<?xml version="1.0" encoding="iso-8859-1"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "/dtds/tei/p4x/teicelt.dtd" [
<!ENTITY % TEIbase "TEI.prose">
]>
<TEI.2 id="G300014">
<teiHeader creator="Beatrix F&auml;rber" status="new" date.created="2016-11-11">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title type="uniform">The Fate of the Cildren of Lir</title>
<title type="original" lang="ga">Oidhe Chloinne Lir</title>
<title type="gmd">An electronic edition</title>
<author>unknown</author>
<editor id="EOC">Eugene O'Curry</editor>
<respStmt>
<resp>Electronic edition compiled by</resp>
<name id="BF">Beatrix F&auml;rber</name>
</respStmt>
<funder>School of History, University College, Cork</funder>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition n="1">First draft.</edition>
</editionStmt>
<extent>
<measure type="words">7325</measure></extent>
<publicationStmt>
<publisher>CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of the Department of History, University College, Cork</publisher>
<address>
<addrLine>College Road, Cork, Ireland&mdash;http://www.ucc.ie/celt</addrLine>
</address>
<date>2016</date>
<distributor>CELT online at University College, Cork, Ireland.</distributor>
<idno type="celt">G300014</idno>
<availability status="restricted">
<p>Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research agus teaching only.</p>
</availability>
</publicationStmt>
<sourceDesc>
<listBibl>
<head>Manuscript sources</head>
<bibl n="1">Edinburgh, National Library of Scotland, Adv. MS 72.1.38 (Gaelic XXXVIII) (17th century) pp. 155&ndash;170. [The scribe of this story was Charles O'Conor of Belanagare]. Digital Images of this ms are available on the ISOS website.</bibl>
<bibl n="2">Edinburgh, National Library of Scotland, Adv. MS 72.2.6 (Gaelic LVI) (18th century) pp. 410&ndash;431. Digital Images of this ms are available on the ISOS website.</bibl>
<bibl n="3">Dublin, Royal Irish Academy, MS 24 A 13 (19th century).</bibl>
<bibl n="4">Dublin, Royal Irish Academy, MS E vi 4 (19th century).</bibl>
<bibl n="5">London, British Library, MS Egerton 164. ["A collection of tales agus Ossianic verse in Irish. 205 ff. 6 x 3 1/2 ins. Scribes P&aacute;draig &Oacute; Doibhlin, co. Meath, 1726-1727, with additions by James Mac Quigge, c. 1816."]</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Editions agus translations</head>
<bibl n="1">Eugene O'Curry (ed agus tr), "The 'Tr&iacute; thruaighe na sc&eacute;alaigheachta'  of Erinn:  II. "The fate of the children of Lir", The Atlantis 4 (1863)  113&ndash;157.</bibl>
<bibl n="2">Richard J. O'Duffy (ed), Oidhe chloinne Lir: The fate of the children of Lir (Dublin, Society for the Preservation of the Irish Language 1883). ["Text, translation agus notes taken, with some revision, from Eugene O'Curry's edition".]</bibl>
<bibl n="3">P.W. Joyce (tr.), Old Celtic romances (London 1879, second revised edition 1894, third expanded edition 1907, many later reprint editions).</bibl>
<bibl n="4">Isabella Augusta Lady Gregory, Gods agus fighting men: the story of the Tuatha de Danaan agus of the Fianna of Ireland (London 1904, repr. 1905) 140&ndash;158.</bibl>
<bibl n="5">Se&aacute;n Ua Ceallaigh, Tr&iacute; Truagha na Sc&eacute;aluigheachta (Dublin, 1927) 42&ndash;64. [Modern Irish].</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Literature</head>
<bibl n="1">Rudolf Thurneysen, Die irische Helden- und K&ouml;nigsage bis zum siebzehnten Jahrhundert (Halle 1921) [Thurneysen only mentions the tale in passing.]</bibl>
<bibl n="2">Gerard Murphy, Fiana&iacute;ocht agus r&oacute;m&aacute;nsa&iacute;ocht: The Ossianic lore agus romantic tales of medieval Ireland. Irish Life agus Culture 11 (Dublin 1955)
32&ndash;33.</bibl>
<bibl n="3">James Carney, Studies in Irish literature agus history (Dublin: DIAS 1955) 60ff.</bibl>
<bibl n="4">Caoimh&iacute;n Breatnach, "The religious significance of Oidheadh Chloinne Lir", &Eacute;riu 50 (1999) 1&ndash;40.</bibl>
<bibl n="5">Aisling Byrne, "The earls of Kildare agus their books at the end of the middle ages", The Library, 7th series, vol. 14 no. 2 (Oxford, June 2013) 129&ndash;153.</bibl>
<bibl n="6">Lisa van der Zanden, A cultural interpretation of Oidheadh Cloinne Lir through the ages: the 19th, 20st agus 21st centuries (Bachelor Thesis in Celtic Studies, University of Utrecht, 2015).</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>The edition used in the digital edition</head>
<biblFull>
<titleStmt>
<title level="m">Oidhe Chloinne Lir</title>
<editor>Richard J. O'Duffy</editor>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition>First edition</edition>
</editionStmt>
<extent>xvi+147 pages; v&ndash;xn Preface; xiv&ndash;xvi Argument; 1&ndash;36 Oidhe Cloinne Lir; 39&ndash;78 The Fate of the Children of Lir; 81&ndash;89 Notes; 93&ndash;132 Focl&oacute;ir; 135 to end Appendix (National Schools: Programme of Examination in the Irish Language for Pupils of 5th agus 6th Classes in National Schools)</extent>
<publicationStmt>
<publisher>Society for the Preservation of the Irish Language </publisher>
<pubPlace>Dublin </pubPlace>
<date>1883</date>
</publicationStmt>
</biblFull>
</listBibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc>
<projectDesc>
<p>CELT: Corpus of Electronic Texts</p>
</projectDesc>
<editorialDecl>
<correction status="medium">
<p>Text has been proof-read twice.</p>
</correction>
<normalization>
<p>The electronic text represents the edited text. The place-name Loch Dirbhreach has been capitalized throughout, and some question marks have been supplied where necessary. Explanatory footnotes are omitted. Text supplied by the editor is marked by square brackets.</p>
</normalization>
<quotation>
<p>Direct speech has been tagged <emph>q</emph>. </p>
</quotation>
<hyphenation>
<p>Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, line-break or milestone (such as a line number or ms page number), this break is marked after the completion of the hyphenated word.</p>
</hyphenation>
<segmentation>
<p><emph>div0</emph>=the text; <emph>div1</emph>=the section; poems are treated as embedded texts, with verses marked <emph>lg</emph>. Paragraphs are marked <emph>p</emph>.</p>
</segmentation>
<interpretation>
<p>Personal names are not tagged, nor are terms for cultural agus social roles.</p>
</interpretation>
</editorialDecl>
<refsDecl> 
<state gi="div1" freq="1" label="section" unit="number"/> 
</refsDecl> 
</encodingDesc>
<profileDesc>
<creation>The translation is by Eugene O'Curry, with some corrections by Richard J. Duffy. 
<date>Between the 18th agus 19th century. </date>
</creation>
<langUsage>
<language id="ga">The text is in Early Modern Irish.</language>
</langUsage>
<textClass>
<keywords>
<term>saga</term> 
<term>prose</term>
<term>medieval</term>
<term>mythology</term>
<term>three sorrows of story-telling</term>
<term>children of Lir</term>
<term>swans</term>
</keywords>
</textClass>
</profileDesc>
<revisionDesc>
<change>
<date>2016-12-07</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Online proofing (2).</item>
</change>
<change>
<date>2016-12-06</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>File parsed. SGML agus HTML files created.</item>
</change>
<change>
<date>2016-12-05</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>File proofed (2), TEI header constructed.</item>
</change>
<change>
<date>2016-12-02</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>File proofed (1); structural agus basic content markup applied.</item>
</change>
<change>
<date>2016-11-24</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>capture</resp>
</respStmt>
<item>Data capture by keyboarding.</item>
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>
<text n="G300014">
<body>
<div0 type="saga" lang="ga">
<head>Oidhe Chloinne Lir siosana.</head>

<div1 type="paragraph" n="1"><p>Iomthus Thuath De Danann &oacute; chath Taillten anuas.</p></div1>

<div1 n="2"><p>Do thiomsuigheadar as gach &aacute;ird do ch&uacute;ig ch&uacute;igeadhaibh Eireann, go rabhadar a n-aon aonach, agus a n-aon bhaile comhairle. Agus a d&uacute;bhradar maithe Thuath De Danann: <q>Is fe&aacute;rr d&uacute;inn,</q> ar siad, <q>aon righ do bheith oruinn, 'n&aacute; bheith  fodhailte mar at&aacute;maoid, ag foghnamh do righthibh eile ar feadh Eireann.</q></p></div1>

<div1 n="3"><p>Ba do mhaithibh na n-dream sin ag a raibh s&uacute;il re righe d'fh&aacute;ghail d&oacute;ibh f&eacute;in for Thuath De Danann, Bodhbh Dearg, mac an Daghda; agus Ilbhreach Easa Ruaidh; agus Lir Shithe Fhionnachaidh; agus M&iacute;odhair m&oacute;r-uallach Bhreagha L&eacute;ith; agus Aonghus Og mac an D&aacute;ghda, acht n&iacute;or shanntaigh-sidhe righe Thuath De Danann d'iarraidh, &oacute;ir dob'fhe&aacute;rr leis a bheith ina reacht f&eacute;in, 'n&aacute; ina r&iacute;gh for Thuath De Danann. Do chuadar na maithe sin uile a
<pb n="2"/>
n-aon chomhairle, acht an c&uacute;igear sin ag a raibhe s&uacute;il le righe d'f&aacute;ghail. Agus is &iacute; c&oacute;mhairle ar ar cinneadh aca, an righe do thabhairt do Bhodhbh Dearg mac an Daghda, ar tri h-&aacute;dhbharaibh .i. ar fheabhus a athar; ar a fheabhus f&eacute;in, agus ar a bheith na shinnsear chloinne an Daghda dh&oacute;.</p></div1>

