<?xml version="1.0" encoding="iso-8859-1"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "/dtds/tei/p4x/teicelt.dtd" [
<!ENTITY % TEIbase "TEI.prose">
]>
<TEI.2 id="G206003">
<teiHeader creator="Beatrix F&auml;rber" status="update" date.created="2004-09-20" date.updated="2019-06-05">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title type="uniform">Das Apgitir Cr&aacute;baid des Colm&aacute;n maccu B&eacute;ognae</title>
<title type="gmd">An electronic edition</title>
<author sortas="colm&aacute;n maccu b&eacute;ognae?">Colm&aacute;n maccu B&eacute;ognae[?]</author>
<editor id="KM" sortas="meyer, kuno">Kuno Meyer</editor>
<respStmt>
<resp>Electronic edition compiled by</resp>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
</respStmt>
<funder>University College, Cork</funder>
<funder>Professor Marianne McDonald via the CELT Project</funder>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition n="2">Second draft, with more bibliographic details.</edition>
</editionStmt>
<extent><measure type="words">3390</measure></extent>
<publicationStmt>
<publisher>CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork</publisher>
<address>
<addrLine>College Road, Cork, Ireland &mdash; http://www.ucc.ie/celt</addrLine>
</address>
<date>2004</date>
<distributor>CELT online at University College, Cork, Ireland.</distributor>
<idno type="celt">G206003</idno>
<availability>
<p>Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.</p>
</availability>
</publicationStmt>
<sourceDesc>
<listBibl>
<head>Manuscript Sources</head>
<bibl n="1">Oxford, Bodleian L, Rawlinson B. 512, f. 37; 15th/first half 16th century.</bibl>
<bibl n="2">Dublin, RIA, 1227 olim 3 B 23; 15th century.</bibl>
<bibl n="3">London, BL, Harley 5280, f. 39; first half 16th century.</bibl>
<bibl n="4">Dublin, RIA, 967 olim 23 N 10; first half 16th century.</bibl>
<bibl n="5">Dublin, TCL 1318 olim H. 2. 16 al. Yellow Book of Lecan, col. 570; 14th century [imperfect]. </bibl>
<bibl n="6">Dublin, TCL 1318 olim H. 2. 16 al. Yellow Book of Lecan, col. 228 [fragment]; 14th century.</bibl>
<bibl n="7">Dublin, TCL, 1363 olim H. 4. 22, p. 60; 15th/first half 16th century [imperfect].</bibl>
<bibl n="8">Dublin, TCL, 1363 olim H. 4. 22, p. 60; 15th/first half 16th century [short extracts].</bibl>
<bibl n="9">Dublin, RIA, 1242 olim 23 P 3, f. 15, fragment A; 14th c. (AD 1467) to first half 16th century [imperfect].</bibl>
<bibl n="10">Dublin, NLI, G 10 olim Phillipps 10266, p. 48; first half 16th  century [imperfect].</bibl>
<bibl n="11">Dublin, NLI, G 10 olim Phillipps 10266, p. 46; first half 16th  century [fragment].</bibl>
<bibl n="12">Dublin, TCL, 1337 olim H. 3. 18; first half 16th  century [fragment].</bibl>
<bibl n="13">Dublin, RIA, 1242 olim 23 P 3, f. 18, fragment A; 14th  century  (1467) [fragment].</bibl>
<bibl n="14">Derbyshire, Chatsworth House, Book of Lismore, f. 81; 15th/first half 16th  century [fragment].</bibl>
<bibl n="15">Brussels, B. royale, 5100&ndash;4; paper; first half 17th century (1630) [fragment].</bibl>
<bibl n="16">Brussels, B royale, 2324&ndash;40; paper; first half 17th century  [copy of MS (15)].</bibl>
<bibl n="17">London, BL, Egerton 1782; first half 16th [excerpts].</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Editions and Translations</head>
<bibl n="1">Vernam E. Hull (ed. &amp; trans.), Apgitir chr&aacute;baid: the alphabet of piety, Celtica 8 (1968) 44&ndash;89 [critical edition from all MSS].</bibl>
<bibl n="2">Thomas Owen Clancy &amp; Gilbert Markus (trans.), Iona: the earliest poetry of a Celtic monastery (Edinburgh 1995), 193&ndash;207.</bibl>
<bibl n="3">John Carey (trans.), King of mysteries: early Irish religious writings (Dublin 1998), 231&ndash;45.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Secondary literature</head>
<bibl n="1">Kuno Meyer (ed.), The Triads of Ireland, Royal Irish Academy, Todd Lecture Series (Dublin 1906).</bibl>
<bibl n="2">Eoin Mac N&eacute;ill, Mocu, Maccu, &Eacute;riu 3 (1907) 42&ndash;49.</bibl>
<bibl n="3">J. F. Kenney, The sources for the early history of Ireland: ecclesiastical; an introduction and guide (New York 1929) paragraph 265.</bibl>
<bibl n="4">Rudolf Thurneysen, Irisches, Zeitschrift f&uuml;r vergleichende Sprachforschung 63 (1936) 114&ndash;17.</bibl>
<bibl n="5">Vernam Hull, The date of Aipgitir Cr&aacute;baid, Zeitschrift f&uuml;r Celtische Philologie 25 (1956) 88&ndash;90.</bibl>
<bibl n="6">David Greene, Irish as a vernacular before the Norman invasion, in: Brian &Oacute; Cu&iacute;v (ed.), A view of the Irish language (Dublin 1969) 11&ndash;21.</bibl>
<bibl n="7">P&aacute;draig &Oacute; N&eacute;ill, The date and authorship of 'Apgitir Chr&aacute;baid': some internal evidence, in: Pr&oacute;ins&eacute;as N&iacute; Chath&aacute;in and Michael Richter (eds.), Ireland and Christendom: the Bible and the missions/Irland und die Christenheit: Bibelstudien und Mission (Stuttgart 1987) 203&ndash;15.</bibl>
<bibl n="8">Pr&oacute;ins&eacute;as N&iacute; Chath&aacute;in, Early Ireland and western Christendom, in: Pr&oacute;ins&eacute;as N&iacute; Chath&aacute;in and Michael Richter (eds.), Ireland and Christendom: the Bible and the missions (Stuttgart 1987) 473&ndash;503.</bibl>
<bibl n="9">Anders Alqvist, Latin grammar and Irish learning, in: Donnchadh &Oacute; Corr&aacute;in, Liam Breathnach and Kim McCone (eds.), Sages, saints and storytellers: Celtic studies in honour of Professor James Carney (Maynooth 1989) 1&ndash;6.</bibl>
<bibl n="10">Donnchadh &Oacute; Corr&aacute;in, The historical and cultural background of the Book of Kells, in The Book of Kells: Proceedings of a conference at Trinity College, Dublin (Dublin 1986).</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>The edition used in the digital edition</head>
<biblStruct>
<analytic>
<editor>Kuno Meyer</editor>
<title level="a">Das Apgitir Cr&aacute;baid des Colm&aacute;n maccu B&eacute;ognae (Mitteilungen aus irischen Handschriften)</title>
</analytic>
<monogr>
<title level="j">Zeitschrift f&uuml;r Celtische Philologie</title>
<imprint>
<biblScope type="Volume">3</biblScope>
<pubPlace>Halle/Saale</pubPlace>
<publisher>Max Niemeyer</publisher>
<date>1901</date>
<biblScope type="page">447&ndash;455</biblScope>
</imprint>
</monogr>
</biblStruct>
</listBibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc>
<projectDesc>
<p>CELT: Corpus of Electronic Texts</p>
</projectDesc>
<editorialDecl>
<correction status="medium">
<p>Text has been proof-read twice.</p>
</correction>
<normalization>
<p>The electronic text represents the edited text. Variants from Rawlinson B 512 and YBL are given in the apparatus. Expansions are marked <emph>ex</emph>. Names are capitalized in line with CELT practice. The editor's corrections are marked <emph>corr sic resp="KM"</emph>, with the erroneous form retained in the 'sic' attribute. Footnotes are marked <emph>note type="auth"</emph> and numbered. Text in Latin is indicated.</p>
</normalization>
<quotation>
<p>There are no quotations.</p>
</quotation>
<hyphenation>
<p>Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, this break is marked after completion of the hyphenated word.</p>
</hyphenation>
<segmentation>
<p><emph>div0</emph>=the devotional text; <emph>div1</emph>=the editor's paragraph. Page-breaks are marked <emph>pb n=""</emph>. Foliation is tagged <emph>mls unit="folio" n=""</emph>.</p>
</segmentation>
<interpretation>
<p>Names are not tagged, nor are terms for cultural and social roles.</p>
</interpretation>
</editorialDecl>
<refsDecl>
<state gi="div1" freq="1" label="section" unit="number"/>
</refsDecl>
</encodingDesc>
<profileDesc>
<creation>Attributed to Colm&aacute;n maccu B&eacute;ognae.
