeirn a mbí. A dhroighnéin, a dhealgnacháin, a áirneacháin duibh, a bhiorair, a bharrghlasáin, do bhrú thobair luin. A mhínén na conaire at millsi gach luibh, a ghlasáin, a adhghlasáin, a lus forsa mbí in t-shuibh. A abhall, a abhlachóg, trén rotchraithenn cách, a chaerthainn, a chaeirecháin, as áloinn do bhláth. A dhriseóg, a dhruimnechóg, ní damha cert cuir, ní ana gum leadradh-sa gursat lomlán d'fuil. A iubhair, a iubhracháin, i reilgibh bat réil, a eidhinn, a eidhneacháin, at gnáth a ccoill chéir. A chuilinn, a chlithmharáin, a chomhla re gáoith, a uinnes, a urbhadach, a arm lámha láoich. A bheithi bláith bennachtach, a bhorrfadaigh bhinn, áluinn gach craobh cengailteach i mullach do chinn. Crithach ara criothugudh, atchluinim ma seach a duille for riothugudh, dar leam as í an chreach. Mo mhioscais i fidhbadhuibh, ní cheilim ar chách, gamhnach dharach duilleadhach ar siubhal go gnáth. As olc sén ar mhilles-sa oineach Rónáin Fhinn, a fherta rombúaidhretar, a chlogáin ón chill. As olc sén a fúarus-sa earradh Conghail chóir, a ionar caomh cumhdachtghlan co ccortharaibh óir. Rob é guth gach aenduine don t-shlóg dhédla daith, na tegh uaibh fán ccaelmhuine fer an ionair mhaith. Gonaidh, marbaidh, airligidh, gabhaid uile a eill, cuiridh é, cidh lór do chion, ar bior is ar beinn. Na marcaigh dom tharrachtain dar Magh Cobha cruinn, ní roich úaidhibh aenurchar dhamh-sa dar mo dhruim. Ag dula dar eidhneachuibh, ní cheilim, a láoich, degurchar na gothnaide dhamh-sa résan ngáoith. A ellteóg, a luirgnechóg, fuarush-sa do ghreim, misi ort ag marcaighecht as gach beinn a mbeinn. Ó Charn Cornáin comhramhach co beinn Slébhe Níadh, o bheinn Slébhi Uillinne rigim Crota Clíach. Ó Chrotaibh Clíach comhdhála co Carn Lifthi Luirc rigim ré tráth iarnóna co Beinn Ghulbain guirt. M'adhaigh ría ccath Conghaile, roba síorsan lem, síu nobheinn for udmhaille ag siredh na mbenn. Glenn mBolcáin mo bhithá fíor fuarus a greim, mór n-oidhchi rofripthálus rioth roithrén re beinn. Dá sirinn am aonaidhe sléibhti domhain duinn, ferr liom ionadh aonboithe i nGlionn Bolcáin buirr. Maith a uisci iodhanghlas, maith a ghaoth ghlan gharg, maith a bhiorar biorurglass, ferr a fhothlacht ard. Maith a eidhnech iodhnaidhe, maith a shoil ghlan grinn, maith a iubhar iubraidhe, ferr a bheithe binnd. Dá ttíosta-sa, a Loingseacháin, chugum in gach riocht, gach n-oidhche dom agallaimh bés ní anfainn friot. Ní anfainn re t' agallaimh munbadh sgél romgétt, athair, máthair, ingen, mhac, bráthair, ben balc d'écc. Dá ttisteá dorn agallaimh ní budh ferrde leam, rosirfinn ria madanraidh sléibhti Boirchi benn. Do mhuilenn an mheanmaráin domheilte do thúaith, a thrúagháin, a thuirseacháin, a Luingseacháin lúaith. A chailleach an mhuilinn-si, cidh 'mongeibhe mh'eill? mh' égnach duit itchluinim-si, is tú amuigh ar an mbeinn. A chailleach, a chuirrchennach, an ragha for each? Noraghainn, a thuirrchennach, munam faicinn neach. Dá ndeachar, a Shuibhneacháin, rob soraidh mo léim. Dá ttóra-sa, a chaillcheacháin, ní ris sís slán céill. Ní cóir éimh a n-abraidh-si, a mhic Colmáin Chais, nach ferrdi mo mharcachus gan tuitim tar mh'ais? As cóir éimh a n-abraim-si, a chailleach gan chéill, demhan agat th'aidhmilliudh, romillis fadhéin. Nach ferrde let mh'ealadhain, a ghelt shaerrdha sheng, mo beth agat lenamain a mullaighibh na mbenn? Dosán eidhinn iomúallach fásas tré chrann chas, dá mbeinn-si 'na certmhullach noághsainn techt ass. Teichim riasna huiseóga, as é an trénrioth tenn, lingim tar na guiseóga a mullaighibh benn. Feran eidhinn iomuallach an tan éirghius duinn, goirid bhím da ttarrachtain ó rofás mo chlúimh. Creabhar osccar antuiccseach an tan éirghius damh, indar liom as dergnámha an lon dogní an sgal. Gach áonúair rolinginn-si co mbinn ar an lár, co fhaicinn an creamhthannán thíos ag creim na gcnámh. Seach gach coin a n-aidhnechuibh luath no gheibhedh m'eill, as é luas nolinginn-si co mbinn ar an mbeinn. Sionnaigh beca ag brégairecht chugum agus úaim, mic thíri ara lédairecht (?), teichim-si ré a ffúaim. Rothriallsat mo tharrachtain ag tocht 'na rioth thenn, gur teiches-sa reampa-somh a mullaighibh beann. Táinic friom mo thairmthechta gibé conair théis, as léir dhamh ar mh'airchisecht am caora gan léis. Bile Chille Lughaidhe i tuilim súan sáimh, ba haoibne i ré Chongaile aenach Line láin. Doraghae an reódh realtánach ferfas ar gach linn, asam suairreach, seachránach, misi fáoi ar an mbinn. Na corra go ccorrghaire i nGlionn Aighle úair, ealta d'énuibh iomlúatha chugum agus úaim. Ní charaim an sibheanradh dogniad fir is mná, binne liom a ceileabradh luin 'san aird ittá. Ní charaim in stocairecht atcluinim go moch, binne lium a crocairecht bruic a mBennuibh Broc. Ní charuim an chornairecht atchluinim go tenn, binni lium ag damhghairecht damh dá fhiched benn. Atá adhbur seisrighe as gach glionn i nglenn, gach damh ina freislighe a mullach na mbenn. Cidh iomdha dom dhamraidh-si as gach glinn i nglenn, ní minic lámh oiremhan ag dúnadh a mbenn. Damh Sléibhi aird Eibhlinne, damh Sléibhe Fúaid féigh, damh Ella, damh Orbhraidhe, damh lonn Locha Léin. Damh Seimhne, damh Latharna, damh Line na lenn, damh Cúailghni, damh Conachla, damh Bairni dá bhenn. A máthair na groidhi-si rolíathadh do lenn, ní fhuil damh at dheagaidh-si gan dá fhichead benn. Mó ná adhbhur leinníne roliathadh dot chenn, dá mbeinn ar gach beinníne beinníni ar gach mbenn. A dhoimh doní an fogharán chugum tar an nglenn, maith an t-ionadh foradhán(?) i mullach do bhenn. As mé Suibhni sirtheachán, luath reithim tar glenn, nocha n-é mh'ainm dlightheachán, mó is ainm damh Fer Benn. Tioprata is ferr fúarus-sa, tiopra Leithid Láin, tiopra is áille ionnuaire, úarán Dhúine Máil. Gidhat iomdha mh'imeirce mh'édach aniú is gerr, mé féin doní m'forfaire i mullach na mbend. A raithnech, a rúadhfhada, rorúadhadh do lenn, ní hosair fir fuagarta a ngabhlaibh do bhenn. Bidh ann bhias mo bhithlighi tes ag Tuidhin tenn, ag Tegh Moling biothainglighi thaethusa do bheind. Dorad misi it chumann-sa mallacht Rónáin Finn, a bhennáin, a bhúireadháin a bhéiceadáin binn. A beannáin.

A haithle na láidhe sin táinic Suibhne a Fidh Gaibhle co Beinn mBóghaine, asséin co Beind Fhaibhne, aisséin co Ráith Murbuilg &ersir; ní ffuair a dhíon ar an ccailligh co ráinig co Dún Sobairce i nUltaibh. Roling Suibhne iarumh do bheinn an dúine síos cach ndíriuch riasan ccailligh. Roling sí co hiomhathlomh ina dheaghaidh co ttorchair do aill Dhúine Sobharci co ndernadh mionbhrúar &ersir; minchomairt dí ann co ttorchair isin bhfairrge, conadh amhlaidh sin fúair bás i ndedhaidh Suibhne.