<div1 n="4"><p>O chualaigh Lir an righe do thabhairt do Bhodhbh Dearg, n&iacute;or mhaith leis &eacute;, agus d'fh&aacute;g s&eacute; an t-aonach agus an t-oireachtas gan chead, gan cheileabhradh do ch&aacute;ch, &oacute;ir do shaoil gur bha dh&oacute; f&eacute;in do b&eacute;arfaidhe righe agus tighearnas;  agus ge gur fh&aacute;g se an t-aonach agus an t-oireachtas, n&iacute; l&uacute;ghaide do r&iacute;oghadh Bodhbh Dearg; &oacute;ir n&iacute;or ghaibh aoin fhear d'on ch&uacute;igear sin chuige gan an righe d'fhaghail do f&eacute;in acht Lir  ann a aonar. Agus do cinneadh aco  Lir do leanmhain agus a theach do loscadh, agus a chur f&eacute;in fo ghuin gae agus cloidhimh, do chionn gan &uacute;mhla do thabhairt do'n t&eacute; da d-tugadar f&eacute;in righe agus tighearnas. <q>N&iacute; d&eacute;antar an chomhairle sin linn,</q> ar Bodhbh Dearg, <q>&oacute;ir do chosnofadh an fear sin an chrioch ina bh-fuil, agus n&iacute; l&uacute;ghaide is righ mise ar Thuath De Danann gan &eacute; sin do bheith &uacute;mhal dam.</q></p></div1>

<div1 n="5"><p>Do bh&aacute;dar seal fada fo'n samhail sin. Acht cheana, tarla tubaist mh&oacute;r do Lir .i. a 
<pb n="3"/>

bhain-ch&eacute;ile d'fh&aacute;ghail bh&aacute;is do ghalar tr&iacute; n-oidhche. Agus do chuir sin go m&oacute;r ar Lir, gur bhudh tuirsioch leis a mheanmna da h-&eacute;is; agus do budh m&oacute;r an sg&eacute;al eig na mn&aacute; sin 'na h-aimsir f&eacute;in.</p></div1> 

<div1 n="6"><p>Agus do clos fo Eirinn uile an sg&eacute;al sin, agus r&aacute;inig go longphort mhic an D&aacute;ghda mar a rabhadar maithe Thuath De Danann a n-aon ionad. A d&uacute;bhairt Bodhbh Dearg: <q>Damadh &aacute;il le Lir,</q>  ar s&eacute;, <q>do budh maith mo chongnamhsa, agus mo ch&aacute;irdios d&oacute;, &oacute; n&aacute;ch mairionn a bhean aige, d&oacute;igh amh, at&aacute;id agamsa na tr&iacute; h-inghiona is fe&aacute;rr dealbh, agus d&eacute;anamh, agus tuarusgbh&aacute;il d&aacute; bh-fuil a n-Eirinn .i. Aobh, Aoife, agus Ailbhe .i. tr&iacute; h-inghiona Oiliolla Arann, agus mo thri bronn-daltadha f&eacute;in.</q> A d&uacute;bhradar Tuatha De Danann gur mhaith an comhr&aacute;dh sin, agus gur bh'fh&iacute;or.</p></div1>

<div1 n="7"><p>Do cuireadh feasa agus teachta &oacute; Bhodhbh Dearg go h-airm a raibh Lir, d&aacute; r&aacute;dh damadh &aacute;il leis cleamhnus do dh&eacute;anamh r&eacute; mac an Daghda, agus tighearnas do thabhairt d&oacute;, go d-tiobhradh dalta d&aacute; dh&aacute;ltaibh dh&oacute;. Iomthusa Lir, do budh maith leis a mheanmna do'n chleamhnus sin do dh&eacute;anamh, agus t&aacute;inig roimhe air n-a mh&aacute;rach, caocat cairptheach &oacute; Sh&iacute;oth Fhionnchaidh, a n-athghairid gacha con&aacute;ire, go r&aacute;inig S&iacute;oth
<pb n="4"/>
Buidhbh Dheirg, os loch Deirgdheirc, agus do fearadh f&aacute;ilte fris ann, agus do budh s&uacute;bhach somheanmnach c&aacute;ch roimhe, agus do freasdaladh, agus do frithe&oacute;ladh go maith iad an oidhche sin.</p></div1>

<div1 n="8"><p>Agus do bh&aacute;dar tr&iacute; h-inghiona Oiliolla Arann 
a n-aon chathaoir &aacute; bh-fochair bhainr&iacute;oghan Thuath De Danann, &oacute;ir is &iacute; bean Boidhbh Dheirg do budh buime dh&oacute;ibh. A d&uacute;bhairt Bodhbh Dearg: <q>Do rogha do na h-inghionaibh dhuit, a Lir.</q> <q>Ní fheadarsa,</q> ar Lir, <q>cia is rogha dh&iacute;obh, acht gurab &iacute; an bhean is sine dh&iacute;obh is uaisle, agus is &iacute; is fe&aacute;rr dham do thabhairt.</q> <q>Maiseadh,</q> ar Bodhbh Dearg, <q>Aobh, inghion Oiliolla is sine dhiobh, agus racaidh s&iacute; dhuitsi m&aacute;s ail leat.</q> <q>Is &aacute;il,</q> ar s&eacute;. Agus do snadhmadh Aobh re Lir an oidhche sin.</p></div1>

<div1 n="9"><p>C&oacute;icth&iacute;dhios do Lir san bhaile sin, agus annsin, rug Aobh leis d&aacute; thigh f&eacute;in  go n-dearnadh r&iacute;ogh-bhainis r&oacute; mh&oacute;r leis ann.</p></div1>

<div1 n="10"><p>Agus ina dhiaigh sin tarla an inghion taobh-throm, torrach, agus do rug dias do'n toirbheart sin .i. inghean agus mac; Fionnghuala agus Aodh, a n-anmanna. Agus tarla toirchios oile dhi, ocus do rug dias mhac, Fiachra, agus Conn a n-anmanna; agus fuair s&iacute; f&eacute;in b&aacute;s ag a m-breith. Agus do chuir sin go m&oacute;r ar Lir, agus muna m-beith m&eacute;ad do luigh a aigne 
<pb n="5"/>

ar a cheathrar cloinn&eacute;<!--sic-->, is beag n&aacute;ch bh-fuighe b&aacute;s da c&uacute;mhaidh.</p></div1> 
<pb n="5"/>
<div1 n="11"><p>Do r&aacute;inig an sg&eacute;al sin go S&iacute;oth Bhuidhbh Dheirg; agus tugadar lucht an t-s&iacute;otha tr&iacute; gartha &oacute;s &aacute;rd ag caoineadh a n-dalta. Agus ad&uacute;bhairt Bodhbh Dearg: <q>Is olc linn an inghion sin, ar son an fhir mhaith d&aacute; d-tugamair &iacute;, &oacute;ir is buidhioch sinn d&aacute; charadradh, agus d&aacute; chomann, gidheadh, n&iacute; dheal&oacute;chaidh ar g-caradradh re ch&eacute;ile, &oacute;ir do bh&eacute;arsa a deirbhshi&uacute;r eile mar mhnaoi dh&oacute; .i. Aoife.</q></p></div1>

<div1 n="12"><p>O'd chualaigh Lir sin, do chuaidh a g-c&eacute;ad&oacute;ir d&aacute; tabhairt, agus do snadhmadh iad re ch&eacute;ile, agus rug leis d&aacute; thigh &iacute;. Agus do bh&iacute; on&oacute;ir agus muirn ag Aoife ar chloinn Lir agus a deirbhsheathar f&eacute;in; agus gach neach do ch&iacute;feadh an ceathrar cloinne sin do bhearfadh gr&aacute;dh anma dh&oacute;ibh.</p></div1>

<div1 n="13"><p>Agus to thigeadh Bodhbh Dearg go minic go 
S&iacute;oth Lir, do ghr&aacute;dh na cloinne sin; agus do bheireadh leis d&aacute; thigh f&eacute;in iad r&eacute; h-eadh agus r&eacute; h-athaidh fhada; agus do l&eacute;igeadh tar ais d&aacute; d-tigh f&eacute;in ar&iacute;s iad. Agus do bh&iacute;d&iacute;s Tuatha De Danann an tan sin ag caithiomh Fle&iacute;dhe Aoise ann gach S&iacute;oth f&aacute; seach; agus an uair do thighd&iacute;s go  Sioth Lir is iad an ceathrar sin f&aacute; h-&uacute;rghard&uacute;ghadh, agus f&aacute; h-&oacute;irfideadh dhoibh, ar 
<pb n="6"/>
fheabhus a n-deilbhe ocus a n-d&eacute;anmhusa; agus is ann do luighd&iacute;s do ghn&aacute;th a n-iomdhaibh ar bh&eacute;alaibh a n-athar; agus d'eirgheadh <sup resp="EOC">Lir</sup> go moch do l&oacute; gacha maidne agus do luigheadh ameasg a chloinne.</p></div1>

<div1 n="14"><p>Acht at&aacute; n&iacute; cheana, do chuaidh doigh &eacute;ada a n-Aoife dhe sin, agus tug fuath agus f&iacute;ormhioscais do chloinn a seathar, agus do l&eacute;ig galar br&eacute;ige d&aacute; h-ionnsaighe, go raibh bunadhas bliadhna 'sa ngalar sin, agus is eadh do rinne iar sin, meabhail ghranna, agus fionghal &eacute;admhar iond&uacute;thrachtach do dh&eacute;anamh ar chloinn Lir.</p></div1>

<div1 n="15"><p>Agus l&aacute; n-aon do h-innliodh a carbad dhi, agus rug l&eacute; ceathrar cloinne Lir 'san g-carbad; agus rainig roimpe f&aacute;'n samhail sin d'ionnsaighe t&iacute;ghe Bhuidhbh Dheirg; agus n&iacute;or bh'&aacute;il le Fionnghuala dul ar aonrian l&eacute;, &oacute;ir tug aithne uirre go raibh ar t&iacute; a millte, no a marbhtha; &oacute;ir t&aacute;rfas dhi r&uacute;n feille, agus fionghaile a n-aigne Aoife. Acht cheana, n&iacute;or fh&eacute;ad s&iacute; a h-eimneadh do sheachnadh, 'n&aacute; an t-&eacute;adualang do bh&iacute; a n-d&aacute;n d&iacute;.</p></div1>