<dateRange from="900" to="1200" exact="none">900-1200</dateRange></creation>
<langUsage>
<language id="ga">The text is in Middle Irish.</language>
<language id="la">The headings and occasional phrases are in Latin.</language>
<language id="en">The witness list is in English.</language>
</langUsage>
<textClass>
<keywords>
<term>religious</term>
<term>prose</term>
<term>medieval</term>
</keywords>
</textClass>
</profileDesc>
<revisionDesc>
<change>
<date>2019-06-05</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Changes made to div0 type.</item>
</change>
<change>
<date>2008-09-30</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Keywords added; file validated.</item>
</change>
<change>
<date>2008-07-26</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Value of div0 "type" attribute modified, addition to bibliography made, content of 'langUsage' revised; minor modifications made to header.</item>
</change>
<change>
<date>2008-07</date>
<respStmt>
<name>Donnchadh &Oacute; Corr&aacute;in</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>More bibliographic details for manuscripts provided.</item>
</change>
<change>
<date>2005-08-25</date>
<respStmt>
<name>Julianne Nyhan</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion</item>
</change>
<change>
<date>2005-08-04T15:45:19+0100</date>
<respStmt>
<name>Peter Flynn</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Converted to XML</item>
</change>
<change>
<date>2004-09-24</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>File proofed (2); parsed, HTML file created.</item>
</change>
<change>
<date>2004-09-24</date>
<respStmt>
<name>Benjamin Hazard</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Additions to bibliography.</item>
</change>
<change>
<date>2004-09-20</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Header constructed; file proofed (1); structural and content markup and apparatus added.</item>
</change>
<change>
<date>Pre-1997</date>
<respStmt>
<name>Staff of the CURIA project</name>
<resp>text capture</resp>
</respStmt>
<item>Text scanned in.</item>
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>
<text n="G206003">
<front>
<div lang="en" type="front matter">
<witList>
<witness sigil="R">Rawlinson B 512 fo 37a&ndash;39a.</witness>
<witness sigil="L">H. 2. 16 (1318); Yellow Book of Lecan, 252a&ndash;253.</witness>
<witness sigil="LiL">Lismore Lives.</witness>
<witness sigil="P">RIA MS 23 P 3.</witness>
</witList>
</div>
</front>
<body>
<div0 type="rel-lit" lang="ga">
<pb n="447"/>
<mls n="39b" unit="MS Harl 5280 folio"/>
<opener><frn lang="la">Inncipiunt v<ex>er</ex>ba Colmani Beogn&aelig; uiri D<ex>e</ex>i</frn> .i. <app>
<lem>Aipgitir</lem>
<rdg wit="R">Aipgitir in</rdg>
</app> Cr&amacr;b<ex>aid</ex>.</opener>
<div1 n="1" type="editor's paragraph">
<p>Hiris co ngn&imacr;m, acobur co feidli, fet<ex>h</ex>iumla col-l&emacr;ri, <app>
<lem>cost<ex>ud</ex></lem>
<rdg wit="R">cast&oacute;t<ex>h</ex></rdg>
</app> <ex>co</ex> n-umlai, &aacute;ini <ex>co n</ex>-innm<ex>us</ex>, bochta <ex>co n</ex>-eslabra, tva co comlabra, <app>
<lem>fodail</lem>
<rdg wit="H">fogail</rdg>
</app> co cosmali, fofitiu cen <app>
<lem>indiri</lem>
<rdg wit="R">iniri</rdg>
</app>, apstanit co foc<ex>h</ex>raibi, h-&emacr;t cen aggairbi, cennsa co f&imacr;rindi, toirsiv cin <app>
<lem>esliss</lem>
<rdg wit="R">eisleis</rdg>
</app>, omon cen derc&omacr;ined, bochta cen d&imacr;vm<ex>us</ex>, f&oacute;isitiu cen <app>
<lem>h-urcuitmiud</lem>
<rdg wit="R">erchoitmed</rdg>
</app>, forcet<ex>al</ex> co comalnad, dr&emacr;im cin tairinned, h-&imacr;ssel f<ex>ri</ex> h-ard, <pb n="448"/>

sleman f<ex>ri</ex> garb, gn&imacr;m cen fodord, sempl&aelig; co trebairi, hvmold&omacr;id cen <app>
<lem><ex>con</ex>naircli</lem>
<rdg wit="R">condarchelli</rdg>
</app>, cressine cen <app>
<lem>t-secd<ex>h</ex>ai</lem>
<rdg wit="R">tsechta</rdg>
</app>. Ina h&imacr;ssiv hvili congaibtiur ann-etlai.</p>
</div1>
<div1 n="2" type="editor's paragraph">
<p>Ess an <app>
<lem>is</lem>
<rdg wit="R">as</rdg>
</app> etoil duiniv, an tan <app>
<lem>is</lem>
<rdg wit="R">as</rdg>
</app> l&amacr;n <app>
<lem>d&emacr;rc&aelig;</lem>
<rdg wit="R">dearc&aelig;</rdg>
</app>, imth&emacr;d co n-d&emacr;irc, <app>
<lem>adnais</lem>
<rdg wit="R">atnas</rdg>
</app> cech n-olc, cartha cech maith.  Is airmidiv d&omacr; for <app>
<lem>talom</lem>
<rdg wit="R">talmain</rdg>
<rdg wit="L">talmain</rdg>
</app>, is ind&omacr;cb&amacr;il for nim. <app>
<lem>Car Diaa, cechdat</lem>
<rdg wit="R">Car Diaa, cechdut</rdg>
<rdg wit="L">caur Die cechtat</rdg>
</app> c&amacr;ch. <app>
<lem>Agh<ex>us</ex></lem>
<rdg wit="R">[ag]ais</rdg>
<rdg wit="L">aghais</rdg>
</app> Dia, <app>
<lem>atutaighfedur</lem>
<rdg wit="R">adagaidfider</rdg>
</app> c&amacr;ch.</p>
</div1>
<div1 n="3" type="editor's paragraph">
<p>Ess &emacr; t<ex>ra</ex> costad <app>
<lem>na cl&emacr;rci<ex>cht</ex>&aelig;</lem>
<rdg wit="R">ina cleirechtai</rdg>
</app> &ampersir; es h&imacr; <app>
<lem>an</lem>
<rdg wit="R">ind</rdg>
<rdg wit="L">ind</rdg>
</app> l&emacr;ri <corr resp="KM" sic="mesruighti">mesruighthi</corr> <app>
<lem>in</lem>
<rdg wit="R">ind</rdg>
<rdg wit="L">ind</rdg>
</app> so &imacr;er n-D&imacr;a. Ant&imacr; fodgiguil &ampersir; <app>
<lem>nadcomalnabhat<ex>har</ex></lem>
<rdg wit="R">nodcomalnabar</rdg>
</app>, <app>
<lem>romb&imacr;ad</lem>
<rdg wit="R">rombia</rdg>
<rdg wit="L">rambiet [sic leg.]</rdg>
