Corpus of Electronic Texts Edition
Foras Feasa ar Éirinn (Book I-II) (Author: Geoffrey Keating)

Section 4

IV.

Adeir Spenser i n-a chroinic go raibhe cor ag Egfrid, rí Nortumbrorum, ar Éirinn, agus ag Eadgar rí na Breatan, amhail léaghtar 'san treas leathanach deug ar fhichid d'á stáir: gidheadh ní fíor dhó so, do bhrígh go bhfuil seanchus Éireann 'n-a aghaidh sin, agus fós atáid úghdair na Breatan féin ag a admháil ná'r fhágbhadar na Sacsanaigh sein-scríbhne ná seod-chomharthaidhe aca re' mbiadh fios dála na haimsire táinig rés na Sacsanchaibh aca. Óir adeir Gildas, sean-úghdar Breathnach, gur múchadh le Rómhánchaibh agus leis na Sacsanchaibh ‘monumenta’ nó seod-chomharthaidhe na m-Breathnach, agus d'á réir sin a seanchus. Tig Samuel Daniel leis an úghdar so ar an nídh gceudna, 'san cheud roinn d'á chroinic, agus Rider 'san bhfoclóir Laidne ro scríobh, mar a dtráchtann ar an bhfocal so Britannia, agus fós adeir nach ó Bhrutus adeirthear Britannia re Breatain, agus dámadh eadh go mbadh BrutiaBrutica do gairfidhe dhí; agus do budh cosmhail dá madh ó Bhrutus do gairfidhe í, go luaidhfeadh Jul Caesar, Cornelius Tacitus, Diodorus Siculus, nó Béada, nó sean-úghdar éigin eile créad ó' bhfuil an focal so Britannia; agus mar nachar bh'fheas dóibh créad ó bhfuil ainm a gcríche féin, níor bh'iongnadh iad do bheith i n-ainbhfios i n-iomad do dhálaibh seanda na Breatan, agus mar sin, ní hiongnadh Spenser do bheith aineolach ionnta, mar an gceudna.

Is iongnadh an nídh do ghabh Spenser ré' ais, seanchus do


p.26

leanmhain ar chuid d'uaislibh na h-Éireann, agus a rádh gurab Gaill do réir a mbunadhais iad. Luaidhtear, iomorro, seacht sloinnte d'uaislibh Gaedheal leis, mar atá Mac Mathghamhna, Clann tSuibhne, Clann tSíthigh, Clann Mhic-Conmara, Caomhánaigh, Tuathalaigh, agus Branaigh. Adeir gurab ó Ursula, nó FitzUrsula, sloinneadh áta i Sacsaibh, táinig Mac Mathghamhna, agus gurab ionann ‘Ursula’ agus ‘Beare,’ agus gurab ionann ‘Beare’ agus mucgamhain nó macgamhain, agus d'á réir sin gurab ó'n tigh thall táinig Mac Mathghamhna Uladh. Mo fhreagradh ar an ‘reusún’ so, ná'r chóra Mac Mathghamhna Oirghiall do theacht ó'n tigh thall mar sin, do réir sanasáin an fhocail, ioná Mac Mathghamhna Tuath-Mhúmhan agus Ua Mathghamhna Cairbreach, agus mar nach ó thigh Fitz Ursula nó Beare i Sacsaibh cách, ní headh Mac Mathghamhna Uladh: acht go fírinneach is do shliocht Cholla Dá-chríoch mic Eachach Doimhléin, [mic Fhiachaidh Sraibhtheine] mic Chairbre Lifeachair do shíol Éireamhóin é. An dara cineadh, Clann tSuibhne, adeir gurab ó thigh i Sacsaibh d'á ngairtear ‘Suyn’ tángadar; gidheadh, ní hionann ‘Suyn’ agus Suibhne, agus d'á réir sin ní ó'n tigh thall táinig Mac Suibhne, acht go fírinneach is do Chlannaibh Néill é: óir is ar shliocht Aodha Athláimh mic Fhlaithbheartaigh an trostáin atá Mac Suibhne. Adeir fós gurab do Ghallaibh Clann tSíthigh; gidheadh ní fíor dhó sin, óir is follus gurab do shliocht Cholla Uais iad, agus gurab ó Shítheach mac Eachduinn mic Alasdair mic Dhómhnaill, ó' ráidhtear Clann nDómhnaill Éireann agus Alban, tángadar. Adeir arís gurab do

p.28

Ghallaibh Clann Mhic Conmara, agus gurab ó'n gcineadh do Ghallaibh ré' ráidhtear Mortimer tángadar; gidheadh ní fior sin, óir is ó dhuine d'ár bh'ainm Cúmara ráidhtear Clann Mhic Conmara riu: agus is é is sloinneadh cinnte dhóibh Síol Aodha, agus is ó Chaisin mac Chais, mic Chonaill Eachluaith do shíol Eibhir tángadar, amhail léaghtar i gcraoibhsgaoileadh Dhál g-Cais. Adeir, mar an gceudna, gurab ó'n m-Breatain Móir tángadar na trí sloinnte seo, mar atá Síol m-Brain, Tuathalaigh agus Caomhánaigh; agus ní fírinneach an suidheadh do-bheir ar an nídh seo, mar go n-abair gurab focail Bhriottáinisi na trí focail úd. Ar dtús adeir gurab ionann ‘brin’ agus coillteach: [fágbham gurab ionann ‘brin’ agus coillteach,] gideadh, ní ó'n bhfocal so ‘brin’ adeirthear Branaigh, acht ó ainm óglaoigh d'árbh' ainm Bran Múit. An dara nídh adeir gurab ionann ‘tol’ agus cnocach, [agus gurab uaidh sin adeirthear Tuathalaigh]: [fágbhaim gurab ionann ‘tol’ agus cnocach]; gideadh ní cosmhail ré' raile ‘tol’ agus Tuathalaigh, óir is ó ainm óglaoigh d'árbh' ainm Tuathal atá: uime sin is breugach baramhail Spenser. Adeir arís gurab ionann ‘caomhán’ agus láidir, agus gurab uaidh adeirthear Caomhánaigh. Mo fhreagradh air, gurab ionann caomhán agus neach caomh nó áluinn, agus gurab uime gairthear Caomhánaigh do Chaomhánchaibh ó Dhómhnall Caomhánach, mac Dhiarmuda na n-Gall. Is uime do lean an forainm do Dhómhnall féin, a bheith ar n-a oileamhain i g-Cill Caomh in i n-íochtar Laighean; agus is do Chinnsiolachaibh do réir a sloinnte iad. Gidheadh, is follus do réir fírinne an tseanchusa,

p.30

[gurab do Ghaedhealaibh na trí cineadha soin, agus] gurab do shliocht Fhiachaidh Aiceadha mic Chathaoir mhóir rí Éireann na trí sloinnte seo, amhail léaghtar i gcraobhsgaoileadh Laighean. Is iongnadh liom cionnus fuair Spenser ann féin lámh do chur i sna neithibh seo do bhí 'na n-ainbhfios air, acht amháin munab ar sgáth bheith 'na fhilidh tug cead cumadóireachta dhó féin; mar fá gnáth leisean agus le n-a shamhail eile, iomad finnsgeul filidheachta do chumadh agus do chórughadh le briathraibh blasda, do bhreugadh an léaghthóra.