<div1 n="16"><p>Agus do ghluais Aoife a S&iacute;oth Fionnachaidh; agus a d&uacute;bhairt Aoife re a muintir iar sin: <q>Marbhaidh,</q> ar s&iacute;, <q>ceathrar cloinne Lir ar ar tr&eacute;igeadh mo gr&aacute;dhsa le n-a n-athair, agus 

<pb n="7"/>
do bh&eacute;ar bhur m-breith f&eacute;in dh&iacute;bh do gach maithios ar domhan.</q> <q>Adh, idir,</q> ar siad, <q>n&iacute; muirbhfighthear linne iad, agus is olc an gniomh do smuainis, agus budh misde th&uacute; a luadh.</q></p></div1>

<div1 n="17"><p>Agus &oacute; n&aacute;r faomhadar sin do dh&eacute;anamh, tug f&eacute;in cloidhiomh amach do mharbhadh agus do mhilleadh chloinne Lir; agus do bhac a banndacht agus a bith-mheatacht, agus anbhfainne <corr sic="a a" resp="BF">a</corr> h-aigionta dhi, sin do dh&eacute;anamh; agus t&aacute;ngadar as siar go tr&aacute;igh Locha Dairbhreach, agus do sguireadh a n-eachra ann sin, agus do iarr sisi ar chloinn Lir a bh-fothraghadh do dh&eacute;anamh, agus dul do shnamh ar an loch: agus do rinneadar amhail a nd&uacute;bhairt Aoife le&oacute;. Agus mar fuair Aoife ar an loch iad, buailios do fhleisg doilbhthe droighiochta iad, agus do chuir a reachtaibh cheithre n-&eacute;aladh, n-&aacute;lainn, n-aoinghil iad; agus do rinne an laoidh ann: &mdash;

<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Aoife</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>Amach daoibh a chlann an righ,</l>
<l>Do sgaras bh&uacute;r s&iacute;ol r&eacute; s&eacute;an;</l>
<l>Do bh&uacute;r g-c&aacute;irdibh is sg&eacute;al truagh,</l>
<l>Biaidh bh&uacute;r n-uall r&eacute; h-ealtaibh &eacute;an.</l></lg>
</sp>
<sp>
<speaker>Fionnghuala</speaker>
<lg type="quatrain" n="2">
<l>A bhaidhbh! ro fheadamair t-ainm,</l>
<l>Do thraothais gan eathair inn,</l>
<l>Sinn g&eacute; chuirthaoi tuinn ar tuinn,</l>
<l>Biaidhm&iacute;d seal &oacute; rinn go rinn.</l></lg>

<pb n="8"/>

<lg type="quatrain" n="3">
<l>Ro gh&eacute;abham cabhair gan chleith,</l>
<l>Do gh&eacute;abham rogha agus rath,</l>
<l>Acht g&eacute; luidhfiom ar an loch,</l>
<l>Ar meanmna do budh moch amach.</l></lg>
</sp>
</body>
</text>
</p></div1>

<div1 n="18"><p>A h-aithle na laoidhe sin tugadar clanna Lir ion&aacute; g-ceathrar a n-aighthe a n-&eacute;infheacht ar an inghin, agus do labhair Fionnghuala l&eacute;, agus is &eacute;adh ro r&aacute;idh: <q>Is olc an gn&iacute;omh do rinnis, a Aoife, agus f&oacute;s is olc an comhall caradraidh dhuit ar milleadh gan &aacute;dhbhar, agus d&iacute;oghaltar ort go follas &eacute;, agus tuitfir ann, &oacute;ir n&iacute; fe&aacute;rr do chomhachtaso ar ar milleadhne, 'n&aacute; droidhiocht ar g-caradne ar a dhioghalt ort; agus tabhair tr&eacute;imse agus ceann dhuinn ar an milleadh tugais orrainn.</q></p></div1> 

<div1 n="19"><p><q>Do bh&eacute;ar iomorro,</q> ar Aoife, <q>agus is misde dhuit a iarraidh orm .i. n&oacute; go g-comhracfaidh an bhean a n-deas agus an fear a d-tuaidh .i. Lairgn&eacute;n mac Cholm&aacute;in, mic Chobhthaigh .i. mac r&iacute;gh Chonnacht, agus Deoch inghean Fhinghin, mic Aodha Alainn, r&iacute;gh Mhumhan; agus ni tualaing caraid na comhachta d&aacute; bh-fhuil agaibh bh&uacute;r m-breith as na reachtaibh sin, &oacute; do sh&iacute;riomhair &eacute; ar feadh bhur saoghail, n&oacute; go rabhthaoi tr&iacute; ch&eacute;ad bliadhain ar Loch Dairbhreach; agus tr&iacute; ch&eacute;ad bliadhain ar Shruth na Maoile idir Eirinn agus Albain;
 

<pb n="9"/>

agus tr&iacute; ch&eacute;ad bliadhain a n-Iorras Domhnainn, agus a n-Inis Gluaire Br&eacute;anainn; agus budh h-iad sin bhur n-imtheachta feasda.</q></p></div1>

<div1 n="20"><p>Agus do ghabh aithreachas ann sin Aoife, agus a d&uacute;bhairt: <q>&Oacute; n&aacute;ch f&eacute;adaim aon chabhair uile do thabhairt orraibh feasda, biaidh bh&uacute;r n-&uacute;rlabhra f&eacute;in agaibh; agus canfaidhe ce&oacute;l s&iacute;reachtach s&iacute;the, fris a g-coide&oacute;ldaois fir an bheatha, agus nocha m-biaidh ce&oacute;l san domhan a mhacsamhla; agus biaidh bh&uacute;r d-tre&oacute;ir agus bh&uacute;r n-oirbheart agaibh; agus nocha g-cuirfidh orraibh bheith in bh&uacute;r n-&eacute;anaibh;</q> agus a d&uacute;bhairt an laoidh: &mdash; 

<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Aoife</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>Eirg&iacute;dh uaim a chlanna Lir,</l>
<l>Go ngn&uacute;is ngil, go nGaoidheilg m-bailbh,</l>
<l>Is m&oacute;r oirbhir mhaccaomh mhaoith,</l>
<l>Beith dha se&oacute;ladh ris an ngaoith ngairbh.</l></lg>

<pb n="49"/>

<lg type="quatrain" n="2">
<l>Naoi g-c&eacute;ad bliadhain dhaoibh ar mhuir;</l>
<l>Is mise do chuir tr&eacute; cheilg,</l>
<l>No go rabhthaoi a n-In&iacute;s Gluair</l>
<l>Don taobh shiar thuaidh d'Eirinn dheirg.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="3">
<l>Ionnsaighidh amach an Mhaoil, &mdash;</l>
<l>Budh c&oacute;ra dhaoibh bheith dom' r&eacute;ir, &mdash;</l>
<l>Go g-comhracfaidh Lairgn&eacute;n is Deoch;</l>
<l>Fada do neach bheith a b-p&eacute;in.</l></lg>

<pb n="10"/>
<lg type="quatrain" n="4">
<l>Croidhe Lir 'na chrotal cr&oacute;,</l>
<l>Cidh m&oacute;r an urchar n-&aacute;igh r&oacute; theilg;</l>
<l>Is saoth liom osnadh an laoich luinn</l>
<l>Gidh mise ro thuill a fhearg.</l></lg>
</sp>
</body>
</text> 
</p></div1>

<div1 n="21"><p>A h-aithle na laoidhe sin do gabhadh a h-eich d'Aoife, agus do h-innleadh a carbad, agus t&aacute;inig roimpe go S&iacute;oth Bhuidhbh Dheirg; agus do fearadh f&aacute;ilte fria ag maithibh an bhaile; agus d'fhiafraigh mac an Daghdha dh&iacute; cr&eacute;ad um nach tug clanna Lir l&eacute; da ionnsaighidh f&eacute;in.</p></div1>

<div1 n="22"><p><q>A d&eacute;arsa riot,</q> ar an inghion,
 <q>nach ionmhuin le Lir thuso, agus n&aacute;ch tairise leis a chlann do chur chugad ar eagla a ngabh&aacute;la dhuit.</q></p></div1> 


<div1 n="23"><p><q>Is iongnadh liomsa sin,</q> ar Bodhbh Dearg, <q>&oacute;ir is tairise liomsa an chlann sin, 'na mo chlann f&eacute;in;</q> agus tug Bodhbh da uidhe gurab cealg do rinne an inghion chugtha; agus is &eacute;adh do rinn, teachta do chur budh thuaidh go S&iacute;oth Fionnachaidh. Agus fiafraighios Lir cidh uma d-t&aacute;ngadar. <q>Ar cheann do chloinnesi,</q> ar siad. <q>An &eacute; nach r&aacute;ngadar chugaibh maille re h-Aoife,</q> ar Lir. <q>N&iacute; r&aacute;ngadar,</q> ar na teachta; <q>agus a d&uacute;bhairt Aoife sgur tuso nar leig l&eacute; iad.</q></p></div1>

<div1 n="24"><p>Budh d&uacute;bhach, dobhr&oacute;nach Lir do na sg&eacute;alaibh

<pb n="11"/>
sin, &oacute;ir do thuig gurab &iacute; Aoife do mhill, n&oacute; do mharbh a chlann. Agus do gabhadh a eich a moch na maidne ar n-a mh&aacute;rach do Lir agus r&aacute;inig 'san sl&iacute;ghe siardheas gaca n-d&iacute;reach n&oacute; go r&aacute;inig go tr&aacute;igh Locha Dairbhreach; agus do chonncadar clanna Lir an marcshluaigh chuca, agus a d&uacute;bhairt Fionnghuala an laoidh: &mdash; 

<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Fionnghuala</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>Mochean do mharcshluaigh na n-each,</l>
<l>Do ch&iacute;m <corr sic="la&iacute;mh" resp="BF">l&aacute;imh</corr> r&eacute; Loch Dairbhreach;</l>
<l>Dream ch&uacute;mhachtach chiamhair go beacht</l>
<l>D'ar n-iarraidh, d'ar n-iarmh&oacute;ireacht.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="2">
<l>Druidiom r&eacute; h-oirior, a Aodh,</l>
<l>A Fhiachra, agus a Chuinn chaoimh,</l>
<l>N&iacute; sluaigh f&aacute; nimh fir na n-each,</l>
<l>Acht madh Lir agus a theaghlach.</l></lg>
</sp>
</body>
</text>
</p></div1>