</app> c&emacr;dd&imacr;ablai <app>
<lem>talmon</lem>
<rdg wit="R">i talmain</rdg>
<rdg wit="L">i d-talm<ex>ain</ex></rdg>
</app>, romb&imacr;aa flaith <app>
<lem>nimhe</lem>
<rdg wit="L">nimhe gan foircend</rdg>
</app>.</p>
</div1>
<div1 n="4" type="editor's paragraph">
<p>Ba aslvinti &ampersir; ba gesse do g<ex>ach</ex> dvini Coimdi nime &ampersir;  talmon <app>
<lem>im comaltaa a omno</lem>
<rdg wit="R">im tomaltad a omna [sic leg.]</rdg>
<rdg wit="L">im comalln<ex>ad</ex> a timna</rdg>
</app> &ampersir; a serc&aelig; ina <corr resp="KM" sic="cridi">chridi</corr>, ar is <app>
<lem>a n-ailtes</lem>
<rdg wit="R">i n-ailtes</rdg>
<rdg wit="L">i n-ailtes</rdg>
</app> biid duini <app>
<lem><ex>con</ex>duidched</lem>
<rdg wit="R">conduidchet a</rdg>
</app> h-om<ex>on</ex> D&emacr; ina <corr resp="KM" sic="cridi">chridi</corr>.</p>
</div1>
<div1 n="5" type="editor's paragraph">
<p>C&emacr;n b<ex>us</ex> meirb an t-oman, bid meirb an <app>
<lem>athrigi</lem>
<rdg wit="H">athridi</rdg>
</app>. <app>
<lem>C&emacr;n b<ex>us</ex> <corr resp="KM" sic="merbh">meirbh</corr></lem>
<rdg wit="R">cein bes meirb</rdg>
</app> in aithrigi, b<ex>id</ex> <app>
<lem><corr resp="KM" sic="merbh">meirbh</corr></lem>
<rdg wit="R">meirb</rdg>
</app> an cressini. Ar lasn&amacr; <app>
<lem>b&imacr;</lem>
<rdg wit="R">bia [sic leg.]</rdg>
</app> oman D&emacr;, n&imacr; b&imacr;a a serc, lasn&amacr; b&imacr;a a serc, n&imacr; b&imacr;a comalnad a timno, lasn&amacr; b&imacr;a comalnad a timna, <app>
<lem>n&imacr; m-b&imacr;a betha</lem>
<rdg wit="L">ni bi bithbeutha</rdg>
</app> for nim. Ar techtaid an t-oman s<ex>eir</ex>c, techtaid <app>
<lem>indt</lem>
<rdg wit="R">[om.]</rdg>
</app> seirc gn&imacr;m n-etoil, techt<ex>aid</ex> <app>
<lem>a</lem>
<rdg wit="R">[om.]</rdg>
</app> ngn&imacr;m n-et<ex>oil</ex> <corr resp="KM" sic="bithbetaid">bithbethaid</corr> for nim.</p>
</div1>
<div1 n="6" type="editor's paragraph">
<p>S<ex>er</ex>c D&emacr; b&imacr; fonigh anmoin, <app>
<lem>s&amacr;said</lem>
<rdg wit="R">s&aacute;saith</rdg>
</app> menmain, doformaig  <app>
<lem><corr resp="KM" sic="focruic">fochruic</corr></lem>
<rdg wit="R">fochraicce</rdg>
<rdg wit="L">fochraicce</rdg>
</app>, <app>
<lem>inarben analchi</lem>
<rdg wit="R">innarben analcha .i. dobesa</rdg>
</app>, arcorbi talm<ex>ain</ex>: fonigh, conrig, <app>
<lem>coicli</lem>
<rdg wit="R">coiclea</rdg>
</app>.</p>
</div1>
<div1 n="7" type="editor's paragraph">
<p>Ced doghn&imacr; s<ex>er</ex>c D&emacr; fri <app>
<lem>duiniv</lem>
<rdg wit="R">d&uacute;ine</rdg>
</app>? Marb<ex>aid</ex> a <app>
<lem>tholai</lem>
<rdg wit="R">tola</rdg>
</app>, glanaid a cridi, cotn&omacr;i, longaid a analch&aelig;, dosl&imacr; <app>
<lem>foc<ex>hra</ex>igi</lem>
<rdg wit="R">fochrauci</rdg>
</app>, <app>
<lem>arcuiredur</lem>
<rdg wit="L">arcuirethar</rdg>
</app> s&amacr;egal, fonig anmoin.</p>
</div1>
<pb n="449"/>
<div1 n="8" type="editor's paragraph">
<p><corr resp="KM" sic="Ceteoir">Cetheoir</corr> &imacr;ce na h-anmo: h-omun &ampersir; <corr resp="KM" sic="atrige">athri<ex>ge</ex></corr> s<ex>er</ex>c &ampersir; <app>
<lem><corr resp="KM" sic="frecse">frescse</corr></lem>
<rdg wit="R">freiscsiu</rdg>
</app>.  A d&imacr; d&imacr;p <app>
<lem>cotoat</lem>
<rdg wit="R">cotaot</rdg>
</app> f<ex>or</ex> <app>
<lem>talmain</lem>
<rdg wit="R">talam</rdg>
</app>, a d&imacr; aili fosl&umacr;atur f<ex>or</ex> nem<ex>h</ex>. An t-oman f<ex>ri</ex>s&iacute;ada inna pect<ex>h</ex>a arab&imacr;at, <app>
<lem>a<ex>n</ex>n athri<ex>ge</ex> ardolega</lem>
<rdg wit="R">ind aithirgi dolega</rdg>
</app> inna <app>
<lem>pect<ex>h</ex>u remit&imacr;agaid</lem>
<rdg wit="R">pectha remitiagat</rdg>
</app>. S<ex>er</ex>c in d&umacr;ilivm<ex>an</ex> &ampersir; frescsiv a <app>
<lem><corr resp="KM" sic="latho">fhlatho</corr></lem>
<rdg wit="R">flatha</rdg>
</app>, it &emacr; <app>
<lem>fotal&umacr;atar</lem>
<rdg wit="R">fodaluatar</rdg>
</app> f<ex>or</ex> nem. <corr resp="KM" sic="Nac">Nach</corr> duine 'diu ad&amacr;igfedur D&imacr;a &ampersir; <app>
<lem>no-d-cech<ex>ra</ex>ear</lem>
<rdg wit="R">nodcechra [sic leg.]</rdg>
</app> &ampersir; <app>
<lem>comallnabat<ex>har</ex></lem>
<rdg wit="R">comalnabthar</rdg>
</app> a  <app>
<lem>t<ex>h</ex>ail</lem>
<rdg wit="R">thoil</rdg>
</app> &ampersir; a <corr resp="KM" sic="timna">thimna</corr>, b<ex>id</ex> <app>
<lem>airmidiv</lem>
<rdg wit="R">airmidech</rdg>
</app> d&omacr; f&imacr;ad d&omacr;inib <app>
<lem>his&iacute;u</lem>
<rdg wit="R">[om.]</rdg>
</app>, b<ex>id</ex> <app>
<lem>findfaduch</lem>
<rdg wit="R">findbodhach</rdg>
</app> d&omacr; la D&imacr;a <app>
<lem>hi</lem>
<rdg wit="R">[om.]</rdg>
</app> tall.</p>
</div1>
<div1 n="9" type="editor's paragraph">
<head><frn lang="la">De his q<ex>uae</ex> debet ho<ex>mo</ex> discere.</frn></head>
<p>Ced as <app>
<lem>fogailse</lem>
<rdg wit="R">fodailsi</rdg>
<rdg wit="P">lenta</rdg>
</app> do duini? .i. foss oc etlai, <app>
<lem>anbata</lem>
<rdg wit="R">anbatu</rdg>
<rdg wit="P">enbatu</rdg>
<rdg wit="LiL">enfaitiu</rdg>
</app> br&imacr;at<ex>har</ex>, br&amacr;t<ex>h</ex>irse n-&amacr;ilgen, ascaid la r&emacr;de, r&imacr;agol do comalnad cen erchoiltiu, &emacr;rgi la <app>
<lem>c&emacr;tr&emacr;r</lem>
<rdg wit="R">c&eacute;trair</rdg>
<rdg wit="P">c&eacute;tbreith<ex>ir</ex></rdg>
<rdg wit="Li">c&eacute;tbreith<ex>ir</ex></rdg>
</app>, <app>
<lem>c&emacr;im n-erlatad</lem>