Atbert Suibhne iarsin: Ní bhíu-sa i nDál Araidhe fesda úair nommhuirfedh Loingseachán i ndiogail a chaillighi mé día mbeinn ara chumus. Luid Suibhne iarumh co Ros Chomáin i Connachtuibh &ersir; rothoirinn for sraith an topuir co rochaith biorar &ersir; uisgi ann. Táinic ben a tigh an oircinnigh dochum an tobair. Forbhasach mac Fordhalaigh an t-oirchinneach sin. Rob í an bhean táinic ann, Finnsheng ingen Fhíndealaigh. Rotheich iarumh an gheilt reimpe &ersir; tuc sisi lámh tar an mbiorar báoi for an sruth. As ann robhúi Suibhne forsan mbili ina fiadhnuisi &ersir; robhúi ag éccáoine móir fa na chuid biorair do bhreth uadha conadh edh atbert: A bhen, ar sé, as trúagh duit mo bhiorar do ureith úaim &ersir; dá festá mar atú úair ní dhénann fer túaithe ná fine mh'oirchisecht; ní théighim for aeidhideacht do thigh duine ar druim dhomain. As é mo búar mo bhiorar, as é mo mhíodh mh'uisci, as iad mo chairde mo chroinn crúadhloma cliothardhlúithe &ersir; cén co mberthá-sa mo biorar, ar sé, as derb nocha beitheá gan ní anocht mar atú-sa tar éis mo bhiorair do breith úaim; &ersir; dorinne an laoidh so:

A bhen bhenus an biorar agus bherius in uisci, nocha betheá gan ní anocht gén co mbertheá mo chuid-si. Monúaran, a bhenagán, nocha ragha an leth raghad, misi amuigh a mbarraibh crann, tusa tall a tigh charad. Monúarán, a bhenagán, as fúar an ghaeth dománuig, nímoirchis máthair ná mac, ní fuil brat ar mo brághuid. Dá festá-sa, a bhenagán, mar atá sunna Suibhne, seach ní fhagaidh cuibhdhe neich, n fhagaidh nech3 ai chuibhdhe. Ní théighim a n-oirechtus edir óguibh mo thíre, ní déntar dam oinechtreas, ní théit mh'aire re ríghe. Ní théighim ar aeidhidheacht do thigh mic duine a nÉire, fa meince liom baéithgeltacht ar bennuibh corra slébhe. Ní tégar dom airfidedh athaigh ré ndul im lighi, nochan fhaghuim oirchisecht ó fer túaithe ná fini. Antan robsom Suibhni-si agus théighinn ar eachaibh, antan tig im chuimhni-si mairg romfuirgedh a mbethaidh. As mé Suibhne saéirchendaidh, as úar anaoibinn mh'ionadh, gé béo anocht ar bháithbendaibh a bhen bhenus mo bhiorar. As é mo mhíodh mh'uisci fúar, as é mo bhúar mo bhiorar, as íad mo charaid mo chroinn, ge 'tú gan leann, gan ionar. As úar anocht an adhaigh, gidh im bhocht ar áoi mbiorair, atchúala guth an ghioghruinn ós Imligh iomluim Iobhair. Atú gan brat, gan ionar, fada a ulc úair romleanadh, teichim re guth na cuirre mar budh buille rombenadh. Rigim co Dairbre ndaingen isna láibh aidhbhlibh earraigh, agus teichim ré n-oidhche síar co Boirche mbennaigh. Diamsat eólach, a fionnghág, mo ghort ní treórach tenngharg, atá nech dianad sgeile an t-eiri beri, a bhengág. At úara dotachuisin ar brú tobair ghlais greanaigh, deogh ghleórdha d'uisci iodhan agus an biorar bhenaidh. Mo chuid-si an biorar bheanaidh, cuid gheilte sáoire singi, sgingidh gaéth úar mam reandaibh do bendaibh gacha binni. As úar gaéth an mhadanraidh, doicc etrom is mh'ionar, nacha nfhétoim t'agalloimh, a bhen bhenus an mbiorar. Fágaibh mo chuid don Choimdhi rium-sa ná déna duilghe, móide foghébha cennacht, is beir bennacht, a Suibhne. Dénam cennach cert cubhaidh gé 'tú a mullach an iubhair, beir mh'ionar is mo chertín, fágaibh an mbertín mbiorair. As terc nech las am ionmhuin, ní fhuil mo theach ar talmain, uaim ó bhere mo bhiorar mo chuid chionadh ar th'anmain. Ní ris a nech rocharuis, meisdi don tí rolenuis, rofhágbhuis neach co daidbhir imon airbir robhenais. Creach na nGall ngorm dot gabháil, orm nocha dernais deghdháil, co bfaghbha on Choimdhe a chionaidh mo chuid biorair do bhenáil. A bhen, chugud da ttóra Loingseachan atá rún reabha tabhair-si dhó trém chionaidh a leth an bhiorair bhena. A bhen.

Robáoi-siomh i Ros Chomáin an oidhche sin, luid aissein arnamhárach co Slíabh n-uráoibhinn nEachtghe, aissein co Slíabh mínaluinn Mis, aissein co Slíabh bennard Bladhma, aissein co hInis Mureadhaigh; coecáois ar mhís do intí-sein i n-uaimh Dhonnáin Eghæ, aissidhein co Carraic Alustair. Gabhaidh áite &ersir; ionadh ainsidhe &ersir; báoi caécaois ar mhís eile innti. Fagbhais í iarsin agus ceileabhraidh dhí; gonadh ann adbert ag tabhairt a dhocra féin ós aird annso:

Duairc an bhetha-sa bheith gan maeithleaptha, adhbha úairsheaca, garbha gáoithshnechta. Gaoth uar oighreata, sgáth fann fainnghréine, fosgadh éinbhile, a mullach maighshléibhe. Fulang fraissíne, céim dar aisseóla, imthecht glaismhíne, madain ghlaisreódha. Gáir na damhraidhe ar fhud fidhbhuidhe, dréim re hoisbherna, fogar fionnmhuire. Maith, a mórChoimdhe, mór an meirbhnéll-sa, duilghe an duibhlén-sa, Suibhne an seingbhlén-sa. Rith dar breicbhernaibh Boirche boithleaptha, osnadh geamhoidhche, coss i ccloichshneachta. Luighe fliuchleapthach learga LoichÉirne, menma ar mhuichimthecht madan mhuichéirghe. Rith tar tuinnbeinnaibh Dúine Sobhairce, clúas re tromthonnaibh Dhúine Rodairce. Rith ón rathuinn-si co tuinn mbaéithBerbha, feis ar crúadhcholbha Dhúine caéimhChermna. O Dhún caoimhChearmna co Beinn mbláthmBoirne, clúas re clochadhart Crúacháin ghargOighle. Utmhall mh'imirce a muigh na Bóruime, ó Bheinn Iughoine go Beinn mBóghoine. Táinic chugum-sa neach romlámhaigh-si, ní romsíodhaigh-si bean romsáraigh-si. Rug mo chuidigh-si d'éis na cionadh-sa, truagh an monar-sa, adúas mo bhiorar-sa. Biorar bhuingim-si, biadha fionndlochtán, ceithre cronnghlacáin Glinne fionnBholcáin. Sásadh saicch m-si, suairc an monarán, deoch don uisgi-si, thiobrad fhionnRonán Corra mh'ingni-si, maeth mo chreasa-sa, toll mo chosa-sa, lom mo leasa-sa. Béraitt oram-sa fían co talchuraibh, cían ó Ultachaibh, triall a nAlbanchaibh. D'éis an astair-si truagh mo shanuslaidh, bith a ccrúadhchomaidh Chairrge Alastoir. Carraig Alastair, adhbha d' fáoilennaibh, truagh a Dhúilemhain, uar dhá háoidheadhaibh. Carraig Alastair, cloc na cruthailde, lór a leathairde, srón re sruthfhairrge. Truagh ar ccomhraic-ne, días chorr crúadhluirgnech, misi crúaidhleadhbach, sisi crúaidhghuilbnech. Fliuch na leaptha-sa itá mh'áras-sa, beg doshaoiles-sa gur chreg chádhasa. Olc do chláonChongal cath do tharrachtain, mar chuing n-imeachtair rothuill mallachtain. A cath RathMuighe tráth do rúachtas-sa re nguin mh'échta-sa ním dluigh dúarcusa. D. Truagh an turus-sa, ní ma tánag-sa, cían óm eólus-sa, críoch gusa ránag-sa. Tiucfaidh Loingseachán, truagh a thurusa, gé romlena-sa ní ba hurusa. Caille comhfhada, cladh na cúarta-sa, tír gus ránag-sa, ní gníomh dúarcusa. D. Duibhlinn dúnBhoirche, trén romfúasnaidh-si, aidhbhle a hiochtair-si, daingne a húachtair-si. As ferr fúarus-sa coillte cosmhuile, roighni ruisMhidhe, aidhbhle Osraighe. Ulaidh fhoghamhair im Loch Cúan critheólaigh, tadhall samhrata Cheineóil mbithEóghain Imthecht Lughnasaidh Taillten tiobraidhe, iasgach earrchaidhe Sionna siobhlaighe. Minig riccim-si tír conúachtus-sa, buidhni barrchasa, druimni dúarcusa. Dúairc.

Rofhágaibh Suibhne an charraicc iarsin &ersir; dochúaidh tar an muir ccráosfhairsing, ccithainbhthenaigh co ráinic Críoch Bhreatan. Dorad a láimh ndeis re dúnadh rígh Bretan co ttarla dochum feadha móir é &ersir; an chonair táinic fón fidh atchualaidh an uchbhadach &ersir; an éccaoini &ersir; an mhairgneach mór &ersir; an osnadhach éccalma. As edh robhúi annsin, geilt eile robhoi ar fhud an fhedha. Táinic-siomh iaromh dhá ionnsaighe. Cía thú, a dhuine? ar Suibhne. Geilt misi, ar sé. Másat geilt, ar Suibhne, tair ale co ndernom comann, ar isam geilt-si bheós. Doragainn, ar an gheilt oili, muna bheith egla thighe nó theglaigh an rígh dom tharrachtain &ersir; ní fhétar nach díobh duit-si. Ní díobh éiccin, ar Suibhne, &ersir; sloinn-si t'ainm bunaidh dhamh ó nach díobh.Fer Cailli mh'ainm, ar an gheilt; conadh ann itbert Suibhne an rann sa &ersir; rofreagair Fear Caille é, mar so síos:

A Fhir Chaille, cidh dotharraidh? truagh do ghuth, abair damh-sa cidh rodmannair céill nó cruth? Ro-innisfinn duit mo sgéla, sceó mo ghníomh, muna bheith eaglach inn slúagh séghdha muna eagla leam sluaigh seghdha thoighe an rígh. As mé Ealadhán noroichedh iolar ndreann, as díom-sa la cách dogoirtidhi lúam-gheilt ghlenn. As misi Suibhne mac Colmáin ó Bhúais bhil, as usaidi dhúinn ar ccomhrádh sunn, a fhir. A fhir.