<div1 n="25"><p>A h-aithle na laoidhe sin, t&aacute;inig Lir go h-oirior an chuain, agus tug da aire gl&oacute;r daonna do bheith ag na h-&eacute;anaibh; agus do fhiafraigh dh&iacute;obh c&iacute;d f&oacute; dheara dhoibh gl&oacute;r daonna do bheith aca.</p></div1>

<div1 n="26"><p><q>Tuigse, a Lir, mhic L&uacute;ighdhioch,</q> ar Fionnghuala, <q>gurab sinne do cheathrar cloinne, ar n-ar milleadh dot mhnaoi, agus do dheirbhshi&uacute;r ar m&aacute;thar f&eacute;in, tr&eacute; aing&iacute;diocht  &eacute;ada.</q> <q>An f&eacute;idir

<pb n="12"/>
bhur g-cur ann bhur riochtaibh f&eacute;in ar&iacute;s<corr sic="" resp="BF">?</corr></q> ar Lir. <q>N&iacute; fh&eacute;idir,</q> ar Fionnghuala, <q>&oacute;ir n&iacute; fh&eacute;adfaid&iacute;s fir an bheatha ar g-cabhair, no go g-c&oacute;mhracfaidh an bhean a n-deas agus an fear a d-tuaidh .i. Lairgn&eacute;an mac Cholm&aacute;in, agus Deoch inghion Fhingh&iacute;n mhic Aodha Dhuibh, a n-aimsir an Tailginn, agus chreidimh, agus chr&aacute;bhaidh do theacht a n-Eirinn.</q></p></div1> 

<div1 n="27"><p>Ar na chlos sin do Lir agus da mhuintir, tugadar tr&iacute; g&aacute;rtha c&uacute;mhaidh, guil, agus caointe &oacute;s &aacute;rd.</p></div1>

<div1 n="28"><p><q>An &aacute;il libh,</q> ar Lir, <q>teacht a d-tir chugainn &oacute; t&aacute; bh&uacute;r g-ciall agus bh&uacute;r g-cuimhne f&eacute;in agaibh<corr sic="" resp="BF">?</corr></q> <q>N&iacute; fhuil cumas againn,</q> ar Fionnghuala, <q>taobh do thabhairt re h-aonduine feasda, acht at&aacute; ar n-urlabhra Gaoidhilge f&eacute;in againn, agus at&aacute; ar g-cumas dhuinn ce&oacute;l s&iacute;reachtach do chantainn, agus is le&oacute;r do'n chineadh dhaonna uile do sh&aacute;sadh, bheith ag &eacute;isteacht leis an g-ce&oacute;l sin, agus anaidh againn anocht, agus canfom ce&oacute;l dhaoibh.</q></p></div1>

<div1 n="29"><p>D&aacute;la Lir gona mhuintir, d'fhanadar ag &eacute;isteacht r&eacute; ce&oacute;l na n-ealadh, ar bhruach Locha Dairbhreach, agus do chodladar go s&aacute;mh leis, an oidhche sin; agus do &eacute;irigh Lir a moch na maidne ar n-a mh&aacute;rach, agus do rinne an laoidh: &mdash; 

<pb n="13"/> 
<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Lir</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>Mithid &eacute;irghidh &oacute;'n ionad so,</l>
<l>N&iacute; chodlaim, g&eacute; t&aacute;im am' l&uacute;ighe;</l>
<l>Sgaradh r&eacute;m' aos ionmhuine</l>
<l>Is &eacute; chr&aacute;idhios mo chroidhe.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="2">
<l>Olc an s&eacute;an d&aacute; d-tugas in bhur g-ceann,</l>
<l>Aoife, inghion Oiliolla Arann.</l>
<l>Da bh-feasainnsi a bh-fuil dhaoibh dhe,</l>
<l>N&iacute; dhiongnainn an chomhairle.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="3">
<l>A Fhionnghuala, 'sa Chuinn chaoimh,</l>
<l>A Aodh, 'sa  Fhiachra arm-chaoin;</l>
<l>O bh&oacute;rd an chuain a bh-fuil sibh,</l>
<l>Triall uaibh n&iacute; liom is mithid.</l></lg>
</sp>
</body>
</text>
</p></div1>

<div1 n="30"><p>Imthusa Lir, r&aacute;inig roimhe as sin go S&iacute;oth Bhuidhbh Dheirg, agus ro fearadh f&aacute;ilte fris ann; agus tugadh achmhus&aacute;n d&oacute; &oacute; Bhodhbh Dhearg fa gan a chlann do thabhairt leis.  <q>Truagh sin,</q> ar Lir, <q>n&iacute; mise nach d-t&iacute;obhradh mo chlann chugat, acht Aoife ann s&uacute;d, do dhalta f&eacute;in agus deirbhshi&uacute;r a m&aacute;thar, ar n-a g-cur a riochtaibh ceithre n-ealadh n-aoingheal, ar Loch Dairbhreach a bh-fiadhnaise bh-fear na h-Eirionn, agus at&aacute; a g-ciall agus a g-conn, a ngl&oacute;r, agus a nGaoidhilg f&eacute;in aca.</q></p></div1>
<pb n="14"/>

<div1 n="31"><p>B&iacute;odhgas Bodhbh do'n sg&eacute;al sin, agus tuigios gur bh'fh&iacute;or a n-d&uacute;bhairt Lir, agus tug achmhus&aacute;n athgharbh d'Aoife, agus a d&uacute;bhairt: <q>Budh measa dhuitsi an mheabhal &uacute;d, a Ao&iacute;fe, n&aacute; do chloinn Lir, &oacute;ir do gheabhaid siad cabhair a n-deireadh aimsire, agus biaidh a n-anmanna ar neamh f&aacute; dheoidh.</q></p></div1>

<div1 n="32"><p>Do fhiafraigh Bodhbh Dearg d'Aoife c&aacute; riocht in budh measa l&eacute; bheith ar bith. A d&uacute;bhairt sisi gurab a riocht deamhain a&eacute;&oacute;ir. <q>Cuirfeadsa tusa san riocht sin anois,</q> ar Bodhbh Dearg. Agus is cuma do bh&iacute; aga r&aacute;dha agus do bhuail do Fhleisg doilbhthe droidhiochta &iacute;n gur chuir a riocht dheamhain a&eacute;&oacute;ir &iacute;; agus do l&eacute;ig ar eitill f&oacute; ch&eacute;adoir; agus at&aacute; f&oacute;s 'na deamhan a&eacute;&oacute;ir agus biaidh go br&aacute;th.</p></div1>

<div1 n="33"><p>Iomthusa Bhoidhbh Dheirg, agus Thuatha D&eacute; Danann, t&aacute;ngadar go h-oirior Locha Dairbhreach, agus do ghabhadar longphort ann, ag &eacute;isteacht r&eacute; ce&oacute;l na n-ealadh. D&aacute;la Mac M&iacute;leadh iomorro, n&iacute; l&uacute;gha t&aacute;ngadar as gach &aacute;ird a n-Eirinn gur ghabhadar longphort ag Loch Dairbhreach mar an g-c&eacute;adna; &oacute;ir n&iacute; &aacute;irmhid e&oacute;laigh ce&oacute;l n&aacute; &oacute;irfideadh d&aacute;r clos a n-Eirinn riamh roimh che&oacute;l na n-ealadh sin; agus do bhid&iacute;s ag innsin sg&eacute;il agus ag agallmhadh a
<pb n="15"/>

bh-Fear na h-Eirionn gach laoi, agus ag comhr&aacute;dh r&eacute; a n-oideadhaibh, agus re n-a g-comhaltaidhibh, agus re n-a g-c&aacute;irdibh uile ar cheana; agus ro chandaois ce&oacute;l s&iacute;r-bhinn s&iacute;the gach n-oidhche; agus gach aon do chluineadh an ce&oacute;l sin, do chodladh go s&aacute;mh socair, gib&eacute; galar n&oacute; treabhlaoid fhada do bheith air; ro budh s&uacute;bhach soimheanmnach tar &eacute;is an che&oacute;il do chandaois na h-&eacute;in, gach aon do chlos.</p></div1> 

<div1 n="34"><p>Cidh tr&aacute; acht ro bh&aacute;dar an d&aacute; longphort sin Mhac Mhileadh agus Thuath De Danann a d-t&iacute;omchioll Locha Dairbhreach ar feadh tr&iacute; c&eacute;ad bliadhain. Is ann sin a d&uacute;bhairt  Fionnghuala r&eacute; na br&aacute;ithribh: <q>An bh-feadabhair, a &oacute;ga,</q> ar si,<q>go dtainig libh bh&uacute;r d-tr&eacute;imse do chaithiomh annso, acht an oidhche anocht amh&aacute;in<corr sic="." resp="BF">?</corr></q> Agus do ghabh tuirsi, agus dobr&oacute;n &aacute;dhbhal na mic &oacute; do chualadar an sg&eacute;al sin, oir dob' ionann leo agus bheith 'na n-daoinibh, bheith ar Loch Dairbhreach, ag agallmhadh a g-caradaibh agus a g-comp&aacute;nachaibh seach dul ar fhraoch-fhairrge fuachda na Maoile budh thuaidh.</p></div1>

<div1 n="35"><p>Agus t&aacute;ngadar go moch ar n-a mh&aacute;rach d'agallmhadh a n-oide agus a n-athar, agus thiomnadar ceileabhradh dh&oacute;ibh, agus do rinne Fionnghuala an laoidh: &mdash; 
<pb n="16"/>
<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Fionnghuala</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>Ceileabhradh dhuit a Bhuidhbh Dheirg,</l>
<l>A ghiolla d'ar ghiall gach ce&aacute;rd,</l>
<l>Duitsi mar aon is d'ar n-athair,</l>
<l>Do Lir S&iacute;the Fhionnachaidh ch&aacute;idh.</l></lg>