<rdg wit="R">cet i<ex>n</ex>nerlatad</rdg>
</app> ar D&imacr;a, d&imacr;lgad f&umacr;araigi, forr<ex>u</ex>mai <app>
<lem>lob<ex>ar</ex></lem>
<rdg wit="R">lobair</rdg>
</app>, l&emacr;ri h-irnaig<ex>h</ex>t<ex>h</ex>i, &amacr;ine co comaltai, coicsed fri comnessam, airindiud d&imacr;um<ex>u</ex>sa, di&umacr;iti &omacr; c<ex>ri</ex>diu, combach tuili, tr&omacr;ithad acn<ex>id</ex>, anmne f<ex>ri</ex> foc<ex>h</ex>aidi. Ced<ex>h</ex> dongn&imacr; friut in sen? N&imacr; <ex>anse</ex>. Togairmm co sruit<ex>h</ex>i, <app>
<lem>svidi n-er<ex>us</ex>a</lem>
<rdg wit="R">suide n-erasa</rdg>
</app>, m&amacr;in &omacr; neuch <app>
<lem>n&amacr;tomnaitiur</lem>
<rdg wit="R">natomainter</rdg>
</app> airitiu cen cosnom, c&emacr;dd&imacr;ablui ili, a <app>
<lem>cairti</lem>
<rdg wit="R">cairde</rdg>
</app> la <corr resp="KM" sic="braitri">br&amacr;ithri</corr>, <corr resp="KM" sic="bithbeta">bit<ex>h</ex>b<ex>et</ex>ha</corr> for nim.</p>
</div1>
<div1 n="10" type="editor's paragraph">
<p>Ced is <app>
<lem><corr resp="KM" sic="imgabtai">imgabthai</corr></lem>
<rdg wit="P">ingabtha</rdg>
</app> do duine ettail? N&imacr; <ex>anse</ex>. <app>
<lem>H-irugad<ex>h</ex></lem>
<rdg wit="R">irugad</rdg>
<rdg wit="P">fergug<ex>ud</ex></rdg>
<rdg wit="LiL">fergug<ex>ud</ex></rdg>
</app> minic, <app>
<lem>m&omacr;rthai</lem>
<rdg wit="P">mordhata</rdg>
</app> <mls n="40a" unit="MS Harl 5280 folio"/> cen d&amacr;n cen <app>
<lem>fol<ex>ad</ex></lem>
<rdg wit="R">fholad .i. cen i<ex>nm</ex>e</rdg>
<rdg wit="P">folaid</rdg>
</app>, <app>
<lem>d&imacr;scri f<ex>ri</ex> h-aircindiuch</lem>
<rdg wit="P">discere f<ex>ri</ex> s<ex>en</ex>oire</rdg>
<rdg wit="Li">discere f<ex>ri</ex> s<ex>en</ex>oir</rdg>
</app>, mailli f<ex>ri</ex> cloc, coicne f<ex>ri</ex> h-antestai, <app>
<lem>imbet<ex>h</ex></lem>
<rdg wit="P">imad</rdg>
</app> forl&umacr;amno, <app>
<lem>f&amacr;itbi br&imacr;at<ex>har</ex></lem>
<rdg wit="R">f&aacute;itbe m-braithre [sic leg.]</rdg>
</app>, br&imacr;at<ex>h</ex>ra inglano, aggairbiu <app>
<lem>tait<ex>h</ex>iscc</lem>
<rdg wit="R">tathaisc</rdg>
</app>, <app>
<lem>toirisem</lem>
<rdg wit="R">toisa<ex>m</ex></rdg>
</app> f<ex>ri</ex> secnabaid,<app>
<lem> s&imacr;thugud</lem>
<rdg wit="P">sidhe</rdg>
</app> fri <corr resp="KM" sic="cursachat">c&umacr;rsachath</corr>, <app>
<lem>comoirb</lem>
<rdg wit="R">comarb</rdg>
<rdg wit="P">comarb</rdg>
</app> do manc<ex>h</ex>oib, mence <corr resp="KM" sic="cestaichti">cestaic<ex>h</ex>thi</corr>. Ced dogn&imacr; frit inn<pb n="450"/>

<app>
<lem>sen</lem>
<rdg wit="R">sen uili</rdg>
</app>? Ni <ex>anse</ex>. Terba fri s<ex>ru</ex>it<ex>h</ex>i, monor cen oircess<ex>acht</ex>, <app>
<lem>lombo <corr resp="KM" sic="foiclidi">foichlidi</corr></lem>
<rdg wit="R">lumba bfoichle</rdg>
</app>, <corr resp="KM" sic="fritairi">frithairi</corr> &omacr; d&omacr;inib, &omacr;ini cen l&umacr;ag, <app>
<lem>air&emacr;rg<ex>h</ex>i i n-dorc<ex>h</ex>o</lem>
<rdg wit="R">airerge ndorchai</rdg>
</app>, dubad &emacr;rlama, <app>
<lem>daiffenn</lem>
<rdg wit="R">daithfenn</rdg>
</app> im nem.</p>
</div1>
<div1 n="11" type="editor's paragraph">
<p>Is <app>
<lem>d&umacr;al</lem>
<rdg wit="R">duail</rdg>
</app> d&umacr;n <app>
<lem>mani</lem>
<rdg wit="R">mina</rdg>
</app> torg&omacr;et<ex>h</ex>at <app>
<lem><corr resp="KM" sic="in">inna</corr></lem>
<rdg wit="R">inna</rdg>
</app> <corr resp="KM" sic="duailci">d&umacr;ailchi</corr> hi fail na <corr resp="KM" sic="sualce">s&umacr;alche</corr>, ar robi tog&aelig;tha: laxe hi fail tr&omacr;coiri, m&umacr;cnato hi fail f&imacr;rindi, <app>
<lem>anumol&omacr;iti</lem>
<rdg wit="R">anumaldoit</rdg>
</app> hi fail d&imacr;rgi, h-omon anetoil cen d&imacr;tiun f&imacr;rindi, cen fovacc<ex>ra</ex>e, cl&omacr;ini a fail hvm<ex>al</ex>&omacr;iti, n&emacr;vit &ampersir; caillti a fail inm<ex>us</ex>a, d&imacr;um<ex>us</ex> a fail gensa, h-&umacr;aill a fail <app>
<lem>apstanit</lem>
<rdg wit="R">apstainete</rdg>
</app>, <corr resp="KM" sic="malairtci">malairtchi</corr> &ampersir; <app>
<lem><sic>cait<ex>h</ex>midi</sic></lem>
<rdg wit="R">caithmige</rdg>
</app> a fail eslabra, fercc <corr resp="KM" sic="nemmesraighti">nemmesraig<ex>h</ex>thi</corr> a fail e&omacr;id spirtaidie, rotimme &ampersir; <app>
<lem>baloml&aelig;</lem>
<rdg wit="R">bala<ex>m</ex>na</rdg>
</app> a fail f&emacr;thivml&aelig;, d&umacr;iri &ampersir; glici a fail cobsaidi, c<ex>ri</ex>nner &ampersir; <app>
<lem>f<ex>or</ex>l&umacr;am<ex>ain</ex></lem>
<rdg wit="R">fortluaman</rdg>
</app> hi f<ex>ai</ex>l <app>
<lem>&aacute;ine</lem>
<rdg wit="R">&aacute;ne</rdg>
</app>, rocholl &ampersir; <app>
<lem>nemc<ex>u</ex>msanc<ex>h</ex>i</lem>
<rdg wit="R">nemcumsantache</rdg>
</app> a fail leubra, lescoi &ampersir; d&emacr;es a fail d&imacr;lmaine, rom<ex>h</ex>oildi a fail com<ex>ar</ex>li.</p>
</div1>
<div1 n="12" type="editor's paragraph">
<p>Ant&imacr; b&imacr;as <app>
<lem>a n-&aelig;nta</lem>
<rdg wit="L">aontaigh</rdg>
</app> na h-<ex>ec</ex>ailse catlaice &ampersir; a n-d&emacr;es ina frescsen nemda &ampersir; comalnab<ex>h</ex>at<ex>har</ex> na timno am<ex>ail</ex> <app>
<lem>donimmarnad</lem>
<rdg wit="R">donimarnada</rdg>
</app>, <app>
<lem>romb&imacr;ad</lem>
<rdg wit="R">rombiat [sic leg.]</rdg>
</app> c&emacr;dd&iacute;ablai a tal<ex>main</ex> &ampersir; romb&imacr;a bithbethai for nim.</p>
</div1>
<div1 n="13" type="editor's paragraph">
<head><frn lang="la">De peritia ueritatis.</frn></head>