Tug cách dhíobh taobh re 'roile iersin gur fhiafraigheddar féin sgéla dá chéle. Atbert Suibhne risin ngeilt: Dén-sa do slondadh dhamh-sa, ar sé. Mac brughaidh mé, ar an gheilt Breathnach, &ersir; is don tír-si ittám mo bhunadhus &ersir; Alladhán mh'ainm. Innis dam, ar Suibhne, cidh rottuc ar gealtacht thú. Ní hansa. Dhá rígh robhádar ag imchosnamh im ríghe na críche-si fecht n-aill .i. Eochaidh Aincheas mac Guaire Mathra (?) &ersir; Cúgúa mac Gúaire; ba do muintir Eachaidh damh-sa, ar sé, uair as é dobudh ferr don días sin. Dorónadh iarumh móirthionól do chur chatha fria aroile imón tír-si. Rocuires-sa gesa ar gach aon do muintir mo thigherna coná tigsedh neach dhíobh gan édach sróil uime dochum an chatha ar go mbudh suaithenta seach cách íat la huaill &ersir; díumus. Tucsat immorro na slúaigh trí gáirthi mallacht form-sa, co ttucsat-sidhe misi ar fáoineal &ersir; ar folúamhuin amail atchíthi-si.

Rofhiarfaidh-siomh mar an cétna do Suibhne cidh dusfug for gealtacht. Briathra Rónáin, ar Suibhne, uair roesccáoin-siomh misi re hucht catha Muighe Rath, co roéirghes a n-airde asin ccath sin cou fuilim ar faoinneal &ersir; ar folúamain ó sin ale. A Shuiune, ar Alladhán, coimhédadh cach uainn a chéile co maith ó doratsom taobh fria aroile .i. antí úain as luaithe chluinfes glaédh cuirre do loch linnghlas linnúaine nó guth gléghlan gaircce, nó léim creabhair do chraoibh, fedghaire nó guth feadóige ar na fiórdhúsgadh nó fuaim críonaigh aga choimhbrisedh, nó fosgadh eóin ós fiodhbaidh, erfhúagradh &ersir; innisedh antí atchluinfe é ar tús don fior oile, bíodh ead dhá crann eatrainn &ersir; dá ráthaighedh neach uainn ní dona neithibh réimráitiu sin nó a n-ionnsamail oile déntar teichedh maith linn iaromh.

Dogniat samhlaidh &ersir; bádar bliadhain lán i ufarradh aroili. Hi cinn na bliadhna sin adbert Alladhán fri Suibhne: As mithidh dúinn sgaradh aniú, ar sé, uair táinic forcheann mo shoeghail-si &ersir; nocha nfhéduim gan dul gusin ionadh in rocinnedh dhamh ég d'fhagháil. Cidh ón, gá bás fogébha? ar Suibhne. Ní hansa, ar Alladhán, .i. rachad anois go hEs nDubhthaigh &ersir; cuirfidhther athach gaeithe fúm ann &ersir; romchuirther 'san es mé go rombáiter ann &ersir; nomadhnaicther iarsin i relic fhíreóin &ersir; foghébh nemh, conadh í sin críoch mo bheathadhsa, &ersir; 'a Shuiune, ar Alladhán, innis damh-sa cia haidhedh notbéra fadhéin? Ro-innis Suibhne dhó iarum febh atféd an sgél síosana. Rosgarsat lasodhain &ersir; rotriall an Breathnach go hEs nDubhthaigh &ersir; ó ráinic an t-es robáidedh ann é.

Táinic iarumh Suibhne reimhe dochum nÉrenn co ttarla i ndíuidh laoi é go Magh Line i nUltaibh &ersir; ó tuc aithne ar an magh atbert:Maith éimh cách aga rabhadus-sa ar an magh sa, ar sé, .i. Congal Cláon mac Sgannláin &ersir; fós, ar sé, ropudh maith an magh sa ina rabhamar ann. Robhádhus-sa &ersir; Congal lá forsan magh sa: co n-ébart-sa fris: Rob áil damh dol dochum tigerna eile, ar laghad mo thuarastail aigi-siomh, conadh annsin dorad-som dhamh-sa ar oirisiumh aicci trí choega each n-áluinn n-allmhardha imon each donn robhói aigi budhdhéin &ersir; trí chaoga calg ndéd ndreachsholus, caoca fermhogh &ersir; caoca banmhogh &ersir; ionar go n-ór &ersir; fúathróg bhuilidh bhreacshróil. Conadh ann atbert Suibhne an dán so ann go léig:

I Muigh Line itú-sa anocht, atgeóghuinn mo chroidhe taobhnocht, is atgeóin misi an magh i mbídh mo sheisi Conghal. Feacht rombá-sa is Congal Claon sunn ar an muigh-si maráon, ag dul a nDruim Lorgan láin dorónsamar síst chomhráidh. Adubhart-sa ris an rígh, ba talach(?) ar thairisi, as áil damh dul ar astar, as beg lem mo thúarastal. Rugus-sa úadh mar asgaidh trí cháoga each n-adhastair, trí chaoga claideamh trén tailc, caoga gall, caoga ionnailt Rugus-sa úadh an t-each donn as ferr dosir fér is fonn, rucus a ionar go n-ór is a fuathróg do breacsról. Ga magh is fiú Magh Lini acht in magh atá i Midhe, nó Magh Femhin co líon cros, nó an mag itá i nAirgeadros? Nó Magh Feadha, nó Magh Luirg, nó Magh nAoi co n-áille uird, nó Magh Life, nó Magh Lí, nó an magh itá i Muirtheimhní? Do neoch atchonnarc-sa ríamh edir thúaidh, thes is thíar, nocha nfaca-sa go se a macsamhla an muigi-se. A magh.

A haithle na laoidhi sin táinic Suibhne roime co Glenn mBolcáin &ersir; robhúi aga chúartugudh co ttarla bengheilt dó ann. Teichidh-siumh roimpi &ersir; ara áoi sin tuigedh gurab ar gealtacht robháoi an bhen &ersir; iompaighis ría. Teichidh sisi reimhi-sium ainnsein. Uchán a Dhé, ar Suibhne, as trúagh an bhetha sa .i. misi ag teichedh ríasan ngealtóig &ersir; sisi ag teichedh róm-sa ar lár Ghlinne Bolcáin; is ionmuin éim an t-ionad eisidhen; co n-ébairt:

Misgais, mairg duine dobheir, ní má cin 's ní má roghein, cidh ben dobéra, cidh fer, ní roiset a ndís naoimhneamh. Ní minic bhíos cumann trír gan duine fol fhodhord díbh, droigni is drisi romchoirb conadh misi an fer fodhoird. Gealtóg ar' teichedh a fir, gidhedh as sgél n-anaithnidh, fer gan meither is gan bhróig ag teichedh ríasan ngealtóig. Ar mían ó thigid cadhain gusan mBealltine ar Samhuin, in gach coill chéir gan tacha bheith i ccrannuibh eidhneacha. Uisge Ghlinne Bolcáin báin, éisteacht re a énlaith n-iomláin, a shrotha millsi nach mall, a innsi agus a abhann. A chuilenn cliuthar 's a choill, a duille, a dreasa, a dercoinn, a sméra áille uagha, a chna, a áirne ionnúara. Iomad a chúan fo chrannuibh, búiredhach a dhamh n-allaidh, a uisci iodhan gan gheis, ní liom-sa robá miosgais. M.

Luidh iarum Suibhne gusin bhail ina raibhi Eorann co rothoiris ar fordhorus in tighe i mbói an ríogan cona banntracht, conadh ann adbert: Sádhal sin, a Eorann, ar sé, cidh anshádhal damh-sa. As fíor, ar Eorann, &ersir; táir-si asteach, ar sí. Ní raghatt éimh, ar Suibhne, ar nach gabat in sluagh imchumhang an toighi form. Dar liom, ar an inghen, nocha nferr do chiall ar gach ló dá ttig dhuit &ersir; ó nach áil duit anadh aguinn, ar sí, déna imtecht &ersir; ná háitigh chugainn idir, dóigh is nár linn t'fhaicsin fón deilbh sin dona dáoinibh atchonncatar thú fód dheilbh féin. Truagh éimh sin, air Suiblme, as mairg dobheir taobh re mnáoi tar éis na mbriathar sin. Uair ba maith mo chummaoin-si ar an mnáoi romfúagrann samhlaidh, dóigh tucus inn-aonló dhí trí chaoga bó &ersir; caoga each, &ersir; dá madh é an lá romharbhus Oilill Cédach, rí Ua fFhaoláin, robadh maith lé mh'fhaicsin-si; gonadh ann adbert annso síos:

Mairg fa ttabhraid mná menma cia bheith d'feabhus a ndealbha, an tan as é Suibne Geilt na fuair cuibhdhe dá chéidsheirc. As mairg dobheir taobh re mnáibh cidh a n-oidhchibh, cidh i lláibh, cidh bed bhes ina n-inne d'aithle meabhla Eorainne. Maith mo chummáoin ar an mnáoi, gan fordal, gan iomargháoi, tarraidh díom trí cháoga bó la cáoga each a n-áonló. An tan dobhínn isin bfeidhm nocha n-iomghabhainn ceitheirn, áit ina mbíodh treas nó troid robsam comhlann do thríochaid. Rofhíarfaidh Congal, céim nglan, din inar n-óccaibh Uladh, cúich úaibh dhiongbhus isin chath Oilill Cédach comhromhach? Allata, fergach an fer, adhbhal a sgíath is a shleagh, dorat i socht seal an slógh, an fer dífreagra, dímhór. Adubhart-sa ar láimh Chongail, nocharbh áithesg fir omhnaigh, dingébhad-sa Oilill oll gidh trén tar chách a chomhlonn. Rofhágbhus Oilill gan chenn agus robudh lánmhaith leam, torchradar leam imalle cúig mic rígh Muige Mairge. Mairg.