<pb n="56"/>

<lg type="quatrain" n="2">
<l>T&aacute;inig mithid dhuinn, dar liom,</l>
<l>Sgaradh da nach c&oacute;mhraicfiom,</l>
<l>Go d-t&iacute; an bhr&aacute;th, a dhream shuairc,</l>
<l>Gan ar dul chugaibh ar chuaird.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="3">
<l>Biamaoid &oacute;n l&aacute; n-diu da'r n-aois,</l>
<l>A ch&aacute;irde chr&oacute;idhe, ch&oacute;mhaois,</l>
<l>Gan ghl&oacute;r daonna 'nar ngoire,</l>
<l>Ar Shruth na Maoile mearaighe.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="4">
<l>Rachfamaoid as sin d&aacute;'r b-pianadh,</l>
<l>A g-cionn tr&iacute; ch&eacute;ad ceirt-bhliadhan,</l>
<l>E&oacute;las is m&oacute; d&aacute;'r b-pianadh ann,</l>
<l>Siar go rinn Iorrais Domhnann.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="5">
<l>Tr&iacute; ch&eacute;ad bliadhain gan fheall</l>
<l>Siar a rinn Iorrais Domhnann;</l>
<l>O loch go loch, truagh an d&aacute;il,</l>
<l>Go g-comhracfaidh Deoch agus Lairgne&aacute;n.</l></lg>

<pb n="17"/>

<lg type="quatrain" n="6">
<l>Ba h-iad ar g-cuilceadha cuanna,</l>
<l>Tonna s&aacute;ile searbh ruadha,</l>
<l>Ionas g-ceathrar caomh cloinne Lir,</l>
<l>Gan oidhche dhuinn d'&aacute; easbhuidh'</l></lg>


<lg type="quatrain" n="7">
<l>A thriar br&aacute;thar as dearg dreach,</l>
<l>Eirgheadh uainn &oacute; Loch Dairbhreach,</l>
<l>An drong chumhachtach so r&oacute;mchar;</l>
<l>Is d&uacute;bhach anois ar sgarad.</l></lg>
</sp>
</body>
</text>
</p></div1>
<div1 n="36"><p>A h-&aacute;ithle na laoidhe sin, do ghabhsad ar eitiollach, go h-&aacute;rd, &eacute;adtrom, a&eacute;dhardha, n&oacute; go r&aacute;ngadar Sruth na Maoile, idir Eirinn agus Albain; agus ba h-olc l&eacute; fearaibh Eireann sin; agus do f&oacute;gradh aca ar feadh Eireann gan aon eala do mharbhadh da mh&eacute;id cumas da m-beith aca re a dh&eacute;anamh &oacute; sin amach.</p></div1> 

<div1 n="37"><p>Dob olc an t-aitreabh do chloinn Lir bheith ar Shruth na Maoile. Mar do chonncadar crioslach an chuain ch&oacute;imhleathain iona d-timchioll, do l&iacute;on fuacht agus maoithe, agus aithmh&eacute;ala iad, agus n&iacute; thugadar olc d&aacute; bh-fuaradar riamh roimhe sin da n-uidhe, a bh-farraidh a bh-fuaradar ar an sruth sin.</p></div1>

<div1 n="38"><p>Agus do bh&aacute;dar ar Shruth na Maoile no go d-t&aacute;inig gloim doininne, oidhche &aacute;irighithe
<pb n="18"/>

chuca. A d&uacute;bhairt Fionnghuala: <q>A bhr&aacute;ithre ionmhuine,</q> ar s&iacute;,<q> is olc an n&iacute;dh do n&iacute;mid, &oacute;ir is cinnte go n-deal&oacute;chaidh doinionn na h-oidhche seo anocht l&eacute; ch&eacute;ile sinn, agus &oacute;rduighiom ionad cinnte coinne chum a racham, d&aacute; d-tugadh Dia orruinn sgaradh r&eacute; ch&eacute;ile.</q> <q>Gabham a shi&uacute;r,</q> ar siad, <q>ionad cinnte coinne ag carraig na r&oacute;n, oir is c&oacute;imhe&oacute;lach uile uirre.</q></p></div1> 

<div1 n="39"><p>Cidh tr&aacute; acht t&aacute;inig meadh&oacute;n oidhche chuca, agus do thuirn an ghaoth r&eacute;, agus do mh&eacute;adaigheadar na tonna a d-treathan agus a d-torm&aacute;n, agus do lonnraigh teine gheal&aacute;in, agus t&aacute;inig sguabadh garbh-anfaidh ar fad na fairrge, ionnas gur sgaradar clanna Lir l&eacute; ch&eacute;ile ar feadh an mh&oacute;r-mhara; agus tugadh seachr&aacute;n an chuain chr&iacute;s-leathain orra, go nach fheadair neach dh&iacute;obh c&aacute; slighe, n&oacute; c&aacute; conair a n-deachaidh an chuid eile. T&aacute;inig tr&aacute; f&eacute;ithchi&uacute;imh for san bh-fairrge tar &eacute;is na doininne m&oacute;ire sin, agus do bh&iacute; Fionnghuala 'na h-aonar ar an sruth; agus tug da h-aire a br&aacute;ithre 'na h-easbhuidh, agus do bh&iacute; ag a n-&eacute;agcaoine go m&oacute;r, go n-d&uacute;bhairt an laoidh: &mdash; 

<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Fionnghuala</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>Am riocht is mairg at&aacute; beo,</l>
<l>Mo sgiathain do re&oacute;idh reamh thaoibh</l>
<l>Suaill nar mhionaigh an ghaoth dhian,</l>
<l>Mo chroidhe am chliabh tar&eacute;is Aoidh.</l></lg>

<pb n="19"/>
<lg type="quatrain" n="2">
<l>Tr&iacute; ch&eacute;ad bliadhain ar Loch Dairbhreach,</l>
<l>Gan dul a reachtaibh daoine,</l>
<l>Doilghe liom, is n&iacute; samhail,</l>
<l>Mo sheal ar Shruth na Maoile.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="3">
<l>Ionmhuin triar, &oacute;n &iacute;onmhuin triar</l>
<l>Do chodladh f&aacute; bhun mo chl&uacute;imh,</l>
<l>Go d-tiocfaid na mairbh go c&aacute;ch,</l>
<l>N&iacute; ch&oacute;mhraicfead go br&aacute;th 'sa triar.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="4">
<l>Tar&eacute;is Fhiachrach agus Aoidh,</l>
<l>Agus Chuinn chaoimh, gan a bh-fhios,</l>
<l>Is truaigh m'fhuirioch ris gach olc,</l>
<l>Is mairg at a anocht am riocht.</l></lg>
</sp>
</body>
</text>
</p></div1>

<div1 n="40"><p>Iomthusa Fhionnghualann, do bh&iacute; an oidhche sin ar an g-carraig go tr&aacute;th eirghe do'n l&oacute; ar n-a mh&aacute;rach  ag feithiomh na fairrge da gach &aacute;ird, 'na t&iacute;mchioll, go bh-faca Conn ch&uacute;ici go ceann-trom cl&uacute;imh-fhl&iacute;uch; agus f&aacute;iltighios croidhe na h-inghine roimhe go m&oacute;r; agus t&aacute;inig Fiachra go fuar, fl&iacute;uch, f&iacute;or-anbhfhann, agus n&iacute;or tuigeadh innsge n&aacute; &uacute;rlabhradh uaidh, l&eacute; ro mh&eacute;ad a fuair d'fhuacht agus d'imshn&iacute;omh; agus do chuir sisi f&oacute;na sgiath&aacute;naibh &eacute;, agus a d&uacute;bhairt: <q>Da d-tigheadh Aodh chugainn anois, is maith do bheim&iacute;s!</q></p></div1>

<pb n="20"/>
<div1 n="41"><p>N&iacute;or chian d&oacute;ibh 'na dhiaigh sin, an tan do chonncadar Aodh chuca, go ceann-tirm, cl&uacute;mh-&aacute;lainn; agus f&aacute;ilt&iacute;ghios Fionnghuala go m&oacute;r roimhe, agus cuirios f&aacute; chl&uacute;mh a h-ochta, agus a h-urbhruinne &eacute;, agus Fiachra f&oacute;na Sgiath&aacute;n deas, agus Conn f&oacute;na sgiath&aacute;n cl&eacute;; agus do dheasaigh a cl&uacute;mh t&aacute;rsa f&aacute;'n samhail sin. <q>A &oacute;ga,</q> ar Fionnghuala, <q>gidh olc libh an oidhche araoir, budh m&oacute;r da macsamhla do gheabhthaoi &oacute; so amach.</q></p></div1>

<div1 n="42"><p>Do bh&aacute;dar, iomorro, clanna Lir re h-eadh imchian, agus re n-amisir fhada ag fulang fuachta, agus anshocrachta ar Shruth na Maoile mar sin, go d-tainic oidhche &aacute;irighthe uile chuca, agus n&iacute; bh-fhuaradar riamh roimpe, coimhmh&eacute;ad a re&oacute;idh, agus a fuachta, a sneachta agus a gaoithe; agus do rinne Fionnghuala an laoidh: &mdash;

<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Fionnghuala</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>Olc an bheatha so,</l>
<l>Fuacht na h-oidhche so,</l>
<l>M&eacute;ad an t-sneachta so,</l>
<l>Cruas na gaoithe so.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="2">
<l>Is ann do ch&uacute;mhluighsiod</l>
<l>F&aacute;m' chaomh-sgiathaibh,</l>
<l>Tonn d'ar tr&eacute;an-thuargainn,</l>
<l>Conn is caomh-Fhiachra.</l></lg>

<pb n="21"/>
 <lg type="quatrain" n="3">
<l>Do cuir ar leasmh&aacute;thair</l>  
<l>Sinn, an ceathrar so,</l>
<l>Anocht 'san dochar so,</l>
<l>Is olc an bheatha so.</l></lg>
</sp>
</body>
</text>
</p></div1>

<div1 n="43"><p>Cidh tr&aacute; acht do bh&aacute;dar clanna Lir ag fulang fuair-bheatha mar sin go ceann bliadhna ar Shruth na Maoile, go rug oidhche orro ar bheinn Chairrge na R&oacute;n, a g-callan Ianuair go sonnradhach, an t-am sin, agus teachtaighios an t-uisge, agus fuaraighios gach aon aca iona &aacute;it; agus mar do bh&aacute;dar ar an g-carraig do leanadar a g-cosa, agus a g-cl&uacute;mh, agus a sgiath&aacute;in d'on charraig, go n&aacute;r fh&eacute;adadar cor do chur dh&iacute;obh 'san ionad a rabhadar; agus tugadar feadhmanna fi&oacute;r-chruaidhe f&aacute; na g-collaibh, gur fh&aacute;gbhadar croicionn a d-troightheach, cl&uacute;mh a n-ochta, agus barra a n-eiteadh a leanmhain na g-cairrge an tan sin.</p></div1>