<p>M&amacr; beith neuch adcobra in fh&imacr;rinne, is <app>
<lem>d&umacr;al</lem>
<rdg wit="R">duail</rdg>
</app> d&omacr; rob&emacr; d'eol<ex>us</ex> les inna t&emacr;chtai, ced dodaceil, <app>
<lem><corr resp="KM" sic="ce">ced</corr> dodafoillsegor</lem>
<rdg wit="R">ced dodafaillsigader</rdg>
<rdg wit="L">ceudh do foaillsigh</rdg>
</app>. D<ex>us</ex>cel in f&imacr;rindi ar c&amacr;c<ex>h</ex> cotanessa, <app>
<lem><sic corr="nu-s-foillsigedar" resp="KM">n<ex>u-s</ex>-foillsiged&uacute;r</sic></lem>
<rdg wit="L">no-s-faillsigh</rdg>
</app> do c&amacr;c<ex>h</ex> <app>
<lem>no-docomallnat<ex>har</ex></lem>
<rdg wit="R">no-dacomalnadar [sic leg.]</rdg>
</app> <app>
<lem>f&imacr;rindie</lem>
<rdg wit="R">[om.]</rdg>
</app>.</p>
</div1>
<div1 n="14" type="editor's paragraph">
<p>A cet<ex>h</ex>air <app>
<lem><corr resp="KM" sic="fortugatur">fortugathur</corr></lem>
<rdg wit="R">fortugadar</rdg>
</app> in f&imacr;rindi .i. s<ex>er</ex>c &ampersir; h-om<ex>un</ex>, <ex>con</ex>narcli &ampersir; ad<ex>h</ex>oilcne. C&emacr;n b<ex>us</ex> anf&iacute;ri&emacr;n an dvine, n&imacr; c<ex>u</ex>maing f<ex>or</ex>&umacr;ac<ex>ra</ex>e f&imacr;rinnde inna t&emacr;chta.</p>
</div1>
<div1 n="15" type="editor's paragraph">
<p>A t<ex>r&imacr;</ex> <app>
<lem><corr resp="KM" sic="donairtet">donairthet</corr></lem>
<rdg wit="R">dod-nairthet [sic leg.]</rdg>
</app> occo: <app>
<lem>h-&umacr;aill</lem>
<rdg wit="R">h-uall</rdg>
</app> &ampersir; d&imacr;m<ex>us</ex> &ampersir; ferc. M&amacr; rosoa nec<ex>h</ex> r&imacr;am<ex>h</ex> do-d&imacr;<ex>us</ex>gai h-&umacr;aill d&omacr;, m&amacr; frit<ex>h</ex>mbeur&aelig; <app>
<lem>dod<ex>&umacr;s</ex>ce</lem>
<rdg wit="R">dodi&uacute;scai</rdg>
</app>
 <pb n="451"/>

ferc &ampersir; d&imacr;um<ex>us</ex> d&omacr;, ar <app>
<lem>id</lem>
<rdg wit="R">it</rdg>
</app> soc<ex>h</ex>aide <app>
<lem>at&amacr;</lem>
<rdg wit="R">at</rdg>
</app> &eacute;taidi immin f&imacr;rindi, acht at <app>
<lem>f<ex>er</ex>claindig</lem>
<rdg wit="R">fearglainig</rdg>
</app> occo ingi catha &umacr;aiti.</p>
</div1>
<div1 n="16" type="editor's paragraph">
<p>A d&omacr; <app>
<lem>ata foimdi</lem>
<rdg wit="R">ada foimde</rdg>
</app> oc &eacute;ot f&imacr;rinne .i. ferc &ampersir; altes, ar is l&eacute;niud don f&imacr;rinde <app>
<lem>ceb&emacr; de dotecmo</lem>
<rdg wit="R">cipe dodecm&aelig;</rdg>
</app> d&imacr;. Air &eacute;t inna f&imacr;rinne is <app>
<lem>d&umacr;al</lem>
<rdg wit="R">duail</rdg>
</app> inromast<ex>ar</ex> a t&emacr;<ex>cht</ex>a: &eacute;t cen <app>
<lem>ferg</lem>
<rdg wit="R">fheirg</rdg>
</app>, h-um<ex>al</ex>d&omacr;id cin esliss f&imacr;rinde cecruth a f&omacr;cairt<ex>h</ex>i la h-um<ex>al</ex>&omacr;id cen connarclie, ar n&imacr; con-darcol anf&imacr;rinde in h-omol cammaif. N&imacr; b&imacr; <app>
<lem>f&imacr;ri&emacr;n</lem>
<rdg wit="R">firion</rdg>
</app> n&amacr; b&imacr; f&imacr;rhumol, n&imacr; b&imacr; f&imacr;recn&aelig; n&amacr; b&imacr; f&imacr;ri&omacr;n. Air in f&imacr;recno n&imacr; rogainn la h-anf&imacr;rindi an duini, ar is tiug an f&imacr;al fil etorrai, ar is nessa comruc f<ex>ri</ex> h-ecnai f&imacr;rindi 'n&amacr;s fri f&imacr;rinne ecna. Ar is ann is f&imacr;recn&aelig; duine &omacr;r'b&imacr; f&imacr;ri&amacr;n, co epri f&imacr;rindi cen t-serb&aelig; cen <app>
<lem>connarcli</lem>
<rdg wit="R">condarcilli</rdg>
</app> la <app>
<lem>h-anm<ex>h</ex>net</lem>
<rdg wit="R">ainmnit</rdg>
</app>, la h-&amacr;lgine. Innm<ex>us</ex> &ampersir; ecna &ampersir; f&imacr;retla is h-immalle <app>
<lem>rodosaig</lem>
<rdg wit="R">rosaigh</rdg>
</app> dvine. Cvin <app>
<lem>rodosaig<ex>h</ex></lem>
<rdg wit="R">rodasaig</rdg>
</app> duine? Intan is n-d&iacute;l<ex>acht</ex> a f&imacr;rinde. Cuin <app>
<lem>is</lem>
<rdg wit="R">as</rdg>
</app> n-d&imacr;locht a f&imacr;rinde? An tau<ex>n</ex> m-b&imacr;s a crid<ex>h</ex>e ina t&emacr;chta, is ann is f&imacr;rinde hissvidiv, am<ex>ail</ex> <app>
<lem>n&imacr;</lem>
<rdg wit="L">na</rdg>
</app> roic<ex>h</ex>ned &omacr; duini.</p>
</div1>
<div1 n="17" type="editor's paragraph">
<head><frn lang="la">De uirtutib<ex>us</ex> a<ex>n</ex>i<ex>m</ex>&aelig; incip<ex>it</ex>.</frn></head>
<p>C&omacr;ic nert d&emacr;ac inna h-anmo .i. nert n-iresi, n<ex>er</ex>t cennsa, n<ex>er</ex>t h-vmold&omacr;iti, neurt <app>
<lem>n-ainmnet</lem>
<rdg wit="R">ainmnit</rdg>
</app>, n<ex>er</ex>t <app>
<lem>marbt<ex>h</ex>a</lem>
<rdg wit="R">marbtadh</rdg>
</app>, neurt n-erlat<ex>ad</ex>, nert cart&omacr;id, n<ex>er</ex>t <mls n="40b" unit="MS Harl 5280 folio"/> f&imacr;rindi, n<ex>er</ex>t t<ex>r&omacr;</ex>c<ex>air</ex>i, n<ex>er</ex>t n-eslabra, n<ex>er</ex>t f&umacr;arrigi, n<ex>er</ex>t comalti, n<ex>er</ex>t n-inm<ex>us</ex>&aelig;, nert n-etlai, nert n-d&emacr;arcai. Na neurt der&omacr;ne duine di sunt lelaill, digeba a promad a tein, <app>
<lem>duforma &emacr;rlam</lem>
<rdg wit="R">dofoirma erlama</rdg>
</app> f<ex>or</ex> nim.</p>
</div1>
<div1 n="18" type="editor's paragraph">
<p>Cuin <app>
<lem>is</lem>
<rdg wit="R">as</rdg>
</app> t&umacr;al<ex>aing</ex> duine rob <app>
<lem>test</lem>
<rdg wit="R">teist</rdg>
</app> f<ex>or</ex> anmonnaib alanaili? <app>
<lem>&Omacr; robo</lem>
<rdg wit="R">o rop</rdg>
<rdg wit="L">ourob</rdg>
</app> <app>
<lem>test</lem>
<rdg wit="R">teist</rdg>
</app> f<ex>or</ex> a anmain fadesin ind<ex>&uacute;s</ex>s. Cuin  <app>
<lem>is</lem>
<rdg wit="R">as</rdg>