Rothógaibh Suibhne uimi lasodhain co hétrom imísiol aéerdha do dhó ind gach aird &ersir; do tulmhoing gacha tulchi for araill co riacht Benna Boirche fodhes. Roghabh fós isin maighin sin, co n-ébairt: Maith in t-ionadh geilte so, ar sé, acht namá ní hionadh eatha, blechta nó bídh é, acht is ionadh anforusta anshocair &ersir; ní díon ar dhoininn ná ar dherthan bheith ann, gidh ionadh urartt aoibhinn é; gonadh and adbert na briathra so síos cco léig:

Fuar anocht Benna Boirche, as ionadh fhir anfhoirfe, ni hionadh bídh ná blechta, re sín is re sírshnechta. As fuar mo leabaidh oidche a mullach Bheinne Boirche, am fann, nímfulaing édach ar chrann chuilinn crúaidhghégach. Ó romgeibh fúacht isind aigh tigim go háith 'na aghaidh, beirim daiger don gháoith ghlé dar leirg Laigen Laoghaire. Glenn Bolcáin an tobair gloin, as é mh'árus re hanmoin, ó thicc lá Samhna, ó téid sam, as é mh'árus re hanadh. Gacha sirinn thíar is toir seachnóin ghlenntadh Glanamhraigh, bídh síon cruaidhshnechta im cheann, i ndíon úairghealta Éirenn. As é sin mo ghlenn grádha, as é m'ferann comhdhála, as é mo dún ríogh re roinn, as é mo díon ar dhoininn. As é sin m'fulang oidhche: cnúasach mo dá chrobh choidhche, benoim a ndoiribh doirchibh do luibibh, do lántoirthibh. Mian lium na mónainn co mbloidh, at millsi ná maothnatoin fothlacht, femar, as mían damh, an lus bían is an biorar. Ubhla, caora, cna cuill chain, sméra, dercain do dharaigh, subha craobh, is fíach féile, sgeachóra scíach scenbhgére. Siomsán, samhadh, creamhlus cain agus biororáin bharrghlain, benuidh dhíom géire malle, dercain sléibhe, bun melle. Meisi i ferann ghlas nach glenn, a Chríst, ní rochomhraceam, ní fhuil mo dual-sa re a dul acht gidhim fúar-sa, is fúar-sum. Fuar anocht.

Táinic-siumh roimhe isin maidin arnamhárach co Magh Feimhin, luid aisséin co Sionainn sruthghlain sriobhúaine, asséin co hEchtge n-aird n-uraoibhinn, aisséin co feronn míonghlas móirédrocht Maenmhuighe, aisséin co sruth sáoraluinn Suca, aisséin go himlibh Locha soileathain Ríbh. Gabhaidh iaromh fós &ersir; comhnaidhe i nglaic Bhile Tiobradáin i cCrích Gháille i n-oirther Connacht in oidhche sin. Dá mhennataibh dísli-siom i nÉrinn an t-ionadh sin. Rogabh tuirsi mór &ersir; múichneachus é, conadh ann adbert: As mór éimh, ar sé, do imnedh &ersir; do dhocomhul rochésus conuige so, ba fúar mh'ionadh aréir .i. i mullach Bheinne Boirche &ersir; ní nemhfhúaire mh'ionadh anocht a nglaic Bhile Tiobradáin.

Úair is amhlaidh robhói an oidhchi sin, ag cur shnechta &ersir; an mhéd nocuredh noreódadh fachétóir a haithli a chuir, conadh ann adbert-somh: Mo chubhais éimh, ar sé, as mór do dhocruibh rofhuilnges-sa, ó rofhás mo chlúimh gus anocht. Rofheadar, ar sé, cidh bás foghébhainn de, robadh ferr dhamh taobh do thabhairt re dáoinibh iná na docra-sa do fhulang do ghrés; gonadh ann adbert an laoidh ag tabairt a dhocra ós áird:

Suibhne Mór múich a ttú-sa anocht, rotreaghd mo chorp an gháoth ghlan, toll mo throighthiu, glas mo ghrúadh, a Dhé mhóir, atá a dhúal damh. I mBeinn Bhoirche dhamh aréir, romthuairg bráoin in Echtga úair, anocht robhretait mo bhoill i nglaic chroinn i nGáille ghlúair. Rofhuilnges mór ttreas gan tlás ó rofhás clúmh ar mo chorp, ar gach n-oidhche is ar gach ló as mó sa mhó fhuilghim d'olc. Romchráidh sioc, síon nach súairc, romthuairg snechta ar Sléibh mhic Sin, anocht romgeóghain an ghaéth gan fraech Ghlenna Bolcáin bil. Utmhall mh'imirce in gach íath, domríacht bheith gan chéill gan chonn, do Muigh Line for Muigh Lí, do Muigh Lí for Life lonn. Saighim dar seghais Sléibhi Fúaid, rigim im rúaig co Ráith Móir, dar Magh nAoi, dar Magh Luirg luinn rigim co cuirr Chruacháin chóir. Ó Sliabh Cúa, ní turus tais, riccim go Glais Gháille ghrinn, ó Ghlais Gháille, gidh céin cían, riccim soir go Slíabh mBreagh mbinn. Dúairc an bhetha bheith gan teach, as truagh an bhetha, a Chríosd chain, sásadh biorair bairrghlais búain, deogh uisge fhúair a glais ghlain. Tuisledh do bharraibh chraobh ccríon, imthecht aitin, gníom. gan gháoi, seachna daoine, cumann cúan, coimhrith re damh rúadh dar raéi. Feis oidhche gan chlúimh a ccoill i mullach croinn dosaigh dhlúith, gan coisteacht re guth ná glór, a mhic Dé, is mór an mhúich. Reithim rúaig re beinn co báoth, uathadh rotráoth a los lúith lu , dosgarus rem chruth gan clódh, a mhic Dé, is mór an mhúich. Mór

Cidh fil ann atrá, ar sé, acht cidh é Domhnall mac Aodha nommhuirfedh raghad dochum Dál Araidhe &ersir; dobhér taobh rem dháoinibh fodhéin &ersir; mun beith cailleach an mhuilinn d'atach Chríst frim im shíst léimenndaigh do dhénumh dhí ní rachainn ar an aithghealtacht.

Táinic taom dá chéill dó annsin &ersir; doluidh roime ar amus a thíre do thabairt taobha re a muintir &ersir; do anmhuin aca. Rofoillsigedh do Ronán an tan sin a chiall do tuidhecht do Suibhne &ersir; a bheith ag dul chum a thíre d'anadh eiter a mhuintir, co n-ébairt Rónán: Aitchim-si an Rígh uasal uilechumhachtach nár fféde se an t-ingrinntidh sin do ionnsaighe na heagailsi dia hingreim doridhisi amail dorighni fecht n-aill &ersir; an t-inneachadh tuc Día fair a ndíogail a dhímhiadha-somh for a mhuintir ná raibe furtacht ná fóiridhin dhó dhe co roscara a anam fri a chorp, ar dháigh ná tiobhra a aithghin oile do ingrinntidh dia éis sár nó dímigin for an cCoimdigh nach for a mhuintir itir.

Roéisd Dia itchi Rónáin, uair antan tánic Suibhne co medhón Sléibhe Fúaid rochobhsaidh a chéim annsin co ttárfás taidhbhsi n-iongnadh dhó annsin a medhónoidhchi .i. méidhedha maoilderga cinn gan cholla &ersir; cúig cinn gaoisidecha, gairbhlíatha, gan chorp, gan cholainn etarra, ag sianghail &ersir; ag léimnigh imon sligidh anond &ersir; anall. Antan rosiacht~somh eatarra rochúalaidh ag comhrádh iad &ersir; is edh adberdís: Geilt é, ar an cétchenn. Gelt Ultach, ar an dara cenn. A lenmhain co maith, ar an treas cenn. Gurab fada an lenmhain, ar an cethramadh cenn. Nógo ría fairrge, ar an cúigedh cenn. Noseirgheatt a n-áoinfeacht chuige. Rost~ógaibh-siumh uime rempa tar gach muine día aroile &ersir; geruó mór an glenn nobhíodh roimhe ní thaidhledh~somh é, acht nolingedh don bhord co aroile de &ersir; do bheinn na tulchi for araill.

Ba lór immorro d'úathbhás, do gréchach &ersir; golfortach, sianghal &ersir; síoréighemh, séstán &ersir; séiseilbhe na ccenn ina dhiaidh-siumh ga tharrachtain &ersir; ga thréntograim. Ba hé treisi &ersir; tinnesnaighe na tógrama sin co lingdís na cinn dá oircnibh &ersir; dá iosgadaibh &ersir; dá lesrach &ersir; dá slinnénibh &ersir; do chlais a chúil, co mba samhalta leisiumh &ersir; bloisgbhéim buinne baindi dílionn do ucht airdshléibhe seisbhéimneach gach cinn for aroile dhíobh &ersir;ú comhthuairgnech uile fri sleasaibh crann &ersir; fria cennuibh carrag le lar &ersir; re lántalmain, co nár ansat de co ndeachaidh re néllaibh urétroma aéieoir uatha uathadh .