<div1 n="44"><p><q>Truagh amh; a clanna Lir,</q> ar Fionnghuala, <q>is olc a t&aacute;thar againn anois, &oacute;ir n&iacute; fh&eacute;admaoid fulang an t-s&aacute;ile, agus is geis dhuinn bheith ina &eacute;agmais; agus m&aacute; th&eacute;idh an s&aacute;ile ion&aacute;r g-cr&eacute;achtaib do gheabham b&aacute;s;</q> agus do rinne an laoidh: &mdash;
<pb n="21"/>
<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Fionnghuala</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>Eaccaointeach againn anocht,</l>
<l>Gan cl&uacute;mh ag tuighiodh &aacute;r g-corp,</l>
<l>'Sas fuar d'&aacute;r m-bonnaibh bl&aacute;ithe, </l>
<l>Ar chairrgibh and&oacute;bhr&aacute;idhe.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="2">
<l>Dob olc ar leasmh&aacute;thair ruinn,</l>
<l>D'ar imir dro&iacute;dhiocht orruinn,</l>
<l>D'ar g-cur ar fad mara amach,</l>
<l>A riocht ealadh n-iongantach.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="3">
<l>As &eacute; ar bh-folcadh ar dhruim cuain,</l>
<l>C&uacute;bhar an mhara mhong-ruaidh,</l>
<l>As &iacute; ar g-cuid thall do'n chuirm,</l>
<l>S&aacute;ile an mhara mhong-ghuirm.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="4">
<l>Aoin inghion, agus triar mac,</l>
<l>Cleachtmaoid a g-cuasaibh carrach,</l>
<l>Ar na cairrgibh cruaidh do neach,</l>
<l>Ar m-beatha as &eacute;accaointeach.</l></lg>
</sp>
</body>
</text>
</p></div1>

<div1 n="45"><p>Cidh tr&aacute; acht t&aacute;ngadar for Shruth na Maoile ar&iacute;s, agus g&eacute;ar-dhoiligh, agus g&eacute;ar gharbh, ghoirt le&oacute; an s&aacute;ile, n&iacute;or fh&eacute;adsad a sheachnadh 'na iad f&eacute;in do sh&aacute;ir-dh&iacute;dion air. Agus do bh&aacute;dhar ar an g-cuan f&aacute;'n ionnas sin, no gur fh&aacute;s a g-cl&uacute;mh, agus a n-eiteadha, agus gur chneasaigheadar a g-cr&eacute;achta go h-ioml&aacute;n; agus

<pb n="23"/>

do th&eacute;ighd&iacute;s gach laoi go h-oirear Eireann agus Alban, agus do thighdis go Sruth na Maoile gach n-oidhche, &oacute;ir fa h-&eacute; fa h-ionad bunaidh dh&oacute;ibh.</p></div1>

<div1 n="46"><p>T&aacute;ngadar aon do l&oacute; go bun na Banna budh thuaidh, agus do chonncadar marcshluaigh &aacute;lainn, aondatha, go n-eachaibh gasda, glan-gheala f&uacute;thaibh, ag s&iacute;r-shi&uacute;bhal na slighe a n-iar n-deas gacha n-d&iacute;reach. <q>An d-tabhair sibh aithne ar an marcshluaigh &uacute;d, a chlanna Lir,</q> ar Fionnghuala. <q>N&iacute; fheadamair,</q> ar iadsan, <q>acht gurab dream &eacute;igin do Mhacaibh Mileadh, no do Thuathaibh De Danann is d&oacute;cha do bheith ann.</q></p></div1> 

<div1 n="47"><p>Do dhruideadar re h-oirear an chuain ann sin, go d-tiobhradaois aithne orro; agus &oacute;d chonncadar an marcshluaigh, iadsan, do dhruideadar 'na g-coinne, agus 'na g-c&oacute;mhdh&aacute;il, go rangadar a n-ionad iomagallmhadh d'a ch&eacute;ile.</p></div1> 

<div1 n="48"><p>Is iad is fe&aacute;rr do bh&iacute; ar an marcshluaigh sin .i. Aodh Aithfhiosach, agus Fearghas Fithcheallach .i. d&aacute; mhac Bhuidhbh Dheirg, agus an treas rann do'n mharcadh sh&iacute;odha m&aacute;r aon ri&uacute;; agus do bh&aacute;dar an marcshluaigh sin aga n-iarraidh re tr&eacute;imsi roimhe sin; agus ar rochtain a ch&eacute;ile dh&oacute;ibh, do fhearadar f&aacute;ilte f&iacute;orchaoin

<pb n="24"/>

fria aroile, go miochair, muinnteardha; agus d'fhiarfruigheadar clanna Lir cionnas do bh&aacute;dar Tuatha De Danann, agus go h-&aacute;irighthe Lir, agus Bodhbh Dearg, agus a muinnterdha ar cheana.</p></div1>

<div1 n="49"><p><q>At&aacute;id go maith, a n-&eacute;inionad,</q> ar siad, <q>a d-tigh bhur n-atharsa a S&iacute;oth Fhionnachaidh, agus Tuatha De Danann mar aon r&iacute;&uacute; ann, ag caithiomh na Fleighe Aoise, go s&uacute;bhach, soimheanmnach, gan imshn&iacute;omh gan anshocracht, acht bhur m-beithsi 'na bh-f&eacute;agmais; agus gan a fhios aca c&aacute; ar ghabhabhair uatha, &oacute;'n l&oacute; a d'fh&aacute;gabhair  Loch Dairbhreach.</q> <q>Nocha &iacute; sin ar m-beatha-ne re na h-innisin,</q> ar Fionnghuala, <q>&oacute;ir is m&oacute;r d'olc agus d'eadfhulaing, agus d'ansh&oacute;dh fuaramair seachn&oacute;n na mara so Shrotha na Maoile go d-tr&aacute;sta;</q> agus d&uacute;bhairt an laoidh: &mdash; 

<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Fionnghuala</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>Aoibhinn anocht teaghlach Lir!</l>
<l>Iomdha a miodh agus a bh-f&iacute;on;</l>
<l>G&iacute;dh t&aacute; anocht a n-&aacute;dhbhadh fhuar,</l>
<l>Dream do chuan r&oacute;ghlan an r&iacute;ogh.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="2">
<l>Is iad ar g-coilcibh gan locht,</l>
<l>Folach ar g-corp do chl&uacute;mh chas,</l>
<l>Gidh minic do deargthaoi sr&oacute;ll</l>
<l>Iomainn ag &oacute;l mheadha mhas.</l></lg>

<pb n="25"/>
<lg type="quatrain" n="3">
<l>Ag sin &aacute;r m-biadh agus ar bh-f&iacute;on,</l>
<l>Gainimh fhionn is s&aacute;ile searbh;</l>
<l>Minic do ibhm&iacute;s meadh cuill,</l>
<l>O chuach&aacute;n cruinn cheithre g-cearn.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="4">
<l>Is iad &aacute;r leapacha, is iad lom,</l>
<l>Carraig &oacute;s cionn na d-tonn d-tr&eacute;an;</l>
<l>Minic do deargthoi dhuinn,</l>
<l>Leaba do chl&uacute;mh ochta &eacute;an.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="5">
<l>Gidh &iacute; ar n-obair sn&aacute;mh san sioc,</l>
<l>Ar Shruth na Maoile is trom toirm,</l>
<l>F&aacute; minic marcshluaigh mhac r&iacute;ogh,</l>
<l>Ag dul 'n&aacute;r n-diagh go S&iacute;oth Bhuidhbh.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="6">
<l>Is &eacute; do chlaochlaidh mo neart,</l>
<l>Beith ag dul 'sag teacht tar an Maoil,</l>
<l>Mar na'r chleachtas roimhe riamh,</l>
<l>'Sn&aacute;ch f&aacute;ghaim grian a maigh mhaoith.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="7">
<l>Leaba Fhiachra, agus ionad Chuinn,</l>
<l>Luighe f&aacute; thuinn m'eite, ar Mhaoil:</l>
<l>Ionad ar sg&aacute;th m'ochta ag Aodh,</l>
<l>Sinn 'nar g-ceathrar taoibh re taoibh.</l></lg>
 
 <lg type="quatrain" n="8">
<l>Teagasg Mhanann&aacute;in gan cheilg,</l>
<l>C&oacute;mhr&aacute;dh Bhuidhbh Dheirg &oacute;s Dhruim Chaoin,</l>
<l>Glor Aonghusa, milsi a ph&oacute;g;</l>
<l>Do chleachtas gan bhr&oacute;n r&eacute; a d-taoibh.</l></lg>
</sp>
</body>
</text>
</p></div1>
<pb n="26"/>

<div1 n="50"><p>As a h-aithle sin t&aacute;ngadar an marcshluaigh go  S&iacute;th Lir, agus do innisiodar do mhaithibh Thuath De Danann imtheachta na n-&eacute;an, agus a richt. <q>N&iacute; fhuil cumas againne orro,</q> ar na maithe, <q>acht gur maith linn a m-beith be&oacute;, &oacute;ir do gheabhaid cabhair a n-deirne aimsire.</q></p></div1> 

<div1 n="51"><p>Iomthusa cloinne Lir, d'ionnsuigheadar a n-adhbhadh bunaidh budh thuaigh, ar Shruth na Maoile, agus do bh&aacute;dar ann go r&aacute;inig le&oacute; a d-tr&eacute;imsi do chaithiomh ann; agus a d&uacute;bhairt Fionnghuala: <q>Is mithid dhuinn an t-ionad so d'fh&aacute;gbh&aacute;il, oir t&aacute;inig ar d-tr&eacute;imsi ann;</q> agus do chan an laoidh: &mdash; 

<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Fionnghuala</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>T&aacute;inig ar seal sonnana,</l>
<l>Is mithid dhuinn a iomghabh&aacute;il,</l>
<l>&Oacute;n cuan so 'nar chleachtamair</l>
<l>Tr&iacute; ch&eacute;ad bliadhan buan t-solais.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="2">
<l>Go Rinn Iorrais iartharaigh,</l>
<l>N&iacute; budh h-usa a fhulang sin,</l>
<l>Lu&iacute;dhm&iacute;dne gan mearughadh dhe,</l>
<l>R&eacute; fulang na fuar-ghaoithe.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="3">
<l>Gan osadh, gan oiriseamh,</l>
<l>Gan aoind&iacute;on ar dh&uacute;r-dhoininn;</l>
<l>N&iacute; mochean a g-cualamar,</l>
<l>T&aacute;inig ar seal sonnana.</l></lg>
</sp>
</body>
</text>
</p></div1>