</app> t&umacr;alaing coisc alanali? <app>
<lem>&Omacr; chanasca</lem>
<rdg wit="R">o cutnasca</rdg>
</app> fadesin induus. Duine <app>
<lem>dos&umacr;i</lem>
<rdg wit="R">dus&oacute;i</rdg>
</app> a anmain fadesin do bet<ex>h</ex>a, c&emacr; <app>
<lem>m&emacr;d</lem>
<rdg wit="R">m&eacute;t</rdg>
<rdg wit="L">meud</rdg>
</app> anmain <app>
<lem>dor&oacute;a fath</lem>
<rdg wit="R">doroaffath</rdg>
</app>, d&omacr;ine an dom<ex>ain</ex> uili <app>
<lem><ex>acht</ex></lem>
<rdg wit="R">[om.]</rdg>
</app> bidis <corr resp="KM" sic="socoisce">sochoisce</corr>, <app>
<lem>do-dos&umacr;ifed</lem>
<rdg wit="R">do-dasuifed [sic leg.]</rdg>
</app> do bet<ex>h</ex>&aelig; comdis fl<ex>ath</ex>a nime. <app>
<lem>In <corr resp="KM" sic="docosci">do-chosci</corr> fadesin</lem>
<rdg wit="R">a n-dochoisci sic leg.]</rdg>
</app> &ampersir; a n-olc<pb n="452"/>

&ampersir; a <app>
<lem>n-vallb<ex>e</ex></lem>
<rdg wit="R">uaillb&aelig;</rdg>
</app> ad<ex>h</ex>arba<ex>n</ex> sech fl<ex>aith</ex> D&emacr;. Corp <ex>co</ex>n&omacr;i anmain, ainim <ex>co</ex>n&omacr;i menmoin, menmo con&omacr;i c<ex>ri</ex>di, cride con&omacr;i iris, h-iris  con&omacr;i D&imacr;a, D&imacr;a con&omacr;i dvine. Am<ex>ail</ex> <app>
<lem>difuarcoib</lem>
<rdg wit="R">dofurgaib</rdg>
</app> <corr resp="KM" sic="locrann">l&omacr;chrann</corr> a soillse a tegdois <corr resp="KM" sic="dorca">dorcha</corr>, is amlaid <app>
<lem>dofvarcaib</lem>
<rdg wit="R">dofurgaib</rdg>
</app> ind f&imacr;rindi a med&omacr;n inna h-irisse a c<ex>ri</ex>di duine. <corr resp="KM" sic="Cetair">Cethair</corr> <corr resp="KM" sic="dorca">dorcha</corr> <app>
<lem>adarban <ex>as</ex></lem>
<rdg wit="R">adarfan as</rdg>
</app> <ex>as</ex> a n-<app>
<lem>dofvarc<ex>aib</ex></lem>
<rdg wit="R">indufurgaib</rdg>
</app> and: <corr resp="KM" sic="dorca">dorcha</corr> n-gendtlechta, <corr resp="KM" sic="dorca">dorcha</corr> <app>
<lem>n-anuis</lem>
<rdg wit="R">&aacute;nuis [recte anfhiss]</rdg>
</app>, <corr resp="KM" sic="dorca">dorcha</corr> <app>
<lem>n-amarise</lem>
<rdg wit="R">aimirse</rdg>
</app>, <corr resp="KM" sic="dorco">dorcho</corr> <corr resp="KM" sic="pecta">pectha</corr> <ex>co</ex> n&amacr; rogainn <app>
<lem>nach &aelig;</lem>
<rdg wit="R">na h&eacute;</rdg>
</app> ann.</p>
</div1>
<div1 n="19" type="editor's paragraph">
<p>T<ex>r&imacr;</ex>ar dit&emacr;t do c<ex>h</ex>resene. <app>
<lem>&Omacr;enne</lem>
<rdg wit="R">oenni</rdg>
</app> biid inde, alali b&imacr;d ocai, alaili b&imacr;d <app>
<lem>eterc&emacr;n</lem>
<rdg wit="R">etirchein</rdg>
</app> &umacr;adi. N&imacr; cuma im<ex>murgu</ex>. Is ferr dond&iacute; <app>
<lem>m-b&imacr;s</lem>
<rdg wit="R">[om.]</rdg>
</app> inde old&amacr;s dond&imacr; b&imacr;s occai. <app>
<lem>Es</lem>
<rdg wit="R">as</rdg>
</app> ferr dond&imacr; b&imacr;s oco olt&amacr;s dond&imacr; b&imacr;s etirc&emacr;in &umacr;aide. Iss &emacr; ant&imacr; b&imacr;s inde ant&imacr; <app>
<lem>isren</lem>
<rdg wit="R">asren</rdg>
</app> hi cech <app>
<lem>lait<ex>h</ex>i</lem>
<rdg wit="R">aenlaithe</rdg>
</app> a tr&emacr;di aran-&emacr;ta <corr resp="KM" sic="betaid">bethaid</corr> a anmo .i. <app>
<lem>nac<ex>h</ex> f&omacr; roc&oacute;l&aelig;</lem>
<rdg wit="R">na forrochualai</rdg>
</app> &ampersir; <app>
<lem>nach</lem>
<rdg wit="R">na</rdg>
</app> mait<ex>h</ex> at-<ex>co</ex>ndairc rocar &ampersir; rocreti &ampersir; rocomaln<ex>us</ex>t<ex>ar</ex>. Iss &emacr; int&imacr; b&imacr;s oco .i. ant&imacr; do-sloinde an <corr resp="KM" sic="bit">bith</corr> &omacr; b&emacr;laib &ampersir; <app>
<lem>foiset<ex>h</ex>ar</lem>
<rdg wit="R">faisidar</rdg>
</app> inna cridi, <app>
<lem>fritidir</lem>
<rdg wit="R">frigidir</rdg>
</app> frie h-&amacr;ine &ampersir; ernaict<ex>h</ex>i, n&imacr; rodlom dorair do saint &ampersir; cailti, alal&amacr;m do <uncl resp="KM">dorm</uncl>, alaili do talam. Ess &emacr; ant&imacr; b&imacr;s <app>
<lem>etirc&eacute;n</lem>
<rdg wit="R">etirchein</rdg>
</app> &umacr;adi, ant&imacr; f<ex>or</ex>com<ex>h</ex> <app>
<lem>cresene</lem>
<rdg wit="R">cresenu</rdg>
</app> &ampersir; n&imacr; d&emacr;ne a m-b&emacr;sa assa feib a sh&aelig;g<ex>ail</ex> a fod. <app>
<lem>Anda less bud</lem>
<rdg wit="R">i fod anda leis</rdg>
</app> <app>
<lem>assad</lem>
<rdg wit="R">bid assu {sic leg.]</rdg>
</app> d&emacr;num nac<ex>h</ex> <app>
<lem>r&amacr;t<ex>h</ex>i</lem>
<rdg wit="R">raithe</rdg>
</app> alaili.</p>
</div1>
<div1 n="20" type="editor's paragraph">
<p>Tr&imacr; n&amacr;maid anmo: doman &ampersir; d&imacr;ab<ex>ul</ex> &ampersir; <app>
<lem>forcetl<ex>aid</ex></lem>
<rdg wit="R">forcetal</rdg>
</app> anetail. Tr&emacr;idi <app>
<lem>inarben</lem>
<rdg wit="R">innarban</rdg>
</app> spir<ex>ut</ex> <app>
<lem>forl&umacr;amnai</lem>
<rdg wit="R">fortluamnae</rdg>
</app> &ampersir; do-gn&imacr;at mens fossad: frit<ex>h</ex>airi &ampersir; ernaigthi &ampersir; <app>
<lem>leub<ex>ar</ex></lem>
<rdg wit="R">leabair</rdg>
</app>. Ceth<ex>ir</ex> solaig cr&amacr;baid .i. anmne f<ex>ri</ex> cech n-acobar, f&umacr;arighi f<ex>ri</ex> cech n-ancride, d&imacr;ghdi <app>
<lem>cech</lem>
<rdg wit="R">gacha</rdg>
</app> d&imacr;ubarta, d&imacr;lgadh cecha torccab&amacr;la. <corr resp="KM" sic="Cetoir">Cethoir</corr> br&imacr;at<ex>hra</ex> arindruirfi<ex>m</ex>mis man<ex>us</ex>comalnamais .i. l&emacr;iri fri D&imacr;a, r&emacr;di fri duine, <corr resp="KM" sic="coendutracht">c&omacr;end&umacr;thracht</corr> da gach &aelig;n duini, foimdiu &emacr;cco cech &aelig;nlat<ex>h</ex>i.</p>