Roscarsat ris iarsin edir chenn ghabhair &ersir; cenn chon, uair andar lais bádar sidhe a ttréchumusc na ccenn n-oile ina lenmhuin. Ba neimhthni neimhthni tra faoinneal nó folúamhuin dá raibhi fair-siumh ina haithfhéghadh riamh roimhe sin, uair ní thairisedh eadh lasa n-iobhadh digh co cenn trí choicthidhisi ina dhíaidh sin, go ttarla aen na n-oidhche aen do n-oidchibh é i mullach Sléibhe Eidhneach, Aidneach gur ro-oiris i mbárr chroinn ann eadh na hoidhche sin co madain. Roghabh ag éccaoine móir annsin; conadh edh roráidh:Olc éimh atáthar agom anocht a haithle na caillighe &ersir; na ccenn ar Slíabh Fúaid, ar sé, acht chena as cóir mo ueth amail atú, uair sochaidhe risa ndernus féin olc; conadh ann adbert:

Éccáointeach atú-sa anocht, am tuirseach truagh, am taobhnocht dá bfesdáois form na dáoine fil damh damhna éccáoine. Reód, sioc, sneachta agus síon agum thúargain tré bhith síor, mo beith gan teini, gan tech a mullach Shléibbe Eidhneach. Teach mór agum is ben mhaith, adeiredh cách robsum flaith, as é as ruire 'sas rí antí domrad romradh i neimhthní. Cidh 'ma ttuc Dia mé asan ccath nach bfrith ann neach dom mharbadh, suil dobheinn eing a n-eing agus cailleach an mhuilinn? Cailleach an mhuilinn 'ga toigh, mallacht Críst ar a hanmoin, mairg dorad taobh risin ccrín, mairg dá ttaratt a choinmhír. Robhaoi Loingseachán ar mn'eing tré gach díthreabh díthreadh a nÉirinn, go romchealg chuigi don chraoibh tan adfétt ég mo macáoimh. Domrad-sa leis 'san teach mór, áit a mbáoi an slúagh ac comhól, as romchengal thiar 'san tsheit aghaidh d'aghaidh rém chétsheirc. Sluagh an toighe gan táire ag cluithe is ag gáire, meisi com muintir is toigh ag surdlaigh, ag lémendoigh. Munbadh caillech in tighi ní rachainn ar aithmhire, ro-ataigh rium friom Críst do nimh ar shíst mbig do léimeandaigh. Rolingius léim nó dhá léim ar an athair nemhdha féin, adbert an chaillech 'ga toigh co lingfedh féin léim amhlaidh. Rolinges léim oile amach dar fíormhullach na cathrach, lúaithi iná deathach tré theach an teathadh rug an chailleach. Roshirsium Éire uile ó Thigh Duinn co Tráigh Ruire, ótá an Tráig co Benna mBrain, nír chuires díom an chailleach. Eiter mhagh is mhóin is leirg dhíom nír chuires an crúaidhleidhb, gur lingedh lem an léim nglé do bheinn Dúine Sobhairce. Ar sin rolinges fón dún agus nocliar céim ar ccúl, rugus isin bfairrge amach, rosfágbhus thall an chailleach. larsin tángadar 'san tráigh muinter dhiabhail 'na comhdháil agus roluaidhset a corp, mairg tír nÉrenn 'nar hadnocht. Feacht roluighes roluidhes tar ar Slíabh Fúaid i n-oidhchi duib dhorchi dhuairc, co bfaca cóig cinn 'san ccnoc arna n-oirleach inn-áonport cennphort . Adubhairt cenn díbh 'na ruth, rium-sa roba garb an guth, 'geilt Ultach, lentar libh dhe, co ría romhaibh i bfairrge.' Rorethus rompa an ród is nír fuirmhess troig ar fód, et fuirmess troigh tar fhod eiter chenn gabhair is con, ann roghabhsat malloghadh. Cóir cía roghéibhinn-si olc, mór n-oidhchi rolinges loch, mór do rosgaibh ban mbáidhe doradus fo éccaoine. Ecc.

Aroile aimsir do Suibhne i Luachair Dheadhadh for a bháeithréimennaibh baoisi; luid assidhén ina réimimh roighealtachta go ránic Fiodh glansrothach gégáloinn Gaible. Báoi bliadhain an dú sin &ersir; as edh fa bíadh dhó frisin mbliadhoin sin .i. caora croiderga crúandatha cuilinn &ersir; dercoin darach dubhdhuinne &ersir; deogh d'uisci na Gabhla, .i. an abhann ón ainmnighthir an fiodh, conadh ann roghabh tuirsi trom &ersir; dobrón derbháir antí Suibhni i bforcenn na ré sin tré olcus a bhethadh, conadh ann adbert an laoidh mbig si:

Ochán, as meisi Suibhne, mo chorpán as lór mairbhe, gan ceól, gan codladh choidhche acht osnadh ghaoithe gairbe. Tánacc ó Luachair Dheaghadh co bruachaibh Feadha Gaibhle, as í mo chuid, ní cheilim, caora eidhinn, mes dairbhre. Bliadhain dhamh isin mbeinn-si isin deilbh-si ina bfuilim gan biadh do dhul 'san corp-sa acht caora corcra cuilinn. As mé geilt Glinni Bolcáin, ní bhíu-sa ag ceilt mo dhochnáidh, dhochnaidh, altered later to dochráidh tairnicc anocht mo láthar, ní damh nach ádhbhar ocháin. Ochán

Dorala dhó-somh laithe n-áon techt co Druim Iaroinn i Connachtaibh co rochaith biorar barrghlas na cilli ar brú na tiobratta tonnghlaisi &ersir; ro-ibh ní dia huisge ina dheghaidh. Ro-éirigh cléirech amach asin ecclais &ersir; roghabh tnúth &ersir; trénformud frisin ngeilt é im thomhailt an tuara rothoimhleadh feisin &ersir; adbert gurbho socair sádal robhaoi Suibhne isin iubardhos íar mbuing muing a phroinne de budhdhéin. Truagh éimh sin, a chléirigh, ar Suibhne, uair as meisi dúil as anshádhaile &ersir; anshocra dogheibh a betha isin domun dáigh ní thig tinenabhradh ná toirrchim ar mo shúilibh ar úaman mo mharbhtha; deithbhir són, dáigh is cuma noraghainn ar gealtacht ría slógaib na cruinne d'fhaicsin dom fhóbairt a n-aoinfecht &ersir; re folúamain an dreólláin a áonar; et a Dhé neimhe, a chléirigh, ar Suibhne, nach bfuili-si im riocht-sa &ersir; meisi isin chongaibh crábaidh i ttáoi-si, noco n-aithnicchedh th'aigneadh &ersir; th'inntinn nach gnáth dom aithghin-si nó dom ionnshamail bheith co soinmech febh adbeiri-si; conadh annsin roghabh an cléirech tosach na laoidhe &ersir; rofhreagair Suibhne a deiredh, mar so:

Sádhail sin, a gealtagáin, a mbarr na géige iubair do leathtáobh mo mennatáin, bennatáin docaithis mo chuid biolair. Ní sádhail mo bhetha-sa, a chléirigh Droma hIaroind, atá do mhéd m'eagla-sa súil dom shúilibh nach íadhaim. Fir domhain dá bfaicinn-si chugum, a fhir an cheóláin, is comhmór dotheithfinn-si dotheichfinn-si ríu is re heitil an dreólláin. Truagh gan tusa im inmhe-si, is meisi im chléirech chrábaidh, nó co ttuigedh th'inntinn-si nach cerd geilte beith sádail. Sádail.

Aroile laithe do Suibhne ag cúartugudh críche Connacht go hudmhall anbhsaidh go ttarla é fo dheóidh go hAll Fharannáin a tTír Fhíachrach Mhúaidhe; glenn áloinn eisidhén, sruth áloinn sriobhúaine ag teibersain tepersin co tinnesnach frisin all aill anúas &ersir; bennachadh ann ina rabadar senadh náomh &ersir; fíreóin co hiomdha iolarrdha, et ba hiomdha ann ámh crann caomháloinn co ttoirthibh troma tóthachtacha isin all hisin. Ba hiomda ann éimh eidheann fíorchluthmar &ersir; aball cenntrom ag cromadh co talmain le troma a toraidh, ba cuma nobhíttís isin allt sin ois allta &ersir; míola muighe &ersir; muca mórthroma, ba hiomdha immorro rón roiremhar rochodladh ann tar éis techt ó muir móir anall isin all sin. Roshann~taigh Suibhne co mór an t-ionadh sin, go roghabh for adhmoladh &ersir; ag tabhairt a thúarusgbhála ós aird; go ndébairt an laoidh-si:

All Fharannáin, adhbha náomh, co n-iomad call crann caomh is cnúas, uisge tinnesnach can tess ag snige snaoidhe re a chness anúas. As iomdha ann eidhnech ghlass agus meass re mberar le a mberar geall agus abhall chenntrom chaomh ag filliudh a craobh fa cheann. Imdha broc ag dol fa a dhíon, ann is míol muighe nach mall, is édan rionntanach roinnteach róin ag techt ón muir móir anall. Mé Suibhne mac Colmáin chóir, mór n-oidhchi reóidh bhím co fann, romthruaill Rónán do Druim Gess, do Druim Gess domhuin codlaim fa chraoibh 'san ess tall. All.

Táinic Suibhne roime fo dheóidh conuige an baile i raibhe Moling .i. Teach Moling. Ba hisin tan sin robói psaltair Chaoimhghin i ffiadnuise Moling aga dénamh do lucht an aiceapta. Táinic iarumh Suibhne for sraith na tioprat i fiadhnuisi an chléirigh &ersir; rogab ag ithe biorair. As moch-longadh sin, a ghealtagáin, ar an cléirech; conadh ann adbert Moling &ersir; rofreagair Suibhne é:

Mochthráth sin, a ghealtagáin, re ceileabhradh cóir. Gidh moch leat-sa, a chlérecháin, tánic tert ag Rómh. Gá fios duit-si, a ghealtagáin, cuin tig tert ag Róimh? Fios tig dhamh óm Thigerna gach madain 's gach nóin. Innis tré rún ráitsighe sgéla Fíadhat finn. Agut-sa atá an fháitsine mása thú Moling. Cidh tuc duit-si mh'aithni-si, a gheilt ghníomach ghér? Minic mé ar an fhaithchi-si ó rosaoi mo chéill. Cidh ná tairni a n-aonbhaili, a mhic Colmáin Chúair? Ferr leam bheith a n-áonshuidhe isin mbeathaidh bhúain. A thruaigh, an ría t'anam-sa ifrinn aidhbhle dos? Ní thabhair Día orum-sa pían acht bheith gan fhos. Glúais alle go ttormalla cuid bhus milis lat. Dá fhestá-sa, a chléirecháin, doilghe bheith gan bhrat. Béra-sa mo chochlán-sa nó béra mo leann. Aniú gidh im crochbán-sa robá uair budh ferr An tú an Suibhne sgáthaighthe táinic a cath Roth? Mása mé, ní ráthaighthe cidh nomheilinn moch. Canas tárla mh'aithni-si duit, a ghealtáin ghéir? Meinic mé ar an fhaithchi-si got fheithemh do chéin. Áluinn duille an liubhair-si, psaltair Cháoimhghin cháidh. Áille duille mh'iubhair-si i nGlinn Bolcáin báin. Nach suairc leat-sa an relec-sa ba scoil scíomhda dath? Nríbh anshúarca mh'oirecht-sa madain ar Muigh Rath. Ragat-sa do cheileabhradh go Glais Chille Cró. Lingfet-sa crann eidhinnghlan, lém arc, is badh mó. Saothrach dhamh 'san eglais-si ar cinn trén is trúagh. Saothraighe mo leabaidh-si i mBeinn Fhaibhni fhúar. Cáit i ttig do shaogal-sa, in a ccill no i loch? Aeghaire dot æghairibh nommharbhann go moch. Muchthráth.