<pb n="27"/>

<div1 n="52"><p>Cidh tr&aacute; acht, d'fh&aacute;gbhadar clanna Lir Sruth na Maoile f&aacute;'n samhail sin, agus r&aacute;ngadar r&oacute;mpa go Rinn Iorrais Domhnainn, agus do bh&aacute;dar ann r&eacute; h-eadh agus r&eacute; h-aimsir imchian, ag fulang fuachta agus fuair-bheatha, go d-tarla &oacute;gl&aacute;ch saorchlandha dh&oacute;ibh do lucht [aithreibhte an fhearainn, eadhon, Aibhric a ainm]; agus do bh&iacute; a aire ar na h-&eacute;anaibh go minic, agus f&aacute; bhinn leis a g-ceileabhradh, gur char iad go h-iomarcach, agus gur charadarsan &eacute;ision; agus is &eacute; an t-&oacute;gl&aacute;ch so do leasaigh agus d'fhaisn&eacute;is a n-imtheachta uile.</p></div1>

<div1 n="53"><p>Acht at&aacute; n&iacute; cheana, do bh&aacute;dar Clanna Lir, oidhche &aacute;irighthe ann, agus mar fuaradar an oidhche sin, n&iacute; bh-fuaradar aon oidhche roimpe 'n&aacute; na diaigh riamh, l&eacute; m&eacute;ad a seaca agus a sneachta; &oacute;ir do fh&aacute;s leac oighre uile ar an sruth idir Iorras agus Acaill; do leanadar a g-cosa do'n lic oighre go na'r fh&eacute;adadar cor do chur dh&iacute;obh; agus do ghabhadar na br&aacute;ithre ag &eacute;agchaoine go m&oacute;r, agus ag d&eacute;anamh n-ualldh&uacute;bha dearmh&aacute;r, agus doghrainge d&iacute;omh&oacute;ir; agus do bh&iacute; Fionnghuala aga g-cosg, agus n&iacute;or fh&eacute;ad si; agus a d&uacute;bhairt an laoidh: &mdash; 
<pb  n="28"/>
<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Fionnghuala</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>Truagh g&aacute;ir na n-ealadh anocht;</l>
<l>Is tr&aacute;igh f&oacute;dheara n&oacute; is tart;</l>
<l>Gan uisge lionn-fhuar f&aacute; n-a n-ucht,</l>
<l>A g-cuirp is diombhuan &oacute;'n tart.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="2">
<l>Gan uisge tana, tailc, tr&eacute;an,</l>
<l>Gan tonn mara ag teacht r&eacute; d-taoibh;</l>
<l>Do theacht an mhuir mheadrach mh&oacute;r,</l>
<l>Go bhfuil na cl&aacute;r c&oacute;imhfhliuch caoin.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="3">
<l>A righ do ch&uacute;m neamh is l&aacute;r,</l>
<l>Agus tug sl&aacute;n na s&eacute; shluaigh,</l>
<l>Foirthior leat an ealtan &eacute;an,</l>
<l>Leantar an tr&eacute;an go m-badh truaigh.</l></lg>
</sp>
</body>
</text>
</p></div1>

<div1 n="54"><p><q>A bhr&aacute;ithre,</q> ar Fionnghuala, <q>creidigh an fir-Dhia for&oacute;rdha na f&iacute;rinne do ch&uacute;m neamh go n-a n&eacute;allaibh, agus talamh go n-a thorthaibh, agus an fhairrge go n-a h-iongantaibh, agus do gheabhthaoi cabhair agus c&oacute;mhfhurtacht o'n g-Coimhdhe.</q> <q>Creidm&iacute;d,</q> ar iad; <q>agus creidimsi libh,</q> ar Fionnghuala, <q>do'n fhir-Dhia fhoirfe, fh&iacute;r-e&oacute;lach.</q> Agus do chreidiod&aacute;r ar an uair ch&oacute;ir, agus fuaradar cabhair agus cobhsanadh &oacute;'n g-Coimhdhe da &eacute;is sin, agus nior chuir doinionn n&aacute; doirbhsh&iacute;on orra &oacute; sin amach.</p></div1> 

<div1 n="55"><p>Agus do bh&aacute;dar a Rinn Iorrais Domhnann

<pb  n="29"/>
 n&oacute; go d-t&aacute;inig leo a d-tr&eacute;imsi do chaithiomh ann, agus a dubhairt  Fionnghuala:  <q>Is mithid dhuinn dul go S&iacute;oth Fhionnachaidh mar a bh-fuil Lir go n-a theaghlach, agus ar muintir uile.</q> <q>Is maith linne sin,</q> ar iadsan.</p></div1>

<div1 n="56"><p>Agus do ghluaiseadar r&oacute;mpa go h-ur&eacute;adtrom, a&eacute;dheardha n&oacute; gur rangadar S&iacute;oth Fionnachaidh; agus is amhlaidh fuaradar an baile, f&aacute;s, folamh ar a g-cionn, gan acht maolr&aacute;tha glasa, agus doireadha neannta ann, gan tigh, gan teine, gan treibh. Agus t&aacute;ngadar a n-&eacute;inionad iona g-ceathrar, agus tugadar tr&iacute; g&aacute;rtha &eacute;agchaointe &oacute;s &aacute;rd, agus a d&uacute;bhairt Fionnghula an laoidh:

<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Fionnghuala</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>Iongnadh liom an baile so,</l>
<l>Mar 't&aacute; gan tigh, gan toighe,</l>
<l>Mar do ch&iacute;m an baile so,</l>
<l>Uch&aacute;n is cr&aacute;id lem' chroidhe.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="2">
<l>Gan cona, is gan conartha,</l>
<l>Gan mn&aacute;, 'sgan r&iacute;oghraidh rathmhar,</l>
<l>Mar 't&aacute; anois n&iacute; chualamar,</l>
<l>An &aacute;itsi riamh ag &aacute;r n-athair.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="3">
<l>Gan corna, gan cop&aacute;na,</l>
<l>Gan &oacute;l 'na m&uacute;raibh soillse;</l>
<l>Gan marcraidh, gan mac&aacute;mha,</l>
<l>Mar t&aacute; anocht, is tuar tuirse.</l></lg>

<pb n="30"/>
<lg type="quatrain" n="4">
<l>Mar at&aacute;id lucht an bhailesi,</l>
<l>Uch&aacute;n is cr&aacute;idh l&eacute;m chroidhe,</l>
<l>At&aacute; anocht ar mairesi,</l>
<l>Nach marionn triath an t&iacute;ghe.</l></lg>
 
<lg type="quatrain" n="5">
<l>A bhailesi 'na bh-facamar,</l>
<l>Ce&oacute;l is imirt, agus aonach,</l>
<l>Dar liom is &eacute; an t-atharach,</l>
<l>Mar at&aacute; anocht a n-aonar.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="6">
<l>M&eacute;id na n-dochar fuaramar,</l>
<l>O'n tuinn mara go ch&eacute;ile,</l>
<l>A leith&eacute;id n&iacute; chualamar</l>
<l>D'imtheacht ar dhaoinibh eile.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="7">
<l>Dob' anamh an bailesi</l>
<l>Taobh r&eacute; f&eacute;ur is r&eacute; f&iacute;odhbhaidh,</l>
<l>N&iacute; mhair fear ar n-aithnidne,</l>
<l>Sinn san &aacute;itsi leis g&eacute;'r bh'iongnadh.</l></lg>
</sp>
</body>
</text>
</p></div1> 

<div1 n="57"><p>Cidh tr&aacute; acht do bh&aacute;dar Clanna Lir an oidhche sin a n-ionad a n-athar, agus a seanathar mar ar h-oileadh iad; agus do &eacute;irgheadar a mocha na maidne ar n-a mh&aacute;rach, agus do ghluaiseadar r&oacute;mpa go h-Inis Gluaire Br&eacute;anainn; agus do thion&oacute;ladar &eacute;anlaith na cr&iacute;che
<pb n="32"/>

go coitchionn chuca, ar Loch&aacute;n na h-E&aacute;nlaithe a n-Inis Gluaire Br&eacute;anainn; agus do thigd&iacute;s d'ingheilt gach laoi fa reannaibh imchiana na cr&iacute;che .i. go h-Inis Ge&oacute;idh, agus go h-Achaill, agus go Teach Duinn; agus gus na h-oil&eacute;anaibh iartharacha ar cheana; agus do th&eacute;ighd&iacute;s go h-Inis Gluaire Br&eacute;anainn gach oidhche.</p></div1>

<div1 n="58"><p>Agus do bh&aacute;dar ar an ord&uacute;ghadh sin r&eacute; h-eadh, agus r&eacute; h-aimsir fhada, go h-aimsir creidimh Chr&iacute;ost, agus go d-t&aacute;inig Patraic naomhtha a n-Eirinn; agus go d-t&aacute;inig Mochaomh&oacute;g naomhtha go h-Inis Gluaire Br&eacute;anainn. Agus an ch&eacute;ad oidhche t&aacute;inig do'n inis do chualadar Clanna Lir guth a chluig aga bhuain 'san iairm&eacute;irge l&aacute;imh le&oacute;; gur bh&iacute;odhgadar, agus gur bhuain-sginneadar go adhfhuathmhar aga chloisdin; agus d'fh&aacute;gbhadar a br&aacute;ithre Fionnghuala 'na h-aonar.</p></div1> 