</div1>
<div1 n="21" type="editor's paragraph">
<p><corr resp="KM" sic="Cetarda">Cetharda</corr> <app>
<lem>n&amacr;</lem>
<rdg wit="R">nad</rdg>
</app> contecmoing do neuch car<ex>as</ex> D&imacr;a .i.n&imacr; <app>
<lem>fuirsed<ex>h</ex>or</lem>
<rdg wit="R">fuirsedar</rdg>
</app>, n&imacr; <app>
<lem><corr resp="KM" sic="fathgatar">f&amacr;thgathar</corr></lem>
<rdg wit="R">fathguatar</rdg>
</app>, n&imacr; ben <app>
<lem>&emacr;cnach</lem>
<rdg wit="R">ecndach {sic leg.]</rdg>
</app>, n&imacr; m&imacr;tomnadar &omacr; neoch. <corr resp="KM" sic="Mait">Maith</corr> seom la c&amacr;ch, <corr resp="KM" sic="mait"> maith</corr> c&amacr;ch lais-sem.</p>
</div1>
<pb n="453"/>
<div1 n="22" type="editor's paragraph">
<p><app>
<lem><corr resp="KM" sic="Cetoir">Cethoir</corr></lem>
<rdg wit="R">cetheoire</rdg>
</app> trebairi na mac m-b<ex>ethadh</ex> .i. credb<ex>ad</ex> ina tol, oman inna p&imacr;an, s<ex>er</ex>c inna foc<ex>h</ex>aid<ex>h</ex>e, cretium inna <corr resp="KM" sic="focraice">fochraice</corr>. Mani credbatis inna tola, n&imacr; l&emacr;cfitis; mani &amacr;gitis inna p&imacr;ana, n&imacr; <app>
<lem>fomnibtis</lem>
<rdg wit="R">foimnebdais</rdg>
</app>; mani cartais na <corr resp="KM" sic="focaide">fochaide</corr>, n&imacr; fod<ex>h</ex>&emacr;mtis; mani credis na <corr resp="KM" sic="focraice">fochraice</corr>, n&imacr; ricfitis.</p>
</div1>
<div1 n="23" type="editor's paragraph">
<p><corr resp="KM" sic="Cetair">Cethair</corr> glais ina <corr resp="KM" sic="pectach">pecthach</corr> .i. &imacr;ad<ex>h</ex>ad a s&umacr;ili <app>
<lem>frisan <corr resp="KM" sic="doman">n-doman</corr></lem>
<rdg wit="R">frisin n-domun</rdg>
</app>, <corr resp="KM" sic="iadat">&imacr;adath</corr> talmon f<ex>or</ex> a corpaib, <corr resp="KM" sic="iadut">&imacr;aduth</corr> flat<ex>h</ex>a nimi fria a n-anmonnaib, &imacr;ad<ex>ad</ex> ifirnn for <app>
<lem>a</lem>
<rdg wit="R">[om.]</rdg>
</app> suid<ex>h</ex>ib.</p>
</div1>
<div1 n="24" type="editor's paragraph">
<p><corr resp="KM" sic="Cetair">Cethair</corr> dingi <mls n="41a" unit="MS Harl 5280 folio"/> inna <corr resp="KM" sic="pectuch">pecthuch</corr> .i. ding d&omacr;ib <app>
<lem>n&amacr;t</lem>
<rdg wit="R">na</rdg>
</app> f&amacr;cbat a tol&aelig;, ding n&amacr; <app>
<lem>t&iacute;asat hi</lem>
<rdg wit="R">tiagad a</rdg>
</app> p&imacr;ana, ding cen <app>
<lem>aithrigi</lem>
<rdg wit="H">aitride</rdg>
</app> <app>
<lem><sic corr="ar n-asu" resp="KM">n-&imacr;ar n-<ex>us</ex>a</sic></lem>
<rdg wit="R">&iacute;ar n-asu</rdg>
</app>, ding cen <app>
<lem>atriub</lem>
<rdg wit="R">atrab</rdg>
</app> ina fl<ex>ath</ex>a d&omacr;iv<ex>h</ex>.</p>
</div1>
<div1 n="25" type="editor's paragraph">
<p><corr resp="KM" sic="Cetarda">Cetharda</corr> fobera f&imacr;ann<ex>as</ex> do duine .i. <app>
<lem>doimairg</lem>
<rdg wit="R">toimairc</rdg>
</app> cr&imacr;cha, <app>
<lem>toform<ex>aig</ex></lem>
<rdg wit="R">doformaig</rdg>
</app> &emacr;cruiti, <app>
<lem>etird&imacr;ben</lem>
<rdg wit="R">etardiben</rdg>
</app> s&omacr;egol, <corr resp="KM" sic="arcuiretor">arcuirethor</corr> p&imacr;anai.</p>
</div1>
<div1 n="26" type="editor's paragraph">
<p><corr resp="KM" sic="Cetarda">Cetharda</corr> &uacute;a roagar fl<ex>aith</ex> D&emacr; .i. foss &ampersir; d&imacr;lmaine &omacr;n domon, l&emacr;iri &ampersir; feidli.</p>
</div1>
<div1 n="27" type="editor's paragraph">
<p><corr resp="KM" sic="Cetoir">Cethoir</corr> fl<ex>ath</ex>&aelig; dvine isan centur .i. &omacr;eti &ampersir; <corr resp="KM" sic="soinmidi">soinmige</corr>, sl&amacr;ine &ampersir; sochraiti.</p>
</div1>
<div1 n="28" type="editor's paragraph">
<p><corr resp="KM" sic="Cetair">Cethair</corr> if<ex>ir</ex>nn duine isan cent<ex>ur</ex> .i. galur &ampersir; senta, bochta &ampersir; doc<ex>h</ex>raiti.</p>
</div1>
<div1 n="29" type="editor's paragraph">
<p>Tr&emacr;d<ex>h</ex>i tr&emacr;smb&imacr; foid<ex>h</ex>erc d&imacr;abol t<ex>r&imacr;</ex> duini: tr&imacr;a gn&umacr;is, tr&imacr;a t&omacr;c<ex>h</ex>im, tr&imacr;a <app>
<lem>labr<ex>ad</ex></lem>
<rdg wit="R">labradh</rdg>
</app>. <frn lang="la">Et per h<ex>aec</ex> tria D<ex>eu</ex>s p<ex>er</ex> ho<ex>min</ex>em intelligitur.</frn></p>
</div1>
<div1 n="30" type="editor's paragraph">
<p>Inna teora tonna <app>
<lem>t&imacr;ag<ex>h</ex>tai</lem>
<rdg wit="R">tiagd&aelig;</rdg>
</app> t<ex>ar</ex> duine a <corr resp="KM" sic="mbatis">m-bathis</corr> tr&emacr; fretiuch fristoing indib .i. fristoing don dom<ex>un</ex> cona adbclossaib, fris<ex>toing</ex> <app>
<lem>do</lem>
<rdg wit="R">don</rdg>
</app> demon cona indtledoib, frist<ex>oing</ex> do tolaib coll&aelig;. Iss <ex>ed</ex> in so imefolngi dvine dend&imacr; bes mac b&amacr;is co m-b&imacr; mac bet<ex>had</ex>, dendii bes mac <corr resp="KM" sic="dorcoi">dorchoi</corr> co m-b&imacr; m<ex>ac</ex> solse. Och&omacr;n abbaing inna tr&imacr; fretiuch so isna <app>
<lem>teura</lem>
<rdg wit="R">teoraib</rdg>
</app> tonn<ex>aib</ex> <app>
<lem>tiag<ex>h</ex>ta</lem>
<rdg wit="R">tiagda</rdg>
</app> tairis! Mani <app>
<lem>tudc<ex>haid</ex></lem>
<rdg wit="R">tudig</rdg>
</app> <app>
<lem>tre drilind</lem>
<rdg wit="R">tria drilinn</rdg>
</app> <app>
<lem>afrithisse</lem>
<rdg wit="R">afrithisse ni cumaing [sic leg.]</rdg>
</app> <app>
<lem>doc&omacr;i</lem>
<rdg wit="R">dochoi</rdg>