As mochen éimh do thecht sonn, a Shuibhne, ar Moling, ar atá a ndán duit bheith annso &ersir; do sháogal do thecht ann, do sgéla &ersir; th'imthechta d' fhágbáil sunn &ersir; th' adhnacal i reilicc fíreóin, &ersir; naisgim-si fort, ar Moling, gidh mór shire gach láoi d' Érinn techt gacha hespurtan chugum-sa go rosgríobhthar do sgéla lium.

Iomthúsa na geilte iarsin; robhaoi risin mbliadhain sin ag tathaighidh Moling. Roshoighedh lá n-ann co hInnis Bó Finni i n-iarthar Chonnacht, lá oile co hEss rocháoin Rúaidh, lá oile co Slíabh mínáluinn Mis, lá oile go Benda biothfhúara Boirche; gidbé díobh sin doshoighedh gach láoi nofritháiledh a n-espurtain gach n-oidhche co Teach Moling. Ro-ordaigh Moling proinn mbig dhó frisin ré sin, dóigh adubairt re bhanchoig ní do bhleaghan na mbó do thabairt dó. Muirghil a hainm-sidhe, as í ba ben do Mhungán do mhuicidhi Moling. Ba hí méd na proinni sin dobheiredh an bhen dó .i. nodhingedh a sáil conuige a hadhbronn isin mbualtrach fa coimhnesa dhí &ersir; nofágbadh a lán lemnachta ann do Suibhne. Dothigedh-somh co faiteach furechair i n-eatarfhásach na búailedh do ibhe an bhainne sin.

Tarla iomcháineadh adhaigh ann eitir Mhuirghil &ersir; mhnáoi oile isin mbúailidh, co n-ébert an bhen eile: As mesa duit-si, ar sí, nach tocha leat fer eile &ersir; fós nach ferr let th' fer féin dot ríachtain iná an gheilt atá got thathighid risin mbliaduin-si anall. Atchúala siúr an bhúachalla anní sin &ersir; gidhedh ní ro-innis ní dhe co bfacaidh Muirghil isin madain arnabhárach ag dul d'iodnacal an bhainne go Suibhne conuige an mbúaltrach ba comhfhogus don fhál i raibhe. Ó'dchonnairc siúr an bhuachalla sin táinic asteach &ersir; atbert re a bráthair: Atá do bhen isin ffál sin thoir ag fer oile, a mheathaigh mhiodhlaochda, ar sí. Roghabh éd an búachaill ag a chloistecht sin, &ersir; roéirigh go hobonn inníreach &ersir; tarraidh a láimh leathga robói for alchuing astigh &ersir; téit for amus na geilte. As amhlaidh robhúi an geilt &ersir; a tháobh ris &ersir; é 'na luidhe ag caithemh a phroinne asin mbúaltrach. Tuc dono an buachaill sadhudh don leathgha asa láimh fair, gur rosgon a n-odhar a chíghe clé antí Suibhne, gur gabh urrainn tríd ar mbrisedh a droma ar dhó ann. Adberat foirenn conadh benn chongna fíadha ro-innell an búachaill fáoi, áit a n-ibhedh a dhigh asan mbúall~trach, co tæth-somh furri, conadh amhlaidh fúair bás.

As annsin robhaoi Énna mac Bracáin ag búain chluig na prímhi i ndorus na reilge co bfaca an t-éacht dorinnedh ann; go n-ébairt an laoidh:

Énna Truagh sin, a mhucaidh Moling, dorighnis gníomh talchair tinn, mairg domharb a los a neirt an rígh, an náomh, an náomhgheilt. Bidh olc dígeann bhías duit de, tocht fo dheóidh gan aithrighe, biaidh th'anam ar seilbh deamhain, biadh do chorp inn-ethannaidh (?) Bidh ionann ionadh ar nimh dhamh-sa is dó-somh, a fhir, gebhthar psailm ag lucht áoine for anmain an fhíoraoidhe, Robadh rígh, robadh geilt glan, rop fher oirnighe úasal, ag sin a lighe, líth ngle, dobhris mo chroidhe a thrúaighe. Trúagh

Ro-iompó Énna anonn go ro-innis do Mholing Suibhne do mharbadh do Mhongán mucaidhe Moling. Ro-éirigh Moling fo chétóir cona chléirchibh imalle fris co hairm ina raibhe Suibhne &ersir; ro-adaimh Suibhne a choire &ersir; a choibhsena do Mholing &ersir; rothóchaith corp Crist &ersir; rofáiltigh fri Día a airittin &ersir; rohongadh iarum lasna cléirchibh.

Táinic an búachaill dia shaigid. As dúairc an gníomh dorighnis, a bhúachaill, ar Suibhne, .i. mo mharbadh-sa gan chionaidh úair ní fhédaim-si festa teichedh fon ffál dobhithin na gona doradais form. Dá ffeasainn-si co mbadh tú nobheth ann, ar an búachaill, nítgonfuinn itir gidh mór dom aimhles doghénta. Dar Críosd, a dhuine, ar sé, ní dhernus-sa th' aimhlessa ar áonchor ar bioth amail shaoile iná aimhles duine eile ar druim dhomhain ó dochuir Día ar gealtacht mé &ersir; robadh beg a dhíoghbháil duit-si mo bheth a ffál annso &ersir; bainne beg d' fagháil ar Dia dhamh ón mnaoi ucchat, et ní thiubhrainn taobh frit mnáoi-si iná fri mnáoi n-oile ar talmhain gona thoirthaibh. Mallacht Críst ort, a bhúachaill, ar Moling, as olc an gníomh dorighnis, goirde shaogail duit abhus &ersir; ifrenn thall ar dhénamh an gníomha dorónais dorighnis . Ní bfhuil bá do shodhain damh-sa, ar Suibhne, uair tángadar bur ccealga im thimchell &ersir; bidh im marb-sa don guin doradadh form. Ragaidh éric duit ann, ar Moling, .i. comhaitte comhfhaide frium-sa for nimh dhuit, &ersir; roráidhset doraidhset an laoidh-si eatura ina ttriúr .i. Suibhne, Mongán &ersir; Moling:

Dorignis gníom, nach súairc sin, a bhúachaill Moling Lúochair, nocha nfédoim dul fón fhál don ghuin romgon do dhubhlámh. Ahair frium mád cluine, a fhir, cúich thú, a duine, go deimhin? As mé Suibhne Geilt gan oil, a buachaill Moling Lúachair. Dá bfessain, a Suibhne sheing, a dhuine, dia nadaithninn notaithninn nocha ttiubrainn gái red tred chnes gé atchífinn thú dom aimhleas tu ag deanam m'aimhleas . Nocha dernus thiar na thoir aimhleas duine ar druim dhomhain ó domrad Críst óm thír theinn ar gealtacht ar fhud Éirinn. Ro-innis, nocha breug dhamh, inghean mh'athar 'smo mháthar th' fághbháil isin fhál sin thoir ag mo mhnáoi féin ar madain. Nír chóir dhuit a chreidemh sin co bfionnta féin a dheimhin, mairg táinig dom ghuin-si a-le nógo bhfaictís do súile. Gé nobheinn a fál i ffál, robadh beag dhuit a dhíoghbhál gé dobhéradh ben damh digh do bainne bhiucc a n-almsoin. Dá ffesainn-si 'na bhfuil de, do ghuin tréd chích, trét chroidhe, go bráth nítgonfadh mo láimh, a Suibhne Ghleanna Bolcáin. Gé romgonais isin fhál nocha ndernus do thochrádh, ní thiubhrainn taobh ret mhnáoi ndil ar talmain gona thorthaibh. Mairg táinic athaidh ó thoigh chuccatt, a Mholing Lúachair, nocha leicc dhamh dol fón choill an guin romgon do bhúachoill. Mallacht Críst dochum gach cloinn ort, ar Moling re a bhúachoil, tré éd i ccridhe do chnis, as trúagh an gníomh dorighnis. Ó dorighnis gníomh n-úathmar, atbert Moling re a bhúachuil, raghaidh dhuit-si dar a chenn goirde shaoghail is ifreann. Gé dognéi-si díoghal dioghbhail dhe a Mholing, ní beó meisi, nochan fhuil mo chabair ann, táinig bar ccealg im thimcheall. Raghaidh éruic dhuit-si ind, ar Moling Lúachra, lúaidhim, comhaitte comaitte friom-sa for nimh dhuit-si, a Shuibhne, ón Ardchoim~ didh. Bidh maith dhuit-si, a Shuibhne sheing, thusa ar nemh, ar an búacheill, ní hionann as meisi sunn, gan nemh, gan soeghal agum. Ba binne lium robháoi tan ná comhrádh ciúin na muintear, bheith icc lúthmhairecht im linn cúchairecht fhéráinn ferain eidhinn. Ba binne lium robháoi tan ná guth cluigín im fharradh, ceileabhradh an luin don bheinn is dordán doimh ar doininn. Ba binne lium robháoi tan na guth mná áille im fharradh, guth circe fráoich an tsléibhe do cluinsin im iarmhéirghe. Ba binne lium robháoi tan donálach na gcon alla, iná guth cléirigh astoigh ag méiligh is ag meigeallaigh. Gidh maith libh-si i ttighibh óil bhar ccuirm leanna go n-onóir, ferr lium-sa deogh d'uisge i ngoid d'ól dom bais asin tiopraid. Gidh binn libh thall in bhar ccill comhrádh mín bar mac leighinn, binne lium ceileabhradh an ceileabhradh án doghníad coin Ghlinne Bolcáin. Gidh maith libh-si an tsaill 's an fheóil caithter a ttighibh comhóil, ferr lium-sa gas biorair ghloin d' ithe i n-ionadh gan chumaidh. Romgon an cruadhmhucaidhe corr romghuin an ceer (?) cruadh muic. corr go ndeachaidh trém tre mo chorp comh~ trom, truag, a Chríst rolámh gach breth, nach ar Mhagh Rath rommarbhadh. Gidh maith gach leaba gan fheall dorighnes seachnóin Éirenn, ferr lem leabaidh ós an loch i mBeinn Bhoirche gan fholoch. Gidh maith gach leaba gan fheall dorighnes sechnóin Éireand, ferr lem leabaidh ós an ross i nGlenn Bolcáin dorónoss. Beirim a bhuidhe friot sin do chorp, a Chríst, do chaithimh, aithrighe iodhan abhus in gach olc riamh dorónus. Do.