<div1 n="59"><p><q>Cr&eacute;ud sin, a bhr&aacute;ithre ionmhuine,</q> ar s&iacute;. <q>N&iacute; fheadamair,</q> ar siad, <q>cia an guth anbhfhann adhfhuathmhar do chualamar.</q> <q>Guth cluig  Mhochaomh&oacute;ig sin,</q> ar Fionnghuala, <q>agus is &eacute; sgarfas sibhsi l&eacute; p&eacute;in, agus le peanaid, agus fh&oacute;irfeas sibh maille le toil D&eacute;;</q> agus a d&uacute;bhairt an laoidh: 
<pb n="32"/>
<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Fionnghuala</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>Eistigh r&eacute; clog an chl&eacute;irigh,</l>
<l>T&oacute;gbhaidh bhur n-eite agus &eacute;irgidh,</l>
<l>Beirid a bhuidhe r&eacute; Dia a theacht,</l>
<l>Agus altaighidh a &eacute;isteacht.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="2">
<l>C&oacute;raide dhaoibh bheith dh&aacute; r&eacute;ir,</l>
<l>Is &eacute; sgarfas sibh r&eacute; p&eacute;in,</l>
<l>Sgarfaidh ribh cairrge is clocha,</l>
<l>Agus sgarfaidh garbh shrotha.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="3">
<l>A deirimsi ribhse, dhe</l>
<l>D&eacute;anaidh creideamh c&oacute;ir cinnte,</l>
<l>A cheathrar chaomh Chloinne Lir,</l>
<l>Eistigh r&eacute; clog an chl&eacute;irigh.</l></lg>
</sp>
</body>
</text>
</p></div1>

<div1 n="60"><p>Cidh tr&aacute; acht, do bh&aacute;dar Clanna Lir ag &eacute;isteacht leis an g-ce&oacute;l sin do rinne an cl&eacute;ireach, n&oacute; gur chr&iacute;ochnaidh a thr&aacute;tha. <q>Canam ar g-ce&oacute;l anois,</q> ar Fionnghuala, <q>d'&aacute;ird-righ nimhe agus talmhan.</q> Agus do chanadar a g-cead&oacute;ir, ce&oacute;l s&iacute;reachtach, s&iacute;r-bhinn, s&iacute;the ag moladh an Choimhde, agus ag adradh an &Aacute;ird-righ.</p></div1>

<div1 n="61"><p>Agus do bh&iacute; Mochaomh&oacute;g ag &eacute;isteacht leo, agus do ghuidh Dia go d&uacute;thrachtach f&aacute; n-a fhoillsi&uacute;ghadh dh&oacute;, cia ro chan an ce&oacute;l sin; 

<pb n="33"/>
agus ro fhoillsigheadh dh&oacute; gurab iad Clanna Lir do rinne &eacute;. Agus iar d-teacht na maidne ar n-a mh&aacute;rach, gluaiseas Mochaomh&oacute;g go Loch na h-Eanlaithe agus do chonnairc na h-&eacute;in uadha ar an loch; agus do chuaidh go h-oirear an chuain mar a bh-facaidh iad, agus do fhiafraigh dh&iacute;obh: <q>An sibh Clann Lir?</q> ar s&eacute;. <q>Is sinn go deimhin,</q> ar iadsan. <q>Do bheirim a bhuidhe sin l&eacute; Dia,</q> ar Mochaomh&oacute;g, <q>&oacute;ir is ar bhur son tangusa chum na h-innse-si, tar gach n-innsi eile a n-Eirinn; agus t&iacute;g&iacute;dh a d-t&iacute;r, agus tabhraidh taobh liomsa, &oacute;ir is annso at&aacute; a g-cinneadh dh&iacute;bh deaghoibreacha do dh&eacute;anamh, agus deal&uacute;ghadh r&eacute; bhur b-peacthaibh.</q></p></div1> 

<div1 n="62"><p>T&aacute;ngadar a d-t&iacute;r iar sin, agus tugadar taobh leis an g-cl&eacute;ireach; agus do rug leis da adhbhuidh f&eacute;in iad; agus do bh&iacute;d&iacute;s ag d&eacute;anamh tr&aacute;th, agus ag &eacute;isteacht aifrinn a bh-fochair an chl&eacute;irigh. Agus tug Mochaomh&oacute;g c&eacute;ard maith chuige, agus d'fhur&aacute;il air slabhradha airgid aoinghil do dh&eacute;anamh dh&oacute;ibh, agus do chuir slabhraidh idir Aodh agus Fhionnghuala, agus slabhraidh idir Chonn agus Fhiachra; agus do bh&iacute;d&iacute;s 'n-a g-ceathrar ag urgh&aacute;irdi&uacute;ghadh intinne, agus ag m&eacute;ad&uacute;ghadh meanmna ag an g-cl&eacute;ireach; agus n&iacute;or chuir imshn&iacute;omh n&aacute;

<pb n="34"/>

atuirre ar na h-&eacute;anaibh aon ghuasacht n&aacute; aon riocht d'ar imthigh orra conuige sin.</p></div1>

<div1 n="63"><p>Is &eacute; b&aacute; righ ar Chonnachtaibh an tan sin, Lairgn&eacute;n mac Cholm&aacute;in, mhic Chobthaigh, agus Deoch inghean Fhinnghin mhic Aodha Alainn, .i. inghean righ Mhumhan, is &iacute; b&aacute; bhancheile dh&oacute;.</p></div1> 

<div1 n="64"><p>Agus do chualaidh an inghean tuarusgbh&aacute;il na n-&eacute;an agus do l&iacute;on da searc agus da s&iacute;orghr&aacute;dh; agus do iarr ar Lairgn&eacute;n ha h-e&oacute;in d'fh&aacute;ghail di. Agus a d&uacute;bhairt Lairgn&eacute;n n&aacute;ch iarrfadh ar Mhochaomh&oacute;g iad. Agus tug Deoch a briathar n&aacute;ch bheidh f&eacute;in aon oidhche ag Lairgn&eacute;n, muna bh-faghaidh na h-e&oacute;in; agus do ghluais roimpe as an m-baile. Agus do chuir Lairgn&eacute;n 
teachta go luath da t&oacute;ruigheacht, agus n&iacute; rugadh uirre go r&aacute;inig Cill Dalua. Agus <corr sic="&aacute;inigsisi" resp="BF">t&aacute;inig sisi</corr> tar a h-ais do'n bhaile iarsin; agus do chuir Lairgn&eacute;n teachta d'iarraidh na n-&eacute;an ar Mhochaomh&oacute;g; agus n&iacute; bh-fuair iad.</p></div1>

<div1 n="65"><p>Do bh&iacute; fearg m&oacute;r ar Lairgn&eacute;n uime sin, agus t&aacute;inig f&eacute;in go h-airm a raibh Mochaomh&oacute;g, agus  d'fhiarfraigh dhe ar bh-f&iacute;or a r&aacute;dha gur dhi&uacute;lt im na h-&eacute;anaibh &eacute;. <q>Is f&iacute;or go deimhin,</q> ar Mochaomh&oacute;g. Ann sin do 
<pb n="35"/>

eirigh Lairgn&eacute;n, agus tug s&iacute;theamh ar na h-&eacute;anaibh, agus tug chuige do'n alt&oacute;ir iad .i. d&aacute; &eacute;an ann gac l&aacute;imh dh&oacute;; agus gluaiseas roimhe go h-airm a raibh Deoch, agus leanas Mochaomh&oacute;g &eacute;. Acht ar n-glacadh na n-&eacute;an d&oacute;, do chuaidh a d-tlacht cochaill dh&iacute;obh, agus do rinneadh tr&iacute; seanoire cr&iacute;ona, cn&aacute;mhacha dona macaibh; agus sean chailleach, lom, arsaidh, gan fhuil, gan fh&eacute;oil, do'n inghin.</p></div1> 

<div1 n="66"><p>Agus do ghabh b&iacute;odhgadh Lairgn&eacute;n iar sin, agus do ghluais as an m-baile amach.</p></div1>

<div1 n="67"><p>Is ann sin a d&uacute;bhairt Fionnghuala: <q>Tar d'ar m-baisdeadh a chl&eacute;irigh, oir is gairid uainn dul do'n &eacute;ag; agus is dearbh n&aacute;ch measa leatsa deal&uacute;ghadh linne; na linne, deal&uacute;ghadh leatsa, agus d&eacute;an ar n-adhlacadh as a h-aithle, agus cuir Conn dom' leith dheas, agus Fiachra dom' leith chl&eacute;, agus Aodh do leith m'a&iacute;ghthe;</q> agus a d&uacute;bhairt an laoidh: &mdash;

<text type="poem">
<body>
<sp>
<speaker>Fionnghuala</speaker>
<lg type="quatrain" n="1">
<l>Tar d'ar m-baisteadh a chl&eacute;irigh,</l>
<l>Gabh umat agus &eacute;irigh,</l>
<l>Glan dinn ar n-iomad sm&aacute;il,</l>
<l>'Sar g-cionta uile, a chomp&aacute;in.</l></lg>

<pb n=""/>
<lg type="quatrain" n="2">
<l>Guidh-si Dia do dhealbh neamh,</l>
<l>Go d-tigh leatsa ar m-baisteadh;</l>
<l>Gurab luchtmhar ar n-uaigh,</l>
<l>'Sar m-buinn re h-altoir aonuair.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="3">
<l>As amhlaidh &oacute;rdaighim an uaigh,</l>
<l>Fiachra, is Conn for mo dh&aacute; thaobh,</l>
<l>Am ucht, idir mo dh&aacute; l&aacute;imh,</l>
<l>A chl&eacute;irigh ch&aacute;idh cuir Aodh.</l></lg>

<lg type="quatrain" n="4">
<l>O Mhochaomhog an ghl&oacute;ir ghlic,</l>
<l>Sgarthainn ribh cia doiligh liom,</l>
<l>D&eacute;an go h-&eacute;asgaidh an uaigh,</l>
<l>Imthigh go luath is tar a n-am.</l></lg>
</sp>
</body>
</text>
</p></div1>

<div1 n="68"><p>A h-aithle na laoide sin, do baisteadh; agus do &eacute;agadar, agus do h-adhlacadh, Clanna Lir; agus do cuireadh Fiachra agus Conn for a d&aacute; taobh, agus Aodh do leith a h-aighthe, mar do ordaigh Fionnghuala; agus do t&oacute;gbhadh a lia &oacute;s a leacht, agus do scr&iacute;obhadh a n-anmanna oghaim, agus do fearadh a g-cluiche caointe; agus do fr&iacute;th neamh do n-a anmannaibh.</p></div1>

<div1 n="69"><p>Agus do bh&iacute; Mochaomh&oacute;g go c&uacute;mach, tuirseach ina n-diaigh: &mdash;</p></div1>

<div1 n="70"><p>Conadh &iacute; Oidhe Cloinne Lir conuige sin.</p></div1></div0>
</body>
</text>
</TEI.2>