</app> i <corr resp="KM" sic="flait">flaith</corr> D&emacr; .i. lind d&emacr;r <corr resp="KM" sic="aitrige">aithri<ex>ge</ex></corr>, lind <corr resp="KM" sic="tofaiscti">tofaiscthi</corr> folai hi pennaind, l<ex>ind</ex> n-aillse hil-lebair.</p>
</div1>
<pb n="454"/>
<div1 n="31" type="editor's paragraph">
<p>C&emacr; dech do <app>
<lem><corr resp="KM" sic="cresini">chresini</corr></lem>
<rdg wit="P">cresin</rdg>
</app>? Semplvi &ampersir; di&umacr;iti. Cresini d&emacr;id do-s-n&imacr; ar m&omacr;rsh&omacr;eth, bid m&omacr;r a p<ex>ro</ex>m<ex>ad</ex> hi tein, b<ex>id</ex> pecc a foc<ex>hr</ex>aic  for nimh. Cresine gn&imacr;mach do-s-n&imacr; ar <app>
<lem>m&omacr;rd&imacr;d<ex>h</ex>nad</lem>
<rdg wit="R">m&oacute;ird&iacute;gnad</rdg>
</app>, <app>
<lem>bed</lem>
<rdg wit="R">bidh</rdg>
</app> bec a p<ex>ro</ex>mad a tein, <app>
<lem>bed</lem>
<rdg wit="R">bid</rdg>
</app> m&omacr;r a <corr resp="KM" sic="focroic">fochroic</corr> f<ex>or</ex> nim.</p>
</div1>
<div1 n="32" type="editor's paragraph">
<p>C&emacr; dech do menmain? .i. <corr resp="KM" sic="leted">lethed</corr> &ampersir; &imacr;sliv, ar <app>
<lem>rogenn</lem>
<rdg wit="R">rogeinn</rdg>
</app> cac<ex>h</ex> <corr resp="KM" sic="mait">maith</corr> f<ex>or</ex> menmain let<ex>h</ex>ain <app>
<lem>h-&iacute;sel</lem>
<rdg wit="R">isill</rdg>
</app>.</p>
</div1>
<div1 n="33" type="editor's paragraph">
<p>C&eacute; mess<ex>a</ex>m do menmain? <app>
<lem>C&omacr;ili</lem>
<rdg wit="R">coile</rdg>
</app> &ampersir; <app>
<lem>cr&oacute;id<ex>h</ex>i</lem>
<rdg wit="R">croithe</rdg>
</app> &ampersir; c<ex>u</ex>mce, ar n&imacr; talla nach <corr resp="KM" sic="mait">maith</corr> f<ex>or</ex> menmoin <app>
<lem>c&omacr;il cr&umacr;aidh cumaing</lem>
<rdg wit="R">caoil cumaing cruaich</rdg>
</app>.</p>
</div1>
<div1 n="34" type="editor's paragraph">
<p>Tal &ampersir; <app>
<lem>&omacr;eti</lem>
<rdg wit="R">oeitiu</rdg>
</app>, &emacr;c &ampersir; <app>
<lem>sentai</lem>
<rdg wit="R">sentu</rdg>
</app> is ferr <app>
<lem>bied do c&emacr;in</lem>
<rdg wit="R">bid dichein</rdg>
</app> a <app>
<lem>foimti</lem>
<rdg wit="R">foimdiu</rdg>
</app>. N&imacr; <app>
<lem>gess</lem>
<rdg wit="R">geis</rdg>
</app>, n&imacr; obbais, <ex>co</ex>n&oacute;it<ex>h</ex>er do <app>
<lem>innais</lem>
<rdg wit="R">indaiss</rdg>
</app>. Conetet n&amacr;t f&umacr;acair, f<ex>orcon</ex>gair n&amacr;d ergair, <ex>con</ex>ceil, <ex>con</ex>t&umacr;asse, <app>
<lem>conpenfid<ex>h</ex>ir</lem>
<rdg wit="R">conpeinnfider</rdg>
</app>, co<ex>n</ex>manc<ex>h</ex>a.</p>
</div1>
<div1 n="35" type="editor's paragraph">
<head><frn lang="la">De trib<ex>us</ex> mandatis principabalib<ex>us</ex>.</frn></head>
<p>M&amacr; <app>
<lem>beth</lem>
<rdg wit="R">beith</rdg>
</app> nech adcobra inna timno, <app>
<lem><corr resp="KM" sic="gaibet">gaibeth</corr></lem>
<rdg wit="R">gaibeth</rdg>
</app> i<ex>n</ex>n <app>
<lem>belat</lem>
<rdg wit="R">beleot</rdg>
</app> f<ex>or</ex>sa t&imacr;agat hvili .i. <app>
<lem><corr resp="KM" sic="gaibet">gaibeth</corr></lem>
<rdg wit="R">gaibeth</rdg>
</app> <corr resp="KM" sic="derc">d<ex>&emacr;ir</ex>c</corr> &ampersir; <app>
<lem>vmall&omacr;iti</lem>
<rdg wit="R">umaldoit</rdg>
</app> &ampersir; <app>
<lem>ainmnet</lem>
<rdg wit="R">ainmniut</rdg>
</app> inna crid<ex>h</ex>i, ar is aml<ex>aid</ex> n&imacr; <app>
<lem>coslebad</lem>
<rdg wit="R">choislebat</rdg>
</app> ina timno, <ex>acht</ex> b<ex>&imacr;t</ex> &umacr;aga les vili.</p>
</div1>
<div1 n="36" type="editor's paragraph">
<head><frn lang="la">De prvdentissimo ho<ex>min</ex>e.</frn></head>
<p><app>
<lem>C&imacr;a</lem>
<rdg wit="R">C&imacr;a as</rdg>
</app> trebairem? Ant&imacr; canabeura r&emacr; m-b&amacr;ss a n-adais &imacr;er m-b&amacr;s. Cai<ex>n</ex> coscaid, n&imacr; <app>
<lem>coin</lem>
<rdg wit="R">cain</rdg>
</app> c&umacr;rsachaid, coteraig menmo f<ex>ri</ex> <app>
<lem>c&umacr;rsac<ex>h</ex></lem>
<rdg wit="R">cursacher</rdg>
</app>, ar is h&iacute;ssel f<ex>ri</ex> cosc. Is ferr ecno cen s&umacr;it<ex>h</ex>i olt&amacr;s s&umacr;it<ex>h</ex>i cin ecna.</p>
</div1>
<div1 n="37" type="editor's paragraph">
<p>C&emacr; nessam do D&imacr;a? Ant&imacr; immor&amacr;d<ex>h</ex>i. C&imacr;a f<ex>ri</ex>sacongn&aelig; Cr&imacr;sd? F<ex>ri</ex>sant&imacr; dogn&imacr; mait<ex>h</ex>.</p>
</div1>
<div1 n="38" type="editor's paragraph">
<p>Cia a n-aitreb&aelig; an spir<ex>ut</ex> n&omacr;eb? Isandii is glau<ex>n</ex> cen pec<ex>ad</ex>. Is ann is lest<ex>ar</ex> <app>
<lem>spirto</lem>
<rdg wit="R">spiratu</rdg>
</app> n&omacr;ib in duini, <app>
<lem>&omacr; dondigsed</lem>
<rdg wit="R">o dodigthet</rdg>
</app> na s&umacr;alchi <app>
<lem>tar</lem>
<rdg wit="R">ara</rdg>
</app> &emacr;sse na n-d&umacr;alc<ex>h</ex>e. Is ann forbeir tol D&emacr; an <pb n="455"/>

duine, an tan s<ex>er</ex>c<ex>as</ex> an <app>
<lem>tal n-domanda</lem>
<rdg wit="R">tol doanda</rdg>
</app>. Is ferr <app>
<lem>foic<ex>h</ex>ellamor</lem>
<rdg wit="R">fochellamar</rdg>
</app> inna c&omacr;ic d&amacr;loi <app>
<lem>a ricfom</lem>
<rdg wit="R">arradfem</rdg>
</app> .i. d&amacr;l f<ex>ri</ex> <app>
<lem>cneid</lem>
<rdg wit="R">cneit</rdg>
</app>, d<ex>&amacr;l</ex> f<ex>ri</ex> b&amacr;s, d<ex>&amacr;l</ex> f<ex>ri</ex> mu<ex>intir</ex> n-D&eacute;, d&amacr;l f<ex>ri</ex> demno, d&amacr;l f<ex>ri</ex> h-es&emacr;rgi al-lait<ex>h</ex>iu br&amacr;t<ex>h</ex>&aelig;.</p>
<p>Finis. Amen.</p>
</div1>
</div0>
</body>
</text>
</TEI.2>