Táinic iaromh táimhnéll do Suibhne &ersir; ro-éirigh Moling gona chléirchibh mar áon fris &ersir; tugsat cloch gach fir i leachtt Shuibhne. Ionmhain éimh an fer isa leacht so, ar Moling, meinic bámar inar ndís slán síst ag comhrádh fri aroile seachnóin na conaire so. Rob aoibhinn lem faicsin Suibhne .i. antí isa leachtt so ar an tioprait úd thall .i. Tiupra tioprat na Gealta a hainm, úair is meinic notoimhledh n dia biorar &ersir; día huisci &ersir; úadha is uaidhi ainminighter an tioprat. Ionmhuin bheós gach ionadh eile no-iomaithighedh antí Suibhne; conadh ann adbert Moling:

Leachtán Suibhne sunn imne, rocráidh mo chroidhe a chuimhne, ionmuin lium bhós bheos ar a sheirc gach airm i mbíodh an náoimhgheilt. Ionmuin lium Glenn mBolcáin mbán ar a sherc ag Suibhne slán, ionmuin gach sruth do-icc ass, ionmhuin a bhiorar barrghlass. Tiubra na Gealta Tioprat na gealta Tiubra na nGealt súd thall, ionmuin cách dar bíadh a barr, ionmuin lium a gainemh glan, ionmuin a huisge iodhan Orm-sa doghnídh a haicill, fada lium gó nosfaicinn, rothiomghair rotromgair a breith dom thigh, ba hionmhuin an eadarnaigh. etharnaigh Ionmhuin gach sruth go bhfúaire fors' mbíodh forsa imbíodh forsmbi an biorar barrúaine, is gach tobar uisge ghil, ar Suibhne ag a aithighidh. Masa chead le re Rígh na reann éirigh agus imthigh leam, tucc dhamh, a chridhe, in do lámh ón lighe agus ón leachtán. Ba binn lium comhrádh Suibhne, cían bhérus im chlí a chuimhne: aitchim mo Rígh nimhe nár ós a lighe is ar a leachtán. Leachtán.

Ro éirigh Suibhne asa niull iarsin &ersir; roghabh Moling ar láim é, go rángadar rempa ina ndís co dorus na heglaisi, &ersir; ó dorad Suibhne a ghúala risin ursoinn tug a osnadh mór ós aird co rofháoidh a spiorad dochum nimhe, &ersir; rohadhnacht go n-onóir ag Moling é.

Gonadh ní do sgélaibh &ersir; do imthechtuibh Suibhne mic Colmáin Chuair rígh Dhál Aruidhe gonuige sin.

Finis. Brussels MS. 3410. fo. 59a to 61b. De S. Ronano Mac Beruigh as Echtra Suibhne (Cap. I.)

Naomh uasal oirdnidhe robaoi sunn a ttír nEirenn .i. Ronán Fionn mhac Beraigh mhic Criomhtainn mhic Coluim Cúile mic Eirc Logha mic Laoghaire mhic Neill Naoighiallaigh. Fer chomhaillte tiomna &ersir; congmhala cuinge an Choimdedh &ersir; fuilngthi inghrema &ersir; treabhlaide ar gradh Dé. Ba mogh naoimhdhiles da anmain &ersir; ba crochaidh a chuirp &ersir; ba scciath dídin ria drochaimsibh diabail an fer min moronórach sin. Ro tórainnedh ceall lais feacht n-áon .i. ceall Lainni a nDail Araidhe a ccoiccedh Uladh. As aicce robaoi ferannus &ersir; forlamhus Dháil Araidhe .i. ag Suibhne mhac Colmáin Chuair mhic Cobthaigh. Rochuala sein guth cluig Ronáin aít a raibhe ag tórainn a chille &ersir; ro fíarfaigh dia muinntir ciodh adchúaladar. Ronán Fionn mhac Beraigh atá ag tóruinn a chille ad chrích-si &ersir; at ferann. As e guth a chluig adchluni-si, anosa. (As follus de sin nar chedaigh an naomh do Shuibhne an ecclas do thionnsgana.) in brackets in MS. Et rolonnaigedh &ersir; ro fergaighedh go mór imón rígh &ersir; ro éirigh go dian deinmnedach do díchur an chleirigh on chill. Roglac a bhen .i. Eórann ingen Chuinn Chíannachta err an bhruit robhaoi uime &ersir; rotriall affosdadh gur sgeinn fon teach an tsibhall (.i. dealg) argaitt robaoi isin brut &ersir; fágbhais a bhrat agan rioghain &ersir; dochuaidh lomnocht do dhíochur an chleirigh on chill go riacht airm (.i. áit) a raibhe ina réim roretha go ffarnaic (.i. go bfuair) antí Ronán ar a chionn. Is amhlaidh robaoi an cléirech ag moladh Rí nimhe et talman &ersir; ag solasghabháil a shalm &ersir; a shaltair líneach lánálainn ina fhiadhnaisi. Tuargaibh (.i. do thógaibh) Suibhne an tsaltair &ersir; teilgis uadha í a bfúdomhain an locha lindfhuair robáoi ina bfiadhnaisi gur baidhedh an tsaltair ann. Gabhais láimh Ronáin íaromh &ersir; tairrngis na dhiaigh tar an ccill amach é et nir léicc lamh an chléirigh fós uaidh go ccúala an t-éighemh. As é dorinne an t-eighemh sin giolla Chongail Claoin mhic Sccannláin rí Uladh arna thoidheacht ar cenn Suibhne o Chongal Claon do cath Muighe Rath.

 (Cap. II.)

Doruacht an giolla go Suibhne &ersir; adfed (.i. roinnis) sccela dhó o thús go deiredh. Téid Suibhne lais &ersir; fagbais Ronán go dubhach dobrónach ar mbáthadh a shaltrach &ersir; ar ndénamh a dhímigne &ersir; a easonóra. Día mbói ló go n-oidche iarsin doriacht dobharchú asin loch go Ronán &ersir; a shaltair lais gan milledh líne nó litre innte. Doroine Ronán altugadh buidhe do Dhia do chenn na míorbuile sin &ersir; mallaighis Suibhne iarsin. Mo ched-sa for ced an Choimdhe chumhachtaigh ar sé amhail tainic Suibhne dom dhíochur-sa &ersir; sé lomnocht gurab amhlaidh bhias doghrés (.i.do ghnáth) lomnocht ar fáoindel &ersir; ar foluamhain seachnóin an domhain &ersir; gurab bás do rinn bhéras fo dhéoigh &ersir; mo mallacht fair &ersir; mo bennacht for Eórainn rothríall a fhasdadh &ersir; an la adcífet clanna Colmain an tsaltair robáidhedh gurab díth &ersir; dílgenn dóibh &ersir; dorinne an laoidh: Suibhne mac Colmain rom-cráidh, romtarraing leis ar lethláimh, d'fhágbháil Cille Lainne lais, dom beith athaigh na heccmais. &ersir; rl.

Dochúaidh Ronán iaramh go Magh Rath do dhénamh síthe idir Dhomhnall mhac Aodha mhic Ainmireach .i. rí Erenn et Congal Claon mhac Sccannláin rí Uladh &ersir; nir fhét a siodhugud. Doberirti immorro an cleirech a ccomairce ettorra gach laoi go nách marbhthaoi neach ettorra on uair rotoirmesgtha an cathughud no go ngabhtha doridhisi. Ticcedh thrá Suibhne tar lamha an chleirigh gacha trátha oir gach sídh &ersir; gach osadh doníod Ronan idir fhiora Erenn gach n-oidhce nomhilledh Suibhne ria ttráth éirghe gach laoi oir no marbhadh fer ria ttráth an chomhlainn gach laoi &ersir; fer eile ar sccur an chomhlainn gach n-oidhce. An lá immorro rocinnedh an cath mór do thabairt tainicc Suibhne re ccách dochum an catha &ersir; tarla Rónan dó &ersir; ocht sailmchedlaigh dia muinntir ina fharradh &ersir; iad ag ur uisge coisrectha tar na sluaghaibh &ersir; rochuirset tar Shuibhne a ccuma cháich. Dar laisiumh bá dá fochuidbhed rocuiredh an t-uisge fair &ersir; dorad a mher a shuainemh na sleighe robháoi ina laimh &ersir; rodiubhraic do shailmceadlaidh diobh go romarbh. Dorad an t-urchar tanaisi do chum an cleirigh féin gur bhen isin clocc báoi for a ucht go roscceind a chrann as a n-airde isin aiér. Gonadh ann adbert an cleirech: Guidim-si an Choimdhe, ar sé i n-airde dochoidh an crann isin aiér &ersir; a nellaibh nimhe go ndeachair-si ar gealtacht amhail gach n-eathaid &ersir; na bás roimris for mo dalta-sa, ar se gurab edh nosbérai-se fa deoigh .i. bas do rinn &ersir; mo mallacht fort &ersir; mo bhennacht for Eórainn &ersir; Furadhrán &ersir; Teille uaim in aghaidh do shiola uile &ersir; chloinne Colmán cúair, &ersir; dorinne an laoidh: Mo mhallacht for Suibhne &ersir; rl.

(Cap. III.)

Ciodh trá acht ó rochomraicsiot na catha fochedóir robhúirsett &ersir; rogairset na sluaigh da gach leith: ódchuala Suibhne na gáire mora sin &ersir; a bfreccartha &ersir; a bfuaim &ersir; a macalla a néllaibh nimhe &ersir; a bfroighthibh na firminnte rofech súas &ersir; rolíon némhain &ersir; dásacht &ersir; fáindeal &ersir; fualang &ersir; foluamhain é &ersir; miosgais gach ionaidh a mbiodh &ersir; serc gach ionaidh nogo roichedh. Romheirbhlighsett a mheóir &ersir; rochrithnaigset a chosa, roluathadh a chridhe, roclaochlá a chédfadha, rosáobadh a radharc, rothuitset a airm as a lamhaibh go ndeachaidh la breithir Rónain ar gealtacht amhail gach n-eathaid &ersir; gach n-én bfoluaimhneach &ersir; antan ráinic as in cath amach ba hainminic notaidhledh a chosa an talamh as conntabairt go mbenfadh a dhrucht don fhér ar a ettroma &ersir; ar a aierdacht an cheime rocingedh &ersir; nir fhan don reim roretha sin gu nar fhagaibh magh no machaire nó coill nó moin no mothar i nEirinn gan taisteal an lá sin &ersir; rochaith a aois &ersir; a aimsir ar gealtacht i nEirinn &ersir; a mBretain an ccein romair, gan furtacht gan fóiridhin gan taobh do tabairt le dáoinibh amhail dherbhas an leabhar sgriobhthar air fein darab ainm Buile Shuibhne. Oir a n-aon uair tainicc taom ceille chuicce &ersir; dosanntaigh taobh do tabairt le dáoinibh tre mhed gach bochtachta da bfúair an fedh dobaoi ar gealtacht &ersir; docuaidh roimhe d'ionnsuidhe a tíre; dochuaidh ar an aithgealtacht doridhisi oir dofoillsigedh do Ronán táomh ceille do techt cuige &ersir; a bheith ag dol d'ionnsuidhi a thíre dúthaige &ersir; d'fanamhain aca &ersir; adubhairt Ronán: Aitchim-si (.i.guidhim-si) an ri uasal uilecumhachtach nár léiccther an t-ingreinntigh &ersir; an sgriostoir sin na hecclai si da hingreim no da sgríos doridhisi amhail dorinne (.i.dotriall) roimhe. Et an tinneachadh tuccadh fair na raibhe furtacht na fóridhin dó dhe nogo scara a ainm re a chorp. Roeist Dia an itche sin Ronain óir antan tainicc Suibhne go medhon Sleibhe Fúaid tarfás taidbsi iongantach dó a medhonoidhce .i. méidheadha maoildearga &ersir; cinn gan colla &ersir; síad ag síangal &ersir; ag gréchaigh imón slighidh anonn &ersir; anall et antan rainic-siumh ettorra a medhón atcualaidh ag comhradh iad dar lais &ersir; asedh roraidhsett: Geilt é, ar an céidchenn; geilt Ultach, ar an dara cenn; a lenmhain, ar an tres cenn; gurab fada an lenmain, ar an cetramhadh cenn; nógo ría an fhairrge, ar a cúiccedh cenn. Rofhersat an guth a n-aoinfeacht chuige uile. Rothóguibh rompa da gach muine for a chéile &ersir; gerbó mor an glenn nothegmadh fris ni shiubhladh-somh é acht nolingedh do bheinn na tolcha for a céile. Acht ata ní cena rocaith-siumh a aimser an ccein romhair ar buile &ersir; ar gealtacht tré easgaoine Ronain, &ersir; fuair bas do rinn (amhail innises a stair féin) amail doshir Ronán ar Dhía gonadh é sin adhbar bhuile Suibhne tre easonoir an chléirigh.

 (Cap. IV.)

As amhlaidh so fuair Suibhne bás do rinn. Feacht n-aon dia ndeachaidh Suibhne &ersir; sé for a gealtacht gonicce an áit a bfuil Tech Moling mar a raibhe Moling. Is annsin robhaoi Moling ag teccuscc luchta an léighinn &ersir; tainicc an gheilt for srath na tioprad &ersir; robaoi ag ithe bioruir. As mochlongadh sin, a ghealtacáin, ar Moling, &ersir; doronsatt an láoidh: Mochtráth sin a ghealtacáin ré cceileabhradh cóir. cidh moch lat-sa a chleirecáin táinicc teirt ag Roimh. &ersir; rl. Et doraidh Moling ris: Ca fios duitsi cá cuin (.i. uair no aimser) tig teirt ag Roimh. Fios dogeibhim om tigerna, ar se, gacha maidne &ersir; gacha nóin. Innis duinn sgela do Día, ar Moling. Ata fios aguibh fein, a Moling, ar sé. Cred fodera duitsi mh'aithne? ar Moling. As meinic me ar an bfaithche-si, ar Suibhne, &ersir; ni deinim comnaidhe i n-áonáit. Cionnus eile, ar Moling, a bfuighe tú trocaire? Dogébh, ar Suibhne,óir ni thabhair pein form acht beith gan fos nó comhnaidhe. Dia ttegthá asteach dogebtha proinn aguinn. As doilghe lem a bheith gan brat, ar eisiumh. Dogebhair-si mo chochall-sa nó mo bhrat, ar Moling, madh áil let. Doronsat tres iomagallmha &ersir; chainnte re ceile mar sin &ersir; dofhiarfaidh Moling de:cáit a ttig do shaoghal? ar se. Aodhaire dod muinntir-si marbhus mé, ar Suibhne. As fochen do thoidheacht, ar Moling, óir atá a ndán duit bheith annso &ersir; do sgela &ersir; th'imtheachta d'fagbáil ann, &ersir; th'adhnacal a reilicc fíreoin &ersir; cid mór shirfi-si (.i. do shiubhal) gach láoi, ar se, tair gach easparta chuccam-sa go sgriobhthar do sgéla lem. Robaoi Suibhne ré bliadhna fon samhla sin &ersir; gibé haird d'áirdibh na hErenn a ttéigedh gach laoi nobíodh um easpurta gacha nóna ag Moling.

Roordaigh Moling don bhanrechtaire proinn bhecc do thabhairt dó risin ré sin &ersir; as amhlaidh doniodh an bhanairgheach, dosháitedh a cos a mbualtrach do leith imeal na búailedh &ersir; dodhoirtedh bainne a n-ionaidh a coise &ersir; dothigedh Suibhne dia caithemh sin go faitech fuireachair, go ttárla lá airithi íarsin iomcháinedh idir mhnaoi an bhuachalla &ersir; ben eile go roraidh an bhen eile fria-si gurab olc an gniomh doghniadh narbh annsa le a fer féin iná an gheilt dobaoi aga tahaidhe risan mbliadhain sin. Co rochuala siur an bhuachalla sin roinnis dó amhail adchuala &ersir; san laithe arnamarach táinic Suibhne amhail dognathaigedh &ersir; baoi ag ól bainne &ersir; innisidh a shiur don bhuachaill anní cedna amhail roinnis roimhe et tig an buachaill amach &ersir; lethgha lais &ersir; fuair Suibhne ina luighe &ersir; sé ag caithemh a phroinne &ersir; tucc sathadh don lethgha fair as a láimh gur cuir tríd. Adchonnairc cleirech do muinntir Moling dobi ag búain cluig primhe anni sin &ersir; dorinne an laoidh: Truagh sin a mhucaidh Moling dorignis gniomh talcair tinn mairg do marbh a los a neirt an rí, an naomh, an naomhgeilt. &ersir; rl.

Dochuaidh an cléirech mar a raibhe Moling &ersir; roinnis dó amhail rogonadh Suibhne. Tainicc Moling guna chleirchibh gus an áit a raibhe Suibhne &ersir; rohongadh leo é &ersir; tuccadh corp Christ dó &ersir; roaltaigh-siumh a caithemh. Tainicc an bhuachaill cuca &ersir; adubairt Suibhne fris gurab olc an gniomh dorinne a marbadh gan adbar. Da ffesainn-si go madh tu nobheith ann ní ghonfainn tú, ar an buachaill. Mallacht Chriost ort, ar Moling ris an mbuachaill, as olc an gniomh doronais &ersir; gairde saoghail duit &ersir; ifrenn fa deoigh. Ni fhuil tarbha damsa dhe sin, ar Suibhne. Dogebhair-si éraic mhait, ar Moling .i. beith i nimh maille frim-sa duit. Tainicc nell do Shuibhne iarsin &ersir; rotoccbadh a leacht le Moling &ersir; leis na cléircibh. Eirgis Suibhe as a nell &ersir; rogabh Moling a lámh ina l;áimh &ersir; rangattar rompa go dorus na cille &ersir; tucc Suibne a guala re dorus na cille &ersir; roleicc osna mór as &ersir; dochuaidh a ainim dochum nimhe &ersir; rohadhlaicedh a chorp go n-onóir &ersir; go n-airmidhin ag Moling, gurab amlaidh sin fuair bás do rinn tre mallacht Ronáin.